Economics Grade 12 P1 Eastern Cape Prelim 2024 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2024 EKONOMIE V1 PUNTE: 150 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 13 bladsye. Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 2 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord VIER vrae soos volg in die ANTWOORDEBOEK: AFDELING A: VERPLIGTEND AFDELING B: Beantwoord TWEE van die drie vrae. AFDELING C: Beantwoord EEN van die twee vrae. 2. Beantwoord slegs die vereiste getal vrae. Addisionele antwoorde sal NIE nagesien word NIE. 3. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 4. Skryf die vraagnommer boaan elke antwoord. 5. Lees die vrae aandagtig deur. 6. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 7. Laat 2–3 reëls tussen onderafdelings van vrae. 8. Beantwoord die vrae in volsinne en maak seker dat die formaat, inhoud en konteks van jou antwoorde aan die kognitiewe vereistes van die vrae voldoen. 9. Gebruik slegs swart of blou ink. 10. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 3 AFDELING A (VERPLIGTEND) 30 PUNTE – 20 MINUTE VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.8) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.9 D. 1.1.1 Die gedeelte van verbruik wat verander met besteebare inkomste word na … verbruik verwys. A outonome B produktiewe C geïnduseerde D direkte 1.1.2 ʼn Sakesiklus wat verkry word wanneer die gevolge van onreëlmatige gebeurtenisse uit tydreeks data verwyder word, is ʼn … sakesiklus. A reële B natuurlike C leidende D nuwe ekonomiese 1.1.3 ʼn Regeringsfeer wat basiese dienste aan die mense lewer is die … regering. A politieke B sentrale C basiese D plaaslike 1.1.4 Die verskil tussen die waarde van sigbare uitvoere van goedere en dienste en die waarde van sigbare invoere is die … A betalingsbalans. B direkte investering. C ruilvoet. D handelsbalans. 1.1.5 Die verbod op die invoer van sekere goedere uit ʼn bepaalde land. A Hoeveelheid beheer B Fisiese beheer C Tariewe D Kwotas Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 4 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 1.1.6 ʼn Maatstaf van hoeveelheid geld verdien deur ʼn individu wat gebruik word om die lewenstandaard van die bevolking te bepaal, staan as ... bekend. A per kapita inkomste B nominale inkomste C lone D groei-inkomste 1.1.7 ʼn Platform wat geskep is om die ontwikkeling van dringende benodighede vaardighede te help om werkskepping te fasiliteer. A Breë-Basis Swart Ekonomiese Bemagtiging B Kritieke Infrastruktuur Program C Gesamentlike Inisiatief vir die Verwerwing van Voorkeur- vaardighede D Buitelandse investeringstoekenning 1.1.8 ʼn Maatstaf van ʼn verandering in die pryse van goedere wat plaaslik geproduseer word soos die fabrieksvloer verlaat, is die ... A verbruikersprys-indeks B produsentprys-indeks C weging-indeks D inflasieteikening. (8 x 2) (16) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 5 1.2 Kies ʼn beskrywing uit KOLOM B wat by ʼn item in pas. KOLOM A. Skryf slegs die letter (A–I) langs die vraagnommers (1.2.1 tot 1.2.8) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.2.9 J. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 Stelsel van A oordrag van funksies en eienaarskap nasionale rekeninge van die privaatsektor na die openbare sektor 1.2.2 Vermindering van B ʼn landswye regeringsingryping om werk koste te skep deur arbeidsintensiewe metodes 1.2.3 Nasionalisering C welstand van mense wat deur gesondheid, onderwys en gesondheid bepaal word 1.2.4 Spesiale D ʼn landstreek wat ʼn deurgang vorm wat trekkingsregte as deel van streeksontwikkeling ontwikkeld was 1.2.5 Deregulering E ʼn stelsel van internasionale riglyne om inligting oor ekonomiese ontleding en formulering van makro-ekonomiese beleid te verskaf 1.2.6 Uitgebreide F die aantal jare wat ʼn persoon verwag Openbare Werke om te leef gebaseer op statistieke Program gemiddeldes 1.2.7 Korridor G finansieringsinstrument verdeel tussen lidlande van die Internasionale Monetêre Fonds 1.2.8 Lewensverwagting H die verwydering van wette, regulasie en by-wette deur die regering I ʼn aanbodkant-beleid wat skommelinge in die ekonomie gladstryk (8 x 1) (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 6 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 1.3 Gee EEN term/woord vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term/woord langs die vraagnommers (1.3.1 tot 1.3.6) in die ANTWOORDEBOEK neer. Afkortings, akronieme en voorbeelde sal NIE aanvaar word NIE. 1.3.1 Die totale waarde van alle goedere en dienste wat deur permanente inwoners van ʼn land vervaardig word 1.3.2 Die duur van ʼn sakesiklus gemeet van trog tot trog, of van piek tot piek 1.3.3 ʼn Illustrasie van die teoretiese verband tussen belastingkoerse en belastinginkomste 1.3.4 ʼn Handelsbeleid wat die verskaffing van aansporings behels om plaaslike produsente aan te moedig om goedere vir uitvoere te produseer 1.3.5 Die verskil in ekonomiese ontwikkeling tussen ontwikkelde en ontwikkelende lande 1.3.6 Regeringsprogramme om investering en werkskepping in gebiede met hoë groei potensiaal aan te moedig (6 x 1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 7 AFDELING B Beantwoord enige TWEE van die drie vrae in hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. VRAAG 2: MAKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 30 MINUTE 2.1 Beantwoord die volgende vrae. 2.1.1 Noem enige TWEE voorbeelde van indirekte belasting. (2 x 1) (2) 2.1.2 Waarom is dit nodig om die oorverhitte ekonomie te demp (buitensporige groei)? (1 x 2) (2) 2.2 Bestudeer die grafiek hieronder en beantwoord die vrae wat volg. [Aangepas uit Google images] 2.2.1 Identifiseer uit die grafiek hierbo ʼn letter wat geldbesteding op kapitale goedere verteenwoordig. (1) 2.2.2 Noem die tipe ekonomie wat deur die diagram hierbo uitgebeeld word. (1) 2.2.3 Beskryf kortliks die term vermenigvuldiger. (2) 2.2.4 Verduidelik die negatiewe effek van ʼn styging in invoerbesteding op die grootte van die vermenigvuldiger. (2) 2.2.5 Gebruik die formule K =∆Y/∆J om die waarde van die vermenigvuldiger te bereken vanuit die scenario hierbo. Toon alle bewerkings. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 8 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 2.3 Bestudeer die inligting hieronder en beantwoord die vrae wat volg. OPENBARE SEKTOR MISLUKKING: IS DIE REGERING BESIG OM SUID-AFRIKA SE EKONOMIE TE VERWOES? ʼn Nuwe verslag deur die Sentrum vir Ontwikkeling en Ondernemings (SOO) voer aan dat swak beleide en swak regerings ekonomiese groei vernietig. Die verslag het volgende geïdentifiseer: • Onvoldoende energie voorsiening is Suid-Afrika se mees kritieke beperking op groei – Die handhawing van Eskom-monopolie het beteken dat ʼn ineenstorting deur korrupsie, onbevoegdheid het katastrofiese implikasies vir die hele land gehad. • Die Zondo-kommissie het bevind dat die staat meer as R57 biljoen aan korrupsie besmette kontrakte bestee het. • Transnet se monopolie op swak hawebestuur en spoorweg- infrastruktuur verduidelik hoekom sy dienste afgeneem het, maar kostes het gestyg • Die aanstelling van onbevoegde mense in sleutel-organisasies was die belangrikste faktor wat tot vervalle openbare infrastruktuur bygedra dit. [Aangepas uit https://dailyinvestor.com/south-africa/19596. Toegang op 22 Maart 2024 verkry.] 2.3.1 Identifiseer EEN parastataal uit die uittreksel hierbo. (1) 2.3.2 Noem ʼn kenmerk van openbare sektor mislukking. (1) 2.3.3 Verduidelik kortliks die term openbare sektor mislukking. (2) 2.3.4 Verduidelik die impak van korrupsie op volle indiensneming as ʼn makro-ekonomiese objektief. (2) 2.3.5 Hoe kan onbevoegdheid in staatsondernemings dienslewering beïnvloed ? (4) 2.4 Verduidelik kortliks die verhouding tussen die finansiële sektor en die ander deelnemers in die ekonomiese kringloop-model. (8) 2.5 Hoe kan eksogene faktore ekonomiese skommelinge veroorsaak (sakesiklusse)? (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 9 VRAAG 3: EKONOMIESE STREWE 40 PUNTE – 30 MINUTE 3.1 Beantwoord die volgende vrae. 3.1.1 Noem enige TWEE vorms van ekonomiese integrasie. (2 x 1) (2) 3.1.2 Hoe kan die ekonomie sy produktiwiteit vermeerder? (1 x 2) (2) 3.2 Bestudeer die inligting hieronder en beantwoord die vrae wat volg. BRICS UITBREIDING Die 15de uitgawe van die jaarlikse BRICS-beraad wat in 2023 in Suid-Afrika gehou was, het ʼn besluit geneem om die BRICS-blok uit te brei en nuwe lede toe te laat. Vyf lande, Saoedi-Arabië, Egipte, Ethiopië, Iran en die VAE is nou volle lede van die BRICS handelsprotokol. [Aangepas en vertaal uit livemint.com. Toegang op 5 April 2024 verkry.] 3.2.1 Identifiseer EEN nuwe lidland van BRICS. (1) 3.2.2 Noem die handelsooreenkoms (protokol) tussen die Verenigde State en sub-Sahara Afrika lande. (1) 3.2.3 Verduidelik kortliks die term handelsprotokol. (2) 3.2.4 Verduidelik die hoofdoel van BRICS. (2) 3.2.5 Hoe kan vryhandel die ekonomieë benadeel? (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 10 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 3.3 Bestudeer die inligting hieronder en beantwoord die vrae wat volg. EKONOMIESE AANWYSERS AANWYSERS NUUTSTE VERWYSING MAATSTAF WAARDE Inflasie 5,6 12/2023 Persent VPI 114 02/2024 Indeks punte Geldvoorraad 376 845 02/2024 ZAR miljoen Werkloosheidskoers 32,1 12/2023 Persent Rentekoers (repo) 8,25 02/2024 Persent Wisselkoers 18,87 26/03/2024 US$/rand Die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) voorspel dat sy globale ekonomiese groei sal styg tot 3,1% ten spyte van die verbeterde globale uitkyk vir 2024, Suid-Afrika se groeiprestasie bly gestrem in vergelyking met ander lande. [Aangepas en vertaal uit trading.com; statista.com & treasury.gov.za. Toegang op 5 April 2024 verkry. 3.3.1 Identifiseer ʼn ekonomiese aanwyser uit die tabel hierbo wat met buitelandse handel verband hou. (1) 3.3.2 Noem EEN geldvoorraad-aanwyser. (1) 3.3.3 Verduidelik kortliks die term werkloosheidskoers. (2) 3.3.4 Verduidelik die belangrikheid om die prestasie van die ekonomie te meet. (2) 3.3.5 Ondersoek die rol van internasionale instellings in die standaardisering van ʼn land se aanwysers. (4) 3.4 Verduidelik kortliks die voordele van invoervervanging. (8) 3.5 Hoe kan spesiale ekonomiese sones (SES) tot die uitbreiding van die Suid- Afrikaanse ekonomie bydra? (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 11 VRAAG 4: MAKRO-EKONOMIE EN EKONOMIESE STREWES 40 PUNTE – 30 MINUTE 4.1 Beantwoord die volgende vrae. 4.1.1 Noem enige TWEE voorbeelde van NOS in Suid-Afrika. (2 x 1) (2) 4.1.2 Hoe beïnvloed prysveranderinge die monetêre vloei in die ekonomiese-kringloop? (1 x 2) (2) 4.2 Bestudeer die informasie hieronder en beantwoord die vrae wat volg. SAAMGESTELDE SAKESIKLUSSE AANWYSERS VIR SUID-AFRIKA Die saamgestelde samevallende sakesiklus-aanwyser het in November 2023 toegeneem en ʼn toename is ook aangeteken vir die saamgestelde en sloerende sakesiklus-aanwysers gedurende dieselfde periode. ʼn Daling in die saamgestelde aanwyser toon dat gemiddelde ure gewerk per werker ook gedaal het. Sommige sakesiklusse duur tussen 15–20 jaar, en word deur veranderinge in aktiwiteite in die bou- en konstruksie nywerhede veroorsaak. [Aangepas en vertaal uit sarb/publikasies/ Feb 2024.pdf. Toegang op 31 Maart verkry.] 4.2.1 Identifiseer ʼn voorbeeld van leidende aanwysers uit die inligting hierbo. (1) 4.2.2 Noem die tipe sakesiklus wat tussen 15–20 jaar duur. (1) 4.2.3 Verduidelik kortliks die term saamgestelde aanwyser. (2) 4.2.4 Verduidelik saamvallende aanwysers as ʼn kenmerk wat in vooruitskatting van sakesiklusse gebruik word. (2) 4.2.5 Waarom gebruik ekonome bewegende gemiddeldes in die analisering van ekonomiese tendense? (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 12 EKONOMIE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 4.3 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. NYWERHEIDS-ONTWIKKELINGSTRATEGIEË IN SUID-AFRIKA Die Suid-Afrikaanse regering het aksie geneem om uitdagings in die ontwikkeling van nywerhede aan te spreek deur verskeie beleide en strategieë. Dit sluit die volgende in, NVOS, IPAP, NNBR en GVS. Verskillende vervaardiging- en diens-aansporings word deur die Departement van Handel en Nywerheid verskaf om streeksontwikkeling te verbeter. [Aangepas en vertaal uit https://www.thedtic.gov.za/sectors-and-services-2/industrial- development/. Toegang op 5 April 2024 verkry.] 4.3.1 Identifiseer ʼn nywerheidsonwikkelingsbeleid uit die inligting hierbo. (1) 4.3.2 Noem EEN aansporing wat die Suid-Afrikaanse regering gebruik om nywerheidsontwikkeling aan te moedig. (1) 4.3.3 Verduidelik kortliks die term nywerheidsontwikkeling. (2) 4.3.4 Verduidelik mededinging as een van die algemene kriteria vir streeksontwikkeling. (2) 4.3.5 Hoe kan die Geïntegreerde Vervaardigingstrategie (GVS) industrialisasie in Suid-Afrika bevorder? (4) 4.4 Onderskei tussen Meduimtermyn-bestedingsraamwerk (MTBR) en die Medium-termyn begrotingsbeleidraamwerk (MTBBR). (8) 4.5 Analiseer gesondheid as ʼn sosiale aanwyser. (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) EKONOMIE V1 13 AFDELING C Beantwoord enige EEN vraag van die TWEE vrae in die ANTWOORDEBOEK. Jou antwoord sal soos volg geassesseer word: PUNTE- STRUKTUUR VAN OPSTEL TOEKENNING Inleiding • Die inleiding is ʼn laerorde-antwoord. Maks. 2 • ʼn Goeie begin is om die sleutelkonsep wat met die vraag verband hou, te definieer of te omskryf. • MOENIE enige deel van die vraag by die inleiding insluit NIE. • MOENIE enige deel van die inleiding by die liggaam herhaal NIE. • Vermy dit om in die inleiding te noem wat jy in die liggaam gaan bespreek. Liggaam: Hoofgedeelte: Bespreek in besonderhede/Diepgaande bespreking/ Maks. 26 Ondersoek/Bespreek krities/Analiseer/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/ Verduidelik/Teken ʼn grafiek en verduidelik/Gebruik die grafiek gegee en verduidelik/Voltooi die grafiek gegee/Assesseer/Debatteer Maks. 10 ʼn Maksimum van 8 punte kan vir opskrifte/voorbeelde toegeken word. Bykomende gedeelte: Bespreek krities/Evalueer/Evalueer krities/ Debatteer/Lei af/Vergelyk/Onderskei/Interpreteer/Hoe?/Stel voor ʼn Maksimum van 2 punte kan vir die blote noem van feite toegeken word. Slot Enige hoërorde-slot behoort die volgende in te sluit: • ʼn Kort samevatting van wat bespreek is, sonder die herhaling van Maks. 2 enige feite wat reeds genoem is • Enige opinie of waardeoordeel oor die feite wat bespreek is • Bykomende ondersteunende inligting wat die bespreking/ontleding versterk • ʼn Teenstrydige sienswyse met motivering, indien gevra • Aanbevelings TOTAAL 40 VRAAG 5: MAKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 40 MINUTE • Bespreek in detail die redes vir internasionale handel. (26 punte) • Hoe kan verandering in ruilvoet die Suid-Afrikaanse ekonomie beïnvloed? (10 punte) [40] VRAAG 6: EKONOMIESE STREWES 40 PUNTE – 40 MINUTE • Bespreek in detail die vraagkant-benadering in die bevordering van groei en ontwikkeling in Suid-Afrika. (26 punte) • Evalueer die suksesse van die Nasionale Ontwikkelingsprogram (NOP) in die bevordering van groei en ontwikkeling. (10 punte) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.