AGR SCIENCES P2 GR10 QP NOV2018 Afrikaans

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NOVEMBER 2018 LANDBOUWETENSKAPPE V2 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 14 bladsye.

2 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit TWEE afdelings, naamlik AFDELING A en AFDELING B. 2. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 3. Lees AL die vrae korrek en antwoord wat gevra word. 4. Nommer die vrae korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Wys ALLE bewerkings, insluitend formules, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 3 VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrek antwoord en skryf SLEG die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Een van die volgende is kenmerkend van primêre minerale. A Gevorm deur oksidasie B Gevorm deur die kristallisering van rots C Teenwoordig in kleipartikels D Gevorm met vrye suurstof 1.1.2 Identifiseer die tipe voer wat onderaan getoon word. A Hooi B Kuilvoer C Weiding D Droë pille 1.1.3 Die boustene van lewe is … A selle. B weefsels. C organe. D stelsels. 1.1.4 Een van die volgende is nie ʼn kenmerk van topografie nie. A Hoogte B Hoek van die helling C Tyd D Aspek Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) 1.1.5 Ovaal of skyfvormige organel wat karetinoïede bevat. A Chloroplast B Chlorofil C Chromoplast D Leukoplast 1.1.6 … is nie ʼn beheermaatreël vir gronddegredasie nie. A Toediening van kompos B Agterlaat van gewas(oes)oorblyfsels op die veld C Toediening van plaasmis D Verwydering van gewas(oes)oorblyfsels vanaf die veld 1.1.7 Wortelgroente benodig die volgende grondtoestande: (i) Diep, ligte sanderige leemgrond (ii) Hoë watertafel, aangesien hulle nie droë toestande kan hanteer nie (iii) Goed gedreineerde grond (iv) Donker kleigrond Kies die korrekte kombinasie: A (i), (ii) en (iii) B (i), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iv) D (ii), (iii) en (iv) 1.1.8 Een van die volgende is nie ʼn bewerkingseienskap van grond wat vanaf metamorfiese gesteente gevorm het nie. A Taai en moeilik om te bewerk B Geskik om wintergrane te verbou C Grond is suur D Maklik kompakteerbaar 1.1.9 Watter van die volgende is nie ʼn volhoubare manier om water te gebruik nie? A Minimum hoeveelheid water word vir besproeiing gebruik B Vang reënwater op C Plant plante met breë blare wat evapotranspirasie versnel D Groei droogtebestande gewasse 1.1.10 … is ʼn voorbeeld van ʼn tropiese vrug. A Piesang B Appel C Druiwe D Tamatie (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 5 1.2 Kies ʼn woord/term/konsep/frase vanuit KOLOM B wat die beste by die verduideliking in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–J) langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.2.6 K KOLOM A KOLOM B 1.2.1 Kom oorspronklik van Kenia in Oos-Afrika A Metafase en word as ʼn weidingsgras gebruik 1.2.2 Die soliede dop van die aarde B Mineraal 1.2.3 C Roggras Koning Protea 1.2.4 Chromosome vasgeheg aan die spoel by D Hidrosfeer die sentromeer gaan lê langs die ewenaar 1.2.5 Soliede anorganiese stof wat in rotse en E Kikoejoe-gras grond gevind word F Fynbosblom G Magma H Anafase I Litosfeer J Bladwisselende vrug (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.3.1 Hoeveelheid vog in die atmosfeer 1.3.2 Aanplant van dieselfde gewas op dieselfde stuk grond seisoen na seisoen 1.3.3 Gewasse wat gebruik word om vee te voer 1.3.4 Beweging van lug in die grond 1.3.5 Kapsules wat sade in boontjieplante bevat (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD(E) in elk van die volgende stellings om dit WAAR te maak. Skryf slegs die antwoord langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.4.1 Inheemse plante is nie oorspronklik van ʼn gegewe area nie. 1.4.2 Humifikasie is ʼn grond met ʼn hoë anorganiese en lae organiese inhoud. 1.4.3 Die verharding van die grondoppervlakte word kompaksie genoem. 1.4.4 Weefsel is ʼn deel van die liggaam wat ʼn spesifieke funksie verrig. 1.4.5 Suurheid is die teenwoordigheid van oortollige sout in die grond. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 7 AFDELING B VRAAG 2: GRONDKUNDE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 2.1 Grond bestaan uit ʼn mengsel van rotsdeeltjies, organiese materiaal, minerale, lewende organismes, lug en water. Goeie landbougrond moet al hierdie komponente in die korrekte verhoudings bevat. Die grootte van gronddeeltjies en hul verhoudings sal op sy beurt die tekstuur van grond bepaal. 2.1.1 Identifiseer die grondkomponent uit die bostaande leesstuk wat verantwoordelik is vir elk van die volgende: (a) Ontbind en meng dooie plantmateriaal met die grond (1) (b) Beïnvloed die kleur van die grond (1) (c) Bewerkstellig respirasie van plantwortels en grondmikrobes (1) (d) Bewerkstellig vervoer van voedingstowwe en is by chemiese prosesse soos fotosintese betrokke (1) 2.1.2 Klassifiseer die bakterieë wat in die wortels van peuldraende gewasse voorkom wat verantwoordelik is vir die omskakeling van stikstof na anorganiese komponente wat deur plante opgeneem kan word. (1) 2.1.3 Verduidelik die invloed wat grond met ʼn fyn tekstuur op die beweging van grondlug sal hê. (2) 2.1.4 Verduidelik DRIE funksies van grond in ʼn ekosisteem. (3) 2.2 ʼn Geoloog het ʼn navorsingstudie uitgevoer op TWEE verskillende plase, een wat in die Noorde en die ander een in die Suidelike deel van die distrik geleë is. Die volgende grondeienskappe was geïdentifiseer: PLAAS A PLAAS B  Lae grondtemperatuur  Hoë grondtemperatuur  Minerale gevind is sagter, fyner  Die chemiese samestelling van en het ʼn gelaagde struktuur minerale wat in sand, slik en  Illiet- en vermikulietminerale is in ouergesteentes voorkom, is die grond teenwoordig soortgelyk  Velspar- en apatietminerale is in die grond teenwoordig 2.2.1 Klassifiseer die minerale wat op Plaas A gevind is as primêre of sekondêre minerale. (1) 2.2.2 Gee enige TWEE voorbeelde van die tipe mineraal genoem in VRAAG 2.2.1, anders as dié wat in die tabel genoem is. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) 2.2.3 Gee EEN fisiese eienskap van die mineraal by plaas B gevind. (1) 2.2.4 Na aanleiding van die funksie, gee die verskil tussen kosbare minerale en grondvoedingstowwe. (2) 2.3 Klassifiseer die minerale se identifiseringseienskap wat met die volgende geassosieer word: 2.3.1 Krap ʼn mineraal met ʼn glassnyer (1) 2.3.2 Kap en breek ʼn montmorilloniet-mineraal met ʼn hamer om die lyne te sien waarlangs die mineraal sal breek (1) 2.4 Diagramme A en B wys voorbeelde van chemiese reaksies wat tot die chemiese verwering van gesteentes bydra. DIAGRAM A KAISI3O8 + H2O → HAISI3O8 + KOH Muskoviet + water → suursilikaat + kaoliniet (minder oplosbaar) (hoogs oplosbaar) DIAGRAM B CO2 + H2O → H2CO3 Koolstofdioksied + water → koolsuur 2.4.1 Identifiseer die tipes chemiese verwering wat in diagram A en B elk gewys word. (2) 2.4.2 Verduidelik hoe die chemiese reaksie in diagram A die verweringsproses aanhelp. (2) 2.4.3 Identifiseer die eindproduk van grondmikrobiese respirasie vanaf diagram B. (1) 2.4.4 Lys DRIE klasse van stollingsgesteentes. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 9 2.5 Die onderstaande diagram wys meesterhorisonne in grond. 2.5.1 Identifiseer die bostaande diagram. (1) 2.5.2 Motiveer jou antwoord tot VRAAG 2.5.1. (2) 2.5.3 Identifiseer die horison vanaf die bostaande diagram waar illuviasie plaasvind. (1) 2.5.4 Regverdig jou antwoord vir VRAAG 2.5.3 met EEN rede vanaf die diagram. (1) 2.5.5 Gee TWEE agente wat biologiese verwering van gesteentes in die R en C horison veroorsaak. (2) 2.6 Grondvorming kan voorgestel word deur die volgende vergelyking: S=f(P,R,CL,O,T) Voorsien LETTERS vanuit die vergelyking wat die volgende grondvormingsfaktore voorstel. (a) Biologie (1) (b) Geologie en mineralogie (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

10 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 3: PLANTSTUDIES Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 3.1 Die onderstaande tabel wys DRIE voorbeelde van oesgewasse. Mielies Sonneblomme Suikerriet A B C 3.1.1 Klassifiseer die gewasse uit die bostaande prente onder industriële-, olie- of graangewasse. (3) 3.1.2 Verduidelik hoekom die gewasse in die bostaande diagram as oesgewasse beskou word. (2) 3.1.3 Mielies is een van die belangrikste gewasse wat in Suid-Afrika verbou word. Regverdig hierdie stelling deur DRIE redes te gee. (3) 3.1.4 Beskryf enige DRIE faktore wat die sukses van ʼn gewasproduksie onderneming kan beïnvloed. (3) 3.2 Limpopo is ʼn groot provinsie in Suid-Afrika. Dit is ʼn vrugbare streek met tropiese en subtropiese landbou wat in ʼn gebied van 20 000 km2 plaasvind. Die vallei van Limpopo lewer rooi appels en druiwe. Piesangs, avokadopere en sitrusvrugte is ook algemene gewasse in die omgewing. Die provinsie produseer die meerderheid van die land se mango’s, macadamia-neute, papajas, tee en koffie. Die omliggende berghange is swaar bebos met denne- en bloekomplantasies, gevolglik is daar naby aan 40 saagmeulens in die omgewing. 3.2.1 Verwys na die bostaande scenario en identifiseer die gewas wat elk van die volgende beskrywings pas: (a) Oorspronklik van ʼn tipe houtagtige wingerdstok van ʼn area genaamd Turkye in Europa (1) (b) Wonderlike bron van mono-onversadigde vette, baie proteïene en swaar kalium (1) (c) Het ʼn sponserige of leeragtige skil, sappige pulp en verdeel in afdelings (1) (d) Sagtehoutboom met immergroen en naaldvormige blare (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 11 3.2.2 Gee EEN klimaatsvereiste vir die groei van piesangs. (1) 3.2.3 Noem TWEE vitamiene wat piesangs bevat. (2) 3.3 Die staaf(kolom)-grafiek hieronder illustreer die hoeveelheid hooi wat uit lusern geproduseer word, wat vanaf 2005 tot 2010 wat op 35 hektaar grond deur ʼn melkboer verbou was. 4000 Lusern produksie (Kg) 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 2005/6 2006/7 2007/8 2008/9 2009/10 Jare van produksie 3.3.1 Noem die voedingstof wat deur lusern aan melkbeeste verskaf word. (1) 3.3.2 Bied die inligting in die grafiek hierbo in die vorm van ʼn tabel aan. (5) 3.3.3 Lei die tendens af vir lusern-produksie vanaf 2005 tot 2010. (2) 3.3.4 Voorspel, deur te bereken, die hoeveelheid lusern wat in 2006/7 geproduseer sou word indien die boer 105 ha grond gehad het. (3) 3.4 Die bestuur van bome vorm deel van bewaring. 3.4.1 Noem die wetgewing wat handel oor indringerplantbestuur in Suid- Afrika. (1) 3.4.2 Beskryf DRIE redes vir die bevordering vir die groei van beskermde bome. (3) 3.4.3 Voorsien TWEE voorbeelde van beskermde woudbome in Suid- Afrika. (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

12 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 4: VOLHOUBARE NATUURLIKE HULPBRON BENUTTING EN BIOLOGIESE KONSEPTE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 4.1 Die onderstaande prent wys die gevolge van swak grondbestuur. 4.1.1 Identifiseer die verskynsel voorgestel in die bostaande prent. (1) 4.1.2 Stel TWEE nadelige effekte voor wat die verskynsel in VRAAG 4.1.1 vir die boer kan hê. (2) 4.1.3 Gee enige DRIE maatreëls wat deur die boer gebruik kan word om die verskynsel te voorkom. (3) 4.1.4 Beskryf DRIE moontlike oorsake van die probleem in die prent voorgestel. (3) 4.1.5 Gee enige DRIE negatiewe effekte van inkorrekte verwydering van landbouafval op grondkwaliteit. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V2 13 4.2 Analiseer die diagram onderaan en beantwoord die vrae wat volg. 4.2.1 Identifiseer die bron van water in die prent boaan. (1) 4.2.2 Klassifiseer die energie wat gebruik word om water vanuit die grond te onttrek as hernubaar of nie-hernubaar. (1) 4.2.3 Beskryf DRIE bestuurs- en bewaringstrategieë van die Nasionale Waterwet in Suid-Afrika. (3) 4.3 Die diagramme onderaan illustreer TWEE tipes seldeling. DIAGRAM A DIAGRAM B P P Seldeling Seldeling D D D D D D 1 SLUITEL: P – moedersel D – dogtersel 4.3.1 Identifiseer die tipes seldeling in diagramme A en B. (2) 4.3.2 Regverdig jou antwoord tot VRAAG 4.3.1. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

14 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/NOVEMBER 2018) 4.3.3 Wat is die naam wat aan selle gegee word wat deur die seldeling in diagram B gevorm word? (1) 4.3.4 Verwys na die diagramme en identifiseer die tipe seldeling wat diploïede selle vorm. (1) 4.3.5 Voorspel DRIE gevolge vir lewe indien daar geen meiose was nie. (3) 4.4 Die volgende is dele van ʼn plant- of diersel. nukleus; sitoplasma; selmembraan; mitochondria; ribosome 4.4.1 Pas die seldele boaan by ELK van die volgende funksies: A Beheer die werking van die sel B Vervaardig proteïene vir die sel C Beheer die stowwe wat die sel inkom en verlaat D Gee die sel sy vorm E Breek glukose-molekules af gedurende respirasie (5) 4.4.2 Onderskei met EEN voorbeeld elk, tussen meersellige en eensellige organismes. (4) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou