Afrikaans HL Grade 10 P1 November Mock Exam 2 2026 QP (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 10 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V1 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Lees AL die instruksies noukeurig deur. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 5. Trek ’n streep ná elke afdeling. 6. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 7. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 8. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 9. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 10. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A: ARTIKEL VAN ROMMEL TOT RAND Hoe ’n Soweto-tiener weggooigoed in ’n besigheid omskep 1 Elke Saterdagoggend om sesuur, terwyl die meeste van sy vriende nog diep onder die komberse lê, stoot Kagiso Molefe (16) ’n ou winkeltrollie deur die strate van Orlando-Oos in Soweto. Die trollie kraak en kla oor elke slaggat, maar Kagiso fluit net. Teen nege-uur is die trollie tot bo vol plastiekbottels, blikkies en karton. “Mense sien vullis,” sê hy met ’n breë glimlag. “Ek sien geld.” 5 2 Suid-Afrika se vullisprobleem word elke jaar groter. Volgens omgewingskenners beland ’n groot deel van die land se plastiek op stortingsterreine, in riviere en uiteindelik in die see, waar dit honderde jare lank kan bly lê. Tog is baie van wat ons weggooi, glad nie vir herwinningsmaatskappye vullis nie: vir hulle is dit grondstof waarvan nuwe produkte gemaak word. 10 3 Kagiso se avontuur het twee jaar gelede begin, toe hy in sy graad 8-natuurwetenskapklas ’n dokumentêre film oor plastiek in die see gesien het. “Daar was ’n seeskilpad met ’n plastiekstrooitjie in sy neus,” onthou hy. “Ek kon daardie nag nie slaap nie.” Die volgende oggend het hy ’n plan beraam. 4 Hy het begin deur net sy eie gesin se afval te sorteer. Toe het die bure begin 15 saamdoen. Vandag het hy ’n netwerk van meer as veertig huishoudings wat hul herwinbare afval elke Vrydagaand in groen sakke, wat hy voorsien, vir hom uitsit. Hy verkoop alles per kilogram aan ’n herwinningsdepot in die omgewing. Die geld gaan in ’n spaarrekening wat hy saam met sy ma oopgemaak het, en hy het reeds genoeg gespaar om sy eie skoolklere en -boeke te koop. 20 5 Sy ma, Mpho Molefe, is ’n verpleegster. “Eers het ek gedink dit is net nog ’n gier wat ná ’n week of twee sal uitwoed,” erken sy. “Maar hy het my verkeerd bewys. Hy is meer gedissiplineerd as baie volwassenes wat ek ken.” 6 Kagiso is nie die enigste nie. Regoor die land verdien duisende afvalversamelaars ’n inkomste deur herwinbare materiaal op straat en by 25 stortingsterreine bymekaar te maak. Hulle doen werk wat munisipaliteite geld spaar en stortingsterreine ontlas, maar hulle word dikwels oor die hoof gesien of selfs met agterdog bejeën. “Hulle is die onsigbare helde van herwinning,” sê dr. Naledi Khumalo, ’n omgewingswetenskaplike van Johannesburg. “Sonder hulle sou ons strate baie vuiler gewees het.” 30 7 Die pad was egter nie altyd glad nie. Party mense in die buurt het vir Kagiso gelag en hom “Vullisman” genoem. “Dit het seergemaak,” sê hy. “Maar toe dink ek: as hulle my Vullisman wil noem, dan sal ek die beste Vullisman in Soweto wees.” Vandag dra hy die bynaam soos ’n erepenning. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 8 Sy skool het intussen ook die herwinningsgogga gevang. Die leerderraad het 35 herwinningsdromme op die skoolterrein neergesit, en elke kwartaal kompeteer die grade om die meeste kilogram plastiek in te samel. Die wenklas kry ’n pizza-ete. “Dis ongelooflik wat ’n bietjie kompetisie kan doen,” sê die skoolhoof, mnr. Sipho Ndlovu. 9 Kagiso droom nou groter. Hy wil eendag ’n chemiese ingenieur word en ’n 40 fabriek oprig waar plastiekbottels in skoolbanke omskep word. “Ons skole het nie genoeg banke nie, en ons strate het te veel plastiek,” sê hy. “Dis mos ’n maklike som.” 10 Hy laai die laaste sak op die trollie en stoot dit na die depot. Agter hom is die straat skoner as toe hy gekom het. Een bottel op ’n slag verander hierdie tiener 45 sy wêreld. [Eksaminator se eie teks. Die name van persone is fiktief.] TEKS B: SPOTPRENT HOU ONS STRAND SKOON SKYFIES Pa, kyk! Ek het ’n nuwe soort skulp gekry. Die see is vol daarvan! Mmm … Hulle moet regtig hierdie strand beter skoonmaak. (laat sy leë koeldrankblikkie val) [Eksaminator se eie spotprent] Beskrywing van die prent: ’n Strand is besaai met plastiekbottels, blikkies en ’n leë skyfiesakkie. ’n Bord met die woorde HOU ONS STRAND SKOON staan agter ’n hoop vullis. ’n Pa lê in ’n strandstoel en laat sy leë koeldrankblikkie op die sand val, terwyl sy kind ’n plastiekbottel omhoog hou. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAE: TEKS A 1.1 Verwys na paragraaf 1. Noem EEN bewys dat Kagiso sy werk geniet. (1) 1.2 “Die trollie kraak en kla oor elke slaggat” (reël 3). Benoem die stylfiguur in hierdie sin EN verduidelik waarom dit hier gepas is. (2) 1.3 “Mense sien vullis. Ek sien geld” (reël 5). Verduidelik in jou eie woorde wat Kagiso hiermee bedoel. (1) 1.4 Noem TWEE plekke waar plastiek volgens paragraaf 2 beland. (2) 1.5 Haal EEN woord uit paragraaf 2 aan wat beteken “materiaal waarvan nuwe produkte gemaak word”. (1) 1.6 Waarom sou die skrywer die beeld van die seeskilpad met die strooitjie (paragraaf 3) by die artikel ingesluit het? (1) 1.7 Is die volgende stelling WAAR of ONWAAR? Haal ’n frase aan om jou antwoord te staaf. Kagiso het van die begin af die afval van veertig huishoudings versamel. (2) 1.8 “… ’n gier wat ná ’n week of twee sal uitwoed” (reël 21). Wat het Kagiso se ma aanvanklik van sy plan gedink, EN hoe het haar mening verander? (2) 1.9 Noem TWEE maniere waarop afvalversamelaars volgens paragraaf 6 die gemeenskap help. (2) 1.10 “Hulle is die onsigbare helde van herwinning” (reël 28). Is hierdie stelling ’n feit of ’n mening? Motiveer jou antwoord. (2) 1.11 “Vandag dra hy die bynaam soos ’n erepenning” (reël 34). Verduidelik hoe Kagiso se houding teenoor die bynaam “Vullisman” verander het. (1) 1.12 Word die uitdrukking “die herwinningsgogga gevang” (reël 35) denotatief (letterlik) of konnotatief (figuurlik) gebruik? Motiveer jou antwoord. (2) 1.13 Stem jy saam dat ’n kompetisie soos dié by Kagiso se skool ’n goeie manier is om leerders te laat herwin? Motiveer jou antwoord. (2) 1.14 “Dis mos ’n maklike som” (reël 42). Verduidelik watter “som” Kagiso in gedagte het. (2) VRAE: TEKS B 1.15 Verduidelik die ironie in die kind se woorde. (2) 1.16 Watter visuele leidraad wys dat die pa self deel van die probleem is? (1) 1.17 Waarom is dit betekenisvol dat die bord agter ’n hoop vullis staan? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAE: TEKS A EN B 1.18 Vergelyk die pa se houding teenoor vullis in TEKS B met Kagiso se houding in TEKS A. (2) 1.19 Sou die titel van TEKS A, “Van rommel tot rand”, ook by TEKS B pas? Motiveer jou antwoord. (1) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ’n opsomming van SEWE wenke oor hoe ’n tiener slim met geld kan werk. LET WEL: 1. Jou opsomming moet in jou eie woorde (in volsinne) in ’n paragraaf aangebied word en mag nie meer as 90 woorde beslaan nie. 2. Jy moet EEN samehangende paragraaf skryf. 3. Dit is nie nodig om vir die opsomming ’n titel te gee nie. 4. Dui die getal woorde aan wat jy vir die opsomming gebruik het. TEKS C JOU EERSTE RANDE: MAAK HULLE TEL Verlede Desember het my niggie, Zinhle, R800 vir haar verjaardag gekry. Teen Nuwejaar was elke sent weg – en sy kon nie eens onthou waaraan sy dit spandeer het nie. Klink dit bekend? Geld wat in jou sak brand, verdwyn vinnig. Gelukkig is daar ’n paar eenvoudige gewoontes wat enige tiener kan aanleer. Maak eerstens ’n begroting. Skryf neer hoeveel geld jy elke maand kry, uit sakgeld of ’n naweekwerkie, en waaraan jy dit uitgee. Dan weet jy presies waar jou geld heen gaan. Spaar voordat jy spandeer. Sit ’n vaste deel, byvoorbeeld ’n tiende, opsy die oomblik wat jy geld kry, en nie eers wat aan die einde van die maand oorbly nie. Leer om die verskil tussen wat jy nodig het en wat jy net graag wil hê, raak te sien. ’n Taxikaartjie skool toe is ’n behoefte; die nuutste tekkies is ’n begeerte. Wag twee dae voordat jy iets duurs koop. As jy dit ná twee dae nog steeds wil hê, is dit waarskynlik nie net ’n gril van die oomblik nie. Vergelyk ook pryse by verskillende winkels en op die internet. Soms kos presies dieselfde produk ’n paar winkels verder heelwat minder. Wees versigtig om geld by vriende te leen. Skuld maak vriendskappe seer, en dit is ’n gewoonte wat later in die lewe baie duur kan word. Laastens: hou jou spaargeld in ’n bankrekening eerder as in ’n blik onder jou bed. Dit is veiliger, en die rente laat jou geld stadig maar seker groei. Zinhle het haar les geleer. Hierdie jaar het sy haar verjaardaggeld gebruik om ’n spaarrekening oop te maak – en sy is baie trots op haar eerste bankstaat. [Eksaminator se eie teks] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie (TEKS D) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D 1 Verveeld in die vakansie? Dink jy jy is net goed om speletjies te speel? 2 Word die BAAS van jou eie skerm! KODEKAMP 2026 3 Leer hoe om jou eie app en game te ontwerp. as (punte > 10): wys("Jy wen!") anders: wys("Probeer weer") 4 Vir tieners van 13 tot 17 jaar. Geen ondervinding nodig nie. 5 Ons afrigters lei jou stap vir stap. 6 7–11 Desember 2026, 09:00–14:00 7 Slegs R1 200 p.p. (middagete ingesluit)* 8 Vandag ’n speler, môre ’n skepper! 9 *Beperkte plekke beskikbaar. Bespreek voor 30 November. Kodehuis, Braamfontein | 011 000 0000 [Eksaminator se eie teks. Die kursus en kontakbesonderhede is fiktief.] Beskrywing van die prent: ’n Tiener sit voor ’n skootrekenaar met rekenaarkode op die skerm, terwyl ’n vuurpyl uit die skerm opskiet. VRAE: TEKS D 3.1 Benoem die oorredingstegniek wat in reël 1 gebruik word. (1) 3.2 Verduidelik die konnotatiewe (figuurlike) betekenis van “die BAAS van jou eie skerm” in reël 2. (1) 3.3 Vervang die twee Engelse woorde in reël 3 met gepaste Afrikaanse woorde. (1) 3.4 Watter woordsoort is “ontwerp” in reël 3? (1) 3.5 Verdeel die woord “ondervinding” (reël 4) in lettergrepe. (1) 3.6 Gee die verkleiningsvorm van “stap” (reël 5). (1) 3.7 Skryf die afkorting “p.p.” (reël 7) voluit. (1) 3.8 Wat is die funksie van die hakies in reël 7? (1) 3.9 Is hierdie advertensie geslaagd? Verwys na die prent EN na reël 8 in jou antwoord. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprent (TEKS E) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E Thabo, my kind, wys my gou: hoe stuur ’n mens so ’n stemboodskap? Maklik, Ouma! Druk die mikrofoontjie en hou dit vas terwyl Ouma praat. Hallo, Sannie! Jy sal nooit raai wat Oupa Koos vandag aangevang het nie … Hy het die héle koek opgeëet wat ek vir die kerkbasaar gebak het! leë koekbord Ouma … Ouma het dit nie vir tant Sannie gestuur nie, maar vir die héle kerkgroep! Daar is 87 lede! Vrou, hoekom stuur die dominee vir my ’n koek-emoji en ’n stukkie uit die Bybel oor gulsigheid? PING! PING! PING! RAAMPIE 1 RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 RAAMPIE 4 RAAMPIE 5 RAAMPIE 6 [Eksaminator se eie strokiesprent] Beskrywing van die prente: In RAAMPIE 1 staan Ouma met haar selfoon langs haar kleinseun, Thabo; in RAAMPIE 2 sit sy en Thabo wys haar hoe die foon werk. In RAAMPIE 3 en 4 praat Ouma in die foon; in RAAMPIE 4 staan ’n leë koekbord langs haar. In RAAMPIE 5 staan Thabo met groot oë en ’n oop mond langs Ouma, met sweetdruppels op sy gesig en sy arms in die lug. In RAAMPIE 6 lui die foon aanhoudend terwyl Oupa Koos in die deur staan. VRAE: TEKS E 4.1 Skryf Ouma se woorde in RAAMPIE 3 in die indirekte rede oor. Begin só: Ouma het vir Sannie gesê dat … (2) 4.2 Watter klankverskynsel kom voor wanneer die woord “Druk” (RAAMPIE 2) as “drik” uitgespreek word? (1) 4.3 Waarom word ’n aksentteken op die woord “héle” in RAAMPIE 4 gebruik? (1) 4.4 Skryf die byvoeglike bysin in RAAMPIE 4 neer. (1) 4.5 Vorm ’n persoonsnaam van die werkwoord bak (gebak, RAAMPIE 4). (1) 4.6 Noem EEN visuele leidraad in RAAMPIE 5 wat wys dat Thabo geskok is. (1) 4.7 Voltooi die idioom wat Thabo kan gebruik om Ouma se situasie te beskryf: Die … is uit die sak. (1) 4.8 Verduidelik waarom die laaste raampie (RAAMPIE 6) humoristies is. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 5: ARTIKEL Bestudeer die artikel (TEKS F) hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS F BOEKE OP WIELE 1 Elke Woensdagoggend stop ’n ou geel minibus voor die laerskool van Moletsi, ’n klein dorpie naby Tzaneen. (5.1) Die nuuskierige kinders van die dorp hardloop na die bus toe. Binne-in is daar nie sitplekke nie, maar rakke vol storieboeke, tydskrifte en woordeboeke. 2 (5.2) Mev. Rebecca Maake, ’n afgetrede onderwyseres, het die mobiele 5 biblioteek vyf jaar gelede begin. Sy het die bus (5.3) vir ’n appel en ’n ei by ’n boer gekoop en dit self met helder kleure geverf. (5.4) Die boeke kom van inwoners van verskilende dorpe en van ’n plaaslike boekklub. 3 Wanneer die kinders in die bus inklim, word dit (5.5) stil. Elkeen soek ’n boek uit en gaan sit op die gras om te lees. (5.6) Die (lees) kinders sit dikwels tot laat 10 in die middag onder die bome. “(5.7) Niemand het vroeër vir ons boeke gebring nie,” sê Thato (9). 4 (5.8) Mev. Maake se leuse is eenvoudig “’n Kind wat lees, is ’n kind wat droom.” Volgens die (5.9) skoolhoof het die graad 3-leerders se leesvaardigheid sedert die bus se eerste besoek merkbaar verbeter. Die ou geel bus het al menige kind 15 se lewe (5.10) verander. [Eksaminator se eie teks. Die name van persone en die dorpie is fiktief.] 5.1 Skryf die onderwerp van die sin by (5.1) neer. (1) 5.2 Skryf die sin by (5.2) in die lydende vorm oor. (1) 5.3 Verduidelik die betekenis van die idioom “vir ’n appel en ’n ei” (5.3). (1) 5.4 Identifiseer die spelfout in die sin by (5.4) en skryf die woord korrek neer. (1) 5.5 Gee die intensiewe vorm van “stil” (5.5). (1) 5.6 Skryf die korrekte vorm van die woord tussen hakies by (5.6) neer. (1) 5.7 Watter soort voornaamwoord is “Niemand” (5.7)? (1) 5.8 Herskryf die sin by (5.8) en voeg die ontbrekende leesteken in. (1) 5.9 Is die woord “skoolhoof” (5.9) ’n samestelling of ’n afleiding? Motiveer jou antwoord. (1) 5.10 Vorm ’n selfstandige naamwoord van die werkwoord “verander” (5.10). (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou