Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2022
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA
IMITLOMELO: 70
Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo
Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 373.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Memo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking17 marks
- Question 1.2Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking18 marks
- Question 2.1Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking16 marks
- Question 2.2Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking18 marks
- Question 3Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking16 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1
ISIGABA A: INOVELA
Umhlahlandlela wokutshwaya
1. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya
ngokomhlahlandlela.
2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa,
kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe.
3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona,
bangajeziswa.
4. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka
IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela
nokusekelwa kwependulo kwaphela.
5. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo
kwaphela
UMBUZO 1
UBONAKELE – M Sikosana
1.1 1.1.1 NguDilika nofana nguHloyiwe. (1)
1.1.2 NguJamuludi. (1)
1.1.3 Ubaba uMbuyiseli wabetha uBonakele ngehloso yokobana
uyamjezisa njengombana ahlala asenza ebantwaneni bakhe.
Nakaqeda ukumbetha wathi akhambe ayokufuna amakonyana
lawo, yena ubesithi uyamthusa nje khona azakwazi bonyana
akukafaneli alale ekweluseni. (1)
1.1.4 Kufihlwa kwamakonyana nguDilika noHloyiwe bathi alahlwe
nguBonakele ngombana bekalele ekwaluseni. (2)
1.1.5 - Watlhorisa uBonakele.
- Bekalwa noMahlangu phambi koBonakele noBafunani.
- Wathela indoda yakwakhe ngamanzi abilako.
- Bekangaphilisani kuhle nabomakhelana.
- Wala ukubika umntwana kaBafunani ekhabo.
- Wapheze wakapa umntwana kaBafunani ngezembe.
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
1.1.6 Ummongondaba wenovela le kutlhoriswa kwakaBonakele
nguNaSilombo ngemva kobana uNaMndebele anghale umzakhe
aziphe inarha. UBonakele wazipha inarha naye akhamba afuna
ipilo engcono bekwafika lapha abamdlali ophumeleleko
wezamaguduva. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
1.1.7 Ngifunde bona abanye abantu baba nethuba lesibili lokulungisa
iimphoso zabo epilweni./Ngifunde bona kufanele ngivume
ababelethi bami nabangiyelelisako.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.1.8 Liqiniso uNduku noSponono badlale indima eqakatheke khulu
epumelelweni kaBonakele ngombana ngibo ebathoma bamlwisa
bekwagcina kubonakele ikghono lakaBonakele lokubetha iindubulo
elabonwa nguKiller. (2)
1.1.9 B/NaSilombo. (1)
1.1.10 Sisenzo esihle ngombana uNaSilombo naye watlhorisa uBonakele
lokha nakasakhulako/kufanele atjhidele uMahlangu nomkakhe
womtjhado uNaMndebele.
Sisenzo esimbi ngombana akukafaneli ubuyisele okumbi
ngokumbi/ uNaSilombo akunala angayokuhlala khona nakaqotjhwa
kwaMahlangu.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1)
1.1.11 Umtloli uphumelela kuhle khulu ukusethulela isingeniso senovela le
ngombana ukghonile ukusethulela umlingisi oyikutana, umraro
aqalene nawo kanye nendawo lapha indaba yenzeka khona. (2)
17
1.2 1.2.1 UNaSilombo noBafunani begade batlhoga imali yokusa umntwana
emtholapilo. (1)
1.2.2 Umntwana kaBafunani ubelethwa kwaKhoza. (1)
1.2.3 - UNaSilombo wahlukanisa uMahlangu nomkakhe ngombana
afuna ukudlala ngaye.
- Umsolela ukuthi wahlukaniswa yini noNkosi.
- Umsolela ukutlhoga imali yokuthengela umntwana ibisi.
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
1.2.4 UNaSilombo wafika walwa noMahlangu banoNaMndebele,
uNaMndebele wabe wambetha ngehlanakela kodwana kwathi
nakungena uBonakele waguqa ngamadolo phasi. (2)
1.2.5 UBonakele wakhamba wayokweba amahabhula wezinga
eliphezulu ngemarageni bewalimaza nomnikazi wesitolweso. (1)
1.2.6 Umnqopho womtloli wokobana ayokuhlalisa uBonakele
kwaMbuyiseli ngaphambi kobana aye eDaveyton bekukukwenzela
bona akhe akhulakhule kancani ukuze athi nakafika eDaveyton
akghone ukujamelana nobujamo bakhona.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
1.2.7 Isifundo esisethulelwa mtloli ngesenzo somlingisi onguBonakele
lesi kukobana ungavumi bona ibhudango lakho litjhabalale
ngebanga lokobana sekukhona okhunye okubonakala kungcono
kunalo/Ungathengisi ngebhudango lakho.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.2.8 Ukubotjhwa kwakaMahlangu ngebanga lokungakaphathi umazisi
kusitjela bona indaba yenovela le yenzeka esikhathini
sakade/sebandlululo la bekusatlhogeka khona bona umuntu
onzima athi nakakhambako atholakale anomazisi khulukhulu
emadorobheni. (2)
1.2.9 Amagama la ahlathulula bona umntwana lo ugula
khulu/angahlongakala nanyana kunini.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (1)
1.2.10 - Umtloli uphumelele ukusethulela uBonakele amlingisi oyikutani
ngombana sithulelwa yena esingenisweni nomraro aqalane
nawo okukutlhoriswa.
- UBonakele simthola ayemayema ekulingeni ukuthola
isisombululo somrarwakhe.
- UBonakele uvela kiyo yoke imileyo etholakala ngaphasi
kwesakhiwana senovela le.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.2.11 Lirarano langaphandle elihlangana nabalingisi esibathola
bangaboni ngelihlo linye begodu barhitjhana nangamagama.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
18
IMITLOMELO YESIGABA A: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA B: UMDLALO
UMBUZO 2
UMNGANI – ST Nkambule
2.1 2.1.1 - Bebafunda ndawonye. (1)
- Bebenza imisebenzi yesikolo ndawonye.
- Bebasonda ndawonye.
(Zimbili iimpendulo kezingehla) (1)
2.1.2 UMlakana akanamali yokuzitlolisa eyunivesithi ngombana
akanamuntu ongambhadelela kodwana u-Oscar unayo imali
yokuzitlolisa uyokubhadelelwa ngumalumakhe. (2)
2.1.3 Unina lakaMlakana ufuna uMlakana ayokusebenza kunokuthi
aragele phambili nefundo kanti unina lakaBusi akamsekeli
nakancani bona ayokufunda ufuna ayokwenda. (2)
2.1.4 UKhabo bekakatelela uMlakana bona alise ukufuna ukuyokufunda
eze azokusebenza naye erhwebeni lakhe. (1)
2.1.5 Kufanele bayibethise isitembu semapholiseni incwadi ukuze
abantu ababawa kibo umnikelo babone bona isemthethweni. (2)
2.1.6 USello waveza umbono wokobana uMlakana azokusebenza naye
kuMbizo bathengise iindakamizwa. (2)
2.1.7 USello umngani ongumasizabulale ngombana wasiza uMlakana
ngokumnikela imali yokuzitlolisa eyunivesithi kanti uyithethe
kuMbizo owagcina amkatelele bona athengise iindakamizwa
nokwabulala ibhudango lakhe lokufunda.
(Umfundi angayibeka ngendlela yakhe ezwakalako.) (2)
2.1.8 Umdlali oyikutani nguMlakana. (1)
2.1.9 Umdlalo lo unommoya ovangileko. Kunommoya wokuthaba
nommoya wokudana. Ekuthomeni komdlalo lo kuvezwe
abanganaba bathabile ngombana baphumelele kuhle khulu
eemfundweni zabo zebanga letjhumi. Kuvele nommoya wokudana
ngombana uMlakana akanamali yokuzitlolisa./UBusi wagcina
akatwa nguMlakana bewaba sidisi./UMlakana wagcina abotjhiwe. (2)
2.1.10 Umlayezo ngewokobana ungabathembi abangani ngombana
bangakufaka emrarweni benze bona ibhudango lakho
lingaphumeleli.
(Umfundi angayibeka ngendlela yakhe ezwakalako.) (1)
17
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
2.2 2.2.1 Ngu-Oscar. (1)
2.2.2 USello ulethele uMlakana iindakamizwa ebazithengisako. (1)
2.2.3 USello akafuni bona u-Oscar adunyuzwe ngombana asaba bona
isigidi sizokubanga itjhada besenze bona abantu abanengi bezwe
okwenzekako. (2)
2.2.4 Isizathu kukobana u-Oscar uthandana noBusi obekafunwa
nguMlakana nabasesikolweni. (1)
2.2.5 - UMlakana usiza uBusi ngemisebenzi yesikolo embhalelako. (1)
- UMlakana upha UBusi imali. (1)
2.2.6 UMlakana no-Oscar ngaphambilini bebabangani kodwana muva
nje sebazizitha. (2)
2.2.7 Isisusa serarano emdlalweni lo kutlhoga imali yokuzitlolisa
eyunivesithi kukaMlakana. (2)
2.2.8 Isenzwesi simveza amumuntu omarhamaru nothanda imali/
simveza amumuntu ongenza nanyana yini ukuthola imali.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
2.2.9 A/isizinda sesikhathi. (1)
2.2.10 Emdlalweni lo ngifunde bona ungamthembi umuntu ngombana
utjhuguluka njengobujamo bezulu.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
2.2.11 Umtloli uphumelele ngombana usivezele isehlakalo esisitlhori
lapho kubanjwa khona uMlakana noKhabo ngebanga lokuthengisa
iindakamizwa kanti uMlakana wabotjhelwa ukulinga ukubulala u-
Oscar. (2)
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)
18
IMITLOMELO YESIGABA B: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
UMBUZO 3
PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye
'KANTI KUNJE' JN- Thamana
3.1 UNgombi bekangumarhistrada wekhotho yangeKutupu. (2)
3.2 UNgombi wahlongakalelwa mkakhe. (1)
UNgombi azange abe nabentwana emtjhadwenakhe. (1)
3.3 Bekumakhaza kwenza abantu bahlale ngendlini bothe imililo. (1)
3.4 - Endlini kaNgombi uzibona phasi.
- UNgombi uyaphekelwa bekabekelwe nokudla.
- UNgombi ubekelwa kuhle imitjhoga ekufanele ayisele.
- UNgombi uhlala ahlanzekile. (1)
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (1)
3.5 Isenzwesi simveza angumma onethando ebantwaneni bakhe nongafuniko
bona balimale imikhumbulo ngokubona izinto ezingakafaneli. (1)
3.6 Sikhathi sanje ngombana:
- UmkaMlonyana uthengisa emrholweni.
- UMlonyana usebenza esitolo esibaza ifenitjhara.
- Iingebengu zisahlela abantu emini ilanga libalele.
- UNgombi unomaliledinini owabika ukukhutjhwa kwemali.
- UNgombi bekangumarhistrada ekhotho.
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
3.7 Umtloli bekahlose bona isigebengu sikwazi ukungena besenze umsebenzaso
singabonwa babantu ngonobangela wokuhlala ngekhaya ngombana
kumakhaza khona indaba izakwazi ukutjharagana iye phambili beyifike
esitlhorini. (2)
3.8 D/Kuthatha umhlalaphasi kwakaNgombi. (2)
3.9 Umtloli uphumelele ngombana esingenisweni sivezelwe indawo lapho indaba
yenzeka khona eSibetha, umlingisi oyikutani uNgombi nomraro aqalene nawo
wokuthatha umhlalaphasi. (2)
3.10 Isehlakalo esakhe isitlhori kulokha isigebengu nasibulala uNgombi simbathisa
ingubo simhlalisa nesofeni. (1)
17
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
UMBUZO 4
PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye
'BENGENZANI'– NJ Msiza
4.1 NgewakwaGodongwana. (1)
4.2 Izibulo lakaThubana nguBadanile. (1)
4.3 Unobangela owenza bona uThubana athabe kangaka kukobana uyathoma
ukuba nomntwana womsana ngoSiphesihle njengombana ngakwakhe
unabentazana abasithandathu./Uzibona athole indlalifa yakhe. (1)
4.4 Sisehlakalo sokubotjhwa mapholisa ngemva kokobana bebele umphakathi
ama-TV wama-flat screen nabofunjathwako bama-Black Berry. (2)
4.5 UThubana ulunge khulu ebantwaneni akakhalimi kodwana uNaMdlharhari
ubukhali ebentwaneni begodu ubetha msinya nangabe abakhalimeki. (2)
4.6 Ngicabanga bona ukufika kwakaSiphesihle kwaThubana ngikho okube sisusa
serarano ngombana ngaphambi kokobana afike umndeni wakwaThubana
bekumndeni ohlala kamnandi ngokuzwana. (1)
4.7 Umntazana wakwaGogodwana bekazokuthandana noThubana nanyana
anganaso isibayibayi sekoloyi akhamba ngaso ngombana bakhona
abentazana abazithandela abobaba abakhulu kunabo.
Umntazana wakwaGogodwana bekangeze athandana noThubana nanyana
anaso isibayibayi sekoloyi akhamba ngaso ngombana bakhona abentazana
abaqala izinto umuntu anazo qangi. (2)
4.8 Akusilo iqiniso ngombana ama flat screens tv nabofunjathwako be-Black
Berry akusibo bakade ngebesikhathini esiphila kiso namhlanje. Nanje imizi
pheze yoke ekhona isebenzisa ama flat screens tv nabofunjathwako. (2)
4.9 Umlingisi oyikutani nguThubana ngombana nguye onomraro wokufuna bona
umntwanakhe womsana azokuhlala naye kwakhe. (2)
4.10 Iyakholweka ngombana ngeenkolweni sinabo abentwaba ababhema
iindakamizwa babancani begodu kuba lula bonyana bazithengise nangabe
bayazibhema. (2)
4.11 Umtloli uphumele kuhle khulu ukunikela indatjana le isihloko esiyifaneleko
ngombana ubaba uThubana ubonakala azisola ngesenzo asenzako
sokukatelela bona umntwanakhe azokuhlala kwakhe kwabe akazi bona
ulelesa kangangani.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
18
IMITLOMELO YESIGABA C: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA D: IINKONDLO
UMBUZO 5
‘NGIYATHOKOZA' – JM Mthimunye
5.1 Indl’ ekulu ngayiqala kabili kathathu:
Ngakhumbul’ okwadlulako nokusezako,
Ngajama thwi! Etatawin’ elitalala! (1)
(Nikela umtlomelo munye wokuthalela.)
Ivumelwano phakathi. (1)
Ivumelwano thoma. (1)
5.2 - Isithiyeleli./Isezura (1)
- Isijameleli. (1)
5.3 Imbongi nayisuka endaweni ekiyo le iya ekhakwayo kunosokanakhe
owayipha isokana eyende kilo. (2)
5.4 5.4.1 Umqondophikisana. (1)
5.4.2 Isenzasamuntu. (1)
5.5 Imbongi yaritjhw’ emin’ ethe saka okuhlathulula bona imbongi yaphiwa izipho
nokudla phambi kwabantu. (2)
5.6 AKUSILO IQINISO ngombana kuthiwa lapha:
- Imbongi lapho beyijame khona bekuhlaza talala.
- Imbongi yaphenya imikhwami yesiphila. (2)
5.7 Imbongi ihlose ukugandelela bona ilayelisele futhi angeze isabuya endaweni
le. (1)
5.8 Ekondlweni engehla le kuvele ummoya ovangileko. Kunommoya wokudana
lapha imbongi ikhumbule lapha yenda khona begodu kuvele ummoya
wokuthaba ngombana ukuthokoza kwayo kuyaphelela nayikhumbula bona
yaritjhwa emini ethe saka. (2)
5.9 AYIKHAMBELANI ngombana abomakoti banamhlanje abasakufuni ukuya
emakhakwabo./Abomakoti abanengi ababakhumbuli abonosokana babo,
bayabanina. (1)
17
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2022
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
UMBUZO 6
'ERHOLWENI LAKONOMTJHERHELO' – MS Ntuli
6.1 - Ivumelwanothoma. (1)
- Ivumelwanophetha. (1)
6.2 MaNzunza. (1)
6.3 Sifaniso/isimanyaniso. (1)
6.4 Sisenzamuntu. (1)
Isithiyeleli/isezura. (1)
6.5 Ingwe yapha uNdala ukudla. (1)
6.6 Umuda lo uhlathulula bona abantu ebahlongakalela endaweni le azange
babulungwa ngefanelo ngebanga lokubhubhela epini. Kungebangelo
amaNdebele asaya ukuyokuphahla eRholweni lakoNomtjherhela qobe
mnyaka. (2)
6.7 Ikondlo le ikhuluma ngepi eyabakhona phakathi kwamaNdebele namaBhuru
erholweni lakoNomtjherhelo neyagcina ibulele abantu abanengi khulu.
Ukuphelelwa kukudla kwamaNdebele ngikho okwabangela bona amakhuwa
awathole lapho ebekazifihle khona ngemva kobana uNdala awahlebele bona
azifihle kuphi. (2)
6.8 Umuda lo uhlathulula bona amabhuru besele abalekile epini le ngebanga
lokuhlulwa maNdebele. (2)
6.9 Imbongi ihlathulula bona amaBhuru bekangakatjheji bona amaNdebele azabe
asabakhona ngemva kwepi yerholweni njengombana siwabona sele
adzimelele kwaMhlanga namhlanjesi. (1)
6.10 Ikondlo le imumethe ummoya wokudana ngombana imbongi idaniswa
kuhlongakala kwabantu ngobunengi lokha nakunepi erholweni
lakoNomtjherhela. (2)
6.11 Imbongi ayikasebenzisi itshwayo emudeni lo ngombana umuda lo okutjhoko
kuphelela emudeni olandelako. (2)
18
IMITLOMELO YESIGABA D: 35
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo
More from Grade 12 isiNdebele FAL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper