Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220228 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 8 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2022 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 80 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi abu-8. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa  Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).  Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile.  Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).  Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).  Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, tshwaya wokuthoma amabili/amathathu kwaphela.  Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala).  Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. 1.1 1.1.1 Ihlangano yeenTjhaba eziBumbeneko. (1) 1.1.2 I-GBV sisenzo esinenturhu esiqaliswe ebafazini nebentwaneni. (2) 1.1.3 Ibizo lakaNgqongqotjhe nguMaite Nkoana-Mashabane. (2) 1.1.4 - IMail and Gurdian ithi amaphesende ama-51 wabantu bengubo khebaba bongazimbi bokutlhoriswa madoda. - Amadoda angaba maphesende ama-76 ayavuma bona nawo ayathinteka ekutlhorisweni kwabafazi enarheni le. - Nakuthoma isigaba sesithathu seLockdown ngomnyaka wee-2020 kubulewe abafazi abama-21 eemvekeni ezimbili kwaphela. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.5 - Kubikwe izehlakalo ezi-46447 zokuhlukunyezwa ngokomseme kwabantu bengubo. - Abomma aba-9518 bakatwe phakathi kwakaJanabari noMatjhi womnyaka wee-2021. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.6 - Indlala. - Izinga eliphasi lefundo ebantwini bengubo. - Ukungalingani phakathi kwamadoda nabafazi. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 1.1.7 Ngicabanga bona unobangela wokungabikwa kwezehlakalwezi kukobana abomma basaba ukubophisa amadoda ngombana ngiwo asebenzako emakhaya. Basaba bona nange zingabikwa bese abenzi balokhu babotjhwe bazokusala balamba emakhaya ngombana bona njengabomma abasebenzi./Abomma abanengi bayasaba ngombana bayathuselwa bona nange bangabika bazokubulawa./Ababiki ngombana bathanda amadodabo. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.8 A. Amasondo angaqinisekisa bona iintjumayelo zabafundisi zikhalima kanengi izehlakalo zokutlhorisa. B. Eendaweni zokusebenza kungafundiswa iinsebenzi ngobumbi nangobungozi bokuzifumana utlhorisa./kungenziwa umthetho othi ozokufunyanwa atlhorisile uzokuthathelwa amagadango abudisi khulu emsebenzini angagcina aqotjhiwe. (2) (Ipendulo enembako izakwamukelwa). 1.1.9 Akusilo iqiniso ngombana iimbalobalo ziveza bona yoke imihlobo (2) yabantu inawo umraro lo, akusiwo umraro wabantu abanzima kwaphela. 1.1.10 D. /A no C (2) 1.1.11 Ngicabanga bona inarha yeSewula Afrika iyokuba namadoda aragela phambili ngokutlhorisa ngokudluleleko ngombana bakhule babona isenzo sokutlhorisa begodu bazitjele bona yinto ehle nefaneleko./Izokuba namadoda alungileko ngombana amadoda wangaleso sikhathi akhule abona isihlungu sokutlhoriswa kwabomma nabentwana angekhe asafuna ukukwenza lokho. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.12 Esitjhabeni izinga lobulelesi lizokukhula ngombana abentwana abanengi bazokulisa iinkolo babe ziinlelesi./ Umnotho ungehla bese kuba nendlala. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.13 - Ngiyazwelana nabo ngombana amanye amadoda akhulele ngaphasi kwababelethi abatlhorisanako, ipilo yokutlhorisa yakha emikhumbulwenabo nabo bagcina babatlhorisi. - Angizwelani nawo ngombana iinrhatjhi neenkundla zokuthintana ziyikhalima ngamalanga indaba yamadoda atlhorisako. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2 1.2.1 Yikhomphyutha/Yi-Laptop. (1) 1.2.2 Esithombeni esingehla kunabantu abahlanu bengubo, babambe umhlangano okungenzeka bona ngewebhizinisi./baqale bebalalele okukhulumako. (1) 1.2.3 Ngicabanga bona isizathu esenza abommaba bangahleki kukobana bakhuluma iindaba eziqakatheke khulu kibo ezingafuni bona bahleke./Bakhuluma izinto eziphathelene nebhizinisi./nomsebenzi. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.4 Abomma sebanawo amakghono aneleko wokuzibambela amabhizinisi ngaphandle kwesizo lamadoda ngombana inengi labo likufundele ukuphatha amabhizinisi./Manengi amabhizinisi aphumeleleko aphethwe bomma ngekulu ipumelelo. (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokuziphatha nakudliwako etafuleni. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO A 'Ungathomi uphakele ukudla 1 Linda ukutjelwa bona ungaphakela/ kungakatjhiwo bona ungaphakela'. sekusikhathi sokuphakela. B 'Kuqakathekile bona ulindele 2 Lindela ukutjelwa bona sekusikhathi ukutjelwa bona sekusikhathi sokobana kungadliwa. sokobana kungadliwa.' C 'Lisa ukutlhorhatlhorha ukudlakwakho 3 Ungatlhorhi ukudla kwakho ngesigobho nofana ngeforogo odla ngeforogo nofana ngesigobho. ngayo.' D 'Nawuhlafunyako vala umlomo.' 4 Vala umlomo lokha nawuhlafunyako. E 'Ungalingi uthimule nofana uziphathe 5 Ungathimuli nofana uziphathe ipumulo lokha nakudliwako'. ipumulo lokha nakudliwako. F 'Bawa omunye oseduze kwento 6 Bawa ukudluliselwa into oyifunako oyifunako akudlulisele yona lokha nayikudanyana nawe. kunokobana usikime uyozithathela. G 'Nawudlako thoma ngokunghwatha 7 Izwa bona itswayi nezinye iinthako kancani ukwenzela ukuzwa bona zizwakala kuhle ngaphambi kobana itswayi neenthako zizwakala kuhle uzithele. na.' H 'Ungathi nasele uqedile ukudla 8 Ungasikimi utjhiye abanye basadla. usikime utjhiye abanye basadla.' AMAPHUZU ALIKHOMBA [49 amagama] IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:  Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu elilungileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya  Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.  Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi. o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi.  Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaywa kwesigaba C  Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci).  Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo.  Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 Yiza eKhethokuhle Spa sikuthabulule umzimbakho ube bulula njengephepha./Imvelo izokuvumela ingoma uphume lapha utjhaphuluke nemmoyeni. (1) 3.2 Libizomvango./ Libizoqarha. (1) 3.3 - Bambethe ijinifomu. (1) - Ngibo abathabulula abantu umzimba. (1) 3.4 Mumoya ovela elwandle./Mvumo owenziwa litjhada lamagagasi welwandle. (2) 3.5 Akusilo iqiniso ngombana babonakala bamomomtheka nabenza umsebenzi lo. (1) 3.6 C/Uthatjululwa umzimba bese ufumana isiselo. (1) 3.7 Umtlami wesikhangiswesi uphumelele ngombana: - Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe. - Inani elibhadelwako liveziwe. - Amagama adosako atlolwe ngamagabhadlhela/ngokunzima khulu. - Imibandela itlolwe ngamagama amancani. (2) [10] UMBUZO 4 4.1 - Phezu kwetafula kunefowunu/kunomtato. - Kunesitulo netafula. - Udade uphethe incwadi nebholipheni uyatlola. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2022 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 4.2 Indoda esekhathunini iphethe isikhwanyana. (1) 4.3 Ngizozihloma ngomuno ngelihlweni. (1) 4.4 Ubaba ojamileko mphathi kadade ohlezi phasi bese udade lo sisebenzi/ngunobhala e-ofisini kababa lo. (2) 4.5 D/Uyatlhaga. (2) 4.6 Anobuhlangothi ngombana akhona amakhuwa abathandako abantu abanzima. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 IimBalo neSayensi zikghonwa besana. (1) 5.1.2 Sifaniso/Simanyaniso. (1) 5.1.3 - Ipambosi yokwenzisa. (1) - Ipambosi yokwenzeka. (1) 5.1.4 Itlasi limwahlele izandla nakakhulumako. (1) 5.1.5 Umntazana ukghone ukufumana yoke imitlomelo yemibuzo emakhulu amathathu esifundweni seSayensi. (1) 5.1.6 Usikhwele simahla isiphaphamtjhini se-South African Airways nakaya eKapa, (1) 5.1.7 Ikamuru lakhe linzima tshu iinsetjenziswa zegezi nezetheknoloji. (2) 5.1.8 C./ Wahlongakala. (1) 5.1.9 Mqondo wokuthokozisa asetjenziswa lokha umuntu nakunento ehle ayenzileko. (2) 5.1.10 Intandani ehle ngumakhothwa ngunina. (2) 5.2 5.2.1 Abozinyobulala abadliwa sizungu. (1) 5.2.2 Lona lihle. (1) 5.2.3 Umndeni obumbeneko udla ukudla ndawonye. (1) 5.2.4 Abantwaba babonakala badla khulu kodwana imizimbabo mincani./ Abantwaba babonakala badla khulu nanyana imizimbabo mincani. (1) 5.2.5 Ukudla izambana leponde. (Umfundi akatlonyeliswe nanyana akhe umutjho kodwana kuvele isitjhwesi.) (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all