Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12201910 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2019, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2019 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: INOVELA UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1 Umhlahlandlela wokutshwaya 1. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya ngokomhlahlandlela. 2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa, kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe. 3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona, abangajeziswa. 4. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. 5. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 1.1.1 USigwadi uhlala eMgungundlovu. (1) 1.1.2 Besele baneminyaka emine bangasabonani. (1) 1.1.3 USigwadi uthunywe bezimu bona azokutjela uMahlangu kobana akhambe ayokufuna umkakhe nomntwanakhe. (2) 1.1.4 Umuzi kaMahlangu awusagwalwa begodu awusasindwa njengombana sekuhlala uNaSilombo nje, nakusahlala uNaMndebele bewugwalwa begodu usindwa. (2) 1.1.5 Wathi akusingcono bona akhambele safuthi mhlambe bazakhe bakghone ukuphila ipilo engcono. (1) 1.1.6 Isizinda sehlalo/isikopilo ngombana abantwaba basakholelwa emadlozini ngikho uSigwadi angazange ala lokha abezimu nabamthumako kanti noMahlangu naye akayibetheli mthalazeni indaba elethwe nguSigwadi lo ngikho athatha igadango lokuyokufuna umndenakhe. (2) 1.1.7 Akusilo iqiniso ngombana umlingisi oyikutani enovelini le nguBonakele begodu nguye esingenisweni senovela anomraro wokutlhoriswa nguNaSilombo. (1) 1.1.8 Umtloli bekahlose bona abantwaba bakwazi ukuzwa ngepi le bese bakghone ukuyikhambela nekukulapho bahlangana khona bobathathu bebabuyelana baba mndeni owodwa. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.9 Umukghwabo lo usivezela bona ubudlelwano babo abusesebuhle, ngikho uMahlangu angakwazi la kwakhe khona umnakwabo begodu nomnakwabo solo agcina ukubavakatjhela kusahlala uNaMndebele. Namhlanje simthola la ngombana athunywe bezimu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.10 Angizwelani naye ngombana kuthiwa into enye nenye oyenza komunye umuntu ngelinye ilanga nakuwe izakwenzeka, UMahlangu watlhorisa uNaMndebele namhlanjesi kutlhoriswa yena. Ngiyazwelana noMahlangu ngombana ulinga ngamandla ukukhombisa uNaSilombo bona uyamthanda begodu utlhogomela nomntwanakhe uBafunani. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.11 Umtloli uphumelele ukusethulela isifundo bona umtlhago uyamakha umuntu. Nanyana ungatlhaga kangangani kodwana nawusunduza ngamandla ugcina sele uphumelela epilweni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2 1.2.1 Zizambatho. Yimali. Mahabhula. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.2.2 UBonakele wakhamba wayokugqekeza emarageni weba amahabhula amakhulu wawathengisa amenzela imali ebonakalako. (1) 1.2.3 -UBonakele waloba izembatho mhlana asuka kwabo aya ngeBenoni watjhiya izambatho zakhe ngekoloyini agade ayikhwele. -UBonakele wathathelwa imalakhe mhlana afika ngeDaveyton yathathwa boNduku noSponono abathoma ngokumwunawuna. (2) 1.2.4 -Watlhoga indawo yokulala. -Gade alambile/anganakudla. -Wayenganazambatho. -Gade alila/atlhuwisa. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 1.2.5 Ngicabanga bona into eyamupha amandla amatjha nethemba lokuphila ipilo engcono kuzibandula kwakhe naboKiller nokwenza bona azimisele ukudlula ekuthomeni khona azokuphila ngcono nasele ayikutani yephasi. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 12.6 B/UBonakele alwa khona noDuke Hudson. (2) 1.2.7 Umtloli bekanqophe bona indaba itjharagane ukuya phambili beyiyokufika esitlhorini nekukulapho afisa ukuyifikisa khona ukuphumelelisa ummongondaba awuhlosileko. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.8 Liqiniso ngombana uKiller wezwa bona uBonakele unamandla, uhlule abesana ebebamhlanganyele esiteyitjhini. Ngemva kwepi leyo uKiller wabona ikutani kezeendubulo. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 1.2.9 Angimsoli ngombana uBonakele bekangekhe akwazi ukuhlala nomuntu owamtlhorisa ngaleya ndlela. Bekazokuthi nakamqalako malanga woke akhumbule ubuhlungu amzwisa bona. Ngiyamsola ngombana uNaSilombo bekufanele ahlale nabo akwazi ukubona ipumelelo kaBonakele bese azisole khona angeze asenza omunye umuntu kumbi njengombana kusitjhiwo bona iswazi lamva libuhlungu. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 1.2.10 -Umtloli uphumelele ngombana esingenisweni sethulelwe umlingisi oyikutani uBonakele. -Esingenisweni sethulelwe indawo lapho inovela yenzeka khona eSiyabuswa. -Esingenisweni sivezelwe umraro umlingisi oyikutani aqalane nawo wokutlhoriswa. (3) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UMDLALO UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 2.1.1 Ubelethwa kwaSithole. (1) 2.1.2 UMlakana udaniswe ngummakhe omtjele bona angasaraga neemfundo zakhe kodwana akhambe ayokufuna umsebenzi. (2) 2.1.3 Wararwa kukuzwa umuntu omutjha esikhathini sanamhlanje athi akafuni ukufunda njengoKhabo nje. (2) 2.1.4 UKhabo bekazama ukuveza umbono wokobana uyabakhuthaza bona bangazibambezeli ngento abanganasiqiniseko sokobana izokuphumelela. (2) 2.1.5 - Unina lakaMlakana wathi uMlakana ayokusebenza nomalumakhe akhohlwe ngendaba yesikolo. - Unina kaBusi naye gade angayingeni indaba kaBusi yokuraga ngeemfundo wathi ayokufuna umsebenzi. (2) 2.1.6 Umphumela wabommaba kukobana abentwana babo angeze babanabantu ababakhuthazako bona baragele phambili ngefundo, yeke angeze babanalo ikusasa elikhanyako. (2) 2.1.7 Kuliqiniso ngombana uKhabo unemali yokuya esikolweni kodwana ukhetha ukuthatha imali leyo athome ngayo irhwebo. Abentwana abazimisele ukuraga ngeemfundo zabo njengoMlakana batlhoga imali yokuzitlolisa eyunivesithi. (2) 2.1.8 Imveza amumuntu onganandaba nabanye abantu kodwana ozitjheje yena kwaphela bona aphumelele. (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) 2.1.9 Akusiyo into eyamukelekako ngombana sibabantu asibuyi emakhaya afanako begodu uMlakana akakazikhetheli ukuba nomndeni otlhagako. (2) 2.2 2.2.1 Abafundi abaphundwe sikhathi sokuthoma sebazazitlolisa ebusika. (1) 2.2.2 UBusi banoMlakana bahlangana ngebulungelweni leencwadi/ Elayibhrari. (1) 2.2.3 UBusi uthi uMlakana umsiza ngeemfundo ezibudisi begodu unesineke, uyambekezelela. (2) 2.2.4 Isizathu kukobana basonda boke. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 2.2.5 Unobangela owenze bona u-Oscar angakuthabeli ukuhlangana kukaBusi noMlakana kukobana ubengafuni bona uMlakana aphumelele ukuza eyunivesithi ngombana athi uzobaphazamisa yena noBusi. (2) 2.2.6 UBusi unehliziyo ehle ngombana ubesazimisele ukuragela phambili ngokusiza uMlakana ngokufuna imali yokuzitlolisa nanyana selathandana no-Oscar. U-Oscar unehliziyo embi ngombana ubengasafuni bona uMlakana asizwe ngemali yokuzitlolisa. (2) 2.2.7 Isenzo sakaKhabo sokungafuni ukuraga nefundo sisitjela bona umntwana ongayithandiko ifundo/Othanda imali. (1) 2.2.8 Umnqopho kaSello noMbizo kukobana bafuna ukusebenzisa abentwana abatlhagileko ukufezekisa iindingo zabo zokubathengisisa iindakamizwa. (2) 2.2.9 Akusilo iqiniso, u-Oscar akanaso isirhawu begodu akakathembeki ngombana wathandana noBusi azi bona uMlakana uyamsoma./ Bekangasafuni bona uMlakana azokufunda eyunivesithi. (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) 2.2.10 Isenzo sakaSello sokobana angatjeli uMlakana ngemali amsize ngayo bona ivelaphi kusisenzo esingamukelekiko ngombana kufanele amazi umuntu loyo, kuphume kuye bona uyayamukela nofana akayamukeli azokwazi ukumthokoza. (2) 2.2.11 Umtloli uphumelele ukusiphethela umdlalo lo ngombana sifumana isiphetho esingakalindeleki okusiphetho-phekghu. Besingakalindeli bona uMlakana uzokuphelela ejele. (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 3.1 'NGANGINGATJHO' – NJ Msiza 3.1.1 Umndeni wakwaMbinakomo uhlala eTjhejani kwaDlawulale. (1) 3.1.2 Igama leyunivesithi eyatlolela uVukile incwadi yokumamukela yiMedunsa. (1) 3.1.3 - UVukile ufuna ukuragela phambili ngeemfundo zakhe ngombana ufuna ukufundela ibizelo alithandako. - UVukile ufuna ukuragela phambili ngeemfundo zakhe ngombana ufuna ukuthenga umlilo wekoloyi nendlu kanokutjho. (2) 3.1.4 UVukile walandela ibizelo lobudorhodera. (1) 3.1.5 - UMbinakomo ufisa bona uVukile angeza azokusebenza naye ebubulweni elithengisa iinkoloyi. (1) - UMbinakomo ufisa bona uVukile ayokwenda abuyise iinkomo zakhe amhlabela zona nakathombako. (1) 3.1.6 Amagama la aveza umqondo wokobana nangathana unina lakaVukile bekanemali nofana asebenza bekazambhadelela umntwanakhe imali yokuraga iimfundo zakhe. (2) 3.1.7 Isenzo lesi sisifundisa bona umntwana nakathanda ifundo woke umuntu uba netjisakalo yokufaka isandla bona aragele phambili ngeemfundo zakhe. (2) 3.1.8 Liqiniso ngombana umtloli unikele umlingisi oyikutani igama lakaVukile ngehloso yokusitjengisa bona ikoro yakwaMbinakomo yavuswa ebuthongweni nguVukile ngokwenza izinto ezimbili ezihle. (Ulotjolwe bewathola nebizelo lakhe.) (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1) 3.1.9 Isehlakalo esakha isitlhori kulokha uVukile nakalayelisa uyise amtjela bona uya esikolweni abe azi bona uyise akafuni ayokuthuthukisa iimfundo zakhe. (2) 3.1.10 Isihlokwesi esithi, 'Ngangingatjho' siyakhambelana nommongondaba wendatjana le ngombana sithola uVukile athi bekangatjho bonyana angakwazi ukufeza ibhudango lakhe lokuba ngudorhodera njengombana uyise bekasiqabo endlelenakhe./UVukile ukghonile ukuthola isokana elinetlha nelakwazi ukumlobola ngeenkomo uyise agade azifuna ngombana athi wazihlabisa uVukile ngequde lakhe. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 3.1.11 UMbinakomo uthatjiswe kukobana isifiso sakhe sifezekile sokobana uVukile wendile bekwabuya iinkomo zakhe amthombisa ngazo. Okumthabise khulukhulu kukobana namhlanjesi iinkomo zigcwele isibaya kwakhe. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 3.2 'NGEZE NGAWELA PHASI’ – SF Mthombeni 3.2.1 UNaMnyakeni usebenza emNyangweni wezeFundo esifundeni seGauteng. (2) 3.2.2 Isizathu esenza bona uNaMyakeni angakghoni ukuzwa umuntu okokodako lo kukobana amehlwakhe bekanamathele emkhangisweni wesifunda seTlhagwini ebegade ukhangisiwe. (1) 3.2.3 Ikolelo yabobaba kukobana iinkhundla zabomma kungephunyaneni nokugada/ukutlhogomela abentwana. (1) 3.2.4 Sikhundla sabajameli abahlanu beeyingi ezahlukahlukeneko. (1) 3.2.5 -Bobabili bangenela ukuhlungwa mayelana nomsebenzi obukhangisiwe. (1) -Bobabili botitjhere. (1) 3.2.6 Umnqopho kaMthimunye kukwehlisa abomma isithunzi nokubaqeda amandla bona bangazitshwenyi ngokufuna iinkhundla eziphezulu emsebenzini. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.2.7 A/Mthimunye. (2) 3.2.8 Isenzo sakaMthimunye sisitjela bona umumuntu onegandelelo phezu kwabantu bengubo nanyana afundile nje begodu akabahloniphi abantu bengubo/Umumuntu othathela abantu bengubo phasi nonganathemba lokobana bangaziphatha iinkhundla eziphezulu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.2.9 Umnqopho womtloli kusikhombisa bona umbuso utjhidile ekolelweni yakade yokobana indawo kamma kungephunyaneni nokwelusa abentwana. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.2.10 Umtloli esiphethweni sakhe usivezele isiphetho-phekghu ngombana uMthimunye ubegade angakalindeli bona uNaMnyakeni kungaba nguye okhethwa kilesisikhundla sokuba mjameli wesiyingi seManthole. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA D: IINKONDLO UMBUZO 4: 'UYANGENA UMLOBOKAZI' – MS Ntuli 4.1 Basithi … Yivumelwano thoma. Bathi … (2) 4.2 Inwabu. (1) Ugubudu. (1) 4.3 Ifanatjhada/ifanangwaqa/ifanakamisa. (1) 4.4 Ummongondaba wendima le kukobana abobaba abathambele/abagidele ukungena kukamalokazana womkhaya owembethe ingubo yesikhethu bamhlabele nekomo yokumamukela. (1) 4.5 Imida le imumethe umqondo wokobana umakoti nakangena ekhakwakhe ungena akhamba kancani njengenwabu begodu azembese ubuso njengogubudu nawumthintako. (1) 4.6 Ngicabanga bona umakoti nonosokana babanga bona unosokana vane sele abona kwangathi umakoti sekafuna ukuzenza umma wangekhayapha njengalokha nakathoma ukutjhidisa izinto zangendlini ngaphandle kokubawa imvumo kunosokana/kubangwa imali yendoda kamakoti lo ebigade iphiwa unosokana lokha indodanakhe ingakathathi okutjho bona nje akasayitholi seyitholwa ngumakoti lo. (2) 4.7 Imbongi inqophe ukusitjela bona abanye abomakhelana baba nomona lokha nawenza izinto ezihle benza ngathi abafuni ukuzibona kanti bazibonela ngemsitheleni ukwenzela bona bazokwazi ukukhamba bahleba ngazo. (2) 4.8 Liqiniso ngombana ekondlweni imbongi ithi bamangele ebebathi bayazazi, abanye bathi akayikuwubona umendo okuhlathulula bona bakhona egade bamphosa yeke-ke kwanje bararekile nesele bambona atjhada. (2) 4.9 Ilimu elimakghwakghwa lilimi elinamanga/elingakhisiko/elilwisako. (1) 4.10 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isifaniso ukukhombisa indlela umakoti akhamba kancani ngakho nakangena ekhakwakhe begodu wamfanisa nogubudu ohlala aqale phasi nongeze wabubona ubuso bakhe ngombana umakoti naye uyazigubuzesa nakazokwenda. (2) 4.11 Imbongi iphumelele ukusebenzisa ilimi elinembako emudeni lo ukuveza tjhatjhalazi ummongondaba wekondlo le ngombana ikhuluma ngeenkomo zoboya ezinengi ezilobola umakoti ngombana vele ekadeni bekungalotjolwa ngemali kodwana ngeenkomo begodu ezinengi ngikho kuthiwa zimasongesonge nje. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) [18] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 5: 'NGIYATHOKOZA' – JM Mthimunye 5.1 Imbongi yakhumbula okwadlulako nokusezako. (1) 5.2 Sithiyeleli/Isezura. (1) 5.3 Imbongo izikhakhazisa ngonosokanayo ngombana wamupha ikakaramba yomyeni. (2) 5.4 Yivumelwano singathano. (1) 5.5 Imbongi ikhumbula umlambo iLigwa kanye nonosokanakhe. (1) 5.6 Ikondlo le imumethe ummoya ovangileko ngombana ekuthomeni imbongi idaniswa kukobana itjhiya indawo ehlala kiyo le ngikho siyizwa ithi, 'Indlu ekulu ngayiqala kabili kathathu' okusivezela ummoya wokudana. Bese ikondlo le nasele iphakathi iba nommoya wokuthaba. Imbongi isebenzise amagama athi 'Ukuthokoza kwami kwaphelela' ukuhlathulula bona ithabele ukwenda ekhayeneli. (2) 5.7 Imbongi beyinqophe ukugandelela indlela esalisa ngayo nokutjengisa bona kwamambala izimisele ngokutjhiya umuzi lo ahlala kiwo ibuyele ekhakwayo. (2) 5.8 - Imbongi ngokusebenzisa isilingisi esithi,'Thwi' inqophe ukusivezela indlela ebeyijame ngayo ingasikinyeki. (1) - Imbongi ngokusebenzisa isilingisi esithi,'Talala’ inqophe ukusivezela bona indawo agade ajame kiyo beyinotjani obuhlaza ngokudluleleko. (1) 5.9 Umphumela wembongi wokubuyela ekhabo uzakuba kukhulisa ubuhlobo. Kuthaba epilwenakhe ngombana ibuyele endaweni eyithandako. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1) 5.10 Imbongi beyikuthanda ekhakwayo ngombana ekondlweni le siyithola ibuyela ekhakwayo ikhumbule unosokanayo. Imbongi beyingakuthandi ekhakwayo ngombana yakghona ukusuka yayokuhlala kenye indawo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 5.11 Ummongondaba wekondlo kukobana imbongi ibuyela ekhakwayo. Itjhiya indlu ekulu ebeyihlala kiyo, beyithokoza nehlalo ebeyinayo endlini le. Ibuye ithokozele nokobana ibuyela kunosokanayo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) [17] IMITLOMELO YESIGABA C: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all