Afrikaans HL Grade 10 P2 November Mock Exam 2 2026 QP (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 80 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat jy die vraestel beantwoord. 2. Moenie probeer om die hele vraestel deur te lees nie. Raadpleeg die inhoudsopgawe op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die letterkundetekste wat jy bestudeer het. Lees daarna die vrae oor die tekste en kies die soort vraag wat jy wil beantwoord. 3. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Gedigte (30) AFDELING B: Prosa (kortverhaal) (25) AFDELING C: Drama (eenbedryf) (25) 4. Beantwoord VYF vrae in totaal: DRIE in AFDELING A, EEN in AFDELING B en EEN in AFDELING C. AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte – Beantwoord TWEE vrae. Ongesiene gedig – Beantwoord die VERPLIGTE vraag. AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag. AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. 5. KEUSE VAN VRAE BY AFDELING B (PROSA) EN AFDELING C (DRAMA) • Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG. As jy die opstelvraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die kontekstuele vraag in AFDELING C beantwoord. As jy die kontekstuele vraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die opstelvraag in AFDELING C beantwoord. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. LENGTE VAN ANTWOORDE • Die lengte van die opstel oor die gedig is 150 tot 200 woorde. • Die lengte van die opstel oor die prosa en drama is 300 tot 350 woorde elk. • Die lengte van die antwoorde van die kontekstuele vrae word deur die puntetoekenning van elke vraag bepaal. Beantwoord jou vrae bondig en relevant. 7. Volg die opdragte aan die begin van elke afdeling noukeurig. 8. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 9. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: ongeveer 40 minute AFDELING B: ongeveer 55 minute AFDELING C: ongeveer 55 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte: Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. “Japie” Opstelvraag 10 5 2. “Aan ’n ou Boek” Kontekstuele vraag 10 6 3. “Die Apie” Kontekstuele vraag 10 7 4. “Op die Kerkhof” Kontekstuele vraag 10 9 EN Ongesiene gedig: VERPLIGTEND 5. “Skermlig” Kontekstuele vraag 10 11 AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag.* 6. Die Swart Perd Opstelvraag 25 14 7. Die Swart Perd Kontekstuele vraag 25 14 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag.* 8. Die dief van Sonvanger Opstelvraag 25 19 9. Die dief van Sonvanger Kontekstuele vraag 25 19 *LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Jy mag NIE TWEE opstelvrae of TWEE kontekstuele vrae beantwoord NIE. Let wel (Hlayiso-proefvraestel 2): Voorgeskrewe tekste vir graad 10 verskil van skool tot skool en van provinsie tot provinsie, en is meestal deur kopiereg beskerm. Daarom gebruik hierdie proefvraestel slegs tekste wat volledig afgedruk kan word: vier gedigte uit die openbare domein uit C. Louis Leipoldt (1880–1947) se bundel Oom Gert vertel en ander gedigte (hersiene uitgawe, 1921), en drie tekste wat die eksaminator self geskryf het (die ongesiene gedig, die kortverhaal en die eenbedryf). Die gedigte word in hul oorspronklike, ouer spelling afgedruk. Lees die prosa- en dramateks deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys hieronder om te kontroleer of jy die korrekte getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMER GETAL VRAE BEANTWOORD MERK (✓) A: Gedigte (Voorgeskrewe gedigte) 1–4 2 A: Gedigte (Ongesiene gedig) 5 1 B: Prosa (Opstel of kontekstueel) 6–7 1 C: Drama (Opstel of kontekstueel) 8–9 1 LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: GEDIGTE VOORGESKREWE GEDIGTE Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAG 1: OPSTELVRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vraag wat volg. Japie – C. Louis Leipoldt 1 Vanmôre was Japie nog hier: 2 Vanaand is hy dood! 3 Met ’n lag om sy mond het hy bruilof gevier 4 Met ’n klein brokkie Engelse lood. 5 Vanmôre was Japie by my: 6 Vanaand is hy—waar? 7 As ’n mens maar kan weet, waar hy eindlik sal bly, 8 Wie het dan vir die toekoms gevaar? 9 Vanmôre was Japie my maat: 10 Vanaand is hy—wat? 11 Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, 12 Of my hand in die syne weer vat? 13 Vanmôre was Japie ’n kind: 14 Vanaand ’s hy volleerd! 15 Ons het baie gestry om dié waarheid, ou vrind: 16 Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? 17 Vanmôre was Japie—nee God! 18 Hy is nog vir my! 19 Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot 20 Om alleen op die wêreld te bly. [Bron: C. Louis Leipoldt, Oom Gert vertel en ander gedigte, hersiene uitgawe, 1921. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] lood: hier: ’n koeël eindlik: uiteindelik gevaar: hier: gevrees, bekommerd gewees volleerd: klaar geleer; hy weet nou alles had verkeerd: was verkeerd Agtergrond: Die gedig speel af tydens die Anglo-Boereoorlog (1899–1902). Uit die gedig blyk dit dat Japie, ’n jong vegter, deur ’n Engelse koeël gedood is. In “Japie” verwerk die spreker die skielike dood van sy jong vriend op dieselfde dag waarop dit gebeur het. Bespreek in ’n opstel van 150 tot 200 woorde hoe die digter die spreker se skok, rou en uiteindelike troos uitbeeld. Verwys in jou bespreking na: • die herhaling en kontras in die eerste twee versreëls van elke strofe; • die beeld in versreëls 3–4 en die gebruik van vrae en aandagstrepe; EN • die wending in die laaste strofe. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Aan ’n ou Boek – C. Louis Leipoldt 1 Op die solder, waar die rotte 2 Hulle neste het gebou, 3 Waar die vlermuise en motte 4 Elke aand kommissie hou, 5 Het ek jou gevinde, ou maat, en jou maters lê daar nou. 6 Voor ons voorgeslag gebore 7 Was, het mense jou gelees; 8 Monnik, ridder, lang tevore, 9 Was met jou al maats gewees, 10 En hul het hul siek gelag oor al jou vuur en al jou gees. 11 Baie jare al gelede 12 Lê jy op die solder daar, 13 Rustig in jou rus, tevrede 14 Met jou lot, van jaar tot jaar. 15 Ou maat, waarom het die rotte vir ons al jou gees gespaar? [Bron: C. Louis Leipoldt, Oom Gert vertel en ander gedigte, hersiene uitgawe, 1921. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] kommissie hou: vergader, soos ’n komitee gevinde: gevind, gekry (ou vorm) maters: maats; hier: die ander ou boeke voorgeslag: voorouers monnik: man wat in ’n klooster woon ridder: geharnaste krygsman van die Middeleeue gees: hier: geestigheid, humor gespaar: nie vernietig nie 2.1 Wie of wat word in hierdie gedig deur die spreker aangespreek? (1) 2.2 Verwys na strofe 1. Noem TWEE besonderhede wat wys dat die solder ’n verwaarloosde plek is. (2) 2.3 “Waar die vlermuise en motte / Elke aand kommissie hou” (versreëls 3–4). Benoem die stylfiguur in hierdie versreëls EN verduidelik waarom die beeld humoristies is. (2) 2.4 Wat sê die woorde “ou maat” (versreël 5) oor die spreker se gevoel teenoor die boek? (1) 2.5 Wat suggereer die verwysing na ’n “Monnik” en ’n “ridder” (versreël 8) oor die ouderdom van die boek? (1) 2.6 Dui die rymskema van strofe 1 aan. (1) 2.7 Benoem die klankmiddel in “Rustig in jou rus” (versreël 13). (1) 2.8 Verduidelik waarom die laaste versreël ironies is. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die Apie – C. Louis Leipoldt 1 Apie, apie, sê vir my, 21 Apie, apie, sê vir my 2 Is jy mens, of is jy dier? 22 Waarom lewe jy so mooi, 3 Het jy bruilof ooit gevier? 23 Sonder kamer, sonder kooi, 4 Waar en wanneer het jy getrou? 24 Sonder selfs ’n trouring, sonder 5 Het jy kind of het jy vrou? 25 Ook ’n huwlikseen? Ek wonder, 6 Het jy skulde? In jou huis, 26 Dat jou vrou so goed verstaan 7 Apie, is dit alles pluis? 27 Nie met apies rond te gaan; 8 Is die kleinnooi in haar skik? 28 Dat jy sonder skulde lewe, 9 Of moet sy op alles pik? 29 En nie vir verbande bewe: 10 Apie, apie, sê vir my. 30 Apie, apie, sê vir my. 11 Oubaas, oubaas, ek sal sê: 31 Oubaas, oubaas, ek sal sê: 12 Ek is maar ’n viervoet dier; 32 Ek kan lewe sonder kooi— 13 Ek het bruilof nooit gevier; 33 Klipskeure is net so mooi— 14 Agter die bossies het ek getrou, 34 Sonder selfs ’n trouring, sonder 15 Kinders het ek en ’n vrou. 35 Ook ’n huwlikseen! Jy wonder? 16 Skulde nie; en in my huis, 36 Ek het altyd goed verstaan 17 Glo ek, is dit alles pluis. 37 Met vroumense om te gaan: 18 Kleinnooi is nie in haar skik, 38 Anders loop my hele lewe 19 As ander apies op haar mik: 39 Opdraand, dat ek daarvan bewe: 20 Oubaas, dit is, soos ek sê. 40 Oubaas, dit is, soos ek sê. [Bron: C. Louis Leipoldt, Oom Gert vertel en ander gedigte, hersiene uitgawe, 1921. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] pluis: in orde kleinnooi: hier: die apie se vrou in haar skik: tevrede, gelukkig pik: hier: kla, raas mik op: die oog hê op kooi: bed huwlikseen: die eed wat ’n bruidspaar by die troue aflê verbande: lenings om ’n huis te koop bewe vir: bang wees vir 3.1 Wie word in strofe 1 aangespreek? (1) 3.2 Benoem die stylfiguur wat die digter gebruik deur die apie soos ’n mens te laat praat en dink. (1) 3.3 Strofe 1 bestaan byna net uit vrae. Wat sê hierdie vrae oor die oubaas se houding teenoor die apie? (1) 3.4 Elke strofe begin en eindig met byna dieselfde versreël, bv. “Apie, apie, sê vir my” (versreëls 1 en 10). Noem TWEE funksies van hierdie herhaling in die gedig. (2) 3.5 “Agter die bossies het ek getrou” (versreël 14). Verduidelik waarom hierdie antwoord van die apie humoristies is. (1) 3.6 Verwys na strofe 3 (versreëls 21–30). Noem TWEE dinge wat die oubaas meen ’n mens nodig het om te lewe, maar wat die apie nie het nie. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.7 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (3.7) en die letter (A–D) neer, bv. 3.7 E. Watter woord beskryf die toon van die gedig die beste? A Tragies B Speels C Kwaad D Plegtig (1) 3.8 Die gedig dryf eintlik die spot met die mens. Watter boodskap oor die mens se manier van lewe word deur die apie se antwoorde oorgedra? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Op die Kerkhof – C. Louis Leipoldt 1 Eergister het ek na die plek gegaan, 2 Daar waar die aalwyn en die varkblom bloei, 3 Daar waar die doringboom nooit word gesnoei; 4 Waar elke leiklip as ’n grafsteen staan. 5 Dit was al laat, en om my het die maan 6 ’n Silwerlig versprei, soos, as jy roei, 7 Die lang, blink sterre in die water groei. 8 Die kerkklok het strak agter my geslaan, 9 Ses, sewe, ag en neënuur, en nou 10 Was alles weer heel stil. Ek dag, ek hoor 11 Die aandgebed van elke mug en mot, 12 Wat in die maanlig kom vergaadring hou: 13 Hul sing en maak gegons, net soos ’n koor, 14 As lofsang aan ’n onbekende God. 15 As ek nou eenmaal sterwe, as ek is 16 ’n Lyk, waarin geen asem en geen krag, 17 Met hande sonder voelte, sonder mag, 18 En met ’n oog, wat al sy glinstring mis— 19 As ek so lê, en self niks kan beslis, 20 Moet julle my nie uit die helder dag 21 Wegslinger in ’n eindelose nag, 22 Wat niks as my verwording vergewis; 23 Want ek wil nie tot duister kerkers keer, 24 Die noue graf vir ewig om my voel! 25 Verbrand my liewers, dat ek boontoe rys, 26 In vuur en vlam kan opklim tot die Heer, 27 Deur al die wêreld se rumoer en woel, 28 Tot oor die drimpel van die Paradys. [Bron: C. Louis Leipoldt, Oom Gert vertel en ander gedigte, hersiene uitgawe, 1921. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] varkblom: aronskelk leiklip: plat skalie-klip strak: netnou dag: dog, het gedink vergaadring: vergadering voelte: gevoel glinstring: glinstering verwording: verval, ontbinding vergewis: verseker kerkers: donker kelders, tronke liewers: liewer rys: styg drimpel: drumpel 4.1 Die gedig bestaan uit twee dele van 14 versreëls elk. Watter soort gedig is elk van die twee dele? (1) 4.2 Wat is die funksie van die dubbelpunt aan die einde van versreël 12? (1) 4.3 Noem TWEE besonderhede uit versreëls 1–4 wat wys dat die kerkhof ’n eenvoudige, natuurlike plek is wat nie versorg word nie. (2) 4.4 Benoem die stylfiguur in versreëls 5–7. (1) 4.5 Verwys na versreëls 10–14. Verduidelik hoe die spreker die geluide van die insekte beskryf EN watter indruk dit van die kerkhof skep. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.6 Haal TWEE opeenvolgende woorde uit versreël 21 aan wat ’n kontras vorm met “die helder dag” (versreël 20). (1) 4.7 Verwys na versreëls 23–28. Watter versoek rig die spreker aan die mense wat hom gaan oorleef, EN waarom wil hy nie begrawe word nie? (2) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 ONGESIENE GEDIG (VERPLIGTEND) VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Skermlig 1 Om die tafel sit ons vyf, vier koppe 2 gebuig soos in gebed — 3 maar niemand bid nie. 4 Vier gesigte is blou verlig 5 deur ’n klein, koue venster. 6 Ma stuur ’n duim vir tannie Sannie in Perth, 7 Pa lees oor die rugby in Nieu-Seeland, 8 my boetie skiet zombies op Mars. 9 Ons is oral, 10 behalwe hier. 11 Net Ouma se foon lê omgekeer 12 langs haar bord, soos ’n slapende skilpad. 13 Sy kyk na ons 14 en skep vir haarself 15 nog ’n bietjie stilte in. 16 “Julle oupa,” sê sy sag, “het altyd gesê 17 ’n tafel is ’n skip vir almal wat saam vaar.” 18 Een vir een 19 word die skerms 20 donker. 21 Ons vaar. [Eksaminator se eie gedig] 5.1 “vier koppe / gebuig soos in gebed” (versreëls 1–2). Benoem die stylfiguur in hierdie versreëls EN verduidelik waarom die gesin se koppe gebuig is. (2) 5.2 Waarom is versreël 3 ironies? (1) 5.3 “’n klein, koue venster” (versreël 5). Waarna verwys die “venster” EN wat suggereer die woord “koue”? (2) 5.4 Verduidelik wat die spreker bedoel met “Ons is oral, / behalwe hier” (versreëls 9–10). (1) 5.5 Wat sê die vergelyking in versreël 12 oor Ouma se gebruik van haar foon? (1) 5.6 “en skep vir haarself / nog ’n bietjie stilte in” (versreëls 14–15). Wat sê hierdie beeld oor hoe Ouma by die tafel voel? (1) 5.7 Verduidelik die metafoor “’n tafel is ’n skip vir almal wat saam vaar” (versreël 17). (1) 5.8 Dink jy die kort, alleenstaande slotreël, “Ons vaar.”, is ’n gepaste einde vir die gedig? Motiveer jou antwoord. (1) [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: PROSA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 6 (opstelvraag) ÓF VRAAG 7 (kontekstuele vraag). Lees eers die kortverhaal hieronder aandagtig deur. KORTVERHAAL DIE SWART PERD 1 Lukas Visagie het die fiets vir die eerste keer op ’n Maandagoggend in Februarie skool toe gery, en teen pouse het die hele graad 10 al daarvan geweet. “Is dit ’n fiets of ’n museumstuk?” het Jaco gevra, hard genoeg dat die meisies by die snoepie kon hoor. Almal het gelag. Lukas het ook gelag, want ’n mens lag maar saam as jy nie weet wat anders om te doen nie. 5 2 Die fiets was Oupa Hendrik s’n. Dit was swart en swaar en amper so oud soos die kerk. Dit het ’n leersaal gehad wat soos ’n ou skoen geruik het, ’n klokkie wat net nog “trrr” kon sê in plaas van “tring”, en ’n ketting wat elke keer as Lukas opdraand trap, kla soos ’n ou man met rugpyn. Oupa het die fiets “die Swart Perd” genoem. 10 Lukas se eie fiets, ’n blink blou bergfiets, is in Januarie by die winkelsentrum gesteel, en daar was nie geld vir ’n nuwe een nie. Sy ma werk skofte by die hospitaal, en sedert sy pa weg is, bly hulle by Oupa in die ou huis met die wingerdstok oor die stoep. 3 Van die Dinsdag af het Lukas die Swart Perd agter die kerksaal oorkant die skool 15 weggesteek, tussen die vullisdromme en ’n oorgroeide oleander. Na die skool se fietsrak, waar al die blink fietse soos perde in ’n stal langs mekaar staan, het hy nie eens gekyk nie. Elke middag het hy gewag tot die ander weg is voordat hy die fiets uit sy wegkruipplek gaan haal het. 4 Elke aand het Oupa op die stoep aan die fiets gewerk. Met sy growwe hande, wat 20 soos ou wingerdwortels gelyk het, het hy die ketting geolie, die remme gestel en die speke een vir een met ’n lappie blink gevryf. “’n Fiets is soos ’n mens, Lukas,” het hy gesê. “As jy hom oppas, pas hy jou op.” Dan het hy stories vertel. Hoe hy veertig jaar lank elke dag met die Swart Perd na die druiwepakhuis gery het, ses kilometer heen en ses terug. Hoe hy een 25 Saterdag met ’n sak lemoene op die stang al die pad na Ouma se ouers se plaas gery het om haar te gaan opsoek. “Haar pa het gesê ’n man wat so ver fietsry vir ’n meisie, is óf ’n gek óf ’n goeie man,” het Oupa gelag. “Hy was nie seker watter een nie, maar hy het my koffie gegee.” Lukas het geknik sonder om te luister. Hy het aan Jaco se nuwe resiesfiets 30 gedink: rooi, blink en vinnig. 5 Toe kom die kennisgewing: die skool sou in April ’n fietswedren langs die rivier hou, twintig kilometer lank, en die wenner sou sy foto in die dorpskoerant kry. “Jy kan seker op jou museumstuk ry,” het Jaco gesê. “Ons bring vir jou ’n kalender saam, dan kan jy tel hoeveel dae jy agter is.” Die ander het gebrul 35 van die lag. Hierdie keer het Lukas nie saamgelag nie. Sy wange het gebrand. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 6 Daardie aand, toe Oupa weer die olieblikkie nader trek, het Lukas iets gesê wat hy later sou wens hy kon terugvat. “Los dit maar, Oupa. Dit maak nie saak hoeveel Oupa olie nie. Dit bly ’n ou ding. Ek wens net ek het ’n regte fiets.” Oupa se hand het in die lug bly hang. Toe sit hy die blikkie stadig neer, vee sy 40 hande aan die lap af en gaan sonder ’n woord binne. Die stoeplig het nog lank gebrand, maar die stoep was leeg. 7 Twee dae later was die Swart Perd weg. Op Lukas se bed het ’n koevert gelê. Binne-in was agthonderd rand in ou, gekreukelde note, en ’n briefie in Oupa se skuins, sorgvuldige handskrif: 45 Vir ’n regte fiets. Jaco se pa verkoop mos sy ou resiesfiets. Ry vinnig. Oupa. Lukas het lank na die geld gestaar. Hy het geweet waar dit vandaan kom. Daar was net een plek in die dorp waar ’n mens ’n ou fiets kon verkoop: Oom Faan se tweedehandse winkel langs die spoorlyn. 8 Die winkel het na stof en masjienolie geruik. Agter in die hoek, tussen ’n 50 stukkende yskas en ’n stapel ou langspeelplate, het die Swart Perd gestaan, met ’n kaartjie om sy stuur: R1 250. “Jou oupa het hom Dinsdag ingebring,” het Oom Faan gesê. “Hy wou nie eens oor die prys onderhandel nie. Hy het net gesê die kind het ’n beter een nodig.” Die ou man het oor sy bril na Lukas gekyk. “Snaakse ding. Ek het nog nooit 55 gesien hoe ’n man so lank na ’n fiets kyk voordat hy by die deur uitstap nie.” Lukas het die agthonderd rand op die toonbank neergesit. Toe haal hy sy eie spaargeld uit sy sak: vier honderdrandnote en ’n vyftigrandnoot. Hy het vier maande lank daarvoor gespaar – vir ’n nuwe foon. “Sy naam is die Swart Perd,” het hy gesê. “En hy is nie te koop nie.” 60 9 Daardie aand het Lukas die fiets self huis toe gestoot, al die pad langs die rivier, want die ketting het afgeloop. By die huis het hy die olieblikkie gevat en op die stoeptrappie gaan sit. Hy het nie geweet hoe nie. Oupa het in die deur kom staan en lank niks gesê nie. “Die ketting moet eers skoon wees,” het hy toe gesê en langs Lukas kom sit. 65 “Anders vreet die olie net die vuilgoed in.” Hulle het tot laat gewerk. Oupa het nie gevra nie, en Lukas het nie verduidelik nie. Party dinge hoef ’n mens nie te sê nie. 10 In April het Lukas die fietswedren op die Swart Perd gery. Hy het sewentiende gekom uit twee-en-twintig. Jaco het gewen, en sy foto was in die koerant. Maar 70 by die eindstreep het daar ’n ou man met ’n verbleikte hoed gestaan wat harder geklap het as al die ouers saam. Die Maandag daarna het Lukas die Swart Perd in die skool se fietsrak vasgesluit, reg in die middel, tussen die blink fietse. Die klokkie het “trrr” gesê. Dit was die mooiste geluid wat hy nog ooit gehoor het. 75 [Eksaminator se eie kortverhaal. Alle name en plekke is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 6: DIE SWART PERD – OPSTELVRAAG In “Die Swart Perd” verander Lukas van ’n seun wat skaam is oor sy oupa se ou fiets na iemand wat trots daarop is. Bespreek in ’n opstel van 300 tot 350 woorde hoe Lukas as karakter ontwikkel. Verwys in jou bespreking na: • die innerlike en uiterlike konflik wat Lukas beleef; • die rol wat Oupa Hendrik en Oom Faan in Lukas se ontwikkeling speel; • die simboliese betekenis van die fiets (die Swart Perd); EN • die betekenis van die slot van die verhaal. [25] VRAAG 7: DIE SWART PERD – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die kortverhaal en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 7.1 Benoem die vertellersperspektief in die verhaal EN noem EEN rede waarom die skrywer dit gebruik het. (2) 7.2 “’n ketting wat elke keer as Lukas opdraand trap, kla soos ’n ou man met rugpyn” (reëls 8–9). Benoem die TWEE stylfigure in hierdie woorde. (2) 7.3 Verwys na paragraaf 2. Noem TWEE redes waarom Lukas met Oupa se fiets skool toe moet ry. (2) 7.4 Verwys na paragraaf 3. Noem TWEE dinge wat Lukas doen wat wys dat hy skaam is oor die fiets. (2) 7.5 “’n Fiets is soos ’n mens, Lukas … As jy hom oppas, pas hy jou op” (reëls 22–23). Hoe word Oupa se woorde later in die verhaal op die verhouding tussen Oupa en Lukas van toepassing? (1) 7.6 Verwys na paragraaf 5. Watter soort konflik ontstaan tussen Jaco en Lukas, EN hoe wys die skrywer dat Lukas se gevoelens verander het? (2) 7.7 “Ek wens net ek het ’n regte fiets” (reël 38). Waarom word die woord “regte” in kursief gedruk, EN waarom is hierdie woorde vir Oupa so seer? (2) 7.8 “Die stoeplig het nog lank gebrand, maar die stoep was leeg” (reël 41). Watter stemming skep hierdie sin? (1) 7.9 Verwys na paragrawe 6 tot 8. Noem TWEE aanduidings dat Oupa seergemaak is en die fiets met ’n swaar hart verkoop het. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 7.10 Verwys na reëls 57–59. Wat offer Lukas op om die fiets terug te koop, EN wat bewys dit oor sy karakter? (2) 7.11 Watter gebeurtenis vorm die klimaks van die verhaal? (1) 7.12 Verwys na reëls 67–68: “Party dinge hoef ’n mens nie te sê nie.” Wat het Lukas en Oupa sonder woorde vir mekaar gesê? (1) 7.13 Verduidelik die betekenis van die titel, “Die Swart Perd”, deur na die letterlike EN die figuurlike (simboliese) betekenis van die fiets te verwys. (2) 7.14 Watter lewensles leer Lukas in die verhaal? (1) 7.15 Lukas het nie die wedren gewen nie. Dink jy die verhaal het ’n gelukkige einde? Motiveer jou antwoord. (1) 7.16 Verduidelik hoe die slot van die verhaal (reëls 73–75) ’n kontras vorm met paragraaf 3. (1) [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: DRAMA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 8 (opstelvraag) ÓF VRAAG 9 (kontekstuele vraag). Lees eers die eenbedryf hieronder aandagtig deur. EENBEDRYF KARAKTERS: TANNIE HETTIE (69, voorsitter van die buurtwag) • OOM KOOS (74, haar man, ’n afgetrede wiskunde-onderwyser) • LIESL (15, hul kleindogter) • MEVROU NAIDOO (66, die buurvrou) • RIKUS (26, die nuwe huurder van woonstel 4) DIE DIEF VAN SONVANGER ’n Binnehof tussen die woonstelle van Sonvanger, ’n klein woonstelblok in Bloemfontein. Dis Saterdagoggend, sewe-uur. Wasgoeddrade, ’n tuintafel met ’n teepot, koppies en ’n silwer teelepel, ’n tuinslang. Die gordyne van woonstel 4 is toe. Voordat enige ander karakter opkom, kom OOM KOOS in sy kamerjas uit. Hy roer sy tee met die silwer teelepel, steek die lepel ingedagte in sy sak en 5 gaan terug binne. TANNIE HETTIE kom uit haar woonstel met haar foon. OOM KOOS volg met sy koppie tee. TANNIE HETTIE: (praat ’n stemboodskap in) Goeiemôre, Sonvanger Veilig. Dis Hettie. Ek wil net almal waarsku: die dief het weer toegeslaan. Gister was dit 10 mevrou Naidoo se oorbel van die vensterbank, en nou is my silwer teelepel weg. Hou julle deure toe. OOM KOOS: Hettie, ’n mens maak nie ’n somtotaal van twee items nie. Dis nie ’n misdaadgolf nie, dis ’n rekenfout. TANNIE HETTIE: Koos, drie dinge in een week. Die oorbel, die teelepel en jou 15 motorsleutels. OOM KOOS: My sleutels lê seker weer in die yskas. Verlede keer was dit die yskas. LIESL: (kom uit die woonstel, nog in haar slaapklere, met haar foon) Ouma, die buurtwag-groep het sewentien nuwe boodskappe. (Sy lees.) Oom Gert sê hy 20 het gister ’n “verdagte persoon” gesien. Toe was dit die posbode. TANNIE HETTIE: (sag, en sy knik na woonstel 4) Ek weet wie dit is. Daardie nuwe ou. Rikus. Hy het tatoeëermerke tot op sy hande, en hy kom elke oggend sewe-uur huis toe. Wie werk dan in die nag, Koos? Net diewe en vampiere. OOM KOOS: En dokters. En bakkers. En die mense wat die strate skoonmaak. 25 MEVROU NAIDOO: (kom by die hek in, met ’n bord koeksisters) Môre, almal. Hettie, ek het jou stemboodskap gehoor. Weet jy, ek het my ander oorbel ook al vir ’n dag gesoek, en toe kry ek dit in my skoen. TANNIE HETTIE: Die een in jou skoen het nie weggeloop nie. Die ander een is gesteel. 30 Die deur van woonstel 4 gaan oop. RIKUS kom uit met ’n donkerbril, ’n kap oor sy kop en ’n swaar sak oor sy skouer. Hy gaap. Almal verstar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 RIKUS: (vaak) Môre. TANNIE HETTIE: (te vriendelik) Môre, Rikus! Laat in die nag gewerk? RIKUS: Ja, Tannie. Rowwe nag. Ek moes twee keer by ’n kar inbreek. Een ou het 35 sy vinger amper afgesny. (Hy gaap weer.) Ek is gaar. (Hy gaan na die vullisdrom, gooi die sak in en gaan terug binne.) Stilte. TANNIE HETTIE: (fluister in haar foon) Sonvanger Veilig, dis Hettie weer. Hy het dit sopas erken! 40 LIESL: Ouma! Hy het net gesê hy het by ’n kar ingebreek. Dalk was iemand vasgekeer. TANNIE HETTIE: En die vinger? Wie se vinger, Liesl? Wie se vinger? OOM KOOS: (sit sy koppie neer, tel die tuinslang op asof dit ’n geweer is) Reg. Ek het veertig jaar lank graad 10’s in toom gehou. Ek kan een dief hanteer. Ons 45 doen ’n burgerlike inhegtenisneming. MEVROU NAIDOO: Koos, jy is vier-en-sewentig. OOM KOOS: Presies. Ek het niks meer om te verloor nie, behalwe my motorsleutels. OOM KOOS stap met die tuinslang na woonstel 4. Halfpad steek hy vas. Hy vee 50 oor sy voorkop. Die tuinslang val uit sy hand. LIESL: Oupa? OOM KOOS: (deurmekaar) Die … die sommetjies draai. Hettie, waarom draai jy? Hy sak stadig op die gras neer. TANNIE HETTIE gil. 55 TANNIE HETTIE: Koos! Koos! Help! Iemand! Die deur van woonstel 4 vlieg oop. RIKUS hardloop uit, sonder die donkerbril. Hy kniel by OOM KOOS. RIKUS: (kalm en vinnig) Oom, kyk vir my. Oom Koos, wat het Oom vanoggend geëet? 60 OOM KOOS: (dof) Niks. Ek was … besig. Met ’n misdaad. RIKUS: Is Oom suikersiek? TANNIE HETTIE: (bewend) Ja! Hy het om ses-uur sy insulien ingespuit, maar hy het nog nie geëet nie! RIKUS: Dan is sy bloedsuiker te laag. Liesl, bring vir my suiker. Gou! (LIESL 65 hardloop na die tafel en bring die suikerpot. RIKUS roer suiker in ’n koppie tee en help OOM KOOS om stadig te drink.) Stadig, Oom. Klein slukkies. MEVROU NAIDOO: (gee ’n koeksister aan) Hier is ook ’n koeksister. As suiker kan red, kan dit. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 Stilte. Almal kyk na OOM KOOS. Na ’n rukkie gaan hy regop sit. 70 OOM KOOS: (stadig) Die sommetjies staan stil. RIKUS: (glimlag) Hy sal regkom, Tannie. Maar hy moet vandag nog na die dokter toe. Ek werk nagskof as paramedikus. Gisteraand moes ons twee keer by karre inbreek om mense ná ongelukke uit te kry. Een man se vinger was in ’n deur vasgeknel. 75 TANNIE HETTIE kyk na haar foon in haar hand. Sy draai dit stadig om, met die skerm na onder. TANNIE HETTIE: (sag) Rikus, ek … Ek het gedink … RIKUS: (trek sy mou op; op sy arm is ’n datum getatoeëer) Ek weet wat mense dink, Tannie. Dié datum is die dag toe my ma oorlede is. Die paramedici kon 80 haar nie red nie. Toe besluit ek ek sal leer hoe. OOM KOOS: Hettie, gee my die motorsleutels. Dan ry ek dokter toe. TANNIE HETTIE: Koos, jou sleutels is gesteel! OOM KOOS druk sy hande in sy kamerjas se sakke. Hy frons. Stadig haal hy die silwer teelepel uit. Toe ’n oorbel. Toe ’n bos motorsleutels. 85 LIESL: Oupa! Die teelepel! En mevrou Naidoo se oorbel! En (sy hou dit omhoog) Oupa se motorsleutels! OOM KOOS: (verleë) Die oorbel het ek gister op die paadjie opgetel. Ek wou dit vir Naidoo teruggee. (Pouse.) Die res … is ’n rekenfout. MEVROU NAIDOO: (lag) Daar’s jou dief, Hettie. Hy slaap al vyftig jaar langs 90 jou. OOM KOOS: (steeds op die gras) Rikus, jong, kom eet saam met ons. Hettie bak pannekoek as sy skuldig voel. Daar gaan baie pannekoek wees. TANNIE HETTIE lig haar foon en praat ’n stemboodskap in. Haar stem bewe effens. 95 TANNIE HETTIE: Sonvanger Veilig, dis Hettie. Die dief is gevang. Hy dra ’n kamerjas en hy slaap in my bed. (Pouse.) En ons nuwe buurman, Rikus, het vanoggend my man se lewe gered. Ek is jammer. (Sy kyk na RIKUS.) Ek is baie jammer. OOM KOOS hou die teelepel omhoog asof dit ’n trofee is. Die ligte doof stadig 100 uit op ’n tablo: RIKUS en OOM KOOS op die gras, TANNIE HETTIE met haar hand op RIKUS se skouer, LIESL en MEVROU NAIDOO wat lag. Doek. [Eksaminator se eie eenbedryf. Alle name en plekke is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 8: DIE DIEF VAN SONVANGER – OPSTELVRAAG In Die dief van Sonvanger beskuldig Tannie Hettie die nuwe buurman sonder bewyse, net op grond van sy voorkoms en sy werksure. Bespreek in ’n opstel van 300 tot 350 woorde hoe die dramaturg die tema van vooroordeel uitbeeld. Verwys in jou bespreking na: • die oorsake van Tannie Hettie se vooroordeel teenoor Rikus; • die gebruik van dramatiese ironie en misverstande om spanning en humor te skep; • die rol van Liesl, Oom Koos en Mevrou Naidoo; EN • hoe die konflik opgelos word en wat Tannie Hettie leer. [25] VRAAG 9: DIE DIEF VAN SONVANGER – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die eenbedryf en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 9.1 Noem TWEE besonderhede uit die eerste toneelaanwysing (reëls 1–6) wat die ruimte (tyd EN plek) van die drama aandui. (2) 9.2 Wat noem ons die tegniek wanneer die gehoor iets weet wat die karakters nie weet nie, EN hoe word dit in die eerste toneelaanwysing geskep? (2) 9.3 Hoe pas Oom Koos se woorde in reël 13 by sy beroep? (1) 9.4 Wat bewys Liesl se opmerking oor Oom Gert se “verdagte persoon” oor die lede van die buurtwag-groep? (1) 9.5 Verwys na reël 22. Noem TWEE redes waarom Tannie Hettie vir Rikus verdink. (2) 9.6 Watter karaktereienskap van Oom Koos blyk uit sy antwoord: “En dokters. En bakkers. En die mense wat die strate skoonmaak”? (1) 9.7 Wat is die funksie van Mevrou Naidoo se opmerking oor haar oorbel in haar skoen (reël 26)? (1) 9.8 Haal die toneelaanwysing aan wat wys hoe die bure op Rikus se verskyning reageer. (1) 9.9 “Ek moes twee keer by ’n kar inbreek. Een ou het sy vinger amper afgesny” (reël 35). Verduidelik hoe hierdie woorde ’n misverstand veroorsaak. (2) 9.10 Waarom is dit humoristies dat Oom Koos die tuinslang “asof dit ’n geweer is” optel (reël 44)? (1) 9.11 Wat is die werklike rede waarom Oom Koos ineenstort? (1) 9.12 Verwys na reëls 59–67. Noem TWEE dinge wat Rikus doen wat bewys dat hy opgelei is om mense te help. (2) 9.13 Watter gebeurtenis vorm die klimaks van die drama? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 9.14 TANNIE HETTIE draai dit (die foon) stadig om, met die skerm na onder. Wat sê hierdie handeling oor hoe Tannie Hettie op hierdie oomblik voel? (1) 9.15 Hoe verander die betekenis van Rikus se tatoeëermerke ná sy verduideliking? (1) 9.16 “Daar’s jou dief, Hettie. Hy slaap al vyftig jaar langs jou” (reëls 90–91). Verduidelik die ironie van die ontknoping. Verwys na BEIDE die “dief” EN Rikus. (2) 9.17 Watter boodskap oor die manier waarop ons ander mense beoordeel, dra die drama oor? (1) 9.18 Wat noem ons die toneelbeeld aan die einde van die drama waar die akteurs stil in ’n posisie bly staan terwyl die ligte uitdoof? (1) 9.19 Dink jy Tannie Hettie se laaste stemboodskap (reël 96) is genoeg om haar fout reg te stel? Motiveer jou antwoord. (1) [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou