Agricultural Management Practices May June 2024 MG Afr

SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LANDBOUBESTUURSPRAKTYKE MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 13 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 Meervoudigekeuse-vrae 1.1.1 C ✓✓ 1.1.2 D ✓✓ 1.1.3 A ✓✓ 1.1.4 D ✓✓ 1.1.5 C ✓✓ 1.1.6 D ✓✓ 1.1.7 D ✓✓ 1.1.8 B ✓✓ 1.1.9 A ✓✓ 1.1.10 C ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 Pasitems 1.2.1 J ✓✓ 1.2.2 F ✓✓ 1.2.3 A ✓✓ 1.2.4 H ✓✓ 1.2.5 L ✓✓ 1.2.6 C ✓✓ 1.2.7 K ✓✓ 1.2.8 E ✓✓ 1.2.9 D ✓✓ 1.2.10 B ✓✓ (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 1.3 Landboukundige terme 1.3.1 Geheelplaasbegroting ✓ 1.3.2 Aanbod ✓ 1.3.3 Wisselbou ✓ 1.3.4 Bemarkingsketting ✓ 1.3.5 Vakuumverpakking ✓ (5 x 1) (5) 1.4 Onderstreepte woorde 1.4.1 Finansieel ✓ 1.4.2 Gips / Kalsiumkarbonaat / CaSO4 ✓ 1.4.3 Hidroponika/Akwaponika ✓ 1.4.4 Volhoubaarheid ✓ 1.4.5 Semi-intensiewe ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: FISIESE PLAASBEPLANNING 2.1 Noem VIER faktore wat tot vlak grond bydra • Hoë klei inhoud ✓ • Versuipte areas ✓ • Substraat/onverweerde rots in die ondergrond ✓ • Gekompakteerde lae ✓ • Teveel suur/alkaliese toestande in die ondergrond ✓ • Teveel klippe/kliplae ✓ (Enige 4) (4) 2.2 Grondstruktuur 2.2.1 Bespreek kortliks krummel- en plaatvormige struktuur (a) Water infiltrasie Krummelstruktuur – hoë/vinnige infiltrasie ✓ Plaatvormigestruktuur – stadige/beperkte infiltrasie ✓ (2) (b) Wortelontwikkeling Krummelstruktuur – goeie wortelontwikkeling ✓ Plaatvormigestruktuur – swak wortelontwikkeling ✓ (2) 2.2.2 Gee rede vir VRAAG 2.2.1 (a) vir plaatvormige struktuur • Die gronddeeltjies is gekompakteer/teen mekaar gepak ✓ • Hoë klei inhoud ✓ • Nie genoegsame porieruimte nie ✓ (Enige 1) (1) 2.3 Stel metodes voor om gronddegradasie te voorkom • Pas goeie boerderypraktyke toe ✓ • Voorkom ontbossing ✓ • Sit maatreëls in plek om gronderosie te voorkom ✓ • Voorkom besoedeling en afvalstorting ✓ • Goeie veldbestuur ✓ • Beplan vir gebeurlikhede van klimaatsverandering bv. droogtes, vloede en veldbrande ✓ (Enige 4) (4) 2.4 Temperatuur in kweekhuis 2.4.1 Gee die effek van verskillende temperature op gewasgroei (a) Minimum temperatuur • Min/geen groei vind plaas onder hierdie temperatuur ✓ • Te koud vir die plantgroei ✓ (Enige 1) (1) (b) Optimum temperatuur • Maksimale plantgroei vind plaas ✓ • Beste temperatuur vir plantgroei ✓ (Enige 1) (1) (c) Maksimum temperatuur • Min/geen groei bo hierdie temperatuur ✓ • Te warm vir plantgroei ✓ (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.4.2 Noem maniere om hoë temperature te beheer in kweekhuis • Oopmaak van die kante/deure ✓ • Voeg ekstra bedekking by ✓ • Newel/fyn water mis ✓ • Blasers en waaiers ✓ • Lugversorgers ✓ • Verf die bedekkingsmateriaal ✓ (Enige 3) (3) 2.5 Dui die effek aan van relatiewe humiditeit HOË RELATIEWE LAE RELATIEWE PROSESSE HUMIDITEIT HUMIDITEIT Verdamping (a) laag ✓ (b) hoog ✓ Verwelking (c) laag/stadig ✓ (d) hoog/vinnig ✓ (4) (tabel nie nodig nie) 2.6 Veld/weiding vir diere 2.6.1 Beskryf die gevolge vir BOER A • Lei tot oorbeweiding/kaal kolle ✓ • Daar sal nie genoegsame veld/voedsel wees nie vir die diere om te wei ✓ • Gevolglik 'n afname in diereproduksie/-groei ✓ (3) 2.6.2 Gee die beginsels van beweidingstelsel van BOER B • Veldtipes met dieselfde potensiaal en smaaklikheid moet saam afgekamp word ✓ • Klein areas met minder smaaklike veld moet saam met groter areas afgekamp word ✓ • Sekere gedeeltes soos waterweë en areas wat geneig is om makliker te erodeer moet afsonderlik afgekamp word ✓ • Drinkwater moet in elke kamp beskikbaar wees ✓ • Genoegsame kampe vir die verskillende groepe diere ✓ • Verseker effektiewe wisselweiding vir elke groep diere ✓ • Die groep groottes moet ooreenstem met die kampgrootte/ Grootte van kampe moet groot genoeg wees vir elke groep diere ✓ (Enige 3) (3) 2.6.3 Noem die voordele van die beweidingstelsel vir BOER B • Verminder die risiko van oorbeweiding ✓ • Verminder die nodigheid vir die boer om voer aan te koop ✓ • Verbeter vee se produktiwiteit ✓ • Koste effektiewe voeding vir diere ✓ • Voedsame voer is beskikbaar vir diere ✓ • Dit mag lei tot verhoogde inkomste vir die boer ✓ • Verbeterde veld ✓ • Plantsuksessie sal verbeter word ✓ (Enige 4) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.7 Noem VIER hoof aspekte wat die toepassing van presisieboerdery beïnvloed • Bestuur ✓ • Bondgenote ✓ • Ekonomie ✓ • Omgewing ✓ • Klimaatsverandering ✓ (Enige 4) (4) 2.8 Tegnologie gebruik in presisieboerdery 2.8.1 Stropermonitor ✓ (1) 2.8.2 Stroper se graantenk-vloeisensor ✓ (1) 2.8.3 Tensiometer ✓ (1) 2.8.4 Hommeltuig ✓ (1) 2.9 Implemente 2.9.1 Noem die tipe kapitaal Medium termyn/beweeglike/roerende/losgoed kapitaal ✓ Rede Die verwagte lewensduur van kapitaal is 2 tot 10 jaar ✓ (2) 2.9.2 Gee TWEE redes waarom implement B gebruik word eerder as A • Om te werk in areas: o met groot hoeveelhede gewas oorblyfsels ✓ o met baie harde gronde ✓ o met boomstompe en obstruksies ✓ (Enige 2) (2) 2.9.3 Gee die nadele deur gebruikmaking van dieretrekkrag • Dit vereis daaglikse versorging en toesig ✓ • Dit is stadig ✓ • Dit mag moeilik wees om te laat werk in baie groot plase/ grootskaalse plase ✓ • Kan nie swaar implemente gebruik nie ✓ • Diere mag beseer word ✓ • Diere vereis meer arbeid ✓ (Enige 3) (3) 2.10 Gee redes vir versekering vir agritoerisme entrepreneur • Versekering teen beserings wat toeriste mag opdoen ✓ • Versekering vir toergidse ✓ • Versekering om te gebruik vir herstel wanneer eiendom beskadig word ✓ (Enige 2) (2) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: BESIGHEIDSBEPLANNING, ENTREPRENEURSKAP, BEMARKING, PRYSBEPALING EN BESTUURSPROSES 3.1 Noem en beskryf DRIE faktore vir prysbepaling • Die lengte van die bemarkingsketting ✓ – hoe langer die ketting, hoe hoër die prys en vice versa ✓ • Marknavorsing ✓ – bepaal die nodigheid van die produk ✓ • Kompetisie ✓– direkte en indirekte kompetisie moet in ag geneem word ✓ • Vraag en aanbod ✓ – die effek van elkeen apart of in kombinasie op die prys ✓ (Enige 3 x 2) (6) 3.2 Beskryf kortliks veranderlikes van bemarkingselement 3.2.1 Produk • Verkoop die produk in grootmaat of verpak ✓ • Die verskillende groottes waarin die produk beskikbaar sal wees ✓ • Die kwaliteit van die produk ✓ • Hoeveelheid produk wat ‘n persoon graag wil verkoop ✓ • Die moontlikheid van verwerking van die produk ✓ (Enige 2) (2) 3.2.2 Promosie • Metodes om die produk te adverteer ✓ • Reklame (proe) aksies van die produk ✓ • Hoe om die verbruikers in te lig oor jou produk/om jou produk bekend te maak by verbruikers ✓ (Enige 2) (2) 3.3 Pas die beginsels van bestuur 3.3.1 Organisering ✓ (1) 3.3.2 Beheer ✓ (1) 3.3.3 Beplanning ✓ (1) 3.3.4 Koördinering ✓ (1) 3.4 Onderskei sterk- en swak punte STERK PUNTE SWAK PUNTE Geen krediet ✓ Uitstaande krediet ✓ Krediet Krediet teen 'n lae Hoë rentekoers op rentekoers ✓ (Enige 1) krediet ✓ (Enige 1) Sterk/goeie Swak/slegte handelsnaam ✓ handelsnaam ✓ Handelsnaam Goed gevestigde Handelsnaam nie reeds handelsnaam ✓(Enige 1) gevestig nie ✓ (Enige 1) Goeie Swak Bestuursvaardighede bestuursvaardighede ✓ bestuursvaardighede ✓ (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.5 Gee redes vir neem van risiko wanneer boerdery onderneming begin • Wil/nodigheid om vir jouself te werk ✓ • Verkies om jou eie besigheidsbesluite te neem ✓ • Die wins wat hul maak is hulle sin om te hou ✓ • Hulle kan hul eie idees en veranderinge uit probeer ✓ (4) 3.6 Beskryf VIER aspekte om te oorweeg in die opstel van 'n plan van aksie vir 'n werksdag • Werk moet aanpas by die werkers se individuele vaardigheid ✓ • Ken die vermoë van elke weker vir die taak ✓ • Prioritiseer plaasaktiwiteite van meer tot minder belangrik ✓ • Die weersomstandighede bepaal die tipe werk ✓ • Hulpbron beskikbaarheid (gereedskap/masjinerie) ✓ (Enige 4) (4) 3.7 Beskryf bemarking • Proses om te bepaal: o Watter produkte die verbruiker wil hê ✓ o Hoe die verbruiker die produkte wil hê ✓ o Waar die verbruiker die produkte wil hê ✓ o Hoe om die verbruiker te kry om die produk te koop ✓ o Hoe om te verseker dat die verbruiker terugkom vir meer ✓ (5) 3.8 Gee VIER redes waarom beplanning en herbeplanning belangrik is • Verandering in hulpbronpatrone ✓ • Verandering van tegnologiese en biologiese verwantskappe ✓ • Verandering in pryse ✓ • Risiko's en onsekerhede ✓ • Klimaatsveranderinge ✓ • Plaag- en siekte uitbreek ✓ (Enige 4) (4) 3.9 Beskryf hoe die risiko van biosekuriteit verminder kan word in plaashekbemarking • Voorkom besmetting/kontaminering op die plaas ✓ • Ontsmetting van voertuie ✓ • Sanitasie en ontsmetting van mense se skoene/maak gebruik van 'n voetbad ✓ • Beperk besoekers tot sekere areas ✓ • Een spesifieke verkoopspunt vir produkte ✓ • Beperk verkopers in die hantering van produkte wat nie gekoop is nie ✓ (Enige 4) (4) 3.10 Beskryf kontraktuele bemarking • Boere teken 'n kontrak met groot kettingwinkels, voedselproduseerders of koöperasie ✓ • Om 'n sekere hoeveelheid produk te lewer ✓ • Teen 'n ooreengekome prys ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.11 Noem rol van produkorganisasies • Besigheidsinligtingsdiens ✓ • Markontwikkeling ✓ • Produk promosie ✓ • Produk navorsing ✓ (Enige 3) (3) 3.12 Gee voorbeelde van gedrukte media vir advertering • Koerante ✓ • Tydskrifte ✓ • Strooibiljette/pamflette ✓ • Plakkate ✓ • Advertensiebord / “Billboard” ✓ • Notas✓ (Enige 4) (4) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: FINANSIËLE BEPLANNING, REKORDHOUDING, OES, WAARDETOEVOEGING EN VERPAKKING 4.1 Begroting 4.1.1 Bruto plaasinkomste ✓ (1) 4.1.2 Diverse inkomstes ✓ (1) 4.1.3 Totale bruto produksiewaarde ✓ (1) 4.1.4 Netto wins ✓ (1) 4.1.5 Belegging ✓ (1) 4.2 Balansstaat 4.2.1 Noem die doelwitte van die Balansstaat • Om die likiditeit van die plaas te bereken ✓ • Om die finansiële gesondheid van die plaas te bepaal ✓ • Bepaal die netto waarde van die plaas ✓ (Enige 2) (2) 4.2.2 Gee TWEE voorbeeld van 'n vaste bate item • Grond ✓ • Geboue ✓ • Heining ✓ • Boorgat ✓ • Windmeul ✓ • Hanteringsfasiliteite ✓ • Watertenk/Reservoir vir water ✓ (Enige 2) (2) 4.2.3 Totaal bates Totaal bates = R803 000 ✓ OF Totaal bates = R630 000 + R75 000 + R98 000 = R803 000 ✓ (1) 4.2.4 Totaal laste Totaal laste = R630 000 ✓ OF Totaal laste = R500 000 + R45 000 + R85 000 = R630 000 ✓ (1) 4.2.5 Bereken Netto waarde Netto waarde = Totaal bates – Totaal laste = R803 000 ✓(CA) – R630 000 ✓(CA) = R173 000 ✓(CA) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 11 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.3 Tegnologiese vooruitgang 4.3.1 Noem metodes om bankinligting te beskerm • Moenie pinkode (EKW)/wagwoord met enige een deel nie ✓ • Kies 'n sterk pinkode/wagwoord wat niemand kan raai nie ✓ • Moenie van webblaaier fasiliteit gebruik maak om wagwoord te stoor nie ✓ • Maak seker daar is sekuriteit sagteware/netskans/antivirus geïnstalleer ✓ • Onthou om uit te teken nadat 'n bankaktiwiteit voltooi is ✓ • Moenie die pinkode/wagwoord neerskryf op 'n plek wat maklik toeganklik is nie ✓ (Enige 3) (3) 4.3.2 Verduidelik waarom beter is om rekenaars te gebruik • Groot hoeveelhede data kan gestoor word ✓ • Inligting is vinnig beskikbaar vir die boer ✓ • Inligting word veilig gestoor vir ‘n lang tyd ✓ • Dit spaar baie tyd ✓ • Tydige besluitneming word bevorder ✓ • Dit gee tydige alternatiewe toepassing moontlikhede ✓ • Berekeninge kan makliker gedoen word ✓ • Werk word baie netjieser ✓ (Enige 4) (4) 4.4 Bereken depresiasie van hierdie trekker Herwinningswaarde = R 350 000 x 5% ✓ = R 17 500 ✓ Kosprys − Herwinningswaarde Depresiasie = Verwagte lewensduur R 350 000 − R 17 500 (CA) = ✓ 10 = R 33 250 ✓ (CA) OF Kosprys − Herwinningswaarde Depresiasie = Verwagte lewensduur R 350 000 − (350 000 × 5%) ✓✓ = ✓ 10 = R 33 250 ✓ (CA) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 12 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.5 Vergelyking tussen met die hand oes en meganiese oes MET DIE HAND OES MEGANIESE OES Onderhoud van oes maklik ✓ moeilik ✓ toerusting Aantal arbeiders baie ✓ min ✓ Skade aan produkte kneusing ✓ verbreek ✓ (6) 4.6 Prosessering 4.6.1 Gee die aspekte wat tydens sterilisasie geaffekteer word • Kleur ✓ • Reuk ✓ • Smaak ✓ • Struktuur ✓ • Voedingswaarde ✓ (Enige 3) (3) 4.6.2 Noem faktore wat oorweeg moet word voor prosessering • Sosio-ekonomiese omstandighede ✓ • Vlak van besigheidsvaardighede onder die mense ✓ • Beskikbaarheid en koste van infrastruktuur ✓ • Regeringsbeleide en regulasies ✓ • Finansiële ondersteuning van finansiële ondernemings ✓ • Toegang tot gepaste tegnologie ✓ • Markontwikkeling ✓ • Handelswaarde ✓ (Enige 3) (3) 4.6.3 Maak 'n lys van die omskakelingsprosesse • Fermentasie ✓ • Onttrekking ✓ • Ekstrusie ✓ • Vergruising/Aggregering ✓ • Kombinering ✓ • Gebruik van mikro-organismes ✓ (Enige 3) (3) 4.7 Gee redes vir verpakking • Om maklike bederf van produk te voorkom/Om die produk te beskerm ✓ • Dra inligting oor na die verbruiker ✓ • Om verbruikers te lok om die produk te koop ✓ • Om produk makliker hanteerbaar te maak ✓ • Identifiseer die produk ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landboubestuurspraktyke 13 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.8 Klassifiseer gevare BIOLOGIESE CHEMIESE FISIESE GEVARE GEVARE GEVARE Bakterieë ✓ Smeermiddels ✓ Klippies ✓ Onkruiddoders ✓ Plastiek ✓ (5) 4.9 Stoormetodes 4.9.1 Wyn • Tenks ✓ • Vate ✓ • Bottels ✓ (Enige 1) (1) 4.9.2 Graan • Lugdig stoor ✓ • Silo's ✓ • Ondergrondse strukture ✓ • Graankous ✓ • Plastiese sakke ✓ • Papiersakke ✓ (Enige 1) (1) 4.9.3 Kuilvoer • Plastiese sakke/bedekking/kous ✓ • Bunker ✓ (Enige 1) (1) [50] TOTAAL AFDELING B: 150 GROOTTOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou