Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12202210 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2022 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1 ISIGABA A: INOVELA Umhlahlandlela wokutshwaya 1. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya ngokomhlahlandlela. 2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa, kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe. 3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona, bangajeziswa. 4. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. 5. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela UMBUZO 1 UBONAKELE – M Sikosana 1.1 1.1.1 NguDilika nofana nguHloyiwe. (1) 1.1.2 NguJamuludi. (1) 1.1.3 Ubaba uMbuyiseli wabetha uBonakele ngehloso yokobana uyamjezisa njengombana ahlala asenza ebantwaneni bakhe. Nakaqeda ukumbetha wathi akhambe ayokufuna amakonyana lawo, yena ubesithi uyamthusa nje khona azakwazi bonyana akukafaneli alale ekweluseni. (1) 1.1.4 Kufihlwa kwamakonyana nguDilika noHloyiwe bathi alahlwe nguBonakele ngombana bekalele ekwaluseni. (2) 1.1.5 - Watlhorisa uBonakele. - Bekalwa noMahlangu phambi koBonakele noBafunani. - Wathela indoda yakwakhe ngamanzi abilako. - Bekangaphilisani kuhle nabomakhelana. - Wala ukubika umntwana kaBafunani ekhabo. - Wapheze wakapa umntwana kaBafunani ngezembe. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.6 Ummongondaba wenovela le kutlhoriswa kwakaBonakele nguNaSilombo ngemva kobana uNaMndebele anghale umzakhe aziphe inarha. UBonakele wazipha inarha naye akhamba afuna ipilo engcono bekwafika lapha abamdlali ophumeleleko wezamaguduva. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.7 Ngifunde bona abanye abantu baba nethuba lesibili lokulungisa iimphoso zabo epilweni./Ngifunde bona kufanele ngivume ababelethi bami nabangiyelelisako. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.8 Liqiniso uNduku noSponono badlale indima eqakatheke khulu epumelelweni kaBonakele ngombana ngibo ebathoma bamlwisa bekwagcina kubonakele ikghono lakaBonakele lokubetha iindubulo elabonwa nguKiller. (2) 1.1.9 B/NaSilombo. (1) 1.1.10 Sisenzo esihle ngombana uNaSilombo naye watlhorisa uBonakele lokha nakasakhulako/kufanele atjhidele uMahlangu nomkakhe womtjhado uNaMndebele. Sisenzo esimbi ngombana akukafaneli ubuyisele okumbi ngokumbi/ uNaSilombo akunala angayokuhlala khona nakaqotjhwa kwaMahlangu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1) 1.1.11 Umtloli uphumelela kuhle khulu ukusethulela isingeniso senovela le ngombana ukghonile ukusethulela umlingisi oyikutana, umraro aqalene nawo kanye nendawo lapha indaba yenzeka khona. (2) 17 1.2 1.2.1 UNaSilombo noBafunani begade batlhoga imali yokusa umntwana emtholapilo. (1) 1.2.2 Umntwana kaBafunani ubelethwa kwaKhoza. (1) 1.2.3 - UNaSilombo wahlukanisa uMahlangu nomkakhe ngombana afuna ukudlala ngaye. - Umsolela ukuthi wahlukaniswa yini noNkosi. - Umsolela ukutlhoga imali yokuthengela umntwana ibisi. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.2.4 UNaSilombo wafika walwa noMahlangu banoNaMndebele, uNaMndebele wabe wambetha ngehlanakela kodwana kwathi nakungena uBonakele waguqa ngamadolo phasi. (2) 1.2.5 UBonakele wakhamba wayokweba amahabhula wezinga eliphezulu ngemarageni bewalimaza nomnikazi wesitolweso. (1) 1.2.6 Umnqopho womtloli wokobana ayokuhlalisa uBonakele kwaMbuyiseli ngaphambi kobana aye eDaveyton bekukukwenzela bona akhe akhulakhule kancani ukuze athi nakafika eDaveyton akghone ukujamelana nobujamo bakhona. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2.7 Isifundo esisethulelwa mtloli ngesenzo somlingisi onguBonakele lesi kukobana ungavumi bona ibhudango lakho litjhabalale ngebanga lokobana sekukhona okhunye okubonakala kungcono kunalo/Ungathengisi ngebhudango lakho. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.8 Ukubotjhwa kwakaMahlangu ngebanga lokungakaphathi umazisi kusitjela bona indaba yenovela le yenzeka esikhathini sakade/sebandlululo la bekusatlhogeka khona bona umuntu onzima athi nakakhambako atholakale anomazisi khulukhulu emadorobheni. (2) 1.2.9 Amagama la ahlathulula bona umntwana lo ugula khulu/angahlongakala nanyana kunini. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1) 1.2.10 - Umtloli uphumelele ukusethulela uBonakele amlingisi oyikutani ngombana sithulelwa yena esingenisweni nomraro aqalane nawo okukutlhoriswa. - UBonakele simthola ayemayema ekulingeni ukuthola isisombululo somrarwakhe. - UBonakele uvela kiyo yoke imileyo etholakala ngaphasi kwesakhiwana senovela le. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.11 Lirarano langaphandle elihlangana nabalingisi esibathola bangaboni ngelihlo linye begodu barhitjhana nangamagama. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 18 IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UMDLALO UMBUZO 2 UMNGANI – ST Nkambule 2.1 2.1.1 - Bebafunda ndawonye. (1) - Bebenza imisebenzi yesikolo ndawonye. - Bebasonda ndawonye. (Zimbili iimpendulo kezingehla) (1) 2.1.2 UMlakana akanamali yokuzitlolisa eyunivesithi ngombana akanamuntu ongambhadelela kodwana u-Oscar unayo imali yokuzitlolisa uyokubhadelelwa ngumalumakhe. (2) 2.1.3 Unina lakaMlakana ufuna uMlakana ayokusebenza kunokuthi aragele phambili nefundo kanti unina lakaBusi akamsekeli nakancani bona ayokufunda ufuna ayokwenda. (2) 2.1.4 UKhabo bekakatelela uMlakana bona alise ukufuna ukuyokufunda eze azokusebenza naye erhwebeni lakhe. (1) 2.1.5 Kufanele bayibethise isitembu semapholiseni incwadi ukuze abantu ababawa kibo umnikelo babone bona isemthethweni. (2) 2.1.6 USello waveza umbono wokobana uMlakana azokusebenza naye kuMbizo bathengise iindakamizwa. (2) 2.1.7 USello umngani ongumasizabulale ngombana wasiza uMlakana ngokumnikela imali yokuzitlolisa eyunivesithi kanti uyithethe kuMbizo owagcina amkatelele bona athengise iindakamizwa nokwabulala ibhudango lakhe lokufunda. (Umfundi angayibeka ngendlela yakhe ezwakalako.) (2) 2.1.8 Umdlali oyikutani nguMlakana. (1) 2.1.9 Umdlalo lo unommoya ovangileko. Kunommoya wokuthaba nommoya wokudana. Ekuthomeni komdlalo lo kuvezwe abanganaba bathabile ngombana baphumelele kuhle khulu eemfundweni zabo zebanga letjhumi. Kuvele nommoya wokudana ngombana uMlakana akanamali yokuzitlolisa./UBusi wagcina akatwa nguMlakana bewaba sidisi./UMlakana wagcina abotjhiwe. (2) 2.1.10 Umlayezo ngewokobana ungabathembi abangani ngombana bangakufaka emrarweni benze bona ibhudango lakho lingaphumeleli. (Umfundi angayibeka ngendlela yakhe ezwakalako.) (1) 17 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 2.2 2.2.1 Ngu-Oscar. (1) 2.2.2 USello ulethele uMlakana iindakamizwa ebazithengisako. (1) 2.2.3 USello akafuni bona u-Oscar adunyuzwe ngombana asaba bona isigidi sizokubanga itjhada besenze bona abantu abanengi bezwe okwenzekako. (2) 2.2.4 Isizathu kukobana u-Oscar uthandana noBusi obekafunwa nguMlakana nabasesikolweni. (1) 2.2.5 - UMlakana usiza uBusi ngemisebenzi yesikolo embhalelako. (1) - UMlakana upha UBusi imali. (1) 2.2.6 UMlakana no-Oscar ngaphambilini bebabangani kodwana muva nje sebazizitha. (2) 2.2.7 Isisusa serarano emdlalweni lo kutlhoga imali yokuzitlolisa eyunivesithi kukaMlakana. (2) 2.2.8 Isenzwesi simveza amumuntu omarhamaru nothanda imali/ simveza amumuntu ongenza nanyana yini ukuthola imali. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 2.2.9 A/isizinda sesikhathi. (1) 2.2.10 Emdlalweni lo ngifunde bona ungamthembi umuntu ngombana utjhuguluka njengobujamo bezulu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 2.2.11 Umtloli uphumelele ngombana usivezele isehlakalo esisitlhori lapho kubanjwa khona uMlakana noKhabo ngebanga lokuthengisa iindakamizwa kanti uMlakana wabotjhelwa ukulinga ukubulala u- Oscar. (2) (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) 18 IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI UMBUZO 3 PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 'KANTI KUNJE' JN- Thamana 3.1 UNgombi bekangumarhistrada wekhotho yangeKutupu. (2) 3.2 UNgombi wahlongakalelwa mkakhe. (1) UNgombi azange abe nabentwana emtjhadwenakhe. (1) 3.3 Bekumakhaza kwenza abantu bahlale ngendlini bothe imililo. (1) 3.4 - Endlini kaNgombi uzibona phasi. - UNgombi uyaphekelwa bekabekelwe nokudla. - UNgombi ubekelwa kuhle imitjhoga ekufanele ayisele. - UNgombi uhlala ahlanzekile. (1) (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (1) 3.5 Isenzwesi simveza angumma onethando ebantwaneni bakhe nongafuniko bona balimale imikhumbulo ngokubona izinto ezingakafaneli. (1) 3.6 Sikhathi sanje ngombana: - UmkaMlonyana uthengisa emrholweni. - UMlonyana usebenza esitolo esibaza ifenitjhara. - Iingebengu zisahlela abantu emini ilanga libalele. - UNgombi unomaliledinini owabika ukukhutjhwa kwemali. - UNgombi bekangumarhistrada ekhotho. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 3.7 Umtloli bekahlose bona isigebengu sikwazi ukungena besenze umsebenzaso singabonwa babantu ngonobangela wokuhlala ngekhaya ngombana kumakhaza khona indaba izakwazi ukutjharagana iye phambili beyifike esitlhorini. (2) 3.8 D/Kuthatha umhlalaphasi kwakaNgombi. (2) 3.9 Umtloli uphumelele ngombana esingenisweni sivezelwe indawo lapho indaba yenzeka khona eSibetha, umlingisi oyikutani uNgombi nomraro aqalene nawo wokuthatha umhlalaphasi. (2) 3.10 Isehlakalo esakhe isitlhori kulokha isigebengu nasibulala uNgombi simbathisa ingubo simhlalisa nesofeni. (1) 17 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 4 PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 'BENGENZANI'– NJ Msiza 4.1 NgewakwaGodongwana. (1) 4.2 Izibulo lakaThubana nguBadanile. (1) 4.3 Unobangela owenza bona uThubana athabe kangaka kukobana uyathoma ukuba nomntwana womsana ngoSiphesihle njengombana ngakwakhe unabentazana abasithandathu./Uzibona athole indlalifa yakhe. (1) 4.4 Sisehlakalo sokubotjhwa mapholisa ngemva kokobana bebele umphakathi ama-TV wama-flat screen nabofunjathwako bama-Black Berry. (2) 4.5 UThubana ulunge khulu ebantwaneni akakhalimi kodwana uNaMdlharhari ubukhali ebentwaneni begodu ubetha msinya nangabe abakhalimeki. (2) 4.6 Ngicabanga bona ukufika kwakaSiphesihle kwaThubana ngikho okube sisusa serarano ngombana ngaphambi kokobana afike umndeni wakwaThubana bekumndeni ohlala kamnandi ngokuzwana. (1) 4.7 Umntazana wakwaGogodwana bekazokuthandana noThubana nanyana anganaso isibayibayi sekoloyi akhamba ngaso ngombana bakhona abentazana abazithandela abobaba abakhulu kunabo. Umntazana wakwaGogodwana bekangeze athandana noThubana nanyana anaso isibayibayi sekoloyi akhamba ngaso ngombana bakhona abentazana abaqala izinto umuntu anazo qangi. (2) 4.8 Akusilo iqiniso ngombana ama flat screens tv nabofunjathwako be-Black Berry akusibo bakade ngebesikhathini esiphila kiso namhlanje. Nanje imizi pheze yoke ekhona isebenzisa ama flat screens tv nabofunjathwako. (2) 4.9 Umlingisi oyikutani nguThubana ngombana nguye onomraro wokufuna bona umntwanakhe womsana azokuhlala naye kwakhe. (2) 4.10 Iyakholweka ngombana ngeenkolweni sinabo abentwaba ababhema iindakamizwa babancani begodu kuba lula bonyana bazithengise nangabe bayazibhema. (2) 4.11 Umtloli uphumele kuhle khulu ukunikela indatjana le isihloko esiyifaneleko ngombana ubaba uThubana ubonakala azisola ngesenzo asenzako sokukatelela bona umntwanakhe azokuhlala kwakhe kwabe akazi bona ulelesa kangangani. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 18 IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA D: IINKONDLO UMBUZO 5 ‘NGIYATHOKOZA' – JM Mthimunye 5.1 Indl’ ekulu ngayiqala kabili kathathu: Ngakhumbul’ okwadlulako nokusezako, Ngajama thwi! Etatawin’ elitalala! (1) (Nikela umtlomelo munye wokuthalela.) Ivumelwano phakathi. (1) Ivumelwano thoma. (1) 5.2 - Isithiyeleli./Isezura (1) - Isijameleli. (1) 5.3 Imbongi nayisuka endaweni ekiyo le iya ekhakwayo kunosokanakhe owayipha isokana eyende kilo. (2) 5.4 5.4.1 Umqondophikisana. (1) 5.4.2 Isenzasamuntu. (1) 5.5 Imbongi yaritjhw’ emin’ ethe saka okuhlathulula bona imbongi yaphiwa izipho nokudla phambi kwabantu. (2) 5.6 AKUSILO IQINISO ngombana kuthiwa lapha: - Imbongi lapho beyijame khona bekuhlaza talala. - Imbongi yaphenya imikhwami yesiphila. (2) 5.7 Imbongi ihlose ukugandelela bona ilayelisele futhi angeze isabuya endaweni le. (1) 5.8 Ekondlweni engehla le kuvele ummoya ovangileko. Kunommoya wokudana lapha imbongi ikhumbule lapha yenda khona begodu kuvele ummoya wokuthaba ngombana ukuthokoza kwayo kuyaphelela nayikhumbula bona yaritjhwa emini ethe saka. (2) 5.9 AYIKHAMBELANI ngombana abomakoti banamhlanje abasakufuni ukuya emakhakwabo./Abomakoti abanengi ababakhumbuli abonosokana babo, bayabanina. (1) 17 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 6 'ERHOLWENI LAKONOMTJHERHELO' – MS Ntuli 6.1 - Ivumelwanothoma. (1) - Ivumelwanophetha. (1) 6.2 MaNzunza. (1) 6.3 Sifaniso/isimanyaniso. (1) 6.4 Sisenzamuntu. (1) Isithiyeleli/isezura. (1) 6.5 Ingwe yapha uNdala ukudla. (1) 6.6 Umuda lo uhlathulula bona abantu ebahlongakalela endaweni le azange babulungwa ngefanelo ngebanga lokubhubhela epini. Kungebangelo amaNdebele asaya ukuyokuphahla eRholweni lakoNomtjherhela qobe mnyaka. (2) 6.7 Ikondlo le ikhuluma ngepi eyabakhona phakathi kwamaNdebele namaBhuru erholweni lakoNomtjherhelo neyagcina ibulele abantu abanengi khulu. Ukuphelelwa kukudla kwamaNdebele ngikho okwabangela bona amakhuwa awathole lapho ebekazifihle khona ngemva kobana uNdala awahlebele bona azifihle kuphi. (2) 6.8 Umuda lo uhlathulula bona amabhuru besele abalekile epini le ngebanga lokuhlulwa maNdebele. (2) 6.9 Imbongi ihlathulula bona amaBhuru bekangakatjheji bona amaNdebele azabe asabakhona ngemva kwepi yerholweni njengombana siwabona sele adzimelele kwaMhlanga namhlanjesi. (1) 6.10 Ikondlo le imumethe ummoya wokudana ngombana imbongi idaniswa kuhlongakala kwabantu ngobunengi lokha nakunepi erholweni lakoNomtjherhela. (2) 6.11 Imbongi ayikasebenzisi itshwayo emudeni lo ngombana umuda lo okutjhoko kuphelela emudeni olandelako. (2) 18 IMITLOMELO YESIGABA D: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all