Economics Grade 12 P1 Gauteng Mock 2016 Question Paper (Afr)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2016 10732 EKONOMIE TWEEDE VRAESTEL TYD: 2 uur PUNTE: 150 12 bladsye 3 b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 2 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN – 2016 EKONOMIE (Tweede Vraestel) TYD: 2 uur PUNTE: 150 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord VIER vrae soos volg in die ANTWOORDBOEK:  AFDELING A: VERPLIGTEND  AFDELING B: Beantwoord TWEE van die DRIE vrae.  AFDELING C: Beantwoord EEN van die TWEE vrae. 2. Beantwoord slegs die vereiste aantal vrae. Oortollige antwoorde sal NIE nagesien word NIE. 3. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 4. Skryf die nommer van die vraag bo-aan die antwoord. 5. Lees die vrae sorgvuldig. 6. Begin elke antwoord op ʼn NUWE bladsy. 7. Los 2 – 3 lyne oop tussen onderafdelings van vrae. 8. Beantwoord die vrae in volsinne en maak seker dat die formaat, inhoud en konteks van jou antwoorde ooreenstem met die vereistes van die vrae. 9. Gebruik slegs blou of swart ink. 10. Nie-programmeerbare sakrekenaars mag gebruik word. 11. Skryf netjies en leesbaar. b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 3 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 30 PUNTE – 20 MINUTE 1.1 Verskeie opsies word voorsien as moontlike antwoorde vir die volgende vrae. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A – C) langs die vraagnommer (1.1.1 – 1.1.8) in die ANTWOORDBOEK. 1.1.1 ʼn Patent wat iemand ʼn eksklusiewe reg gee om ʼn produk te vervaardig, is kenmerkend van ʼn ... monopolie. A kunsmatige B natuurlike C plaaslike 1.1.2 ʼn Mark met groot regeringsinvloed en –beheer word as ... beskryf. A ongereguleerd B gereguleerd C gedereguleer 1.1.3 Die waarde van insette wat deur die entrepreneur besit en in die produksieproses aangewend word, staan as ... koste bekend. A veranderlike B eksplisiete C implisiete 1.1.4 As ʼn reël, behoort ʼn firma dit te oorweeg om sy besigheid te sluit by die punt waar ... A MK = GVK. B MI = GK. C MK = MI. 1.1.5 ʼn Monetêre maatreël wat inflasie beheer is ... A die belastingkoerse. B die rentekoerse. C BTW. 1.1.6 Die organisasie wat verantwoordelik is vir die bemarking van Suid- Afrika as ʼn toeristebestemming is ... A SATOER. B die Departement van Toerisme. C Toere in die toekoms. b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 4 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 1.1.7 ʼn Strategie gerig om volhoubare gebruik en bestuur van natuurlike hulpbronne te bereik, word na verwys as ... A kondensasie. B samewerking. C beskerming. 1.1.8 Die aanvaarding van ʼn spesifieke wydte waarbinne die monetêre owerheid die verhoging van pryse moet beheer staan bekend as ... A prysverhogings. B inflasieteiken. C pryskontrole. (8x2) (16) 1.2 Kies ʼn beskrywing uit KOLOM B om by ʼn item in KOLOM A te pas. Skryf slegs die letter (A – I) langs die vraagnommer (1.2.1 – 1.2.8) in die ANTWOORDBOEK. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 Normale wins A ʼn Indeks wat die prys van ʼn vaste “mandjie” goedere en dienste meet 1.2.2 Meriete goedere B Wanneer dit onmoontlik is om die welvaart 1.2.3 Pareto- van een persoon te verhoog sonder om die doeltreffendheid welvaart van ʼn ander persoon te verlaag 1.2.4 Duopolie C Twee nywerhede wat ʼn sekere mark oorheers 1.2.5 Hooflyninflasie D Die hoeveelheid organismes gevind binne 1.2.6 Inheemse Kennis ʼn spesifieke geografiese gebied Stelsel (IKS) E Monopoliste word gesien as mededingend 1.2.7 Bewaring vriendelik 1.2.8 Biodiversiteit F Om iets onveranderd te hou G Gemiddelde inkomste = gemiddelde koste H Normaalweg ondergeproduseer in ʼn mark bv. onderwys I Tradisionele manier om goed op ʼn unieke manier te doen gegewe ʼn sekere kultuur of gemeenskap (8x1) (8) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 5 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 1.3 Identifiseer die term wat beskryf word deur elk van die volgende stellings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.3.1 – 1.3.6) in die ANTWOORDBOEK. 1.3.1 Verkoop van goedere of dienste aan verskillende kopers teen verskillende pryse 1.3.2 Pryse wat laer as die ewewigsprys in die mark vasgestel word en armes groter toegang tot goedere en dienste gee 1.3.3 Die ekstra koste aangegaan as produksie met een eenheid toeneem 1.3.4 Lae groei, hoë werkloosheid en hoë inflasiekoers kom gelyktydig voor 1.3.5 Suid-Afrikaners wat na ander lande reis 1.3.6 Die vermoë om huidige behoeftes te bevredig sonder om die bevrediging van behoeftes van toekomstige generasies te benadeel (6x1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 6 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 AFDELING B Beantwoord TWEE van die drie vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK. VRAAG 2 MIKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 30 MINUTE 2.1 Beantwoord die volgende vrae. 2.1.1 Noem TWEE segmente (elastisiteit) van ʼn geknakte vraagkurwe van ʼn oligopolie. (2x1) (2) 2.1.2 Hoe kan die dominante firma in ʼn oligopolistiese mark die prys van ʼn produk beïnvloed? (1x2) (2) 2.2 Bestudeer die grafiek hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. EWEWIG IN ʼn MONOPOLISTIESE MARK Prys LMK LGK Koste Inkomste f 150 c g a 100 90 d 50 b VV/GI MI 50 60 Hoeveelheid 2.2.1 Bogenoemde ewewigsposisie dui ʼn (kort / lang) termyn aan. (1) 2.2.2 Dui die winsmaksimeringspunt aan. (1) 2.2.3 Hoekom sal die monopolis 50 eenhede produseer eerder as 60? (2x2) (4) 2.2.4 Bereken die wins of verlies van hierdie monopolis. Toon ALLE berekeninge. (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 7 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 2.3 Lees die artikel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Mededingingskommissie ondersoek glasmaatskappye vir sameswering. Die Mededingingskommissie is besig met ʼn ondersoek na aanleiding van gerugte dat Glasfit, PG Glass, Shutterprufe en Digicall saamsweer. Dit is tipiese karteloptrede Shutterprufe het blykbaar voertuigglas aan PG Glass en Glasfit verskaf, terwyl Digicall die glasverwante versekeringseise namens PG Glass en Glasfit gedoen het. Die ondersoek word gedoen nadat sommige onafhanklike glasinstalleringsbesighede beweer het dat PG Glass se gesamentlike optrede kompetisie voorkom het in die motorvoertuig glasherstel en installeringsmark. [Aangepas vanaf www.bdlive.co.za, 23 Maart 2016] 2.3.1 Noem die organisasie wat die nie-mededingende gedrag van die maatskappye in Suid-Afrika ondersoek. (1) 2.3.2 Watter nie-mededingende optrede word ondersoek, volgens die uittreksel? (1) 2.3.3 Beskryf kortliks die term kartel. (2) 2.3.4 Watter regstellende maatreëls kan ingestel word teen hierdie maatskappye as hulle skuldig bevind word? (2) 2.3.5 Hoe kan die samespanningsgedrag van hierdie maatskappye die ekonomie beïnvloed? (2x2) (4) 2.4 Verduidelik die redes waarom ʼn koste-voordeel-ontleding gedoen word wanneer ʼn projek onderneem word. (4x2) (8) 2.5 Hoe kan ʼn monopolistiese mededinger sy markaandeel vergroot? (4x2) (8) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 8 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 VRAAG 3 KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 30 MINUTE 3.1 Beantwoord die volgende vrae. 3.1.1 Noem TWEE items wat uitgesluit is van die VPI-mandjie wanneer kerninflasie bereken word. (2x1) (2) 3.1.2 Hoekom is sommige plante en diere op die bedreigde lys? (1x2) (2) 3.2 Bestudeer die spotprent hieronder en beantwoord vrae wat volg. DIE EFFEK VAN INFLASIE OP SALARISSE Wel ten Eish!!! Hierdie minste is my kop nog inflasie is baie hoër bo water as die doelwit in Suid-Afrika. Salarisse Inflasie [Aangepas: https: // app.hedgeye.com / insights / 36953] 3.2.1 Wat is die inflasieteiken in Suid-Afrika? (2) 3.2.2 Wat is koste-druk inflasie? (2) 3.2.3 Wat is die effek van inflasie op salarisse? (2) 3.2.4 Wat kan die owerheid doen om die invloed wat die impak van salarisverhogings op inflasie het te beïnvloed? (2x2) (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 9 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 3.3 Lees die artikel hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. Eskom faktor – CO2 en klimaatsverandering Gedurende die 2011 finansiële jaar, was 93% van die elektrisiteit deur Eskom vervaardig van steenkoolvervaardigde stasies. Hierdie stasies is gebou om lae koste en volop plaaslike bronne te gebruik en om in staat te wees om ʼn swakker gehalte steenkool te gebruik, wat die beter kwaliteit steenkool vir industrieë en uitvoere laat. Alhoewel die gebruik van steenkoolbasis- elektrisiteit ʼn geweldige impak op die omgewingsvoetspoor het. Kweekhuisgasse van die elektrisiteitsektor word beraam op ongeveer 45% van Suid-Afrika se uitlaatgasse. As Eskom se koolstofvoetspoor gemeet word teen die sewe grootste ontwikkelde en ontwikkelende ekonomieë as maatstaf, is Eskom die tweede hoogste bydraer tot CO2. [Vrye vertaling: www.eskom.co.za] 3.3.1 Watter hulpbron word hoofsaaklik gebruik om elektrisiteit op te wek in Suid-Afrika? (1) 3.3.2 Hoeveel is Eskom se kweekhuisbydrae in Suid-Afrika? (1) 3.3.3 Wat is ʼn koolstofvoetspoor? (2) 3.3.4 Hoe beïnvloed kweekhuisgasse klimaatsverandering? (2) 3.3.5 Hoekom dink jy vind Eskom dit moeilik om hulle omgewings- voetspoor te verminder terwyl hulle steeds elektrisiteit vir die land opwek? (2x2) (4) 3.4 Verduidelik die impak van inflasie op debiteure en krediteure. (2x4) (8) 3.5 Hoekom is chemiese afval en gevaarlike afval twee van die wêreld se grootste bekommernisse in terme van ʼn volhoubare omgewing? (2x4) (8) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 10 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 VRAAG 4 MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 30 MINUTE 4.1 Beantwoord die volgende vrae. 4.1.1 Noem TWEE kenmerke van ʼn oligopolie. (2x1) (2) 4.1.2 Wat is die effek van mededinging op inflasie? (1x2) (2) 4.2 Bestudeer die grafiek hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg NEGATIEWE EKSTERNALITEITE – ʼn OORSAAK VIR MARKMISLUKKING Prys en koste (R) V SMK1 SMK b P1 a P V Q1 Q Hoeveelheid 4.2.1 Watter kurwe dui die sosiale koste vir die gemeenskap aan? (1) 4.2.2 Gee EEN voorbeeld van ʼn negatiewe eksternaliteit. (1) 4.2.3 Beskryf kortliks die begrip markmislukking. (2) 4.2.4 Verduidelik die impak van ʼn positiewe eksternaliteit op sosiale voordele. (2) 4.2.5 Gebruik die grafiek om te verduidelik hoekom ʼn negatiewe eksternaliteit sal lei tot surplus goedere wat geproduseer word in die ekonomie. (2x2) (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 11 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 4.3 Bestudeer die prent en beantwoord die vrae wat volg. OMGEWINGSVOLHOUBAARHEID VORENTOE KYK IS DIE SLEUTEL TOT EKONOMIESE GROEI. MOENIE TERUG- KYK NIE. NASIONALE Noem jy dit PARK ekonomiese groei? [Bron: google soek: pollution cartoons] 4.3.1 Noem TWEE tipes besoedeling wat teenwoordig is in die prent. (2x1) (2) 4.3.2 Wat is die boodskap van die spotprent? (2) 4.3.3 Bespreek kortliks die term besoedeling. (1x2) (2) 4.3.4 Hoe kan die regering inmeng om ʼn skoner omgewing te verseker? (2x2) (4) 4.4 Verduidelik ondoeltreffendheid in die ekonomie as ʼn gevolg van markmislukking. (4x2) (8) 4.5 Watter effek het geadministreerde pryse op verbruikerspryse in Suid-Afrika? (4x2) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE 12 (Tweede Vraestel) 10732 / 16 AFDELING C Beantwoord slegs EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK. PUNTE STRUKTUUR VAN OPSTEL TOEKENNING Inleiding Maks. 2 Inhoud:  Hoofdeel: Bespreek volledig / Verduidelik in diepte / Ondersoek / Maks. 26 Bespreek krities / Analiseer / Vergelyk / Evalueer / Onderskei / Verduidelik / Assesseer / Debatteer.  Addisionele deel: Gee eie opinie / Bespreek krities / Evalueer / Evalueer krities / Teken ʼn grafiek en verduidelik / Gebruik die grafiek verskaf en verduidelik / Voltooi die gegewe grafiek / Bereken / Afgelei / Vergelyk / Verduidelik / Onderskei / Interpreteer / Debatteer kortliks / Maks. 10 Hoe? / Stel voor / Gebruik die inligting en argumenteer / Debatteer Gevolgtrekking Enige relevante hoër orde gevolgtrekking wat die volgende insluit:  ʼn Kortlikse opsomming van wat bespreek is / analise sonder om feite wat reeds in die inhoud genoem is te herhaal  ʼn Opinie of waarde beoordeling van die feite wat bespreek is Maks. 2  Addisionele ondersteunende inligting om die bespreking / analise te versterk  ʼn Teenstellende uitgangspunt met ʼn motivering, soos benodig  Aanbevelings TOTAAL 40 VRAAG 5 MIKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 40 MINUTE “Markte word oor die algemeen as volmaakte- en onvolmaakte markte gekategoriseer. In die werklikheid bestaan daar egter baie min voorbeelde van volmaakte markte.”  Ondersoek volledig, die vereistes van ʼn volmaakte mark. (26 punte)  Teken ʼn duidelike benoemde grafiek wat die wins wat ʼn individuele produsent in ʼn volmaakte mark oor die langtermyn sal maak, toon. (10 punte) [40] VRAAG 6 KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 40 MINUTE “Toerisme verhoog wêreldwyd.”  Bespreek die effekte van toerisme breedvoerig. (26 punte)  Hoe kan plaaslike toerisme bevorder word in Suid-Afrika? (10 punte) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 TOTAAL: 150 EINDE