Afrikaans HL Grade 10 Paper 2 November Mock 2026 Memo (Afrikaans)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 80 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 12 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE RIGLYNE VIR NASIENERS • Hierdie nasienriglyne is nie volledig nie. Aanvaar enige ander antwoord wat sinvol is, binne konteks val en deur die teks gesteun word. • By oop vrae word geen punt vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE alleen toegeken nie; die motivering verdien die punt. • Spel- en taalfoute word by kontekstuele vrae nie gepenaliseer nie, tensy dit die betekenis beïnvloed. • Wanneer TWEE/DRIE feite gevra word en ’n reeks gegee word, sien slegs die eerste TWEE/DRIE na. • Aanvaar by meervoudigekeuse-vrae die letter EN/OF die uitgeskryfde antwoord. • Opstelvrae word met die rubrieke aan die einde van hierdie nasienriglyne geassesseer. Die argumente in die raamwerke is ’n breë riglyn; nie alle feite hoef genoem te word nie. • Al die tekste (gedigte, kortverhaal en eenbedryf) is in die vraestel afgedruk. Reëlverwysings in hierdie nasienriglyne stem ooreen met die reëlnommers in die vraestel. AFDELING A: GEDIGTE VRAAG 1: “DIE OSSEWA” – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die poësie-opstel (10 punte). Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Die gedig beskryf ’n span trekosse wat ’n swaar gelaaide wa in die hitte trek. Die digter beeld die osse as stil, geduldige en onbesonge helde uit. Woordkeuse: die osse se geduld en gehoorsaamheid “geduldig, gedienstig, gedwee” (versreël 2) – ’n drieslag wat hul onderdanigheid en gewilligheid beklemtoon. Hulle dra die jukke “getroos en tevree” (versreël 4), d.w.s. sonder om te kla, al druk die jukke op hul skowwe. Woordkeuse: die swaar werk “gebuk in hul beurende krag” (versreël 10), “die middagson brand op die koppe” (versreël 9), “die opdraans is ver en is swaar” (versreël 14), “ver is die tog van die dag” (versreël 12) – die hitte, afstand en gewig beklemtoon hoe uitputtend hul werk is. Klankmiddele: alliterasie “geduldig, gedienstig, gedwee” (g-klank); “stille, al stuiwend en stampend”, “stadig” (st-klank) boots die swaar, stadige stap na; “dowwe rooi stowwe” en “dampend” skep die beeld van die stof. Klanknabootsing en alliterasie in strofe 4 “Dit kraak deur die brekende brokke” en “dit knars in die knakkende knokke” – die harde k- en kr-klanke boots die geluid van die wa en die osse se kreunende gewrigte na; die leser hoor die spanning en moeite. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 Rym en ritme Gereelde kruisrym (abab, bv. stowwe/skowwe, gedwee/tevree) en ’n reëlmatige, deinende ritme boots die eentonige, gelykmatige stap van die osse na. Die aandagstrepe skep pouses, soos die osse wat “heen en weer” swaai. Kontras in versreël 16 “maar hul beur, en die vrag bring hul daar” – ten spyte van al die moeite voltooi hulle hul taak; dit bevestig hul volharding. Die slotstrofe “stom tot die stond van hul sterwe” (st-alliterasie) – hulle kla nooit, tot hul dood toe. Elke os is “’n held van die daad” – ’n held deur wat hy doen, nie deur wat hy sê nie. Tog lê hul bene “ver op die velde verlaat”: hulle word nie geëer of onthou nie. Die beletselteken laat ’n gevoel van weemoed/eerbied by die leser. Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan, bv. dat die gedig hulde bring aan die onbesonge, stil werkers. (Aanvaar ook ’n goed gemotiveerde simboliese lesing, bv. dat die osse die geduldige, harde werkers van die samelewing of die pioniers verteenwoordig.) [10] VRAAG 2: “DIE VERKLEURMANNETJIE” – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 2.1 Die verkleurmannetjie/trapsuutjies/kameleon 1 2.2 Vergelyking (1) Die verkleurmannetjie sit so stil en vroom soos ’n predikant, maar hy is eintlik ’n skelm/astrant – die vergelyking van ’n akkedis met ’n predikant is onverwags/snaaks. (1) 2 2.3 astrant (Aanvaar ook: vabond) 1 2.4 Dit beklemtoon die groot verskeidenheid kleure/hoe vinnig en maklik hy verkleur./Dit skep ’n vinnige ritme, soos die vinnige kleurverandering. 1 2.5 abcb (Aanvaar ook: xaya) 1 2.6 ENIGE TWEE: • Hy sit lui/traag op sy takkie. • Hy vang muggies met sy tong. • Hy maak die spinnekoppe bang met sy ronde oë. 2 2.7 Hy steur hom nie aan wat mense sê/skinder nie/hy is onafhanklik (steun op niemand nie)/hy is homself. 1 2.8 Al word hy ouer, bly hy jonk (van gees), omdat hy elke dag “verkleur”/homself vernuwe./Hy word fisies oud, maar sy lewenslus bly jonk. 1 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 3: “DIE ROOSKNOPPIE” – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 3.1 Die eienaar van die tuin/’n tuinier/iemand wat die roosboompie versorg. 1 3.2 Om te beklemtoon dat daar net een knop is – dit is daarom baie kosbaar/al die spreker se hoop is op hierdie een knop gevestig. 1 3.3 Personifikasie (1) Die knoppie lyk vol belofte; dit lyk asof dit binnekort in ’n pragtige roos gaan oopgaan. (1) 2 3.4 Dit beklemtoon die spreker se opgewondenheid/groot verwagting/sekerheid dat die knop sal blom. 1 3.5 ENIGE TWEE: • Die takkie is afgeskeur. • Die blaartjies het verlep. • Die knoppie het geel geword. 2 3.6 verlep (Aanvaar ook: afgeskeur) 1 3.7 Na mense (veral jong mense/kinders) se drome/verwagtinge/talente wat deur die “storms” (teëspoed) van die lewe vernietig word voordat dit tot volle bloei kan kom. 1 3.8 B/Weemoedig 1 [10] VRAAG 4: “DIE DORINGBOOM” – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 4.1 Sonnet (Aanvaar ook: Petrarca-sonnet) 1 4.2 abba 1 4.3 ENIGE TWEE: • Hy is amper kaal. • Sy blaartjies is vuil en donkerbruin verbrand. • Sy stam is met geelgrys stof en sand bedek. 2 4.4 Vergelyking (1) Alliterasie (s-klank) (1) 2 4.5 “Hou stewig nog teen wind en storm sy stand” Aanvaar ook: “Hier staan hy nog, hoe dor die veld en skraal”. 1 4.6 (Ongeveer) honderd jaar oud – hy het al honderd keer geblom. 1 4.7 Sy geel blomme (die kameeldoring se geel blommetjies) 1 4.8 maar 1 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 5: “EERSTE DAG” – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 5.1 Vergelyking (Aanvaar ook: personifikasie) (1) Die skool voel vir die spreker bedreigend/oorweldigend/vreesaanjaend; hy is bang dat hy “ingesluk” (verlore) gaan raak. (1) 2 5.2 Metafoor 1 5.3 Hy voel beknop/ongemaklik/vasgekeer, asof hy versmoor word/nie vry is nie. 1 5.4 Hiperbool/oordrywing 1 5.5 Dit gee weer wat die spreker dink die ander leerders van hom wil weet/dit wys hoe selfbewus en onseker hy voel. 1 5.6 Eiland: hy voel alleen/geïsoleer/afgesonder van die res. (1) See van blou baadjies: die groot massa leerders in hul skooldrag wat hom omring en reeds by mekaar behoort. (1) 2 5.7 Hy is vriendelik/gasvry/stil maar goedhartig/’n man van min woorde. 1 5.8 Die seun se eenvoudige, vriendelike woorde verbind die spreker met die nuwe omgewing/help hom om sy eensaamheid en vrees te oorbrug; hy voel nou ingesluit. 1 [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: PROSA VRAAG 6: VERKEERDE NOMMER – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die prosa- en drama-opstel (25 punte). Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding ’n Toevallige verkeerde nommer bring twee eensame mense van verskillende geslagte bymekaar; die verhaal wys dat ware verbintenis uit eenvoudige vriendelikheid kan groei. Ouma Dot se eensaamheid Sy woon in ’n tehuis; haar kleindogter is in Australië en antwoord nooit (“En sy antwoord nooit”). Sy stuur boodskappe “soos iemand wat ’n brief in ’n bottel in die see gooi”. Die suster bevestig: “Mevrou Smit kry nooit kuiermense nie.” Sy voer mossies – ’n beeld van haar behoefte aan geselskap. Ouma Dot se karakter Pittig en humoristies (“ek is twee-en-tagtig, nie ’n kind nie!”; “die pampoen smaak soos nat karton”), slim en opmerksaam (sy weet van die begin af dat Mia nie Annatjie is nie), vergewensgesind en warm (sy lag en nooi Mia om te sit). Mia se eensaamheid Haar eie ouma is dood; haar gesin kommunikeer net oppervlakkig (“Wie het die laaste melk gedrink?”). Ook sy het ’n leemte wat Ouma Dot vul. Mia se innerlike konflik Sy twyfel of sy moet antwoord (“soos ’n voël wat nie weet waar om te land nie”); sy hou die boodskappe geheim (“Niemand nie”); sy voel skuldig om Annatjie se plek in te neem (“soos ’n dief wat iemand anders se geskenk oopmaak”). Mia se ontwikkeling Van ’n passiewe leser word sy ’n aktiewe vriendin; sy neem verantwoordelikheid: sy soek die tehuis op, bak self ’n koek en is uiteindelik eerlik oor wie sy is. Sy groei in empatie en moed. Die rol van die selfoon Die foon is die middel van verbintenis: dit bring die verkeerde boodskap, maar ook die vriendskap. Teenstelling: Annatjie, wat ’n foon het, kontak haar ouma nie; die gesin se WhatsApp-groep is leeg. Tegnologie kan mense verbind of isoleer – dit hang af van hoe ons dit gebruik. Die werklike verbintenis ontstaan eers by die persoonlike besoek. Die titel en slotsin “Verkeerde nommer” is ironies: ’n fout lei tot iets goeds. Die slotsin “Dit was die verkeerde nommer. Maar dit was die regte persoon.” vat die tema saam – die toevallige ontmoeting het albei se eensaamheid verlig. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan, bv. dat ware menslike verbintenis nie van bloedbande of tegnologie afhang nie, maar van die bereidheid om te antwoord en om te gee. [25] VRAAG 7: VERKEERDE NOMMER – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 7.1 Eerstepersoonsverteller/ek-verteller (1) Die leser beleef Mia se gedagtes en gevoelens (twyfel, skuld) van naby./Die leser weet net wat Mia weet, sodat Ouma Dot se onthulling ook vir die leser ’n verrassing is. (1) 2 7.2 • Haar naam is Mia, nie Annatjie nie. • Haar eie ouma is al drie jaar dood. 2 7.3 Vergelyking (1) Sy is onseker/besluiteloos – sy weet nie of sy die waarheid moet sê/antwoord of nie. (1) 2 7.4 Sy is pittig/onafhanklik/hardkoppig/het ’n sin vir humor/wil nie soos ’n kind behandel word nie. 1 7.5 Sy wil dit geheim hou/sy is skaam of verleë daaroor/dit voel vir haar privaat. 1 7.6 Vergelyking 1 7.7 Ouma verwag nie regtig ’n antwoord nie/sy stuur die boodskappe in die hoop dat iemand dit sal lees. (1) Sy is eensaam/verlang na kontak met iemand. (1) 2 7.8 Dit toon haar groot blydskap/opgewondenheid (dat sy uiteindelik ’n antwoord kry). 1 7.9 Sy maak asof sy iemand anders is/sy bedrieg Ouma. (1) Die liefde en blydskap is eintlik vir Annatjie bedoel, nie vir haar nie. (1) 2 7.10 Die kommunikasie in haar gesin is oppervlakkig/net prakties; hulle gesels nie werklik met mekaar nie. 1 7.11 Australië 1 7.12 ENIGE TWEE: • Sy soek die naam en adres van die tehuis op. • Sy bak self ’n sjokoladekoek. • Sy gaan kuier op Ouma Dot se verjaarsdag. • Sy is eerlik en bieg die waarheid. 2 7.13 Haar eensaamheid/dat niemand haar besoek nie/dat haar familie haar verwaarloos. 1 7.14 Sy is nie kwaad nie, maar geamuseer/vergewensgesind/bly. (1) Mia het verwag dat Ouma kwaad of teleurgesteld sou wees/sy was bang vir Ouma se reaksie. (1) 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 7.15 Mia het gedink sy bedrieg Ouma Dot, (1) maar Ouma Dot het van die begin af geweet dat Mia nie Annatjie is nie en het saamgespeel/die “bedrieër” is self “bedrieg”. (1) 2 7.16 Sy was eensaam en wou die persoon wat haar boodskappe beantwoord het, ontmoet/sy wou toets of Mia werklik vir haar omgee. 1 7.17 Die nommer was per ongeluk (verkeerd), maar Mia was die regte persoon om Ouma se eensaamheid te verlig/’n fout het tot ’n waardevolle vriendskap gelei. 1 [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: DRAMA VRAAG 8: DIE SPOOK OP DIE SOLDER – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die prosa- en drama-opstel (25 punte). Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Die konflik ontstaan omdat Nadia ’n katjie op die solder wegsteek; die dramaturg bou spanning op deur dramatiese ironie en misleiding, en ontlont dit deurgaans met humor. Dramatiese ironie Nadia se terloopse opmerking aan die begin (“As Pa uitvind wat ek op die solder wegsteek …”) laat die gehoor die geheim weet. Elke krapgeluid skep spanning (sal Pa dit ontdek?) en humor (die gesin dink dis ’n spook of rot). Opbou van spanning Die geluide word al hoe duideliker: krap-krap, ’n plof, en dan “Miaau”. Pa wil sy besem gaan haal; Ma word agterdogtig (“kyk skuins na Nadia”); Pa nies – die ontdekking kom al nader. Humor Ruan se oordrywing (“As ek van verveling doodgaan, is dit Eskom se skuld”) en spookteorieë; Nadia se swak verskonings (“’n baie groot mot”, “Ek hoes soms so. Miaau.”); Ouma Bettie se antiklimaktiese spookstorie (die ooi in die hooi); Pa se droë opmerkings (“Almal hou van my. Dis my probleem.”). Nadia se karakter Goedhartig en deernisvol (sy red die maer katjie uit die reën), maar ook oneerlik uit vrees vir Pa se reaksie; sy is vindingryk, maar ’n swak leuenaar. Pa se karakter Aanvanklik streng en ongeduldig (“Waar is my besem?”), allergies vir katte; tog het hy ’n sagte hart (“Sy het … mooi oë”) en is hy regverdig: hy laat die katjie bly, maar stel voorwaardes. Ouma Bettie se karakter en rol Speels en wys; sy vertel spookstories, maar sy is ook die een wat die konflik ontlont deur Pa se eie geheim (Kolie die hondjie) te onthul. Dit laat Pa besef hy het as kind presies dieselfde gedoen. Klimaks en oplossing Die katjie val deur die solderluik op Pa se skoot – die waarheid kan nie meer weggesteek word nie. Die konflik word opgelos deur ’n kompromie (motorhuis, Nadia se sakgeld). Boodskap: eerlikheid en gesinsverhoudings Geheime skep onnodige spanning; eerlikheid lei tot begrip. Ouers was ook eens kinders. Die beurtkrag dwing die gesin om saam te sit en te praat: “Party spoke bring ’n gesin bymekaar.” Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan wat die rol van spanning en humor met die boodskap verbind. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 9: DIE SPOOK OP DIE SOLDER – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 9.1 ENIGE TWEE: • Drie kerse brand op die koffietafel. • Pa lees die koerant met ’n flits in die hand. • Daar word gesê die krag is af weens beurtkrag. 2 9.2 Terloopse opmerking/tersyde (Aanvaar ook: aparte/Eng. aside) 1 9.3 Die gehoor weet dat Nadia iets op die solder wegsteek, (1) maar die ander karakters weet dit nie – die gehoor verstaan die geluide, terwyl die gesin aan ’n spook of ’n rot dink. (1) 2 9.4 Hiperbool/oordrywing 1 9.5 Hy is so gewoond aan sy foon dat om met sy gesin te gesels vir hom vreemd/vervelig/ouderwets klink. 1 9.6 Die krapgeluid kan nie deur die wind veroorsaak word nie; dit moet ’n lewende wese (met naels/kloue) wees. 1 9.7 ENIGE TWEE: • Dis ’n rot. • Dis ’n uil. • Dis ’n baie groot mot. • Sy het self gehoes. 2 9.8 Pa sal dan op die solder gaan soek en die katjie ontdek. 1 9.9 Die “spook” was net ’n gewone ooi/die storie eindig met ’n antiklimaks. (1) Net soos in die storie is die “spook” op die solder ook net ’n dier (die katjie). (1) 2 9.10 Mense hoes nie “miaau” nie – haar verskoning is so ongeloofwaardig/deursigtig dat dit lagwekkend is. 1 9.11 “(kyk skuins na Nadia)” 1 9.12 Hy begin nies – hy is allergies en nies net as daar ’n kat naby is. 1 9.13 Die gesin het gedink daar is ’n spook op die solder/die katjie het soos ’n spook ongesiens op die solder gewoon. 1 9.14 Die katjie was maer en in die reën – Nadia het haar jammer gekry. (1) Sy het geweet Pa sou nee sê omdat hy allergies is. (1) 2 9.15 Pa het al twee weke lank genies en sy medisyne blameer, terwyl die oorsaak (die kat) heeltyd in sy eie huis was. 1 9.16 Die katjie val deur die solderluik reg op Pa se skoot. 1 9.17 Dit wys dat Pa self as kind ’n diertjie (Kolie) vir sy pa weggesteek het, (1) daarom kan hy Nadia nie veroordeel nie/hy verstaan haar en word sagter. (1) 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 9.18 ENIGE EEN: • Die katjie moet in die motorhuis bly, nie in die huis nie. • Nadia moet die kat se kos uit haar eie sakgeld koop. • Nadia moet vir Pa ’n nuwe boks snesies koop. 1 9.19 Ruan wou aan die begin glad nie gesels nie, maar nou beskou hy die terugkeer van die krag (sy foon) as die einde van ’n gesprek wat hy blykbaar geniet het./Die gesin het juis werklik gesels toe die krag af was. 1 [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 RUBRIEK VIR DIE OPSTELVRAAG – POËSIE (10 PUNTE) Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD (6) 5–6 4 3 2 0–1 Interpretasie, diepte van argument, insig Diepgaande interpretasie; reeks treffende argumente wat goed uit die gedig gestaaf word Goeie begrip; deeglike argumente, maar nie almal ewe goed gestaaf nie Redelike interpretasie; enkele goeie punte Swak interpretasie; min relevante punte Geen begrip van die onderwerp of die gedig nie STRUKTUUR EN TAAL (4) 4 3 2 1 0 Logiese vloei, taalgebruik, toon Logies en samehangend; volwasse, korrekte taal Duidelike struktuur; taal grootliks korrek Enkele bewyse van struktuur; geringe taalfoute Swak struktuur; baie taalfoute Geen struktuur nie RUBRIEK VIR DIE OPSTELVRAAG – PROSA EN DRAMA (25 PUNTE) Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD (15) 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 Interpretasie, diepte van argument, insig in die teks Diepgaande interpretasie; alle aspekte van die vraag deeglik bespreek en uit die teks gestaaf Goeie begrip; argumente redelik gedetailleerd, nie almal ewe goed gemotiveer nie Redelike interpretasie; nie alle aspekte in diepte bespreek nie Min relevante argumente; oppervlakkig of hoofsaaklik navertelling Geen begrip; irrelevante of geen argumente nie STRUKTUUR EN TAAL (10) 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 Inleiding, paragrafering, logiese vloei, taalgebruik, lengte Uitstekende struktuur en ontwikkeling; taal en styl volwasse en foutvry Duidelike struktuur; taal grootliks korrek Struktuur is herkenbaar; enkele taalfoute Swak struktuur; taalfoute belemmer betekenis Geen struktuur; ernstige taalfoute LET WEL: ’n Opstel wat aansienlik korter as die vereiste lengte is, kan hoogstens in die “Gemiddeld”-kategorie vir struktuur en taal geplaas word. ’n Navertelling sonder argument kan hoogstens in die “Elementêr”-kategorie vir inhoud geplaas word. Kopiereg voorbehou