Agricultural Sciences Grade 12 P1 NSC June 2024 Memo (Afrikaans)

SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LANDBOUWETENSKAPPE V1 MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 12 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B ✓✓ 1.1.2 D ✓✓ 1.1.3 A ✓✓ 1.1.4 C ✓✓ 1.1.5 B ✓✓ 1.1.6 C ✓✓ 1.1.7 D ✓✓ 1.1.8 A ✓✓ 1.1.9 B ✓✓ 1.1.10 C ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Geeneen ✓✓ 1.2.2 Beide A en B ✓✓ 1.2.3 Slegs B ✓✓ 1.2.4 Slegs B ✓✓ 1.2.5 Slegs A ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Retro-peristalse ✓✓ 1.3.2 Volhoubare medikasie/geïntegreerde siektebestuur ✓✓ 1.3.3 Ovigenese/oögenese ✓✓ 1.3.4 Herhaalkoei ✓✓ 1.3.5 Impotensie ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Diffusie/passiewe absorpsie ✓ 1.4.2 Laaghoutbord ✓ 1.4.3 Estrus ✓ 1.4.4 Fetale ✓ 1.4.5 Pistolet/inseminasiegeweer ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Die spysverteringskanaal van 'n plaasdier 2.1.1 Klassifikasie van die plaasdier Nie-herkouer/monogastriese/enkelmaag-plaasdier ✓ (1) 2.1.2 Naam van die plaasdier Pluimvee/hoender ✓ (1) 2.1.3 Rede gebaseer op die seka Daar is twee seka teenwoordig ✓ (1) 2.1.4 Identifikasie van die dele gemerk A Dunderm/duodenum/jejunum/ileum ✓ (1) C Rektum ✓ (1) D Kloaak ✓ (1) 2.2 Mikro-organismes in die retikulorumen 2.2.1 TWEE voorbeelde van mikro-organismes in die retikulorumen • Bakterieë ✓ • Protosoë ✓ • Fungi ✓ • Archaea ✓ • Virusse ✓ (Enige 2) (2) 2.2.2 TWEE vereistes vir die normale funksionering van mikro- organismes • Anaerobiese toestande ✓ • Die teenwoordigheid van koolstofdioksied ✓ • pH van 5,5 - 6,5/effe suur ✓ • Temperatuur van 38 - 42 oC/warm omgewing ✓ • Gereelde inname van voer ✓ • Verwydering van afvalprodukte ✓ • Osmotiese toestande/teenwoordigheid van vog ✓ • Teenwoordigheid van vlugtige vetsure ✓ • Teenwoordigheid van voldoende voedingstowwe ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.3 Skematiese voorstelling van die tipes voer 2.3.1 Identifikasie van die tipes voer A Konsentrate ✓ (1) B Ruvoere ✓ (1) 2.3.2 Identifikasie van (a) Sappigevoer - C ✓ (1) (b) Mieliemeel - D ✓ (1) (c) Verhoogde lywigheid van die rantsoen - B/C ✓ (1) 2.4 Verteerbaarheidskoëffisiënt 2.4.1 Berekening van die verteerbaarheidskoëffisiënt van die hooi DMI (kg) = 90 x18 kg = 16,2 kg ✓ 100 VK = Droë materiaal inname (kg) – droë mis (kg) x 100 ✓ Droë materiaal inname (kg) = 16,2 kg – 5 kg x 100 ✓ 16,2 kg = 69,1 ✓ % ✓ (5) 2.4.2 Gevolg/Implikasie • 69,1% ✓ van die voer is verteer en geabsorbeer ✓ • 30,9% ✓ is uitgeskei ✓ • Hoogs ✓ verteerbaar en geabsorbeer ✓ (Enige 1) (2) 2.5 Herrangskikking van die proteïenbronne • Eiers ✓ (1) • Melk ✓ (1) • Lusern ✓ (1) 2.6 Voedingsverhouding 2.6.1 Definisie van die voedingsverhouding Die verhouding tussen die verteerbare proteïen en die verteerbare nie-proteïen bestanddele ✓ in 'n rantsoen of voer ✓ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.6.2 Berekening van die voedingsverhouding VV = 1 : %TVV – %VP ✓ %VP = 1 : 79% – 7% ✓ 7% VV = 1 :10 ✓ OF VV = 1 : % Verteerbare nie-stikstof voedingstowwe ✓ % Verteerbare proteïen = 1 : 72% ✓ 7% VV = 1:10 ✓ (3) 2.7 Voervloei 2.7.1 Identifikasie van die maand met die laagste voer beskikbaar Julie ✓ (1) 2.7.2 Rede om die vermindering in hoeveelhede te ondersteun Ongunstige omgewingstoestande ✓ (1) 2.7.3 Berekening van die totale voer benodig vanaf Januarie - Junie • 50+50+60+60+70+60 ton ✓ • 350 ton ✓ (2) 2.7.4 Die tendens van voer beskikbaar vanaf Augustus - Desember Daar is 'n verhoging in die voer beskikbaar vanaf Augustus - Desember ✓ (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Boerdery- en produksiestelsels 3.1.1 Identifikasie van die boerdery- en produksiestelsels (a) Boerderystelsel - Bestaansboerdery ✓ (1) (b) Produksiestesel - Ekstensief ✓ (1) 3.1.2 Regverdiging van die ekstensiewe produksiestelsel • Diere soek self kos ✓ • Daar is min diere op 'n groot area ✓ (Enige 1) (1) 3.1.3 Onderskei tussen bestaans- en kommersiële boerdery Bestaansboerdery - Boer hoofsaaklik om die gesin te onderhou/ kleiner/minder impak op die omgewing/kapitaal insette/arbeid/ tegnologie ✓ (1) Kommersiëleboerdery - Boer om te verkoop/wins te genereer/ groter/meer impak op die omgewing/kapitaal insette/arbeid/ tegnologie ✓ (1) 3.1.4 TWEE faktore om diereproduksie te verhoog • Voeding ✓ • Teling/reproduksie ✓ • Algemene bestuur ✓ • Omgewing ✓ (Enige 2) (2) 3.2 Die verskillende toerusting wat in 'n intensiewe produksiestelsel gebruik word 3.2.1 Identifikasie van die toerusting A Nippeldrinkers ✓ (1) B Voerbak/voerder ✓ (1) C Infrarooi lig ✓ (1) 3.2.2 TWEE redes vir die aanhou van pluimvee in 'n skuiling • Beskerming teen uiterste weerstoestande ✓ • Beskerming teen predatore/diefstal ✓ • Vergemaklik bestuur/hantering/beheer ✓ • Optimale produksie ✓ • Handhaaf biosekuriteit ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.3 Die hantering van diere 3.3.1 Redes vir die hantering van beeste A Onthoring ✓ (1) B Melk ✓ (1) 3.3.2 TWEE basiese riglyne vir die hantering van beeste • Kondig teenwoordigheid aan deur die aanraak van diere ✓ • Vermy die veg zone ✓ • Gebruik behoorlike hanteringsfasiliteite ✓ • Laat altyd 'n ontsnappingsroete oop ✓ • Vermy 'n skokstok indien diere nêrens het om heen te gaan nie ✓ • Gee diere tyd om hulself reg in te stel voordat daar begin word om met hulle te werk/beweeg diere stadig teen hul eie pas ✓ • Moenie in klein areas saam met diere in gaan nie ✓ • Vermy ‘n geskreeu ✓ • Vermy die gebruik van swepe/gooi van voorwerpe na diere ✓ • Werk met kalwers in ‘n geïsoleerde area weg vanaf hul moeders af ✓ • Personeel wat diere hanteer moet goed opgelei/vaardig/kundig wees ✓ (Enige 2) (2) 3.3.3 TWEE gevolge van die verkeerde hantering van plaasdiere • Plaasdiere raak moeiliker om te hanteer ✓ • Kneusplekke/afname in die kwaliteit van produkte ✓ • Afname in produksie/plaasdiere kan vrek ✓ • Daling in die besettingsyfer tydens KI ✓ • Aggressief/gevaar vir hanteerders/ander diere ✓ (Enige 2) (2) 3.4 Dieresiektes 3.4.1 Voltooi die ontbrekende inligting A Omlope ✓ (1) B Protozoa ✓ (1) C Mastitis ✓ (1) D Virus ✓ (1) E • Aggressie/opgewondenheid/blaf gedurig/byt aan alles ✓ • Skuim in die mond/oormatige speeksel afskeiding/kwyl ✓ • Handloop rond in sirkels ✓ • Verlamming van die onderkaak en tong/gebrek aan koördinasie ✓ • Aanvalle/stuipe en vrektes ✓ (Enige 1) (1) 3.4.2 TWEE ekonomiese gevolge van aansteeklike dieresiektes • Stop die uitvoere en invoere/afname in internasionale handel ✓ • Afname in produksie/vrektes ✓ • Hoë behandelings-/inentingskostes vir beheer/ voorkom van siektes ✓ • Verlies aan inkomste/wins ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.5 Lewensiklus van 'n parasiet 3.5.1 Klassifikasie van die parasiet Interne/endoparasiet ✓ (1) 3.5.2 Identifikasie van die gasheer • Skape ✓ (1) • Slak ✓ (1) 3.5.3 TWEE veldbestuurspraktyke om die parasiet te beheer • Wisselweiding ✓ • Rus die geïnfekteerde weiding ✓ • Vermy die beweiding van nat areas ✓ • Laat bestande spesies toe om die weidings te benut ✓ • Pas zero/geen beweiding toe ✓ • Bewei die onbesmette weidings ✓ • Brand van veld/vernietiging van slakke ✓ (Enige 2) (2) 3.6 Eksterne parasiete 3.6.1 Identifikasie van die parasiete PARASIET A - Neuswurm ✓ (1) PARASIET B - Myte ✓ (1) 3.6.2 EEN simptoom van neuswurm • Nies en nasale irritasie ✓ • Skud die kop om van die parasiet ontslae te raak ✓ • Erge dik geel nasale uitskeiding ✓ • Asemnood/moeilike asemhaling ✓ (Enige 1) (1) 3.6.3 TWEE maniere om 'n brommer besmetting te voorkom • Regte tydsberekening van skeer ✓ • Knip/wegsny van grondbevlekte wol/mikskeer ✓ • Skoonmaak/behandeling van wonde ✓ • Sit sterte afsit ✓ • Lamtyd verkieslik na skeer ✓ • Teel en seleksie van bestande diere ✓ • Afval bestuur/higiëne/sanitasie ✓ (Enige 2) (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE 4.1 Manlike en vroulike reproduksie-organe in beeste 4.1.1 C✓ (1) 4.1.2 D✓ (1) 4.1.3 A✓ (1) 4.1.4 E✓ (1) 4.2 Naam van die hormone 4.2.1 Follikel stimulerende hormoon/FSH ✓ (1) 4.2.2 Estrogeen ✓ (1) 4.2.3 Progesteroon ✓ (1) 4.2.4 Follikel stimulerende hormoon/FSH ✓ (1) 4.3 Steriliteit en onvrugbaarheid in plaasdiere 4.3.1 Naam van die toestand wat lei tot steriliteit in plaasdiere - Onderontwikkelde testis of ovaria - Hipoplasie ✓ (1) 4.3.2 Testis bly in die liggaamsholte geheg en beweeg nie af in die skrotum nie - Kriptorchidisme ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.4 Gekombineerde staafgrafiek van die tydsduur van die pro-estrus en di-estrusstadia in verskillende plaasdiere Die tydsduur van die pro-estrus en di-estrusstadia in verskillende plaasdiere 16 Pro-estrus Di-estrus 14 12 Tydsduur (Dae) 10 8 6 4 2 0 Beeste Skape Varke Bokke Horses Plaasdiere KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE • Korrekte opskrif ✓ • X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Plaasdiere) ✓ • Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Tydsduur) ✓ • Korrekte eenhede (dae) ✓ • Gekombineerde staafgrafiek ✓ • Akkuraatheid (80%+ korrek geplot) ✓ (6) 4.5 Sinchronisasie van estrus 4.5.1 Naam van die proses Sinchronisasie van estrus ✓ (1) 4.5.2 TWEE metodes gebruik vir die sinchronisasie van estrus • Inspuiting van prostaglandien ✓ • Inspuiting van sintetiese progesteroon ✓ • Inspuiting van CoSynch estrus sinchronisasie/GnRH ✓ • MGA/PG word in die voer gemeng ✓ • Vaginale plasing van hormone/CIDR ✓ • Oorimplantate met progesteroon ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 11 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.5.3 TWEE nadele van die proses • Arbeids intensief ✓ • Benodig hoë vlakke van kundige bestuur ✓ • Duur/hoë tegnologie ✓ • Dragtigheidsondersoeke moet gereeld gedoen word ✓ • Benodig goeie hanteringsfasiliteite ✓ • Swak liggaamskondisies/voeding/gesondheid sal die proses negatief affekteer ✓ (Enige 2) (2) 4.6 Kunsmatige inseminasie 4.6.1 Identifikasie van die reproduktiewe tegniek Kunsmatige inseminasie/KI ✓ (1) 4.6.2 TWEE metodes vir die versameling van semen • Gebruik van 'n kunsvagina ✓ • Gebruik van 'n elektro-ejakulator/elektriese stimulering ✓ (2) 4.6.3 EEN voordeel van KI • Semen van suiwer beproefde bulle/getoetste bulle word gebruik ✓ • Verminder die oordra van geslagsoordraagbare siektes ✓ • Vinnige en ekonomiese manier om die kudde te verbeter ✓ • Semen van bulle van ander lande kan gebruik word ✓ • Verbeter die kommersiële waarde van die kudde ✓ • Semen van een bul kan vir die KI van baie koeie gebruik word ✓ • Semen van meerderwaardige bulle met die verlangde eienskappe kan gebruik word self na die dood van die bul/nie nodig vir die aankoop/onderhoud van ‘n duur bul nie ✓ (Enige 1) (1) 4.7 Meervoudige geboortes 4.7.1 Identifikasie van die tweelinge DIAGRAM A - Disigotiese/fraternale/nie-identiese tweelinge ✓ (1) DIAGRAM C - Monosigotiese/identiese tweelinge ✓ (1) 4.7.2 Diagram wat die tweelinge verteenwoordig (a) Van dieselfde geslag - Diagram C ✓ (1) (b) Fisiese voorkoms verskil - Diagram A ✓ (1) 4.7.3 Die term vir die vroulike fetus Freemartin ✓ (1) 4.7.4 Die toestand van die defek op die dier Steriliteit ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 12 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.8 Stadia van geboorte 4.8.1 Identifikasie van stadia Diagram A - Uitwerping van die fetus ✓ (1) Diagram B - Voorbereidings stadium ✓ (1) 4.8.2 Indikasie van die stadium van geboorte Uitwerping van die plasenta ✓ (1) 4.8.3 EEN gedragsteken van koeie wat op die punt staan om geboorte te skenk • Koeie isoleer hulself van die kudde ✓ • Hulle hou op eet ✓ • Koeie toon tekens van angs en ongemak ✓ • Rusteloos, beweeg in sirkels, byt of skop haar flanke/loop rond ✓ • Maak bulk geluide ✓ • Urineer en mis gereeld ✓ • Herhaalde oplig van die stert ✓ (Enige 1) (1) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou