Afrikaans HL Grade 10 P1 November Mock 2026 Question Paper (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 11 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V1 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Lees AL die instruksies noukeurig deur. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 5. Trek ’n streep ná elke afdeling. 6. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 7. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 8. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 9. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 10. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A: ARTIKEL NEE IS ’N VOLSIN Elke tiener ken die stem van die groep. Maar hoe hou jy jou eie stem hoorbaar? 1 Dis pouse by ’n hoërskool in Polokwane. Agter die sportsaal staan vyf graad 10-leerders in ’n kring. Een van die seuns haal ’n e-sigaret uit sy sak en hou dit na Lerato toe uit. “Toe nou, moenie so ’n baba wees nie,” sê hy. Vier pare oë kyk na haar. Lerato voel hoe haar wange warm word. Daardie paar sekondes voel soos ’n ewigheid. 5 2 Lerato se situasie is so oud soos die berge. Groepsdruk – die druk wat portuurlede op ’n mens uitoefen om op ’n sekere manier op te tree – is nie ’n nuwe verskynsel nie. Wat wel nuut is, is dat die groep vandag nie meer by die skoolhek ophou nie. Danksy slimfone dra tieners hul vriendekring dag en nag in hul sakke saam. 10 3 Sielkundiges verduidelik dat die tienerbrein besonder gevoelig is vir die goedkeuring van portuurlede. Die deel van die brein wat met beloning verband hou, ontwikkel vinniger as die deel wat besluite neem en gevolge oorweeg. “Dis asof ’n tiener in ’n motor sit met ’n sterk petrolpedaal, maar met remme wat nog nie heeltemal werk nie,” verduidelik Thandeka Mokoena, ’n skoolberader van 15 Pretoria. “In ’n groep trap hulle die petrol nog harder.” 4 Groepsdruk is egter nie altyd sleg nie. ’n Vriend wat jou aanmoedig om vir die atletiekspan in te skryf, of ’n klasmaat wat jou oorreed om saam met haar vir ’n toets te leer, oefen ook druk uit – maar dit is positiewe druk. “Jou vriende is soos ’n spieël,” sê Mokoena. “Kyk mooi wie jy daarin sien.” 20 5 Negatiewe groepsdruk is soms maklik om te herken: iemand wil hê jy moet rook, drink, iets steel of ’n ander leerder boelie. Maar dikwels is dit baie subtieler. Dit is die gesprek wat stil word wanneer jy instap, die WhatsApp-groep waaruit jy skielik verwyder word, of die grappie oor jou skoene wat almal laat lag. Hierdie soort druk skree nie; dit fluister. 25 6 Hoekom gee soveel tieners dan toe? Die antwoord is eenvoudig: hulle wil behoort. Niemand wil die buitestaander wees wat alleen in die kantien sit nie. Vir baie tieners is die prys van “nee” eenvoudig te hoog. 7 Mokoena het egter goeie nuus: om nee te sê, is ’n vaardigheid wat jy kan oefen, net soos om ’n bal te skop of ’n kitaar te speel. Besluit eerstens vooraf waar 30 jou grense lê. As jy reeds weet wat jy nie gaan doen nie, is dit makliker om in die oomblik vas te staan. Hou jou antwoord tweedens kort en eenvoudig. “Nee dankie, dis nie my ding nie” is genoeg – jy skuld niemand ’n lang verduideliking nie. Soek derdens bondgenote, want dit is baie makliker om nee te sê as iemand anders saam met jou nee sê. En laastens: loop weg. ’n Situasie wat ongemaklik 35 voel, is dikwels ’n situasie waarin jy nie hoef te wees nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 8 En Lerato? Sy het diep asemgehaal, haar kop geskud en gesê: “Nee dankie. Ek hou van my longe.” Vir ’n oomblik was dit doodstil. Toe het een van die ander meisies, Zanele, ook die e-sigaret weggeskuif. “Ek ook nie,” het sy gesê. Die twee het saam teruggeloop klas toe. 40 “Ek het gedink ek gaan al my vriende verloor,” vertel Lerato. “Maar eintlik het ek ’n regte vriendin gewen.” 9 Want soms is die dapperste woord wat ’n tiener kan sê, ook die kortste een. Nee is immers ’n volsin. [Eksaminator se eie teks. Die name van persone is fiktief.] TEKS B: VISUELE TEKS VOLG JOU EIE SPOOR Skape loop agter mekaar aan. Jy hoef nie. → → → → ↗ DINK. KIES. STAAN VAS. Week teen Groepsdruk: 3–7 Augustus • Praat met jou skoolberader – haar deur is altyd oop. #EkKiesSelf ’n Projek van die graad 10-Lewensoriënteringsklasse, Hoërskool Mopani [Eksaminator se eie teks. Die skool en besonderhede is fiktief.] Beskrywing van die prent: ’n Ry van vyf grys skape loop agter mekaar aan na regs. Een wit skaap het omgedraai en loop met ’n eie paadjie teen die heuwel op. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAE: TEKS A 1.1 Verwys na paragraaf 1. Haal ’n frase aan wat bewys dat Lerato verleë/ongemaklik voel. (1) 1.2 “Daardie paar sekondes voel soos ’n ewigheid” (reël 4). Benoem die stylfiguur in hierdie sin EN verduidelik wat dit oor Lerato se gevoel sê. (2) 1.3 Wat beteken die uitdrukking “so oud soos die berge” (reël 6)? (1) 1.4 Verwys na paragraaf 2. Verduidelik in jou eie woorde hoe slimfone groepsdruk vandag verander het. (2) 1.5 Lees reël 13. Verduidelik waarna die “petrolpedaal” EN die “remme” in Thandeka Mokoena se vergelyking verwys. (2) 1.6 Waarom trap tieners “in ’n groep … die petrol nog harder” (reël 16)? (1) 1.7 Noem TWEE voorbeelde van positiewe groepsdruk uit paragraaf 4. (2) 1.8 “Jou vriende is soos ’n spieël” (reël 19). Verduidelik wat Mokoena met hierdie vergelyking bedoel. (2) 1.9 Verwys na paragraaf 5. Noem TWEE voorbeelde van groepsdruk wat “subtieler” (moeiliker om raak te sien) is. (2) 1.10 “Hierdie soort druk skree nie; dit fluister” (reël 24). Benoem die stylfiguur in hierdie sin EN verduidelik wat die skrywer daarmee bedoel. (2) 1.11 Volgens paragraaf 6 is daar een hoofrede waarom tieners toegee. Noem hierdie rede in jou eie woorde. (1) 1.12 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (1.12) en die letter (A–D) neer, bv. 1.12 E. “Vir baie tieners is die prys van ‘nee’ eenvoudig te hoog” (reël 28) beteken dat … A tieners geld moet betaal as hulle nee sê. B die gevolge van nee sê, soos uitsluiting, vir hulle te erg voel. C tieners nie weet hoe om nee te sê nie. D nee sê altyd tot straf by die skool lei. (1) 1.13 Noem TWEE van Mokoena se raadgewings in paragraaf 7 oor hoe om nee te sê. (2) 1.14 “Nee dankie. Ek hou van my longe” (reël 37). Waarom is Lerato se antwoord doeltreffend? Noem EEN rede. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1.15 Watter raadgewing in paragraaf 7 word deur Zanele se optrede in paragraaf 8 bevestig? (1) 1.16 Verduidelik die betekenis van die titel “Nee is ’n volsin” in die lig van paragraaf 9. (1) VRAE: TEKS B 1.17 Verduidelik hoe die prent die opskrif “VOLG JOU EIE SPOOR” uitbeeld. (2) 1.18 Wat is die doel van hierdie plakkaat? (1) 1.19 Die woord “spoor” het ’n letterlike en ’n figuurlike betekenis. Gee die figuurlike betekenis van “spoor” in die opskrif. (1) VRAE: TEKS A EN B 1.20 Watter persoon in TEKS A tree soos die wit skaap in TEKS B op? Motiveer jou antwoord. (2) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ’n opsomming van SEWE wenke oor hoe ’n leerder slimmer vir die eksamen kan leer. LET WEL: 1. Jou opsomming moet in jou eie woorde (in volsinne) in ’n paragraaf aangebied word en mag nie meer as 90 woorde beslaan nie. 2. Jy moet EEN samehangende paragraaf skryf. 3. Dit is nie nodig om vir die opsomming ’n titel te gee nie. 4. Dui die getal woorde aan wat jy vir die opsomming gebruik het. TEKS C SLIM LEER, NIE NET HARD LEER NIE My ouer broer, Johan, het altyd die aand voor ’n eksamen tot twee-uur in die oggend sit en lees. Die volgende dag het hy soos ’n spook in die eksamenlokaal ingestap – en gewonder waarom hy niks kon onthou nie. Hard werk is belangrik, maar dit help nie veel as jy nie slim werk nie. Begin deur ’n studierooster op te stel. As jy weke vooraf beplan watter vak jy op watter dag gaan leer, hoef jy nie die laaste aand alles in jou kop te probeer prop nie. Kies ’n vaste, stil plek om te leer, ver van die televisie. Sit jou foon in ’n ander vertrek, want elke kennisgewing breek jou konsentrasie. Die brein werk die beste in kort, gefokusde sessies. Leer byvoorbeeld 25 minute lank en neem dan ’n pouse van vyf minute. Hierdie metode is vernoem na ’n kombuistydhouer wat soos ’n tamatie gelyk het. Om net jou handboek oor en oor te lees, is nie genoeg nie. Maak eerder opsommings of breinkaarte in jou eie woorde. Toets jouself daarna deur ou vraestelle te beantwoord sonder om na die antwoorde te loer. Probeer ook om die werk aan iemand anders te verduidelik, al is dit net jou boetie of die hond. As jy iets kan verduidelik, verstaan jy dit regtig. Laastens: vergeet nie van jou liggaam nie. Eet gesond, drink genoeg water en slaap ten minste agt uur voor ’n eksamen. Johan het sy les geleer. Vandag studeer hy medies – en hy gaan elke aand voor elfuur bed toe. [Eksaminator se eie teks] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie (TEKS D) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D GROENTRAP FIETSE 1 Los die taxi. Los die verkeer. Los die stres. 2 Ons fietse is so lig soos ’n veer en so sterk soos ’n bul. TOET! TOET! 3 Ry fiks. Ry gratis. Ry GROEN. 4 Nuut: elektriese fietse vanaf R8 999* 5 Bring hierdie advertensie saam en kry ’n gratis helm! 6 Groentrap Fietse: die lewe is ’n rit, nie ’n wedren nie. *Terme en voorwaardes geld. Aanbod geldig tot 31 Januarie 2027 of solank voorraad hou. Langstraat 45, Potchefstroom | 018 000 0000 [Eksaminator se eie teks. Die winkel en kontakbesonderhede is fiktief.] VRAE: TEKS D 3.1 Verwys na reël 1. Benoem die tegniek wat in reël 1 gebruik word EN verduidelik die effek daarvan in die advertensie. (2) 3.2 Benoem die stylfiguur in “so lig soos ’n veer” (reël 2). (1) 3.3 Skryf die byvoeglike naamwoord “sterk” (reël 2) in die vergrotende trap neer. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.4 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (3.4) en die letter (A–D) neer, bv. 3.4 E. Watter woordsoort is “Bring” in reël 5? A Selfstandige naamwoord B Werkwoord C Bywoord D Voorsetsel (1) 3.5 Verduidelik die dubbele betekenis van die woord “GROEN” in reël 3. (2) 3.6 Wat is die funksie van die asterisk (*) in reël 4? (1) 3.7 Gee die meervoud van “helm” (reël 5). (1) 3.8 Hoe ondersteun die prent die boodskap van reël 1? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprent (TEKS E) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E RAAMPIE 1 RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 RAAMPIE 4 RAAMPIE 5 RAAMPIE 6 Meneer Daniels Pieter, waar is jou huiswerk? Ekskuus, Meneer. Ons hond het dit opgeëet! Interessant. Verlede week het jy gesê julle het nie ’n hond nie. HA-HA-HA! Ons het hom nuut gekoop, Meneer … en toe eet hy my huiswerk … en toe hardloop hy weg. By die huis Verrassing, Pieter! Ons het vir jou ’n hondjie gekoop! WISK Wel … môre is my storie ten minste wáár. [Eksaminator se eie strokiesprent] Beskrywing van die prente: In RAAMPIE 1 staan Meneer Daniels voor die swartbord. In RAAMPIE 2 sit Pieter agter sy bank. In RAAMPIE 3 staan Meneer Daniels voor Pieter, wat sweetdruppels op sy gesig het. In RAAMPIE 4 verduidelik Pieter terwyl twee klasmaats lag. In RAAMPIE 5 is Pieter by die huis; sy ma hou ’n kartondoos vas. In RAAMPIE 6 kou ’n hondjie aan Pieter se wiskundeboek. VRAE: TEKS E 4.1 Skryf Meneer Daniels se vraag in RAAMPIE 1 in die indirekte rede oor. Begin só: Meneer Daniels het vir Pieter gevra … (1) 4.2 Skryf Pieter se sin “Ons hond het dit opgeëet!” (RAAMPIE 2) in die ontkennende vorm oor. (1) 4.3 Skryf dieselfde sin, “Ons hond het dit opgeëet!”, in die lydende vorm oor. (1) 4.4 Watter visuele tegniek in RAAMPIE 3 wys dat Pieter senuweeagtig is? (1) 4.5 Watter houding van Meneer Daniels word deur die woord “Interessant” in RAAMPIE 3 uitgedruk? (1) 4.6 Verwys na RAAMPIE 4. Noem TWEE redes waarom die klasmaats vir Pieter se verduideliking lag. (2) 4.7 Wat is die funksie van die beletseltekens (…) in RAAMPIE 4? (1) 4.8 Vorm ’n werkwoord van die woord “Verrassing” (RAAMPIE 5). (1) 4.9 Verduidelik die ironie in RAAMPIE 6. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 5: ARTIKEL Bestudeer die artikel (TEKS F) hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS F ’N OOG OP DIE HEELAL 1 Sutherland in die Noord-Kaap is ’n klein, stil dorpie in die Karoo. (5.1) Toeriste besoek die dorp. Hulle wil die sterre sien. Omdat die lug hier droog en (5.2) helder is en daar min stadsligte is, is die naghemel asemrowend. 2 Net buite die dorp staan die Suider-Afrikaanse Groot Teleskoop. (5.3) Wetenskaplikes het die reuse-teleskoop in 2005 ingewy. Sterrekundiges van 5 regoor die wêreld gebruik dit om ver sterrestelsels te bestudeer. 3 Saans neem ’n gids besoekers na die sterrewag. (5.4) “Ons kan vanaand Saturnus se ringe sien,” sê die gids. (5.5) Besoekers moet warm klere ’n flits en ’n kombers saambring, want die winternagte is yskoud. 4 Liam (14) was verlede jaar saam met sy klas daar. (5.6) “Ek het al iets so mooi 10 gesien!” sê hy oor die Melkweg. (5.7) Die kinders staar met groot oë na die hemel. Ná die besoek was Liam (5.8) in die wolke. Hy wil nou self eendag met (5.9) teleskope werk. [Eksaminator se eie teks] 5.1 Verbind die TWEE sinne by (5.1) tot EEN sin deur die voegwoord omdat te gebruik. (1) 5.2 Skryf die byvoeglike naamwoord “helder” (5.2) in die oortreffende trap neer. (1) 5.3 Skryf die sin by (5.3) in die lydende vorm oor. (1) 5.4 Skryf die sin by (5.4) in die indirekte rede oor. Begin só: Die gids sê … (2) 5.5 Herskryf die sin by (5.5) en voeg die ontbrekende leestekens by. (1) 5.6 Die sin by (5.6) is in die bevestigende vorm, maar Liam bedoel eintlik dat hy nog NOOIT so iets gesien het nie. Skryf die sin in die korrekte ontkennende vorm oor. (1) 5.7 Skryf die sin by (5.7) in die verlede tyd oor. (1) 5.8 Verduidelik die betekenis van die idioom “in die wolke” (5.8). (1) 5.9 Gee die enkelvoud van “teleskope” (5.9). (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou