Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220188 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 8 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2018 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 80 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi abu-8. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa • Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile. • Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA). • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted). • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu. • Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. 1.1 1.1.1 NguSenzeni Zokwana. (1) 1.1.2 Ilutjha lifudukela emadorobheni ngomnqopho wokuyokufuna umsebenzi. (1) 1.1.3 Umehluko okhona kukobana bewuthi nawuqala emaplasini wakade ubone ubulihlaza bodwa, kodwana namhlanjesi amaplasi sele asetjenziselwa ukufuya. (2) 1.1.4 I-Junior Landcare iqalelela ilutjha elingasebenziko, ukuthuthukiswa kwamakghono, ukudla ngeenkolweni nelwazi lebhoduluko. (2) 1.1.5 - Imitjhini yethekhnoloji isiza ukuhlola ihlabathi bona ikulungele ukutjala. - Ukuhlola iintjalo bona azinangongwana. - Ukuhlola bona sekusikhathi sokudliwa kweentjalo. (Ziimbili iimpendulo kezingehla.) (2) Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.6 - Isizathu esenza bona ilutjha lingayifuni indaba yokulima kukobana bakholelwa bona ukulima yinto yabantu abadala. - Abatjha basaba ukusebenzela ngaphandle elangeni. - Abanye bacabanga bona akungenisi imali enengi ukulima. - Bacabanga bona ukulima msebenzi wabantu abangakafundi. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.7 Umphumela omumbi kukobana inarha yeSewula Afrika ingatlhoga ukudla ngokukhamba kwesikhathi ngombana kungasalinywa./ Ikghono lokulima lingalahleka kungasaba nabalimi. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.8 Liqiniso, ngombana lokha nawumlimi uyakwazi ukuqatjha abantu abanengi bona basize ngemisebenzi ehlukahlukeneko njengabatjhayeli, abantu abazokuhlawula nabavunako nokhunye. Lokho kuvula amathuba wemisebenzi. Kanti umuntu ofuyileko yena angaqatjha umelusi kwaphela. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.9 Ikulumo le ihlathulula bona abadala abanelwazi ngezokulima abafundise ilutjha ngamakghono wezokulima ngaphambi kobana badlule ephasini. (2) 1.1.10 - Kuqakatheke khulu ngombana ilwazi ngebhoduluko lisiza ukuvikela iphasi bona kungabi nesomiso esingako. - Ukonga amanzi kuqakathekile ngombana amanzi akhona kufanele asanele soke besikghone nokuthelelela amasimu nefuyo ikghone ukuthola amanzi. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.11 Kungatlhayela ukudla begodu nomnotho wephasi lekhethu ungawa nabantu bangatlhoga imisebenzi. (2) 1.1.12 - Ngingamyelelisa bona anikele ngemifundalize kilabo abafundela zokulima. - Ngingamyelelisa bona avule amakholiji amanengi wezokulima. - Anikele ngeendawo namkha amaplasi abazokusebenzela kiwo. - Ngingamyelelisa bona anikele ngeensetjenziswa neentlabagelo ezizobasiza ukusebenza kezokulima. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.13 Ngingathoma ijima elizokukhamba eenkolweni liyelelise belikhuthaze abafundi bona bakhethe iimfundo ezikhambelana nezokulima eenkolweni khona bazokwazi ukuthathwa lula bebathole nemifundalize emakholiji afundisa ngezokulima. (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2 1.2.1 Sibizwa bona mtjhiningqondo ophathwako. (1) 1.2.2 Into ekhombisa bona abaninani ngokobuhlanga kukobana babukela ndawonye isisetjenziswesi bangakaqali umbala. (1) 1.2.3 Midlalo/Iimfundo zesikolo/Imibhino/Iinthombe. (Yinye ipendulo kezingehla). (1) 1.2.4 D/Bahlakanipha khulu esikolweni. (1) 1.2.5 Abazali kufanele balawule isikhathi abasinikela abentwanaba bona babukele isisetjenziswesi/Benze ihlelo elitjengisa bona isisetjenziswesi singabukelwa nini. (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana nezinto okufanele uzitjheje nawufuna ukuyokufunda emazikweni aphakamileko. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. Umdzubhulo osetheksthini Iphuzu eliqakathekileko A 'Nasele ulungiselela ukuyokufunda 1 Kuqakathekile bona uphumelele emazikweni aphakamileko kuqakathekile ngamalengiso kugreyidi-11 bona uphumelele kuhle khulu igreyidi le- nawuyokufunda emayunivesithi 11'. nofana emakholiji. B 'Yenza irhubhululo ngebizelo olikhethileko 2 Rhubhulula ngebizelo olifunako ngaphambi kobana ufake isibawo ngaphambi kokufaka isibawo eyunivesithi nofana ekholiji.' emazikweni aphakamileko. C 'Qinisekisa-ke bona ufaka iimbawo zakho 3 Faka iimbawo zakho isikhathi kusese nesikhathi.' sisese khona. D 'Iimbawo zakho zenze emazikweni 4 Iimbawo zakho azenziwe aphakamileko ambadlwana.' emazikweni amanengana. E 'Khuthalela bona wazi i-Point System 5 Yiba netjisakalo yokwazi nge- yalapha ufuna ukuyokufunda khona.' Point System yalapho ufuna ukuyofunda khona. F 'Khuthalela bona wenze iimbawo 6 Ungavilaphi ukufaka iimbawo zemifundalize.' zemifundalize. G 'Yiba nelwazi letheknoloji ngombana yoke 7 Jayela ukusebenzisa itheknoloji into seyenziwa online.' ngombana yoke into seyenziwa online. Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. • Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaywa kwesigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko,ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 Ziphumulele elwandle kulunge koke. (1) 3.2 Faka iimbawo zokuhlala ngaphambi kweemveke ezimbili. (2) 3.3 B/Amanzi welwandle anuka ubutjha ngasosoke isikhathi. (1) 3.4 - Kunesithombe salokho okukhangiswako. - Kunemibandela begodu itlolwe ngamagama amancani. - Igama lendawo ekhangiswako liveziwe begodu litlolwe ngamagama amakhulu. - Ilimi elidosako/elirogelako liveziwe. (Ziimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 3.5 - Kunobuhlangothi ngombana kuthiwa kufuneka abatjhadileko kwaphela. - Kunebandlululo lendlela yokubhadela/lamakarada wokubhadela ngombana kuthiwa kubhadelwa ngekarada lesikolodo. (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 3.6 UThembani uthunywe esitolo wafumana kuvaliwe ngombana bekadosa iinyawo. (Nanyana ngiwuphi umutjho ovezwe mfundi onesitjho esisesikhangisweni uzokwamukelwa.) (2) [10] UMBUZO 4 4.1 Ukukhula. (1) 4.2 Mzala. (1) 4.3 Sisabizwana samambala. (1) Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 4.4 Ngifuna ukuhlala nginzinze nosobentwabami. (1) 4.5 A/Yenza amalungiselelo wokuthatha umakoti. (2) 4.6 Ugogo uNaThugwana wangithengela ibhayi likanokutjho nelifuthumela kwamanikelela mhlana ngitjhadako. (Nanyana ngiwuphi umutjho ovezwe mfundi onegama 'ibhayi' uzokwamukelwa.) (2) 4.7 Isokana elikhuluma nomntakamalumalo lifuna ukwakha umuzi libe nomndeni/ ukuthatha. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Twa. Tjha. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 5.1.2 Ngeveke ezako kuzokuba nendumezulu yomtjhado. (2) 5.1.3 Phapha - sisenzo. (1) Umtjhini - libizo. (1) 5.1.4 Umakotjana nomkhwenyana bakhamba ngesiphaphamtjhini ukuya eenthombeni. (1) 5.1.5 Ukudla bekumnandi kwehla esiphundu. (1) 5.1.6 Umkhwenyana yena usebenza kwa-South African Revenue Services. (2) 5.1.7 Umakoti usebenza emNyangweni wezamaPhilo. (2) 5.1.8 B/Kukuba nezinto ekungezakho. (1) 5.1.9 Phasi bekukhamba iimodere ozibonako nawe bona ziyadura/zibiza imali enengi. (2) 5.2 5.2.1 Libizo-buthelela, isenzo 'thutha'. (2) 5.2.2 Abantu bathanda ukusebenzisa iinthuthi zomphakathi ngombana zitjhiphile. (2) 5.2.3 Abatjhayeli bathe abakhweli bangene bangasunduzani. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all