AGRIC SCIENCES P1 GR10 MEMO Afrikaans

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NOVEMBER 2017 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 10 bladsye.

2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2017) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B  1.1.2 B  1.1.3 D  1.1.4 C  1.1.5 D  1.1.6 C  1.1.7 D  1.1.8 B  1.1.9 C  1.1.10 B  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Slegs B  1.2.2 Geeneen  1.2.3 Beide A en B  1.2.4 Slegs A  1.2.5 Slegs B  (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Smaaklikheid  1.3.2 Kompetisie  1.3.3 Industrialisasie  1.3.4 Lê-hoenders  1.3.5 Stropery  (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 1.4 1.4.1 Primêre landbou  1.4.2 Dorre/droë/ongunstige  1.4.3 Kapitaal  1.4.4 Verdamping  1.4.5 Buitelandse valuta  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2017) AFDELING B VRAAG 2: AGRO-EKOLOGIE 2.1 Identifisering van bakterieë: 2.1.1 (a) Denitrifiserende bakterieë  (1) (b) Nitrifiserende bakterieë  (1) (c) Stikstofbindende bakterieë  (1) 2.1.2 Maniere hoe ʼn boer die stikstofvlakke in die grond kan verhoog:  Voeg stikstofbemesting by die grond   Voeg organiese materiaal soos kompos of mis by die grond   Plant peulgewasse wat stikstofbindende bakterieë in hul wortels het  (Enige 2 x 1) (2) 2.1.3 Plante wat knoppies in hul wortels het:  Peulgewasse  (2) 2.2 Organiese boerdery 2.2.1 Gewasse geproduseer deur organiese boere uit die scenario  Graankosse   Groente   Wortels en knolle   Kruie en speserye  Vrugte   Neute   Rooibostee  (Enige 2 x 1) (2) 2.2.2 Boerderymetodes wat deur organiese boere gebruik word  Wisselbou   Groenbemesting   Kompos   Biologiese plaagbeheer   Meganiese onkruidbeheer  (Enige 3 x 1) (3) 2.2.3 Redes waarom organiese boerdery so gewild geraak het die afgelope paar dekades  Boerderypraktyke wat nie die omgewing versteur nie   Minder negatiewe effek op biodiversiteit   Minder grond- en waterbesoedeling   Verminder insekdoders, groeihormone, antibiotika en preserveermiddels   Gesonder voedsel word geproduseer wat die risiko van siektes verminder   Vars kos met hoër voedingstofinhoud en is smaakliker  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 2.3 Simbiotiese verhoudings wat in ekosisteme gevind word 2.3.1 Simbiotiese verhoudings geïllustreer in diagram A–C A Kompetisie  B Kommensialisme  C Mutualisme  (3) 2.3.2 Ander simbiotiese verhoudings wat nie in die diagram in VRAAG 2.3 getoon word nie  Parasitisme   Roofdier en prooi  (2) 2.4 Voorbeelde van edafiese faktore  Grondtekstuur   Gronddiepte   Grondsoort   Grondwater   Grondvrugbaarheid  (Enige 3) (3) 2.5 Tabel wat biome toon 2.5.1 Korrekte antwoorde vir letters (A–F) A – Woud  B – Groot bome  C – Skape, beeste en bokke  D – Sentrale plato van Suid-Afrika, KwaZulu-Natal, Oos-Kaap  E – Savanna  F – Lae bome en gras  (6) 2.5.2 Fynbos  (1) 2.6 Klimaatsverandering 2.6.1 Vier belangrike kweekhuisgasse:  Waterdamp   Koolstofdioksied   Metaan   Stikstofoksied  (4) 2.6.2 Menslike aktiwiteite wat tot ʼn toename in kweekhuisgasse lei:  Industriële revolusie   Groenrevolusie  (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2017) VRAAG 3: AGRI-INDUSTRIE 3.1 Afgeronde syfers van die bevolking van Suid-Afrika vanaf 2006–2016 3.1.1 Staafgrafiek wat die bevolking van Suid-Afrika toon vanaf 2006–2016 Bevolking van Suid-Afrika van 2006–2016 60 50 Bevolking in miljoene 40 30 Kolom1 20 10 0 2006 2008 2010 2012 2014 2016 Jare Kriteria/rubriek/nasienriglyne  Korrekte opskrif   Y-as – korrekte benaming (Bevolking in miljoene)   X-as – korrekte benaming (Jare)   Akkuraatheid   Staafgrafiek   Eenhede (miljoene)  (6) 3.1.2 Uitwerking van bevolkingsgroei op die landbousektor  Vraag na voedsel neem toe   Ontbossingstempo neem toe soos meer mense hout as brandstof benodig   Plase raak meer gemeganiseerd   Meer mense trek na stedelike areas op soek na werksgeleenthede   Landbougrond word gebruik vir behuising   Landbougrond vir verbouing van voedselprodukte neem af   Natuurlike hulpbronne gaan agteruit en raak op   Weidingsgrond degenereer, wat ʼn negatiewe impak op vee het  (Enige 3) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 3.2 Grondhervorming 3.2.1 Verskille tussen grondherverdeling en grondrestitusie Grondherverdeling  Gee voorheenbenadeelde mense  toegang tot grond  Grond restitusie  Gee grond terug aan mense wat voorheen daarvan verwyder is  (4) 3.2.2 Funksie van grondshervormingsprogramme  Om grondregte te herstel  (1) 3.2.3 Modelle van grondeienaarskap in Suid-Afrika  Staat/regering eienaarskap   Gemeenskaplike eienaarskap   Privaateienaarskap  (3) 3.3 Landbou-organisasies 3.3.1 Definieer die onderstreepte konsep  Landbou-organisasie is ʼn instansie  wat bestaan uit mense wat betrokke is by landbou  (2) 3.3.2 Funksies van die Landbou Navorsingsraad (LNR)  Fasiliteer verhoogde en verseker natuurlike hulpbron- bewaring   Behou meetbare landbou-ekonomie   Voorsien nuwe ekonomiese geleenthede   Verseker hoë kwaliteit en veilige voedsel   Dra by tot ʼn beter kwaliteit lewe   Moedig natuurlike groei en ontwikkeling van Suid-Afrika aan  (Enige 3) (3) 3.4 Inheemse plante 3.4.1 Identifisering van die plante in DIAGRAM A en DIAGRAM B  DIAGRAM A – Aalwyn   DIAGRAM B – Hoodia gordonia  (2) 3.4.2 Aanduiding van die plante (a) Diagram A plant  (1) (b) Diagram B plant  (1) (c) Diagram A plant  (1) 3.4.3 Voordele van inheemse boerderypraktyke  Vry van chemikalieë   Omgewingsvriendelik   Lae koste   Nie intensief   Pas aan by plaaslike omgewing  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2017) 3.5 Wette wat landbou beïnvloed 3.5.1 (a) Hulpbronbeskermings-wette  (1) (b) Siektes en chemikalieë wette  (1) (c) Arbeidswette  (1) (d) Hulpbron beskermingswette  (1) (e) Grond- en grondhervormingswette  (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 VRAAG 4: DIERESTUDIES 4.1 Nguni beesras 4.1.1 Voordele van die ras se dik, gepigmenteerde huid  Bosluise kan nie aan die huid vasheg nie   Kan hitte maklik verdra  (2) 4.1.2 Verduideliking van die term marmering  Vleis bevat vet aan die binnekant,  tussen die minder vetterige gedeeltes van die vleis.  (2) 4.1.3 Belangrikheid van die ras in die kulturele lewens van die Afrika-mense  Velle het kulturele waarde   Lobola  (2) 4.1.4 Uitken van eienskap wat die Nguni in staat stel om teen steil hellings en in digte bos te wei  Nou hoewe  (1) 4.2 Intensiewe boerdery met braaikuikens 4.2.1 Rasse wat ideaal sal wees vir intensiewe braaikuikenproduksie  Ross   Cobb  (2) 4.2.2 Basiese vereistes vir suksesvolle pluimveeproduksie  Behuising   Bestuur   Teling   Voeding  (4) 4.3 Bokke 4.3.1 Verskille tussen grasvreters en blaarvreters Grasvreters: Diere wat slegs gras  en ander plante eet wat naby die grond groei  Blaarvreters: Diere wat plante en struike vreet  wat bo grondvlak groei  (4) 4.3.2 By-produkte van bokke en hul gebruike  Huide – gebruik om leerprodukte te maak   Hare – gebruik in die tekstielbedryf om kasjmier (‘cashmere’) te maak   Horings – gebruik om lepels te maak   Ingewande  – gebruik om ‘katderms’ te maak, wat dan aangewend word vir inwendige steke by mense en ook vir musiekinstrument-snare  Feses – word gebruik as organiese bemesting  (Enige 2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/NOVEMBER 2017) 4.3.3 Definieer die onderstreepte term  Herkouers – diere met ʼn vier-kompartement maag (komplekse maag)  wat later die vooraf geslukte kos opbring en weer kou  (2) 4.4 Wildboerdery 4.4.1 Voorbeelde van die groot vyf diere  Renoster   Leeu   Buffel   Luiperd   Olifant  (Enige 2 x 1) (2) 4.4.2 Belangrikheid van wildboerdery  Dra by tot die bewaring van biodiversiteit en wildlewe   Verskaf werksgeleenthede   Help met ekonomiese groei   Toeriste aantreklikheid  (Enige 3 x 1) (3) 4.4.3 Gebruike van wilde diere  Toerisme   Vleis   Velle/huide   Trofeejag  (Enige 1 x 1) (1) 4.5 Illustrasies van DRIE diere 4.5.1 Noem met ʼn geldige rede watter van die diere hierbo jy sal aanbeveel vir elk van die jong boere hieronder genoem. . (a) Dier A  – Produseer groot volumes melk  met lae bottervet inhoud  (3) (b) Dier B  – Voorsien laktose-vrye melk  wat ideaal is vir mense met laktose-intoleransie  (3) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief