Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12202310 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2023, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2023 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: INOVELA Umhlahlandlela wokutshwaya 1. Nangabe ohlolwako unikele iimpendulo ezimbili, tshwaya kwaphela yokuthoma ungasazitjheji ezilandelako. 2. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya ngokomhlahlandlela. 3. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa, kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe. 4. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona, bangajeziswa. 5. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 1.1.1 UBonakele walala amalanga amathathu ehlathini.√ (1) 1.1.2 Wapheze walunywa yinyoka. √ (1) 1.1.3 - Wazizwa aphethwe yindlala. √ (1) - Wazizwa omele amanzi. √ - Wezwa umzimbakhe udiniwe. √ - Wezwa amakhaza. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (1) 1.1.4 Umlingisi oyikutani wazipha inarha ngonobangela wokutlhoriswa ngumanakhe uNaSilombo. √ (1) 1.1.5 UBonakele walinga ukukhuluma noyise ngomraro aqalene nawo kodwana azange akghone ukumsiza. √√ (2) 1.1.6 - Sivela lapha uBonakele akhwela idwala aqala uyise nakaya emsebenzini. √ - UNaSilombo watjhiya umgqomu ngemlanjeni. √ - Kufuyiwe abesana bakwaMbuyiseli babophelela amakonyana amabili emthini. √ - UBonakele wasebenza eplasini lekhuwa arhola amaranda abu-8 ngenyanga. √ - UMahlangu wabotjhelwa ukungabi nomazisi kanye nencwadi emvumela ukufuna umsebenzi. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.7 Isenzo sakaMahlangu simveza amlingisi okholelwa ebezimini nofana emadlozini njengombana uSgwadi wamtjela bona uthunywe bezimu bonyana azomtjela bona akhambe ayokufuna umkakhe nomntwana. √√ (2) 1.1.8 D/B no C. √ (1) 1.1.9 - Liqiniso ngombana uNaMndebele wathi nakafika eJwanasbhege waba nakho koke okuhle epilweni kodwana bekahlala akhumbule indodakwakhe uMahlangu kanye nomntwanakhe uBonakele. - Akusilo iqiniso ngombana watjhiya umzakhe nomntwanakhe noMahlangu begodu uBonakele wasala atlhoriswa ngumanakhe uNaSilombo watlhoga nomlamuleli. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.10 UBonakele ukghonile ukubuyela esikolweni lokha nakahlala kwaMbuyiseli nanyana besele amkhudlwana ngeminyaka/Wangenela iphaliswano lezeendubulo bewathatha nethuba lokuyokulwa nekutani ebuya ngaphetjheya/Bekathengisa amahabhula nakalinga ukuziphilisa. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.11 Umtloli uphumelele ukusethulela isingeniso esinembako senovela le ngombana usivezele: - Umlingisi oyikutani onguBonakele. √ - Umraro aqanele nawo wokutlhoriswa uveziwe. √ - Indawo lapha inovela yenzeka khona iSiyabuswa. √ (ZIMBILI iimpendulo kengehla.) (2) 1.2 1.2.1 UNaMndebele lapha bekasebenza khona wahlala iminyaka elithoba/eli-9. √ (1) 1.2.2 UNaMndebele wadojwa mfazi weNdiya owamthola agelagela ngeSiyabuswa, umfazi lo wamupha umsebenzi. √ (1) 1.2.3 - Emzini wakwaKhoza kunezwano nehlaliswano elihle/bayakwazi ukurarulula imiraro yabo/kunethando nethabo/bamakholwa. √ (1) - KwaMahlangu akunazwano/bahlala banghwarana malanga woke/abakwazi ukurarulula imiraro yomndenabo/akunathando nethabo/abasiwo amakholwa. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 1.2.4 UNaMndebele wabhudanga uBonakele abulele uNaSilombo noBafunani bewagwetjwa ubuphilo bakhe boke ejele. √ (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2.5 - UNaSilombo bekadedesisa uBafunani/Bekamphatha njengeqanda. √ (1) - UNaSilombo watjela uBafunani bona angasaya esikolweni ngemva kokobana abe sidisi. √ - UNaSilombo wala ukuyokubika umlandu wokuzithwala kwakaBafunani kwaKhoza. √ - UNaSilombo bekangafuni bona uMahlangu amthume. √ (1) (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) 1.2.6 Ngicabanga bona umnqopho womtloli kukusivezela indlela uBonakele anekghono lokulwa ngayo/anesibindi ngayo/Kukwenza bona uBonakele angahlaliseki, ahlukumezeke ukuze uKiller athi nakazokukhuluma naye amfumane sele athambile. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.7 Isenzwesi siveza uMahlangu amlingisi ongatjheji umndenakhe ngombana wayetlhorisa uBonakele/ayindoda esaba umfazi ngombana nanyana uBonakele amtjelile bona uNaSilombo uyamtlhagisa azange athathe nalinye igadango. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.8 D/UBonakele nakathumba unongorwana wephasi kezeendubulo. √√ (2) 1.2.9 Isisusa serarano esibangele bona uNaMndebele azithole akile ndawo akiyo etheksthini engehla kutlhoriswa kwakhe nguMahlangu. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 1.2.10 Mumoya wokudana ngombana uDabula bekadelela uBonakele avula ibadi lekamurwakhe akhafulele naphasi/uBonakele bekahlala kabuhlungu ngombana bekuthengiswa utjwala kuhlala kunetjhada. √ (1) (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) 1.2.11 Isithembiswesi safezeka ngombana ekugcineni sithola uNaMndebele abuyisana noMahlangu bebabuyela emzinabo ngeSiyabuswa nekukulapho kwaqotjhwa khona uNaSilombo. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UMDLALO UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 2.1.1 (a) UBusi banoMlakana bafuna ukuyokufunda eyunivesithi. √ (1) (b) UKhabo ufuna ukuvula irhwebo. √ (1) 2.1.2 NguNaMasuku.√ (1) 2.1.3 UBusi, u-Oscar banoMlakana bafuna ukuyokufunda eyunivesithi kodwana uKhabo ufuna ukuvula irhwebo. Ukatelela noMlakana bona akalise ukuya eyunivesithi azokusebenza naye erhwebeni lakhe. √√ (2) 2.1.4 - UKhabo ufuna ukuvula irhwebo uMlakana ayokusebenza kilo. √ (1) - UBusi banoMlakana bafuna ukuyofunda eyunivesithi. √ (1) 2.1.5 UMbizo wanikela uMlakana imali yokuzitlolisa eyunivesithi bewamkatelela bona asebenze erhwebeni lakhe ukuze abhadele isikolodo. √ (1) 2.1.6 Ukutlhaga kwakaMlakana ngikho okuhlanganisa uMlakana nembangi enguSello ngombana imali ugcine ayithole kuye kanti ngeyakaMbizo/UMlakana akanamuntu ongambhadelela eyunivesithi ngombana nomalumakhe uyatlhaga, nakafuna imali yokuzitlolisa ufanele bona akhambe ayibawa ebantwini. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 2.1.7 (a) UMlakana uyikutani. √ (1) (b) USello uyimbangi. √ (1) 2.1.8 B/isizinda sesikhathi. √√ (2) 2.1.9 Umlayezo esiwufumana emdlalweni lo ngothi nanibangani nifanele nitjhejane/umngani ufanele umtjheje angatjhabalalisa ibhudango lakho. √ (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (1) 2.1.10 Umtloli uphumelele ngombana usivezele umdlali oyikutani onguMlakana sele asejele azisola ngepilo yobulelesi agade ayiphila. √√ (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) 2.2 2.2.1 - UBusi kufanele ahlwengise indlu. √ (1) - UBusi kufanele apheke. √ (1) 2.2.2 UNaMathibela usilingwa kukobana uBusi akasafuni ukwenza litho ngekhaya uthi esikolweni bathe bazokuphumula. √ (1) 2.2.3 Ngu-Oscar√ noMlakana. √ (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 2.2.4 Umfundisi onguyise kaBusi ufuna bona uBusi ayokufunda eyunivesithi kodwana unina uNaMathibela ufuna bona ayokwenda. √√ (2) 2.2.5 Ikulumo le imumethe umqondo wokobana uBusi usidisi/uzithwele/usebantwini. √ (1) 2.2.6 Umtloli bekanqophe ukuwufikisa ezingeni letjharagano ukuze indaba ikghone ukuragela phambili beyiyokufika esitlhorini. √√ (2) 2.2.7 Sithola irarano langaphandle elihlangana nabadlali ngombana sithola ukungaboni ngalihlo linye hlangana nomfundisi namkakhe nokwenze bona uNaMathibela agcine sele arhitjhana ngamagama noBusi. √√ (2) 2.2.8 Ekhabo kaMlakana bayatlhaga unina akanayo imali yokumusa eyunivesithi, bewumkatelela bona ayokusebenza nomalumakhe ekontrageni. √√ (2) 2.2.9 Isehlakalo esisivezela isitlhori emdlalweni lo kulapho uMlakana banoKhabo babanjwa khona mapholisa ngonobangela wokuthengisa iindakamizwa, kwathi uSello waphunyurha. √√ (2) 2.2.10 Angimzweli uKhabo ngombana irhwebo lakhe belivele lisebenza kuhle kodwana ngebanga lokobana uthanda imali wathengisa iindakamizwa wagcina abotjhiwe. √√ (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 3.1 'NGAKHE NGAZIPHANDLA' DN – Msiza 3.1.1 - Nakafikileko uhlwengisa ngaphandle nangaphakathi. √ (1) - Uvuka ngamasa athome ngokuthanyela amacabazi. √ - Wenzela unina itiye. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (1) 3.1.2 - Wafumana kwendluliwe. √ (1) - Wafumana kunephunga elingathandekiko. √ - Wafumana iputjhana ephuthelweko nerhitjhako. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (1) 3.1.3 Ngaphambilini uSithokozile bekasebenza kuhle eemfundweni zakhe kodwana gadesi iincwadi zakhe zizele umsobo obomvu begodu imisebenzi eminengi ayikaqedwa eminye ayikatlolwa. √√ (2) 3.1.4 USizani mumuntu osebenza kezamaphilo. √ (1) 3.1.5 Isenzwesi simveza amlingisi ozithandako nokhutheleko. √ (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (1) 3.1.6 Isisusa serarano endatjaneni le kuthola abangani abatjha kwakaSithokozile bebagcine bangene eendakamizweni nemarhugwini. √√ (2) 3.1.7 Sikhathi sanje ngombana: - Ifundo ithathelwa phezulu, uSizani ufundile bewusebenza kezamaphilo kanti noSithokozile uyafunda. √√ - Iinkoloyi zikhona, uKhuzani ukhamba ngekoloyi kanti noTukelo weba ikoloyi kanina wakhamba nabangani bakhe. √√ - Abentwana abasafundako badla iindakamizwa bebasela namarhugu. √√ - USithokozile, uTukelo noZimba badla iindakamizwa. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 3.1.8 Ikulumo le imumethe umqondo wokusilingeka khulu bewubhalelwe kukhuluma. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 3.1.9 Umtloli uphumelele ngombana uKhuzani nguye olinga ukuthola iqiniso kuSithokozile mayelana nepuphu etholakele ngeencwadini zakhe kanye namatjhuguluko asele akhona epilwenakhe. Sithola kunguye ophuma ngekoloyi ebusuku ayomfuna enzela bona akghone ukumkhalima emikghwenakhe emimbi ukuze akwazi ukutjhuguluka. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 3.1.10 Umtloli uphumelele ukunikela indatjana le isihloko esiyifaneleko ngombana sithola bona uSithokozile uzonele yena ngokwakhe ikusasa lakhe ngokuphika nabangani wagcina sele aloba nomnakwabo okutjho bona uziphandlile. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya KANYE 3.2 'SIFE SEPOTO' – NJ Msiza 3.2.1 Indatjana le yenzeka endaweni yaKwaPepezile. √ (1) 3.2.2 UNaNjoma ngutitjherehloko. √ (1) 3.2.3 - Utitjherehloko wathola abentwana barhatjheke njengomncamo ngaphandle. √ (1) - Utitjherehloko wathola abotitjhere bazenze amakhondlo ukatsu nakangekho baditjhe nabentwana ngaphandle. √ (1) 3.2.4 UNaNjoma ulale kabuhlungu ngonobangela wemitato yabezamaphilo ethome ukungena angakalali ebeyibuza ngokudla okuphiwe abentwana esikolweni. √√ (2) 3.2.5 'Yeke-ke ijoni lifela emsebenzini.'/'Wathi uzokukghona.' √ (1) 3.2.6 Isenzo sakaNyathi simveza njengomphathi olitjhatjha nongafuni ukukhalima lokha izinto naziphuma elawulweni/simveza amphathi onganawo amandla wokuphatha njengombana kuthiwa uyanyazwa (2) nje emsebenzini. √√ 3.2.7 A/NguNaNjoma. √ (1) 3.2.8 (a) Amakhondlo botitjhere. √ (1) (b) Ukatsu ngutijherehloko/nguNaNjoma. √ (1) 3.2.9 Akusilo iqiniso ngombana isisusa serarano endatjaneni le yifesi enetjhefu edliwe bentwana esikolweni iThwalisanani neyenze bona abafundi abane bayokulaliswa esibhedlela. √√ (2) 3.2.10 Isehlakalo esisivezela isitlhori kulapha kufika khona abaphathi bokudla bazokwenza irhubhululo mayelana nokudla okugulise abentwana bekwatholakala bona umraro ube sefesini edliweko. √√ (2) 3.2.11 Ngifunde bona nawumumuntu kufanele ube nesibindi sokujamelana neentjhijilo ohlangabezana nazo endleleni. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA D: IINKONDLO UMBUZO 4 4.1 'IKHAMBO LAMASWAPHELA' – JN Malobola 4.1.1 (a) Bengisenawo... Bengisathi... √ (1) (b) Namhlanje ngizabe nginawe/Bengisathi ngizakhe ngimunye ilemuko namasiko. √ (1) 4.1.2 - Isithiyeleli/Isezura √ (1) - Ufanakamisa. √ - Ufanangwaqa. √ - Isenzasamuntu. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (1) 4.1.3 Mqondophikisana. √ (1) 4.1.4 (a) 'Bengisathi ngizakhe ngimunye ilemuko namasiko.' √ (1) (b) 'Ngancanye besele uvumile.' √ (1) 4.1.5 Ngicabanga bona imbongi ikhuluma ngamaqhinga wokuzilaphisa afana nokuya eenyangeni zesintu, emitholapilo, eembhedlela, kubaphorofidi kanye nokuthandazelwa emasondweni bona umbelethayo akghone ukuphila. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.1.6 Ummongondaba womuda lo kukobana imbongi ithi beyimbona umbelethayo bona ugula kangangani ebulweleni ebebumphethe. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 4.1.7 - Umntwana angaba nobudisi bokobana angafumani itjhejo elifaneleko. - Umntwana angaba nobudisi bokungafumani isekelo lombelethi. - Umntwana angaba nobudisi bokobana acabange bona akunamuntu omthandako ephasini. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.1.8 Iye imbongi yenze ngokwaneleko ukusindisa ipilo yombelethayo njengombana iveza emudeni wobu-8 bona akunala ingabuyi khona okuhlathulula bona imkhambisile umbelethayo ilinga ukufumana isizo lokobana umbelethayo aphole. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.1.9 Ekondlweni le imbongi ikhuluma ngombelethayo obekagula khulu waphetha ngokubhubha. √ (1) 4.1.10 Ekondlweni le imbongi izwakalisa ummoya wokudana. Imbongi idaniswe kubhubha kombelethayo ngemva kokugula kabuhlungu isikhathi eside bekwamhlula nanyana alinge ngakho koke okusemandlenakhe ukuzilaphisa. √√ (2) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 4.2 'ABE MUNYE UMLINGANI' – AB Mthombeni 4.2.1 - Lilatjhwa kukufa/kuhlongakala/kubhubha √ (1) - Lilatjhwa yipumelelo. √ (1) 4.2.2 Ingwemabala. √ (1) 4.2.3 (a) Isifaniso/isimanyaniso. √ (1) (b) Isingathekiso. √ (1) 4.2.4 Ummongondaba wendima yesine kukobana akusilula ukufihla intumbantonga/Abantu abadala bayazondana ngebanga layo. √√ (2) 4.2.5 Akusilo iqiniso ngombana abanye abentwana babelethwa nayo/abanye bayithola ngokukatwa/abanye bayithola ngokuthinta iingazi zabantu abanayo kutholakale bona banamanceba bese bayasuleleka/bayatshwayeleka. √√ (2) 4.2.6 Umuda lo umumethe umqondo wokobana umulwana wentumbantonga ulatjhwa kuhlongakala nofana umuntu angazitjheja ngokusela imitjhoga bese uyaphumelela. √√ (2) 4.2.7 Imbongi inqophe ukugandelela ubuhlungu obutholako ngemva kokufumana intumbantonga ngonobangela wokuthandana nomuntu ongazi litho ngelingemuva lakhe. √√ (2) 4.2.8 Ngicabanga bona benziwa kunganeliseki ngabantu abathandana nabo nokuthanda izinto ezifana nemali nokuphila ipilo ephezulu. √ (1) 4.2.9 Angazithwala agcine angamazi uyise womntwana/angagcina abulewe ngomunye wabalinganaba ngebanga lokuba nesikhwele/ abalingani bakhe bangagcina babulalana babanga yena/angagcina anamalwele athathelana ngokomseme. √√ (2) 4.2.10 - Ngiyazwelana nabo ngombana abanye babo bathembekile ebalinganini babo bese kube mlingani lo oba nabalingani abanengi asulele umlinganakhe lo ngentumbantonga. - Angizwelani nabo ngombana abanye babo baba nabalingani abanengi bangasebenzisi ijasi lomkhwenyana lokha nabaya emsemeni bese basuleleke ngomulwana wentumbantonga. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA D: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all