AGRIC SCIENCES P1 GR10 MEMO NOV2018 Afrikaans

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NOVEMBER 2018 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 9 bladsye.

2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2018) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B ✓✓ 1.1.2 B ✓✓ 1.1.3 A ✓✓ 1.1.4 D ✓✓ 1.1.5 A ✓✓ 1.1.6 C ✓✓ 1.1.7 A ✓✓ 1.1.8 C ✓✓ 1.1.9 D ✓✓ 1.1.10 B ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Slegs B ✓✓ 1.2.2 Geeneen ✓✓ 1.2.3 Slegs B ✓✓ 1.2.4 Geeneen ✓✓ 1.2.5 Beide A en B ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Bruto binnelandse produk / BBP ✓✓ 1.3.2 Opbring ✓✓ 1.3.3 Voer-omsettingsverhouding / VOV✓✓ 1.3.4 Dubbele doel ✓✓ 1.3.5 Ekologiese piraminde ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Biodiversiteit ✓ 1.4.2 Ekonomie ✓ 1.4.3 Titelhouer ✓ 1.4.4 Hulpbron-beskermingswet ✓ 1.4.5 Grasvreters ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 AFDELING B VRAAG 2: LANDBOU-EKOLOGIE 2.1 2.1.1 Geskikte opskrif vir die diagram • Voedselweb ✓ (1) 2.1.2 Letters wat primêre verbruikers en roofdiere voorstel (a) D/E/B ✓ (1) (b) A/C ✓ (1) 2.1.3 Veranderinge wat in ekosisteem sal plaasvind indien organisme C verwyder word • Organisme D/B ✓ sal toeneem ✓ (2) 2.1.4 TWEE biotiese faktore • Koei ✓ • Voël ✓ • Sampioen ✓ • Plante/gras ✓ • Haas ✓ • Mens ✓ • Jakkals ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.2 2.2.1 Bedreiging van die woud-bioom • Landbou (Ontbossing / afkap van bome) ✓ • Verspreiding van uitheemse indringerspesies ✓ (Enige 1 x 1) (1) 2.2.2 TWEE ander bedreigings wat nie in die scenario genoem is nie • Groeiende menslike behoeftes in plattelandse areas (bome uitgekap, geboue, masjiene) ✓ • Beweiding en brand van veld ✓ • Mynbou langs die kus ✓ • Konstruksies van paaie, kraglyne, damme, oorde ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.2.3 TWEE redes vir die belangrikheid van die woud biome vir landboubedryf • Houtproduksie ✓ • Aanplant van uitheemse bome soos dennebome en bloekombome ✓ • Ondersteun die tropiese en sub-tropiese vrugte-industrie ✓ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2018) 2.2.4 Drie ander biome in Suid-Afrika. • Grasveld ✓ • Fynbos ✓ • Savannah ✓ • Nama-Karoo ✓ • Sukkulente Karoo ✓ • Ruigtebioom ✓ (Enige 3 x 1) (3) 2.3 2.3.1 Die tipe voedingstofsiklus in die diagram • Koolstofsiklus ✓ (1) 2.3.2 Hoofbron van koolstof • Atmosfeer ✓ (1) 2.3.3 Byskrifte vir die prosesse genommer 1 en 6 • 1 – Fotosintese ✓ • 6 – Verbranding ✓ (2) 2.3.4 DRIE maniere hoe koolstofdioksied weer vrygestel word in die atmosfeer • Respirasie✓ • Verbranding ✓ • Ontbinding ✓ • Fossilering ✓ (Enige 3 x 1) (3) 2.4 2.4.1 Weidingstelsels voorgestel deur PLAAS A en PLAAS B. • PLAAS A – Deurlopende weiding ✓ • PLAAS B – Wisselweiding ✓ (2) 2.4.2 Boerdery met minimale bestuur. • Plaas A ✓ (1) 2.4.3 Plaas met lae diere lading. • Plaas B. ✓ Minder diere in ʼn kamp in vergelyking met plaas A ✓ (2) 2.4.4 DRIE praktyke wat lei tot swak veldkondisies • Oorbeweiding ✓ • Veldbrand ✓ • Te veel diere ✓ • Selektiewe weiding ✓ • Deurlopende weiding ✓ • Diere wei herhaaldelik in dieselfde seisoen. ✓ • Swak waterbestuur ✓ • Om nie genoeg rustyd te gee nie ✓ • Om nie giftige plante te verwyder nie ✓ (Enige 3 x 1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 2.5 2.6.1 Verduideliking van die onderstreepte woord • Aardverwarming is die verskynsel waar die temperatuur van die aarde toeneem, ✓ as gevolg van die kweekhuiseffek wat hoofsaaklik veroorsaak word deur besoedeling ✓ (2) 2.5.2 TWEE nadele van aardverwarming vanuit die leesstuk • Styging in seevlakke ✓ • Meer uiterste weersomstandighede ✓ • Veranderinge in ekosisteme ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.5.3 Landbou-aanpassingstrategieë • Waterbewaring ✓ • Plant van bome ✓ • Veranderende bewerkingsmetodes ✓ • Verandering van saaidatums ✓ • Grondbewaring ✓ • Portefeulje-diversifikasie ✓ • Verbeterde teelprogramme ✓ • Volhoubare landbou ✓ (Enige 1 x 1) (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 3: LANDBOUBEDRYF 3.1 3.1.1 Klassifikasie van voedsel volgens diagramme A, B en C • A – stapelvoedsel✓ • B – vars voedsel ✓ • C – verwerkte voedsel ✓ (3) 3.1.2 DRIE voordele van die voedsel genommer C • Waardetoevoeging ✓ • Verlengde raklewe ✓ • Maklik om te bemark ✓ • Maklike verspreiding ✓ • Verhoog seisoenale beskikbaarheid ✓ • Maak die vervoer van delikate bederfbare voedsel moontlik. ✓ • Verminder siektes as gevolg van voedselvergiftiging ✓ • Geriefliker as nie-verwerkte voedsel ✓ • Byvoeging van voedingstowwe ✓ (Enige 3 x 1) (3) 3.1.3 (a) A ✓ (b) C ✓ (c) B ✓ (d) A ✓ (4 x 1) (4) 3.2 3.2.1 DRIE verskillende vorme waarin kankerbos gebruik kan word. • Tee-aftreksel✓ • Rome ✓ • Pilvorm ✓ • Poeiervorm ✓ (Enige 3 x 1) (3) 3.2.2 Streke waar die plant natuurlik voorkom. • Nama-Karoo ✓ en sukkulente Karoo ✓ (2) 3.2.3 Gemeenskaplike groente-familie • Peulgewasse ✓ (1) 3.2.4 TWEE kenmerke van inheemse kennis • Ekologies volhoubaar ✓ • Kennis van die verlede ✓ • Geleer deur ondervinding ✓ • Mondelings oorgelewer en deur kulturele praktyke ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.2.5 • Ja ✓ – Aanvabare rede soos: Het goeie medisinale waarde. (✓) • Nee ✓ – Aanvabare rede soos: Die bewyse dat dit werklik medisinale voordele het moet nog nagevors word. ✓ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 3.3 3.3.1 Naam van die onderstreepte afkorting • Wetenskaplike en Nywerheidsnavorsingsraad✓ (1) 3.3.2 Doelwitte van die WNNR vanuit die leesstuk • Voorsien wetenskaplik gebaseerde oplossings vir die uitdagende omgewing en natuurlike hulpbronne kwessies. ✓ • Verbeter kompetisie in die globale mark. ✓ (2) 3.3.3 Voordele van nasionaal erkende landbou-organisasies. • Voorsien landelike en plaasveiligheidsisteme✓ • Onderhandel pryse van produkte en dienste ✓ • Dien as mondstuk vir boere op nasionale en internasionale vlak ✓ • Gee terugvoer aan boere oor die nasionale boerderyaspekte. ✓ • Hou boere ingelig oor beleide, wetgewing en landbouprogramme wat op hul van toepassing is ✓ • Voorsien markinligting van ons land en voorsien uitvoergeleenthede ✓ • Help met hofsake waar boere betrokke is ✓ (Enige 3 x 1) (3) 3.4 3.4.1 TWEE gebruike van gemeenskaplike grond • Gewasproduksie✓ • Weiding ✓ • Versameling van brandhout ✓ • Versameling van plante vir mediese doeleindes ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.4.2 DRIE probleme van gemeenskaplike grond • Grond-degradasie ✓ • Ontbossing ✓ • Oorbenutting ✓ • Oorbeweiding ✓ (Enige 3 x 1) (3) 3.4.3 Verskil tussen staatsgrond en privaatgrond Staatsgrond Privaatgrond Grond wat deur die regering besit ʼn Persoon of ʼn besigheid besit die word √ en word gebruik vir eiendom √ en daardie persoon of nasionale parke, besigheidsregisters titelakte. √ staatsbesproeiingskemas en bosbou. √ (4 x 1) (4) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 4: DIERESTUDIES 4.1 4.1.1 Ekonomiese belangrikheid van diere • Vir inkomste ✓ • Vir rou materiaal soos huide en vel ✓ • Vir klere ✓ • Vir uitvoer/buitelandse valuta ✓ • Simbool van rykdom ✓ (Enige 3 x 1) (3) 4.1.2 TWEE voorbeelde van die tradisionele belangrikheid van beeste wat nie in die diagram nie genoem is • Lobola ✓ • Tradisionele seremonies ✓ • Droogte ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.2 4.2.1 Klassifikasie van verskillende skaaprasse Vleisras Pelsras Wolras Dorper ✓ Karakoel ✓ Merino ✓ (3) 4.2.2 Verskil tussen wol en sybokhaar Sybokhaar Wol • Glad en blink ✓ • Sag en wit van kleur ✓ • Elastiese vesels ✓ • Kartel makliker ✓ • Dit kartel nie ✓ • Vesels is golwend✓ • Vesel krul ✓ • Vesels is solied in die • Hol aan binnekant ✓ binnekant ✓ • Moeilik om te weef ✓ • Maklik om te weef ✓ (6) 4.3 Korrekte terminologie van dierespesies 4.3.1 Os ✓ 4.3.2 Vers ✓ 4.3.3 Ooi ✓ 4.3.4 Kapoen✓ 4.3.5 Varkie ✓ 4.3.6 Ram ✓ (6) 4.4 4.4.1 TWEE ouers van ʼn muil • Donkie✓ • Perd✓ (2) 4.4.2 Karakter van muil • Hoër en beter aanpasbaar as perde ✓ • Groter en sterker as donkies ✓ • Kan in uiterste omgewings oorleef ✓ • Oorleef beter in moeilike toestande ✓ • Meer bestand teen siektes ✓ • Steriel ✓ (Enige 3 x 1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 4.5 4.5.1 Kolomgrafiek Kolomgrafiek wat die gemiddelde melkproduksie van melkbees-rasse in 2008 toon 14000 Gemiddelde melkproduksie (L) 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 Fries Jersey Bruin Swiss Simmentaler Melkbeesrasse Merk die grafiek volgens die volgende riglyne Kriteria Ja: 1 punt Nee: 0 punt 1 Kolomgrafiek 1 0 2 𝑦-as gemerk (gemiddelde 1 0 melkproduksie) 3 𝑥-as gemerk 1 0 4 Punte korrek geplot 1 0 5 Korrekte opskrif 1 0 6 Eenhede 1 0 (6) 4.5.2 Die ras wat die tweede hoogste volume melk produseer • Bruin Swiss ✓ (1) 4.5.3 Die ras wat die hoogste produksie melk maar die laagste persentasie bottervet het • Fries✓ (1) 4.5.4 Voorgestelde ras wat room kan produseer vir ʼn bottervetfabriek • Jersey. ✓ Hoogste persentasie bottervet ✓ (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief