Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12202318 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2023, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2023 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ali-18. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2023 NSC YELELA 1. Funda imilayelo ngokuyelela ngaphambi kobana uphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINE: ISIGABA A: Inovela (35) ISIGABA B: Umdlalo (35) ISIGABA C: Iindaba ezifitjhani (35) ISIGABA D: Iinkondlo (35) 4. Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo. ISIGABA A: INOVELA Phendula imibuzo yenovela oyifundileko. ISIGABA B: UMDLALO Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko. ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI. ISIGABA D: IINKONDLO Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI. 5. Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile. 6. Landela imiyalo onikelwe yona ekuthomeni kwaleso naleso sigaba ngokuyelela okukhulu. 7. Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-75 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2023 NSC IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO: Ikhaseli lizokusiza abafundi bona bakghone ukukhetha imibuzo ebafisa ukuyiphendula ngaphandle kokufunda loke iphepha lemibuzo. ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. INOMBORO YOMBUZO IMITLOMELO INOMBORO YEKHASI 1.1 UBonakele 18 5 1.2 UBonakele 17 6 ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. 2.1 Umngani 17 8 2.2 Umngani 18 10 ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula YOKE imibuzo. 3.1. 'Ngakhe ngaziphandla' 18 12 3.2 'Sife sepoto' 17 13 ISIGABA D: IINKONDLO Phendula YOKE imibuzo. 4.1. 'Ikhambo lamaswaphelo' 17 15 4.2. 'Abe munye umlingani' 18 17 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2023 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA (√) ISIGABA A: UMBUZO 1.1 1.1.1–1.1.11 2 UMBUZO 1.2 1.2.1–1.2.11 ISIGABA B: UMBUZO 2.1 2.1.1–2.1.10 2 UMBUZO 2.2 2.2.1–2.2.10 ISIGABA C: UMBUZO 3.1 3.1.1–3.1.10 2 UMBUZO 3.2 3.2.1–3.2.11 ISIGABA D: UMBUZO 4.1 4.1.1–4.1.10 2 UMBUZO 4.2 4.2.1–4.2.10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2023 NSC ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UBonakele bekagelagela loke ihlathi afunana neenthelo zemmangweni. Ebusuku godu alale khona lapho ehlathini. Kwaze kwaphela amalanga amathathu alala khona lapho ehlathini. 'Ngimi lo osele aphenduke intandani namhlanjesi kube abazali bami basaphila bobabili?' Watjho njalo zehla zalandelana iinyembezi kodwana wazisula 5 ngombana akekho umuntu angamlilela nasele kunjengobana kunje. 'Namhlanjesi ngizwa umzimbami lo ungangivumeli kuhle bona ngiyokulala kilelihlathi ngombana izolo ngibone inyoka phezu komuthi.' Athule aqale ngehlathini lapha avame ukulala khona. 'Ipheze yangigongoda inyoka leya. Njeke kuncono ngiyokulala kude nehlathi namhlanjesi.' Wasuka khonokho 10 wangena etjanini obude obumdlulako watjhinga kenye intatjana egade ayibona ivele kancazana kude nehlathi. Uthe asakhamba lapho etjanini obude, wabona intuthu ithunya kude. Wavele wazibonela bonyana lapha kuthunya khona intuthu le, kunomuzi. Naye akazi bonyana yini into eyamtjela bonyana abandamele ngapha kuvela khona 15 intuthu le. Kodwana wazibona sele avelele ngakhona. Wajamela kude waqalisisa. Kwenzeka koke lokhu nje sekuthoma ukurhwalala, sekuthoma ukobana kube nzima yoke inarha ngombana nakhu neenkwekwezi bezivalwe mamafu njengombana izulu gade lithembisa ukuna ebusuku. Uthe asajame lapho uBonakele asararekile, wezwa umzimba ufikelwa kukwesaba. 20 [Ikhasi 10–11] 1.1.1 Veza bona uBonakele walala amalanga amangaki ehlathini. (1) 1.1.2 Tlola isilwana esapheze saluma uBonakele ngesikhathi alele ehlathini. (1) 1.1.3 Tlola ubudisi uBonakele ahlangabezana nabo nakafika ehlathini. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.4 Ngokurhunyezweko hlathulula umraro owenza bona umlingisi oyikutani aziphe inarha. (1) 1.1.5 Hlathulula igadango lokuthoma elathathwa nguBonakele lokurarulula umraro anawo ekhabo nelingakhange liphumelele elivezwe esingenisweni senovela le. (2) 1.1.6 Inovela le inesizinda sesikhathi sakade. Hlathulula izinto ezifakazela bona yenzeka esikhathini sakade. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2023 NSC 1.1.7 Hlathulula ikolelo evezwe sisenzo sakaMahlangu sokuyokufuna abentwabakhe ngemva kokuvakatjhelwa nguSgwadi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezingenzasi. Indlela uBonakele akhule ngayo ikhombisa … A adelela. B atlhoriswa. C atlhaga. D B no C. (1) 1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UNaMndebele ngumma owuthanda kwamambala umndenakhe. (2) 1.1.10 Coca ngoBonakele amlingisi ongadlali ngamathuba nakavelako epilwenakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isingeniso esinebako senovela le. Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMABILI. (2) 1.2 Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ERhawudeni, kulapha sifumana khona unina kaBonakele. Wathi lokha nakasuka eSiyabuswa kwakhe, wadojwa mfazi weNdiya. Umfazi weNdiya lo wafumana uNaMndebele asagelagela nenarha yangeSiyabuswa, ilanga seliyozilahla kunina. UNaMndebele walitjela koke okwakumtshwenya. Umfazi weNdiya lo khabe eze la eSiyabuswa ukuzokuthengisa izambatho. Njeke 5 uNaMndebele wazibawela umsebenzi kilomfazi weNdiya. Kwaba kukhamba kwakhe-ke uNaMndebele unina kaBonakele, njengombana sesimfumana lapha eJwanasbhege nje. UNaMndebele wasebenza ngokukhulu ukuzimisela ahlala khona lapha edorobheni. Ngitjho nanyana ungahlala kamnandi kangangani, ube nemali, 10 izambatho nokudla okwaneleko kodwana angekhe wavala isikhundla somndenakho. Umndenakho uthatha indawo yokuthoma ehliziyweni. Kwaba njalo nakuNaMndebele. Belingatjhingi ilanga ungakamfikeli umcabango wendodanakhe uBonakele nomyenakhe uMahlangu. 'Namhlanje sekuphele iminyaka elithoba sahlukana no ... no ...' Athi asacabanga njalo 15 uNaMndebele, azizwe zehla zilandelana iinyembezi kodwana arhabe azisule ngesandla. Ayizwe ihliziywakhe ingasuthi ifuna ukujama. Ezwe afikelwa siyeziyezi. Kufike ikungu ivale amehlwakhe kube ingasuthi uzakuwela phasi. Asuke aye ngekamurweni lakhe, afike khona ahlale embhedeni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2023 NSC 'Wangenza uMahlangu ngokungihlukanisa nendodanami ekukuphela kwayo. 20 UMahlangu bengimthanda ngehliziyo yami yoke. Ayikho enye indoda engizabe ngisayithanda njengoMahlangu. Yindoda yomtjhado, kunjalo nje. Ngimthanda ngayo yoke ihliziyo eneenthembiso engazenza phambi komfundisi nebandla lekonzo, nebusweni bababelethi bami. Ngatjho ngathi 25 siyokufa silahlane sinoMahlangu.' [Ikhasi: 45–46] 1.2.1 Tlola iminyaka uNaMndebele egade sele ayihlezi lapha ebekasebenza khona ngaphambi kobana abuyelane nomndenakhe. (1) 1.2.2 Hlathulula indlela uNaMndebele afika ngayo eRhawudeni. (1) 1.2.3 Tlola umehluko phakathi kweendlela abantu bakwaKhoza nebakwaMahlangu ebebaphila ngayo. (2) 1.2.4 Rhunyeza ummongo webhudango uNaMndebele aba nalo ngomndenakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.5 Rhunyeza izinto EZIMBILI ezimbi ezenziwa nguNaSilombo ezenza bona ikusasa lakaBafunani lingakheka. (2) 1.2.6 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa uNduku banoSponono bona bahlale babetha uBonakele, bamthathele imalakhe bebamonele nepahlakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.2.7 Ingabe isenzo sakaMahlangu sokungakhalimi uNaSilombo simveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Isehlakalo esisakhela isitlhori enovelini le kulokha: A UNaSilombo atlhorisa uMahlangu. B AboNduku nabatjhisa indawo la bekuhlala khona uBonakele. C UBafunani nakaziphosela phambi kwekoloyi bewahlongakala. D UBonakele nakathumba unongorwana wephasi kezeendubulo. (2) 1.2.9 Siyini isisusa serarano esibangele bona uNaMndebele azithole akile ndawo akiyo etheksthini engehla? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.10 Coca ngommoya otholakala kwaMthimunye lapha uBonakele bekaqatjhe khona ikamuru. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.11 Tshwaya ngokufezeka kwesithembiso esenziwa nguNaMndebele kuMahlangu phambi komfundisi nababelethi bakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2023 NSC ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C UMLAKANA: Litjho ulibuyelele lelo Busi. Mina ngapha ngilila ngokobana ngathana nginemali ngabe ngiyokufunda, kodwana uKhabo unesekelo loke elifunekako, kodwana yena akafuni ukulisebenzisa. U-OSCAR: (Angenelela) Nami isangirarile ikulumo kaKhabo. 5 UKHABO: (Agandelela) Bakwethu ngisabuyelela godu, ngithi umuntu akaphiliswa yifundo kwaphela. UMLAKANA: (Amngene emlonyeni.) Siyakwazi lokho Khabo, kodwana thina sifuna ifundo. U-OSCAR: Khabo thina ibhudango lethu kufunda, ingasi irhwebo. 10 UBUSI: Unembile Oscar thina sinebhudango lokufunda, begodu nakungimi irhwebo okhuluma ngalo lelo angilifuni nokulibona nalapha likhambe khona. UKHABO: Mlakana mina ngilinga ukusiza wena njengomngani. Ungaphiki noBusi bano-Oscar emakhabo bazokukghona ukubaragelisa 15 phambili ngokubafundisa, wena iza kimi singalokho sidla isikhathi asithome sihlele bona irhwebo engikhuluma ngalo leli singaliraga njani sobabili. UMLAKANA: (Afuthumale) Ungangirhapheli wena, uzwe batjho mina ngitlhoga ukubonisana nawe ngezamarhwebo? 20 UBUSI: (Ngokuphela ihliziyo.) Khabo ngibawa bona usitjhidele, ngombana ngasuthi asigidi igido linye nawe, ekuseni nguwe obange irarano nagadesi ngasuthi ufuna ukubanga elinye irarano. UMLAKANA: Unembile lapho Busi akasitjhidele uKhabo sizokwazi 25 ukukhuluma kuhle sisodwa. UKHABO: (Anqophise kuBusi.) Kuyafana nanyana ningangiqotha Busi, kodwana nina nizikhohlisa ngelize. U-OSCAR: (Amngene emlonyeni.) Khabo isintu asitologwa, ngalokho sibawa bona wenze lokhu esikubawa khona. 30 [Ikhasi 25–26] 2.1.1 Tlola ibhudango abantu abalandelako abanalo mayelana nekusasa labo. (a) UBusi banoMlakana (1) (b) UKhabo (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2023 NSC 2.1.2 Tlola bona ngubani unina kaMlakana. (1) 2.1.3 Ngokurhunyezweko hlathulula isisusa serarano esiphakathi kwabangani abavezwe etheksthini engehla. (2) 2.1.4 Hlathulula izinto ezibufakazi bokobana umdlalo lo wenzeka esikhathini sanje ukuya ngetheksthi engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 2.1.5 UMbizo uthi: 'Nawufuna imali Sello, kumele usebenzise imali.' Hlathulula iqhinga elenziwa nguMbizo ukuze uMlakana agcine asisebenzi sakhe. (1) 2.1.6 Ucabanga bona ngiziphi izinto ezenza bona ubujamo bokutlhaga kwakaMlakana buvezwe buyihlanganisa emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.1.7 Ucabanga bona abadlali abalandelako bavezwe bamhlobo bani wabadlali? (a) UMlakana (1) (b) USello (1) 2.1.8 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Umtloli womdlalo lo ngokwenza bona uMbizo adosele uMlakana ekuthengiseni iindakamizwa eyunivesithi bekanqophe ukusivezela … A isitlhori somdlalo. B isizinda sesikhathi. C Irarano. D Isiphetho. (2) 2.1.9 Tshwaya ngomlayezo owufumene emdlalweni lo. (1) 2.1.10 Coca wenabe ngokuphumelela komtloli ukusethulela isiphetho somdlalo lo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2023 NSC 2.2 Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D (Kusekuseni ngerhayisini kwaMfundisi kunoNaMathibela banomfundisi.) UNAMATHIBELA: (Angakathabi) Baba uyabona bonyana ifundo ingisilinga ngani? UMFUNDISI: (Arareke) Ekuseni kangaka sekonakalephi namfazi? UNAMATHIBELA: UBusi akasafuni ukwenza litho ekhayapha. Nawuthi 5 uyambuza ukutjela bona esikolweni bathe azokuphumula, kungasi ukuzokusebenza. UMFUNDISI: Iincwadi ziyadinisa namfazi, ngalokho kumele baphumule abafundi, baphumuze nomkhumbulo. UNAMATHIBELA: Ukwazelaphi lokho ngombana wena akhange wafunda? 10 UMFUNDISI: Nabadala bayatjho bona wafunda khulu uvangana umkhumbulo, ngalokho kumele unande uphumula. UNAMATHIBELA: Kungani wena awuvangani, kodwana uhlala ufunda umtlolo welizwi likaZimu? UMFUNDISI: Iindaba zikaZimu zimnandi mkami, azifani nefundo 15 efundwa bantwabethu. IBhayibheli iyatjho bonyana kweZulu akufani nokwephasinapha. UNAMATHIBELA: (Akhuluma akhamba.) Ngisusela mina ngeenolwani zakho. UMFUNDISI: Alo uyaphi ngombana sisakhuluma? UNAMATHIBELA: Ngisayokuvusa uBusi. Akusisesibhedlela nofana ehotela, 20 lapha angalala khona bekube semini. UMFUNDISI: Namfazi lisa umntwana aphumule. UNAMATHIBELA: (Akokode be avule ibadi angene kungakathiwa ngena ngelawini likaBusi.) Wena Busi watutumala, awuboni sekusemini lapha ngaphandle? 25 UBUSI: (Angunguze) Ngi … ngi … awa. UNAMATHIBELA: (Amngene emlonyeni.) Nawusalele ngalesikhathi uyokuhlwengisa nini indlu bewupheke nini? UBUSI: (Angunguze) Ngi … ngizokuvuka mma. UNAMATHIBELA: (Ambule ingubo.) Vuka khona nje. (Athulathule) Busi 30 ngasuthi uyagula nje? UBUSI: (Angunguze) A … a … awa. UNAMATHIBELA: Busi uyatjhisa? UBUSI: (Alile) UNAMATHIBELA: (Asilingeke) Ngakhe ngatjho bona angeze waphasa 35 eemfundweni zakho. Ngathana wangilalela, ngabe uyasebenza. Bewungeze waba nesikhathi sokugijima nabesanyana. UBUSI: (Akhuluma alila.) Ngilibalela mma. UNAMATHIBELA: (Amnembe ngepama.) Ngathini kuwe Busi? 40 UBUSI: (Alile khulu.) [Ikhasi 89–90] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2023 NSC 2.2.1 Tlola imisebenzi EMIBILI ekufanele yenziwe nguBusi ngokuya ngoNaMathibela. (2) 2.2.2 Veza isizathu esenza bona uNaMathibela azizwe angakathabi ukuya ngetheksthi engehla le. (1) 2.2.3 Tlola amagama wamasokana AMABILI ebekanobudlelwano noBusi. (2) 2.2.4 Rhunyeza umehluko phakathi kombono kaMfundisi onguyise kaBusi nonina uNaMathibela mayelana nekusasa lakaBusi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.2.5 Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo ethi, 'Busi uyatjhisa.' (1) 2.2.6 Ukuya ngokwemileyo yesakhiwana somdlalo lo ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuwufikisa kiliphi izinga umdlalwakhe ngokwenza bona uMlakana abhalelwe kuthola imali yokuzitlolisa eyunivesithi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.2.7 Ucabanga bona mhlobo bani werarano elitholakala etheksthini engehla. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 2.2.8 Hlathulula isizinda sehlalo uqalise khulukhulu ekhabo kaMlakana. (2) 2.2.9 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isehlakalo esisivezela isitlhori somdlalo lo. (2) 2.2.10 Ingabe UYAMZWELA nofana AWUMZWELI uKhabo ngokuzithola sele abotjhiwe esiphethweni somdlalo lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2023 NSC ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Esigabenesi, imibuzo isedwe ngeendatjana ezilandelako:  'Ngakhe ngaziphandla' – DN Msiza  'Sife sepoto' – NJ Msiza UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye Funda amatheksthi weendatjana AMABILI la bese uphendula imibuzo ngendatjana ngayinye. Inani lemitlomelo elabelwe umbuzo ngamunye lisetjenziswe njengomhlahlandlela wependulo elindelweko. TJHEJA: Phendula imibuzo ngamatheksthi WOMABILI, Isib: UMBUZO 3.1 no 3.2. 3.1 'NGAKHE NGAZIPHANDLA' – DN Msiza Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E Ukhuthele uSizani. Nawungaziko uzakuthi mumuntu ozihlalele ekhaya ongakafundi. Nakafikileko uhlwengisa ngaphakathi nangaphandle. Uvuke ngamasa wathoma ngokuthanyela amacabazi. Ngesinye isikhathi kuthiwa umntwana akabafuzi ababelethi bakhe. NayingunaMabona wazibeletha emntazaneni wakwakhe. Nakabuya ekuthanyeleni wafumana unina sele 5 avukile ahlambile, wamenzela itiye. Okwamrarako kukobana umnakwabo omncani akabonakali. Yena ujayele bonyana nakuvukwako kwabo bayatjhayisana. Kuthe nakuthoma ukutjhisa wavela uSithokozile. Kwafika imicabango eminengi kudadwabo. 'Kghani ufunde bekwaba sebusuku khulu? Kghani ulele 10 aphilelwa?' Okwadanisa udadwabo kukobana ithabo phakathi kwakhe nomnakwabo alisafani nekuthomeni. Ubalekisa amehlo begodu uneenhloni. Udadwabo nanyana athi wenza ihlaya akasathabi kangako. Uqeda ukuhlwengisa uSizani uzwakala sele asithi, 'Sithokozile ngifuna iingubo zakho. Ngifuna nokuyokuhlwengisela ngapha ulala khona.' Iminyaka 15 yoke bewuzwa ngaye uSizani akwakwazela sekasithi: 'Kwa! Kwa! Kwa! Kwa! Kwi! Wenze njalo msana wakwethu. Ungifuze ungabi litjhatjha.' Omunye nomunye gade azizwela bona uSithokozile uphumelele kuhle. Nakafika ngapha kulala umntwana wakwabo, ufumana kwendluliwe. Ngaphambi kobana abuthe iingubo, wezwa kunephunga angalithandiko. 20 Uthoma ngokuvula iincwadi. Uhlangana neputjhana ephuthelweko. Nakayivulako iyamrhitjha. Njengomuntu osebenza kezamaphilo, uyakhumbula bona ikhristali-methi sidakamizwa esiyingozi. Isidakamizwesi singenelela eengazini khulu. Ngokuya ngebezamaphilo, phezu kweenyanga ezisithandathu sisetjenziswa maphesenti asuka kelilodwa aya kamatjhumi 25 alithoba. [Ikhasi 68–69] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2023 NSC 3.1.1 Tlola izinto EZIMBILI ezisitjela bona uSizani umumuntu okhutheleko. (2) 3.1.2 Rhunyeza ubujamo obafunyanwa nguSizani lapha kulala khona uSithokozile. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 3.1.3 Veza umehluko mayelana neemfundo zakaSithokozile ngaphambilini nagadesi. (2) 3.1.4 Hlathulula umsebenzi wokuziphilisa owenziwa nguSizani. (1) 3.1.5 Ingabe isenzo sakaSizani sokufika kwabo ahlwengise bekapheke, simveza amlingisi onjani. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.1.6 Ingabe siyini isisusa serarano esitholakala endatjaneni le? (2) 3.1.7 Hlathulula isizinda sesikhathi esitholakala endatjaneni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.1.8 Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo ethi, 'Akwate khulu akghanywe ligwebu.' (2) 3.1.9 Coca ngokuphumelela komtloli ukuthiya umlingisi onguKhuzani igama elinembako. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.1.10 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukunikela indatjana le isihloko esiyifaneleko. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) KANYE 3.2 'SIFE SEPOTO' – NJ Msiza Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F UNaNjoma ulele benyoni, umtato ovela bekezamaphilo ungene nakathi uyalala. Akusizi ukubalabala emsebenzini bamlindile. Kufanele aphanagele arhabe ngombana indawo yaKwaPepezile iseentabeni. Wathaba khulu mhlana afunyana umbiko othi, ukhutjhulelwe esikhundleni sokuba ngutitjherehloko. Namhlanje umthwalo awuthweleko uphele ulethe ukuzisola. 5 Kuthiwa ungakhulumi zalapho uyakhona, ukhulume zalapho ubuya khona. NakuNaNjoma kunjalo, uyowuthatha kuphi umgodi wokuthi azifihlele ababelethi nakafika esikolweni. Lokhu okwenzeke eThwalisanani kuyinto angazange ayibone nofana ayizwe. 'Madekhethu! Ngizakubona ngitheni? Ngilele ngithatha lokhu ngikubeka la ngithathe lokha ngikubeke le 10 ngemicabango. Nawufika esikolweni abotitjhere bakurhudulele amehlo.' Nakabandamela esikolweni kwathi akabuyele emuva. Yeke-ke ijoni lifela emsebenzini. Wathi uzakukghona. Nakubafundi barhatjheke njengomncamo ngaphandle. Abotitjhere nabo bazenza amakhondlo ukatsu nakangekho. Abanandaba nelitho, ababelethi abane bafike bangeniswa e-ofisini 15 lakatitjherehloko bahlala bamlinda. Utitjhere uNyathi olisekela uthe koke abeze ngakho kungaphezulu kwamandla wakhe. Nangathana umuntu omdala uyabetjhwa, uNaNjoma bekazakuthoma ngabotitjhere. Abentwana Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2023 NSC barhatjheke njengomncamo nje isekela lona abalibeki ndawo. Nakangena e- ofisini wazibonela bonyana kumbi. Izolo kube nemilayezo evela emakhabo 20 labentwana abane ethi bamukelwe esibhedlela ekuseni. Okumlalise kabuhlungu mitato yabezamaphilo ethome ukungena angakalali ebeyibuza ngokudla okuphiwa abentwana esikolweni. [Ikhasi 25–26] 3.2.1 Tlola igama lendawo lapha indatjana le yenzeka khona. (1) 3.2.2 Tlola isikhundla esiphethwe nguNaNjoma emsebenzinakhe. (1) 3.3.3 Ngokurhunyezweko veza ubujamo obatholwa nguNaNjoma lokha nakabandamela esikolweni. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 3.2.4 Rhunyeza isizathu esenza bona uNaNjoma alale kabuhlungu. (2) 3.2.5 Dzubhula amagama asetheksthini engehla asitjela bona uNaNjoma bekakatelelekile bona aye emsebenzini nanyana ubujamo (1) bebubumbi nje. 3.2.6 Ucabanga bona isenzo sakaNyathi sokulisa izinto ziphume elawulweni lokha uhlokokulu nakangekho simveza amphathi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.2.7 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako: Umlingisi oyikutani endatjaneni le … A nguNaNjoma. B nguMabilana. C babelethi babentwana abagulako. D bafundi abagulako. (1) 3.2.8 Umtloli uthi, 'Abotitjhere nabo bazenza amakhondlo ukatsu nakangekho.' Ucabanga bona bobani abangathekiswa nokulandelako: (a) Amakhondlo (1) (b) Ukatsu (1) 3.2.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA. Isisusa serarano endatjaneni sitholakala lapha kufika khona umphathi wesiyingi seLeshokeng uMabilana noRatjhotjhi omhloli wokudla okhambisana nodade ovela kezamaphilo. (2) 3.2.10 Ngokubona kwakho ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esisivezela isitlhori endatjana le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.2.11 Tshwaya ngesifundo osithole endatjaneni engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2023 NSC ISIGABA D: IINKONDLO Esigabenesi, phendula imibuzo isedwe ngeenkondlo ezilandelako:  'Ikhambo lamaswaphelo' – JN Malobola  'Abe munye umlingani' – AB Mthombeni TJHEJA: Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI, Isib: UMBUZO 4.1 no 4.2. UMBUZO 4 4.1 Fundisisa ikondlo engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. IKHAMBO LAMASWAPHELO – JN Malobola 1 Ithenjana bengisese nalo bona 2 Namhlanje ngizabe nginawe, 3 Bengisenawo amabhudango wakho, 4 Bengisathi ngizakhe ngimunye ilemuko namasiko, 5 Kanti ngizibambise idonga. 6 Nokho bengibonile bona uyadosa, 7 Ubambene nengwe yomlomokazi, 8 Akunala ungabuyi khona, 9 Ulinga amaqhinga wokubalekela 10 Ubukhali bengwe, lengwe ekubambileko. 11 Ukuphuma nokutjhinga kwelanga 12 Bekungiqinisa amadolo, 13 Ngisithi uzakuthatha amagadango 14 Weminyaka unathi, 15 Sicoce siyelejane ngepilo kanti do. 16 Amalanga wamaswaphelo akhamba, 17 Arhabile atjhingile siwaqalile, 18 Asiphamba sangabona 19 Bonyana ayasibalekela, 20 Sasala sibambe uboya bentenetjha. 21 Ugijimile ubuthelela, utlhama umuzi, 22 Ubethele watjhumega, watjala, 23 La ugadange khona kuyabonakala, 24 Ngancanye besele uvumile, 25 Nabe kungabhali ikhambo lamaswaphelo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2023 NSC 4.1.1 Dzubhula amalungu asakhela imihlobo yevumelwano elandelako etholakala endimeni yoku-1 yekondlo engehla. (a) Ivumelwano-thoma. (1) (b) Ivumelwano-phakathi. (1) 4.1.2 Tlola ubukondlo OBUBILI obumunyethwe mumuda ongenzasi. Ubukhali bengwe, lengwe ekubambileko. (2) 4.1.3 Tlola isithombengqondo esimunyethwe mumuda ongenzasi. Ukuphuma nokutjhinga kwelanga. (1) 4.1.4 Dzubhula imida ekondlweni engehla ehlathulula lokhu okulandelako: (a) Imbongi beyizikhohlisa nabeyizitjela bona isazokufunda okukhulu embelethinayo. (1) (b) Umbelethi wembongi naye wamukela asaphila bona uzokubhubha nakabona angapholi ekuguleni ebekumphethe. (1) 4.1.5 Ucabanga bona imbongi ikhuluma ngamaqhinga anjani nayithi umbelethayo bekalinga amaqhinga wokubalekela ukugula ebegade kumphethe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.1.6 Hlathulula ummongondaba womuda ongenzasi. Nokho bengibonile bona uyadosa. (1) 4.1.7 Hlathulula ubudisi umntwana angaqalana nabo ngemva kobana ahlongakalelwe mbelethakhe asese mncani. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 4.1.8 Ucabanga bona imbongi yenze ngokwaneleko ukusindisa ipilo yombelethayo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.1.9 Coca ngommongondaba wekondlo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 4.1.10 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya omunyethwe yikondlo le. (2) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2023 NSC 4.2 Fundisisa ikondlo engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ABE MUNYE UMLINGANI – AB Mthombeni 1 Akabe muny' umlinganakho, 2 Imilwana yezepolotik' irhatjhekile, 3 Irhatjheke njengeenthoro zamabele, 4 Langen' emlinganin' alisalatjhwa 5 Lilatjhwa kukufa namkh' ipumelelo. 6 Lingena limenz' ihlanya, 7 Ubonakala ngokuba ngumaqubutjhana, 8 Amehl' afane nawengwemabala 9 Nguban' ongayijamel' ilambile? 10 Akabe munye umlinganakho. 11 Khombela kuZimu ngethabo, 12 Umntwana sisipho sakaZimu 13 Kubuhlung' ukuthungela ngeboyeni, 14 Kubuhlung' ukugawul' ungakatjheji. 15 Kubuhlung' ukuhlwa ngongathana. 16 Ubunengi buyalon' ibende, 17 Ukuphuth' ilahle kubudisi, 18 Amazond' agcina ngemilwani. 19 Omdal' azibone sele akilo. 20 Omdal' athwal' iinkhali 21 Ambath' ingubo yezondo. 4.2.1 Tlola izinto EZIMBILI imbongi ethi zilapha imilwana ekhuluma ngayo le nasele ingenile emuntwini. (2) 4.2.2 Tlola umhlobo wesilwana imbongi esifanisa nalokhu ekhuluma ngakho ekondlweni engehla. (1) 4.2.3 Veza umhlobo wesithombengqondo esitholakala emideni elandelako: (a) Irhatjheke njengeenthoro zamabele. (1) (b) Ubonakala ngokuba ngumaqubutjhana. (1) 4.2.4 Rhunyeza ummongondaba omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.2.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO iqiniso bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. Babantu abanabalingani abanengi kwaphela abaphathwa mumulwana wentumbantonga. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2023 NSC 4.2.6 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-5 wekondlo engehla le. (2) 4.2.7 Ucabanga bona iyini ihloso yembongi ngokusebenzisa ibuyelelamqondo emudeni we-13 ukuya kewe-15 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.2.8 Ucabanga bona khuyini okwenza bona abantu babe nabalingani abanengi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 4.2.9 Tshwaya ngobungozi umuntu wengubo angazithola akibo ngonobangela wokuba nabalingani abanengi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 4.2.10 Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI nabantu abazithola batshwayeleke ngobulwele obukhulunyiswa ekondlweni engehla le? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA D: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all