Afrikaans HL Grade 10 P3 November Mock Exam 2 2026 Memo (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V3 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 100 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 7 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V3 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE Gebruik die volgende simbole by die nasien van skryfwerk ter wille van eenvoud en eenvormigheid: VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ^ Weglaatteken Taalfoute (ook spelfoute) Dubbelstreep onder die taalfout Paragraafindeling [ Begin van ’n nuwe paragraaf Woord(keuse)foute x Trek ’n x bo die verkeerde woord Erkenning van taaljuweeltjies ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik, idees of uitdrukkings Onduidelik/onverstaanbaar ≀ Kronkelstreep in die kantlyn Punktuasie ◦ Omkring die fout AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die rubriek uit 50 geassesseer. Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat pas by sy/haar interpretasie van die onderwerp. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste opstel nagesien. Dui aan die einde van die opstel die punte soos volg aan: Inhoud en beplanning: I = 22 Taal, styl en redigering: T = 10 Struktuur: S = 4 Totaal (onder die opstel, regs): 36 Dra die punt uit 50 oor na die begin van die opstel (by die beplanning). VRAAG 1 Riglyne: Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. 1.1 Toe ek die koevert oopskeur … Waarskynlik ’n verhalende opstel wat met spanning opbou na die oomblik waarop die koevert oopgemaak word: ’n uitslag (beurs, toelating, kompetisie), ’n brief van ’n onbekende familielid, ’n aanmaning, ’n ou brief van ’n oorlede ouer, ens. Die inhoud van die koevert moet die verhaal laat draai of ’n keerpunt bring. ’n Bespiegelende benadering (wat die koevert kon bevat en hoe dit die lewe sou verander) is ook aanvaarbaar. Die opstel moet nie net by die oopskeur stop nie: die gevolge/reaksie moet ontwikkel word. [50] 1.2 Agter die gordyn Kan letterlik geïnterpreteer word (agter die verhoog se gordyn voor ’n opvoering; ’n kind wat agter ’n gordyn wegkruip en iets hoor/sien) of figuurlik (wat mense agter ’n masker/fasade verberg; die geheime van ’n “perfekte” gesin; die werklikheid agter sosiale media). Verhalend, beskrywend of bespiegelend. Die kandidaat se interpretasie moet duidelik en volgehoue wees. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.3 Huiswerk behoort heeltemal afgeskaf te word. ’n Argumenterende opstel (een duidelike standpunt, deurgaans volgehou) of ’n beredeneerde opstel (albei kante, gemotiveerde gevolgtrekking). Vir: lang skooldae, tyd vir gesin/sport/rus, ongelyke tuisomstandighede (geen hulp, data of rustige plek nie), stres en slaaptekort, kopieerwerk leer niks. Teen: inoefening en vaslegging, selfdissipline en tydsbestuur, voorbereiding vir graad 12 en verdere studie, ouers sien wat geleer word, terugvoer vir die onderwyser. Die woord “heeltemal” kan ’n middeweg-standpunt uitlok (minder of beter beplande huiswerk) — aanvaarbaar mits dit gemotiveer word. [50] 1.4 Wie nie waag nie, sal nie wen nie. Die spreekwoord beteken dat ’n mens risiko’s moet neem/moed aan die dag moet lê om iets te bereik. Leen hom tot ’n verhalende opstel (die kandidaat of ’n karakter waag iets — ’n oudisie, ’n nuwe sport, om eerlik te wees, om iemand te help — met ’n positiewe of selfs negatiewe uitkoms) of ’n bespiegelende/beredeneerde opstel oor wanneer ’n waagstuk die moeite werd is. Die spreekwoord moet sigbaar met die inhoud verband hou. [50] 1.5 „Ek sal altyd daar wees vir jou.” … Waarskynlik ’n verhalende opstel oor vriendskap, ’n sibbe of ’n ouer: die belofte is in die verlede gemaak en word skielik op die proef gestel (siekte, ’n ongeluk, ’n krisis, ’n vriend wat in die moeilikheid is). Die tweede sin vra dat die kandidaat die belofte nakom (of sukkel om dit na te kom). Emosionele diepte, karakterontwikkeling en ’n sinvolle slot word verwag. Die aanhaling kan in die inleiding of slot gebruik word. [50] 1.6 Prent: ’n padwyser met drie leë borde by ’n kruispad, ’n leerder met ’n rugsak wat daarna kyk Moontlike interpretasies: keuses en besluite (vakkeuse, beroep, vriende), onsekerheid oor die toekoms, ’n reis/avontuur, om weg te loop van die huis, ’n nuwe begin, verdwaal-wees. Die leë borde nooi die kandidaat om self die rigtings te benoem. Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits die kandidaat duidelik op die prent reageer en sy/haar eie titel gee. [50] 1.7 Prent: ’n vuurtoring in ’n storm met ’n klein bootjie op die golwe Moontlike interpretasies: hoop en leiding in moeilike tye, iemand wat vir ander ’n “lig” is (’n ouer, onderwyser, vriend), oorlewing, ’n reddingsoperasie, eensaamheid (die vuurtoringwagter), gevaar en moed. Verhalende (spanning op see) en bespiegelende of beskrywende opstelle is gepas; figuurlike vertolkings word verwelkom. [50] 1.8 Prent: ’n feestafel met ’n gesin (ouma en seun links, pa en dogter regs), een leë stoel in die middel en ’n brandende kers voor dit Moontlike interpretasies: verlies/rou (’n oorlede familielid word met Kersfees of ’n verjaarsdag onthou), ’n familielid wat weg is (werk elders, in die tronk, oorsee, vermis), ’n tuiskoms waarvoor gewag word, ’n gebroke gesin of versoening. Beskrywende en verhalende opstelle met ’n sterk emosionele toon sal waarskynlik oorheers. Die leë stoel en die kers moet in die interpretasie figureer. [50] TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Boeiende storie met ’n duidelike storielyn, oortuigende karakters en agtergrond/atmosfeer, ’n treffende inleiding en ’n bevredigende/verrassende slot; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: Die onderwerp word so lewendig beskryf dat die leser dit kan beleef; waarnemings met al vyf sintuie, oorspronklike beeldspraak, stemming en atmosfeer. • Beredeneerd: Objektief; albei kante van die saak word gebalanseerd bespreek en die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Argumenterend: Subjektief; die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en verdedig dit enduit met ’n reeks oortuigende argumente en retoriese middele. • Bespiegelend: Die skrywer dink oor ’n idee, droom of lewenswaarheid na en weeg moontlikhede op; persoonlik van aard; ’n gevolgtrekking is nie noodsaaklik nie. AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKSTE AFDELING B word volgens die rubriek uit 25 geassesseer. Slegs TWEE tekste word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste twee tekste nagesien. Dui aan die einde van elke teks die punte soos volg aan: Inhoud, beplanning en formaat: I = 10 Taal, styl en redigering: T = 6 Totaal (onder die teks, regs): 16 VRAAG 2 2.1 INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) bemoediging (empatie, herinneringe aan die vriendskap, versekering dat die gevoel normaal is en sal verbygaan) EN (2) praktiese raad oor nuwe vriende (bv. by ’n klub/sport/koor aansluit, vriendelik wees met iemand wat ook alleen sit, ’n gesprek begin oor gedeelde belangstellings, geduldig wees, kontak met ou vriende behou maar nie daarin vasval nie). • Skrywer se adres (regs bo) en datum daaronder, bv. 21 Oktober 2026. • Informele aanhef (Liewe Thabo/Hallo Mia) en informele afsluiting (Jou vriend, Groete, naam). • Warm, simpatieke en positiewe toon; inleiding, liggaam (paragrawe) en slot. • Die konteks van die WhatsApp-boodskap moet in die inleiding erken word. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.2 FORMELE BRIEF: BRIEF AAN DIE PERS Die brief beskryf die probleem (onwettige storting op die oop erf langs die skool; vullis op die sportvelde; reuk; gesondheids- en veiligheidsrisiko’s soos plae, vure, skerp voorwerpe) EN stel oplossings voor (munisipaliteit: vullis verwyder, erf omhein, borde en kameras, boetes; gemeenskap: skoonmaakdag, aanmelding van oortreders, herwinningspunte, skole se omgewingsklubs). • Skrywer se adres en datum; ontvanger: Die Redakteur, Die Gemeenskapstem, Posbus 2214, Kimberley, 8300. • Aanhef: Geagte Redakteur OF Meneer/Mevrou; ’n onderwerpreël/betreflyn is opsioneel by ’n brief aan die pers. • Formele, oortuigende maar beleefde toon; objektiewe feite; logiese paragrawe; slot met ’n oproep tot aksie. • Afsluiting: Die uwe OF Die uwe, …, handtekening/naam (en eventueel ’n skuilnaam/woonbuurt, bv. Bekommerde leerder, Galeshewe). [25] 2.3 TYDSKRIFARTIKEL Die gegewe opskrif Slaap: die geheime wapen van slim tieners moet as titel gebruik word. Die artikel verduidelik waarom slaap belangrik is (konsentrasie, geheue, bui, gesondheid, sportprestasie), wat tieners se slaap benadeel (skerms laat in die aand, kafeïen/energiedrankies, huiswerk tot laat, sosiale media) en gee raad (vaste slaaptyd, foon uit die kamer, minder kafeïen, slaaproetine). Ongeveer 8–10 uur slaap per nag word dikwels vir tieners aanbeveel — moenie die kandidaat vir die presiese getal penaliseer nie. • Opskrif; byreël (naam van die skrywer); eventueel ’n onderskrif/inleidende lokteks. • Boeiende inleiding (vraag, anekdote, verrassende feit) wat die leser se aandag trek. • Informele tot semi-formele, lewendige register wat by tienerlesers pas; kort paragrawe; tussenopskrifte is aanvaarbaar. [25] 2.4 ONDERHOUD Die onderhoud ondersoek die jong entrepreneur se idee en begin (die R300), uitdagings (tyd, skoolwerk, geld bestuur), hoe die besigheid gegroei het, verantwoordelikheid teenoor die helpers, raad vir ander leerders en toekomsplanne. Vrae moet oop en opvolgend wees; antwoorde volledig en geloofwaardig. • Kort inleiding (wie, wat, waar, waarom) vir die luisteraars van die jeugprogram. • Name of voorletters aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie; elke spreker op ’n nuwe reël. • Gepaste, vriendelike maar respekvolle register; slot waarin die persoon bedank word. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.5 TOESPRAAK Die kandidaat spreek die gehoor gepas aan (bv. Meneer die hoof, geagte ouers en graad 9-leerders), stel hom-/haarself voor en vertel uit eie ervaring hoe graad 10 verskil (meer vakke se inhoud, nuwe vakke, SBA-take en praktiese werk, meer selfstandigheid, eksamens tel meer) EN gee raad (kies vakke volgens belangstelling en loopbaan, beplan ’n studierooster, vra hulp vroeg, balanseer buitemuurse aktiwiteite). • Gepaste aanspreekvorm en treffende inleiding (bv. ’n anekdote oor die eerste week van graad 10). • Retoriese middele: retoriese vrae, drieslag, herhaling, direkte aanspreek van die gehoor. • Bemoedigende, persoonlike en formele toon; sterk slot (bv. ’n oproep of goeie wense). [25] 2.6 DIALOOG Die dialoog moet BEIDE standpunte duidelik stel — die tiener (spaar vir die skooltoer, verantwoordelikheid, ondervinding) en die ouer (moegheid, skoolwerk, sport, veiligheid/vervoer) — EN eindig met ’n ooreenkoms of kompromie (bv. ’n proeftydperk, net elke tweede Saterdag, punte moet behoue bly). • Kort inleiding/agtergrond van die situasie is opsioneel; name aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt. • Geen aanhalingstekens nie; elke nuwe spreker op ’n nuwe reël; verhoogaanwysings (indien enige) tussen hakies en in die teenwoordige tyd. • Natuurlike, informele maar respekvolle register; die gesprek moet logies na die ooreenkoms ontwikkel. [25] TOTAAL AFDELING B: 50 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL – HUISTAAL [50 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN BEPLANNING (30) Respons en idees; organisering van idees; bewustheid van doel, gehoor en konteks Hoë vlak 28–30 Respons uitsonderlik/treffend en bo verwagting; idees intelligent en volwasse; uitsonderlike organisasie en samehang (inleiding, liggaam, slot) 22–24 Respons baie goed; idees relevant, interessant en volwasse; organisasie baie goed en samehangend 16–18 Respons bevredigend; idees redelik samehangend en oortuigend; redelike organisasie 10–12 Wisselvallige samehang; idees onduidelik, nie oorspronklik nie; min bewys van organisasie 4–6 Respons heeltemal irrelevant; idees deurmekaar; geen organisasie nie Lae vlak 25–27 Respons uitmuntend, maar sommige treffende eienskappe ontbreek; knap organisasie en samehang 19–21 Respons goed; idees relevant en interessant; organisasie goed en samehangend 13–15 Respons bevredigend, maar verval soms in onduidelikheid; ’n mate van organisasie 7–9 Respons grootliks irrelevant; idees los en verwarrend; skaars bewys van organisasie 0–3 Geen poging om by die onderwerp te hou nie; deurmekaar en sonder fokus TAAL, STYL EN REDIGERING (15) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie Hoë vlak 14–15 Toon, register, styl en woordeskat hoogs gepas; taalgebruik indrukwekkend; grammatika en spelling feitlik foutvry 11–12 Baie gepaste toon en woordeskat; taalgebruik effektief; grammatika en spelling grootliks foutvry 8–9 Gepaste toon en woordeskat; taal dra betekenis voldoende oor 5–6 Toon en woordeskat minder gepas; baie basiese taalgebruik 0–3 Taal onverstaanbaar; woordeskat so beperk dat dit nie sin maak nie Lae vlak 13 Taalgebruik uitstekend en retories effektief; feitlik foutvry 10 Taalgebruik toepaslik en oor die algemeen effektief; enkele foute 7 Voldoende taalgebruik, maar teenstrydighede; beperkte retoriese middele 4 Taalgebruik onvoldoende; weinig sinsverskeidenheid; woordeskat baie beperk STRUKTUUR (5) Paragraaf- ontwikkeling en sinskonstruksie 5 Uitstekende ontwikkeling van die onderwerp; uitsonderlike detail; sinne en paragrawe uitsonderlik gekonstrueer 4 Logiese ontwikkeling van detail; samehangend; sinne en paragrawe logies en gevarieerd 3 Relevante detail ontwikkel; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; opstel maak sin 2 Sommige punte geldig; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nog effens sin 0–1 Noodsaaklike punte ontbreek; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nie sin nie LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en Taal is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. ’n Opstel wat aansienlik korter as die vereiste lengte is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir struktuur geplaas nie. ASSESSERINGSRUBRIEK VIR TRANSAKSIONELE TEKSTE – HUISTAAL [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (15) Respons en idees; organisering; doel, gehoor, kenmerke/ konvensies en konteks 13–15 Respons uitsonderlik; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met ondersteunende detail; gepaste en akkurate formaat 10–12 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke; geen afwykings nie; samehangend; formaat gepas met onbeduidende foute 7–9 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; redelike samehang; formaat oorwegend gepas 4–6 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–3 Geen kennis van die kenmerke nie; betekenis onduidelik; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (10) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 9–10 Toon, register en woordeskat hoogs geskik; grammatika akkuraat; feitlik foutloos 7–8 Baie geskik vir doel en gehoor; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat 5–6 Geskik vir doel en gehoor; enkele grammatikafoute wat nie betekenis belemmer nie 3–4 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–2 Stem nie ooreen met doel en gehoor nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer Kopiereg voorbehou