Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12202311 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2023 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-11. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: INOVELA UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1 1. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya ngememorandamu. 2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe. 3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona, bangajeziswa. 4. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. 5. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.2 1.1.1 UBonakele wayesebangeni lesibili begodu aneminyaka elitjhumi nakasuka eSiyabuswa. (2) 1.1.2 UngewakwaSilombo begodu ubuya eHlazatje. (2) 1.1.3 UBonakele wayetlhoriswa nguNaSilombo ambize nakadlala nabanye abentwana ambethe, amthuke athi ufuze unina. (2) 1.1.4 Mhlana azipha inarha walayelisa uNaSilombo wamtjela bona uzokubuya azokukhulula uyise emtlhagweni aqalene nawo./Mhlana akhambako wajama phezu kwedwala waqala uyise nakaya emsebenzini watshega iinyembezi. (1) 1.1.5 UMbuyiseli wathengela uBonakele izambatho./Wabuyisela uBonakele esikolweni. (1) 1.1.6 Liqiniso ngombana unina lakaBafunani wathi: - angavumi ukuthunywa nguMahlangu ngombana akusuye uyise. - uBafunani angamlandeleli uThokozani nakasidisi. - uBafunani angahlala angayi esikolweni angatshwenyeki nangomntwana uMahlangu uzamondla. - bangayokubika umlandu koThokozani. (2) 1.1.7 UMahlangu ukhethwe njengomlingisi oyihlangisa ngombana nguye ohlanganisa umlingisi oyikutani nembangi. UMahlangu nguyise kaBonakele omlingisi oyikutani begodu nguye owaletha uNaSilombo oyimbangi epilweni kaBonakele. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.8 A UBonakele wathi nakahlika ibhesi wabetjhwa nguNduku (1) noSponono bewalahlekelwa yimali. B UBonakele azange ayithande indlela abantu beDaveyton ebebamqala ngayo bewagcina ayokulala ekoloyini edala. /UBonakele nakafika ngeDaveyton bekafake amanyathelo anobulongwe. (1) 1.1.9 Umtloli uphumelele ngombana uBonakele umlingisi ovela bona umumuntu onjani. Wabonakala ngokulala ehlathini bona unesibindi. Wazisebenzela ekhuweni, waziyela eDaveyton waziphilisa, waba mbethi wamaguduva bewagcina aphumelele epilweni. (2) 1.1.10 Isifundo ngepilo kaBonakele kukobana nanyana ungatlhaga kangangani kodwana uzisebenzele ubekezele, epumelelweni khona uzokufika. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 1.2 1.2.1 Uyise kaThokozani usebenza esikolweni seBuhlebethu ungutitjherehloko. (2) 1.2.2 UThokozani ungabaza ukutjela uBafunani bona uyamthanda ngombana abona ukuthi usese mncani. (2) 1.2.3 - Emzini wakwaKhoza kunezwano nehlaliswano elihle/bayakwazi ukurarulula imiraro yabo/kunethando nethabo/bamakholwa. - KwaMahlangu akunazwano/bahlala banghwarana malanga woke/abakwazi ukurarulula imiraro yomndenabo/akunathando nethabo/abasiwo amakholwa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.4 UBafunani wazithwala kodwana uThokozani wamphika umntwana loyo. (1) 1.2.5 Ngicabanga bona umtloli bekanqophe bona indaba ikwazi ukutjharagana iye phambili beyifike esitlhorini. (2) 1.2.6 Ngicabanga bona isizathu somtloli sokobana asebenzise uSgwadi ukobana kube nguye otjela uMahlangu bona ayokufuna abentwabakhe budlelwana abanabo ngombana ungowakwabo/ mnakwabo njeke lokho kumbeka ethubeni elihle lokobana uMahlangu amlalele/amuzwe. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2.7 Isenzo sakaDabula sokungena ngelawini lakaBonakele ngaphandle kokukokoda, afike akhulume ngendlela athanda ngayo noBonakele sisitjela bona umumuntu odelelako nongahloniphi abanye abantu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.8 B/NaSilombo. (1) 1.2.9 - Isenzo sakaMahlangu lesi siyakholweka ngombana vele akhona amadoda atlhorisa abafazi babo bamambala kodwana bathobele abomma abahlalisana nabo ngokungasisemthethweni. - Isenzo sakaMahlangu lesi asikholweki ngombana akusikanengi sithola umuntu atjhuguluka lula entweni ebekajayele ukuyenza. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.10 Isitlhori somdlalo lo sitholakala lokha uBonakele nakalwa noDuke Hudson nekukulapho amhlula khona bewaba yikutani yephasi loke wakwazi nokuhlangana nababelethi bakhe baba mndeni othabileko njengekuthomeni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UMDLALO UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 2.1.1 Umdlali ongakwaziko ukukhuluma nabantu lo nguKhabo. (1) 2.1.2 UMlakana ubhalelwa kukuya eyunivesithi ngombana utlhoga imali. (1) 2.1.3 A Unina lakaMlakana uthi kufanele ayokusebenza nomalumakhe ekontrageni. (1) B Unina lakaBusi uthi kufanele ayokwenda. (1) 2.1.4 Unobangela kukobana unghalile ngemva kokungaboni ngelihlo linye nabangani bakhe mayelana nokuqakatheka kwefundo. (2) 2.1.5 Abafundaba bebafunda ndawonye/ bebenza imisebenzi yesikolo baboke. (1) 2.1.6 Umtloli bekanqophe ukuwufikisa ezingeni letjharagano ukwenzela bona ukhambe bewufike esitlhorini. (2) 2.1.7 Isenzwesi sisitjela bona uBusi ubegade angaphasi kwegandeleleko ngombana bekalitlhoga isizo lakaMlakana eemfundweni ebezimbhalela kanti nemali ebekamupha yona bekayifuna. (2) 2.1.8 Kube nerarano langaphandle elihlangana nabadlali ngombana kube khona ukungaboni ngelihlo linye mayelana nendaba yokuqakatheka kwefundo hlangana nabadlali bebagcina barhitjhana ngamagama bekwanghalelwana ngikho sithola uKhabo akhamba yedwa nje. (2) 2.1.9 B/Ngathembeki kwabangani. (1) 2.1.10 Umtloli uphumelele ukusivezela isingeniso somdlalo lo ngombana ukghonile ukusethulela umdlali oyikutani onguMlakana nomraro aqalene nawo wokutlhoga imali yokuya eyunivesithi kanye nendawo lapho umdlalo wenzeka khona ekuseMaza. (2) 2.1.11 Umtloli uphumelele ukunikela umdlalo lo isihloko esinembako ngombana umdlalo lo ukhuluma ngezehlakalo ezenziwa bangani kusukela ekuthomeni bekufike ekugcineni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 2.2 2.2.1 Erhwebeni lakaBusi: - Kulungiswa iinhluthu. - Kuhlanzwa iinkoloyi. - Kuthengiswa ukudla. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 2.2.2 Bobabili bathengisa iindakamizwa begodu beba neenkoloyi ndawonye. (2) 2.2.3 Kilomdlalo kuvele ikolelo yakaZimu ngombana aboMlakana nabangani bakhe afunde nabo bayasonda. Uyise lakaBusi umfundisi. (1) 2.2.4 UStanza usisebenzi sakaMbizo uthengisela uMbizo iindakamizwa. (2) 2.2.5 C/NguBusi ngombana nguye ohlanganisa uMlakana No-Oscar. (2) 2.2.6 Liqiniso ngombana uKhabo wagcina sele athengisa iindakamizwa nanyana irhwebo lakhe belisebenza kuhle nje. (2) 2.2.7 Sizinda sesikhathi sanje ngombana abanganaba bayafunda emayunivesithi./UKhabo umntazana unerhwebo bewuqatjhe nabantu./Kunekoloyi ekhamba ngaboMlakana namapholisa. (2) 2.2.8 Umalume kaMlakana uhlala endlini encani engangekathekwani./ Ikoloyi akanayo. (1) 2.2.9 SIYAKHOLWEKA ngombana vele bakhona abantu abakata abangani babo. ASIKHOLWEKI ngombana uMlakana uthi uyamthanda kodwana ngakelinye ihlangothi uyamkata. (1) 2.2.10 Isitlhori sitholakala lapha uMlakana noSello bagijinyiswa mapholisa, uMlakana wagcina abotjhiwe. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 3.1 'BABA-KE' – NJ MSIZA 3.1.1 Bahlala eMadakaneni. (1) 3.1.2 UNkululeko uthuswe bulwele be-Ebola. (1) 3.1.3 Kuvezwe ubulwele bentumbantonga. (1) 3.1.4 Ugogo kaNkululeko azange ayikholwe indaba ye-Ebola ngombana wathi bathomile nje ningomasubalalela ezinyezi banamala. (2) 3.1.5 Kweza abantu ebavela emNyangweni wezamaPhilo esikolweni sabo babafundisa ngobulwele be-Ebola. (2) 3.1.6 UNkululeko uvezwe amlingisi olungileko notshwenyekako ngabanye abantu njengombana simbona arhabele ekhabo ukuyokuhlathululela ugogwakhe ngobulwele be-Ebola. (2) 3.1.7 Akusilo iqiniso indatjana le yenzeka endaweni yemakhaya ngombana sivezelwe bona izulu nalinako iindlela azikhambeki ngebanga lokoniwa lizulu. Nemizi yakhona yakhiwe ngendlela etlhuwisako. (2) 3.1.8 Ihloso yomtloli yokusebenzisa abafundi ukuveza ubulwelobu kukobana abafundi bazowudlulisa msinya umlayezo lo nabafika emakhaya. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 3.1.9 Umugkhwa lo usitjela bona abantu abadala banekani begodu abafuni ukutjelwa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (1) 3.1.10 Ngicabanga bona ummoya osendatjaneni le mumoya odanileko ngombana kukhulunywa ngobulwele obuyingozi khulu obubulele abantu abanengi enarhakazini ye-Afrika. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 3.1.11 Ummongondaba wendatjana le kukobana umtloli usitjela ngobulwele obutjha nobuyingozi obubizwa nge-Ebola oburhatjheka msinya khulu eenarheni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 3.2 'NGANGIZAKUBUZA BANI' – NJ Msiza 3.2.1 NguNjengabo noSphiwana. (2) 3.2.2 - UNaMrhayise uvuka ekuseni ubilisela bekathelele indoda (1) yakwakhe amanzi. - UNaMrhayise uthanyela ibala ekuseni. (1) 3.2.3 UNjengabo utjhayiswe yimodere waphuka umlenze. (1) 3.2.4 'Tjhephana uzwene nobani noNjengabo bonyana ngizakukhamba ngesamarimarima bese yena akghone ukuzokuditjha kwamapha?' (1) 3.2.5 Abodorhodere bafaka uNjengabo isamende engaphasi kwedolo esikhundleni sokubana iba ngaphezulu kwalo. (1) 3.2.6 Isisusa serarano kutjhayiswa kukaNjengabo yikoloyi nokuphuka kwakhe umlenze. (2) 3.2.7 Ukudosa kanengi umtatokhu kusitjela bona ubegade sele aphela ihliziyo/angasahlaliseki/atshwenyekile. (1) 3.2.8 Akusilo iqiniso ngombana ngemva kwengozi wabhalelwa kuphendula umtato ngombana athukwe khulu wawuphendulelwa ngumakhelanakhe. (2) 3.2.9 Umtloli bekanqophe ukuyifikisa etjharaganweni ukwenzela bona indaba itjharagane ukuya phambili. (2) 3.2.10 Lirarano langaphandle elihlangana nabalingisi bebagcina bebambene ngezandla. (1) 3.2.11 Sikhathi sanje ngombana kunabomaliledinini, iinkolo, abodorhodere, iimbhedlela neemodere. (2) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA D: IINKONDLO UMBUZO 4 4.1 'UYANGENA UMLOBOKAZI' – MS Ntuli 4.1.1 - Ivumelwanothoma. (1) - Isifaniso/Isimanyaniso. (1) 4.1.2 - Amadoda kufanele aphume neenhlangu athambele umakoti. - Amadoda kufanele ahlabe uMafunazoke ikomo yesiko. (2) 4.1.3 Kungena umlobokazi. (1) 4.1.4 - Umlobokazi uyanyanyatha nakangena ekhakwakhe. (1) - Umlobokazi ungena agubuzele. (1) 4.1.5 (a) Isingathekiso. (1) (b) Isifaniso. (1) 4.1.6 (a) Imbongi inqophe bona imbethe kuhle. (1) (b) Imbongi inqophe bona abantu abathanda iindaba balise ukukhulumela futhi. (2) 4.1.7 Ngicabanga bona vane kwenziwa kukobana bobabili bafuna ukubusa ngendlinapha/Unosokana vane afuna bona kulile lakhe inyathelo/Unosokana vane akwatele bona imali egade ayiphiwa mntwanakhe loya akasayitholi ngombana seyiphiwa umakoti lo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 4.1.8 Ummoya omunyethwe yikondlo le mumoya wokuthaba, imbongi ithatjiswa kungena komlobokazi emzini lo ngombana nabomma bayakwakwazela nakangenako abobaba nabo bayathamba. (1) 4.1.9 Imbongi ikhalima abantu abathanda ukukhuluma bona abavale imilomo balise ukukhuluma iindaba ezingakalungi. Ikhalima nabomakhelana bona balise ukuthanda iindaba. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 4.2 'MBIZO YOKUTHULA' – MS NTULI 4.2.1 Ngi- Livumelwanothoma. (2) 4.2.2 -Nom. UMandela. -Nom. De Klerk. -Nom. Buthelezi. (Zimbili iimpendulo zekingehla.) (2) 4.2.3 Livumelwanophakathi. (1) 4.2.4 Sithiyeleli. (1) -Ifanatjhada kamisa labo -i. (1) 4.2.5 Ummongondaba omunyethwe yindima yesibili kukobana ngaphambi kobana kubanjwe imbizo yokuthula le abantu besele babuzwile ubuhlungu ngebanga lezipi ebezikhona enarheni yeSewula Afrika. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 4.2.6 Imbongi ihlonipha imbizo ekhuluma ngayo ngokusebenzisa igama elithi 'bayethe'. (1) 4.2.7 Ngicabanga bona imbizo ekhukhulunywa ngayo ekondlweni le yaba nomphumela omuhle ngombana ngemva kobana iSewula Afrika ifumene itjhaphuluko azange kusaba nezipi ebezikhona ngaphambilini. Abantu abanzima nabamhlophe bahlalisana ngokuthula ndawonye. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 4.2.8 Akusilo iqiniso abantu abanzima nabamhlophe abalingani ngokomnotho eSewula Afrika ngombana abantu abamhlophe basese ngehla khulu ukudlula abantu abanzima ngakwezomnotho./ Mancani khulu amakhuwa atlhagako nawumadanisa nabantu abanzima, lokho kubangelwa kukobana umnotho wenarha usaphethwe ngiwo amakhuwa njengombana kusese ngiwo asaphethe amabubulo amakhulu ikhisibe abantu abanzima baba ziinsebenzi kwaphela emabubulweleni layo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) 4.2.9 Imbongi iphumelele kuhle khulu ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso endimeni yesi-4 ngombana ikghonile ukusivezela ngendlela abantu ebebengasazwelani ubuhlungu ngakho barharhulana senga zizingwe ipi ingasapheli njengamanzi nakavinyilika emdzweleni. Izehlakalo ezimasikizezi bezenzeka emini nebusuku kungasalalwa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 4.2.10 Ummomgondaba wekondlo kulibalelana kwabantu beSewula Afrika ngemva kobana abantu bemihlobo nemibala ehlukileko balwa bebabulalana ngobunengi ngesikhathi sebandlululo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.) (2) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo | Hlayiso