Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
NOVEMBA 2023
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA
IMITLOMELO: 80
Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2023 papers 

_hlayiso.com_--aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376/v1-d13ea68665c4a375ab4d/card.webp)



View all





isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo
Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 418.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)19 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)35 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions18 marks
- Question 5.1Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions13 marks
- Question 5.2Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
Ukutshwaywa ukufunda nokuzwisisa
Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
zelimi eempendulweni akukafaneli ukujeziswa ngaphandle kobana iimphoso lezo
zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo. (iimphoswezo kufanele
zitjengiswe/zivezwe).
Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi ngaphandle
kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi
lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lamukelekile.
Imibuzo evulekileko efuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo
yaka iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono,
liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle
nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa
umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE
NGEYOKUSEKELA).
Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho
woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).
Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
Vumela ukwehluka kwamalimi wesiphande.
Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1: ISIFUNDO SOKUZWISISA
1.1 1.1.1 - Isizathu kukobana abantu bebafumana igezi
ngokuzihlanganisela iintambo ezibafakela igezi emizinabo. √
- Isizathu kukobana abantu bebathenga igezi ngemali encani
kodwana bafumane amayunithi wegezi amanengi.
- Isizathu kukobana inyanga nayiphelako bebangabhadeli igezi
ebayisebenzisileko. √
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
1.1.2 Iinyokanyoka bezifumana igezi ngokuzihlanganisela iintambo
zibafakele igezi emizinazo. √√ (2)
1.1.3 - Emizini kuyagqekezwa. √ (1)
- Kwetjiwa amakheyibula wegezi.
- Abantu abatholi isizo emiNyangweni ehlukahlukeneko
kaRhulumende (Akukghoneki bona kukhutjhwe abomazisi,
iintifikedi zamabeletho nezabantu abahlongakeleko. √
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (1)
1.1.4 I-Load shedding yindlela yokulawula ukwabelana ngokudlhegana
kwabathengi begezi yakwa-Eskom ukuze bayithole ngokulingana
ngokuthi abanye bacinyelwe ukuze nabanye bayithole. √√ (2)
1.1.5 - URhulumende wakhetha abaphathi abatjha be-Eskom. √ (1)
- UMengameli uCyril Ramaphosa (uRhulumende) uthethe
isiqunto sokobana ngaphakathi kwe-ofisi lobuMengameli kube
nongqongqotjhe ozokwengamela igezi. √ (1)
1.1.6 - A Eenthabathabeni zeentolo ukudla kuyabola/baloba
ingenisomali yesikhathi salokha kucinywe igezi. √ (1)
- B Umnotho uyawa ngombana umkhiqizo wamakhamphani
amanengi uyehla bese intela ebhadelwa uRhulumende nayo iba
yincani/Abanye abantu balahlekelwa msebenzi bese lokho
kwehlise umnotho.√ (1)
1.1.7 - Iintolo namanye amabubulo asebenzisa ama-generator. √ (1)
- Iintolo namanye amabubulo afaka ama-solar system. √ (1)
1.1.8 A - Iimfundo ezifana ne-CAT azirageli phambili ngombana
imitjhiningqondo isebenzisa igezi/Iinkolo ezisebenzisa ama-
Smart board ziba nomraro ngombana zitlhoga
igezi/Abafundi abasebenzisa imitjhiningqondo ephathwako
bayabhalelwa kuyisebenzisa ngombana itlhoga igezi. √ (1)
B - Ukutlolwa kweenhlahlubo kuyenzeka kuthome ngemva
kwesikhathi ngombana kulindwa igezi ibuye ukuze
kwenziwe amakhophi wamaphepha weenhlahlubo
zabafundi/Amanye amatlasi asebenza ngomkhanyo wegezi
bese abafundi abakghoni ukubona okutlolwe emaphepheni
wabo weenhlahlubo nakucinywe igezi. √ (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
1.1.9 Amagama athi, 'Iinsetjenziswa ezinjengeenqandisi namagizara
ziyalimala igezi nayingumafavuke' ahlathulula bona iinqandisi
namagizara ziyonakala igezi nayinande icinywa bese ibuye
ikhanyiswe godu. √√ (2)
1.1.10 A - Umntwana loyo akakghoni ukufumana isitifikedi
sokubelethwa bese lokho kwenza bona angatholi imali
yesondlo. √ (1)
B - Umndeni awukghoni ukuthola isitifikedi sokuhlongakala
komuntu loyo bese lokho kwenze kube budisi ukumbulunga
ngombana iimali nazizakutholakala zifuna uveze isitifikedi
sakamufi. √ (1)
1.1.11 A - Iinsebenzi zakwa-Eskom zisiza ezinye izakhamuzi ukweba
igezi ngokuzithengisela etjhiphileko/ngokuzikhanyisela
nangabe zicinyelwe ngebanga lokobana zithole igezi
engasisemthethweni. √ (1)
B - Iinsebenzi zakaRhulumende ziyayikhwabanisa/ziyayidla
imali eyabelwe ukusiza i-Eskom nakunemiraro. √
(Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) (1)
1.1.12 - Ngiyazwelana nawo ngombana izinto ezinengi ziyonakala lokha
igezi nayicinywako/ukudla nakho kuyabola iinqandisi
nazicinyweko.
- Angizwelani nawo ngombana ngiwo asizana namaphandle
ukweba iintambo zegezi/ngiwo eba iintambo zegezi ayozikalisa/
ngiwo athengisela abantu igezi ngokungasisemthethweni.
(Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) √√ (2)
1.2 1.2.1 Abantu bajamile, phambi kwabo kuneempakana zokudla
okukhombisa bona baphiwe zona. √ (1)
1.2.2 C/ulipholisa. √ (1)
1.2.3 Ipholisa lizokugada bona lokhu okwenzeka esithombeni kwenzeke
ngokuthula nofana kungabi nombango hlangana nabantu.
(Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) √ (1)
1.2.4 Boke abantu abasesithombeni bafake amamaski. √ (1)
1.2.5 Lokhu okusesithombeni kwenziwa nangabe:
- Abantu bayatlhaga. √ (1)
- Abantu batjhelwe zizindlu.
- Abantu izindlu zabo zikhukhulwe mamanzi. √
(Zimbili iimpendulo kezingehla.)
(Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) (1)
[30]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana nokuqakatheka kwelwandle.
TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO
A 'Imikhomo neemfesi ezikulu ezibizwa 1 Ilwandle likhaya leenlwana ezikwazi
bona boshaka nezinye iimbandana ukuphila kilo kwaphela.
zihlala elwandle kwaphela.'
B 'Zokuthutha zisebenzisa ilwandle 2 Ilwandle lisetjenziselwa ukuthwala
ukukhambisa ipahla, imikhiqizo izinto ezihlukeneko zisiwe kezinye
neemvakatjhi ukuya eenarheni iinarha.
ezihlukahlukeneko.'
C Ilwandle linamathuba amanengi 3 Ilwandle livulela abantu amathuba
wemisebenzi esiza ukukhuphula wemisebenzi akhulisa nomnotho.
izinga lomnotho.
D 'Abathiyi beemfesi baphunyeleliswa 4 Abantu abaziphilisa ngokuthiya
lilwandle ekuthuthukiseni iimfesi basizwa lilwandle.
umsebenzabo ngombana iimfesi
ezinengi zitholakala ngelwandle.'
E 'Abantu bakghona ukuzigedla 5 Elwandle abantu bayazithabisa
bebenze neendumezulu zeminyanya benze neminyanya.
ngaphakathi efana nemitjhado,
ukugidinga ilanga lamabeletho
njalonjalo.'
F 'Kunalabo abasebenzisa amanzi 6 Elwandle kwenziwa izinto ezinengi
welwandle ukwelapha izifo, ezikhambisana neenkolelo
ukubhabhadisa, ukususa isinyama ezihlukeneko.
nokulahla imilotha yabasitjhiyileko
ephasini.'
G 'Abanye abantu bathwasela 7 Abanye ibizelo lokuthwasa
ngelwandle.' balifundela elwandle.
H 'Amaphaliswano wokuthaya 8 Ukuthaya ngeenkepe, isurfing
ngeenkepe, i-surfing namanye namanye amaphaliswano abanjelwa
enzelwa elwandle.' elwandle.
I 'Abantu abafuna ukupholisa ihloko, Ilwandle lilungele ukupholisa ihloko,
igandeleleko nalabo abafuna nokuhlangana nabanye abantu.
ukubetjhwa mumoya nokususa
isizungu bavakatjhela elwandle.'
AMAPHUZU ALIKHOMBA KANGEHLA Inani lamagama [59]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO
Ukutshwaya kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko
ngokufunwa mbuzo.
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
elilungileko).
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10.
Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.
Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho
njengoba injalo etheksthini:
o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo welimi.
o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
o 2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
Ukubalwa kwamagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli
zijeziswe.
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
Ukutshwaya ISIGABA C
Ukupeleda:
o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/
yihlathululo yegamelo.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
(ungci).
Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
ezeleko njengokutjho komlayo.
Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
3.1 Yiwatjhi. √ (1)
3.2 Ithengiselwa abathenga nofunjathwako wakhona. √ (1)
3.3 - Ufuna ukuba mumuntu omutjha osezingeni eliphezulu?
- Lisa ukuphila ipilo yalokha ugubudu asadla ubulongwe.
- Zizele ngokwakho hle ePhilalula Jewellery uzozitholela iwatjhi kanokutjho
nasi! √
(Yinye ipendulo kezingehla.) (1)
3.4 Iwatjhi le ine-navigator ekghona ukulayela umuntu indlela beyimfikise lapha
aya khona. √ (1)
3.5 Kungombana kumagama wesiNgisi atlolwe hlangana nawesiNdebele. √ (1)
3.6 B/sakade. √ (1)
3.7 UmNyango lo ukhuthaza abantu bona bathenge iwatjhi le ngombana ibasiza
ukutjheja ubujamo beenhliziyo zabo bona zipompa bunjani begodu ikhuthaza
nokuzibandula ngombana ikubalela iintepisi ozikhambileko nokwenza bona
umzimba uhlale uphilile. √√ (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
3.8 Umtlami wesikhangiso uphumelele ngombana:
- Amagama akhangisako atlolwe ngamaledere amakhulu. √
- Amagama amibandela atlolwe ngamaledere amancani. √
- Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe. √
- Indawo lapha umkhiqizo lo utholakala khona iveziwe. √
Umtlami wesikhangiswesi akakaphumeleli ngombana:
- Imininingwana lapha ungathinta khona abanikazi bomkhiqizo lo
ayikavezwa. √
- Inani (ipreyisi) lomkhiqizo okhangiswako alikavezwa. √
(Nanyana ngiliphi ihlangothi elikhethwe mfundi lasekelwa ngendlela
enembako lizakwamukelwa.) (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 Isizathu esenza bona bahlale boke kukobana badla boke/bamndeni/imindeni
le ibangani. √ (1)
4.2 Isabizwana sokukhomba esitholakala ekhathunini ngu-lo. √ (1)
4.3 Asitjela bona abantwaba bayacabanga. √ (1)
4.4 Ngiyazi bona namhlanje badubhuleleni. √ (1)
4.5 Abantwaba babonakala badanile ngombana akekho obonakala athabele
omunye nofana obonakala athatjiswa kukudla okusetafuleni. √√ (2)
4.6 D/Lokuncenga. √√ (2)
4.7 Ubuhle obulethwa kukudla ndawonye nimndeni kukobana kuba sikhathi esihle
sokobana umndeni ukhulume iindaba zawo zelanga/kukwenza bona umndeni
uhlale wazana nofana uzwana ngaso soke isikhathi/ubuhle obulethwa
kukudla ndawonye nimndeni kukwakha ithando nebumbano. √√ (2)
[10]
UMBUZO 5: IPHROZI
5.1 5.1.1 UMasilela uyokwakha/uzokwakha umzakhe endaweni ehle. √ (1)
5.1.2 Ihlabathikazi yakhona inonile. √ (1)
5.1.3 Libizombala√ lisuselwe esenzweni hleka. √ (2)
5.1.4 Isifaniso. √ (1)
5.1.5 Entabeni. √ (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2023
NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
5.1.6 B/Ibizo√+ubumnini. √ (2)
5.1.7 Ifuyo. √ (1)
5.1.8 Lokhu kuyatjho bona iqhegu lakwaMasilela liyaphila begodu
nabentwabalo azange balidanisa. √√ (2)
5.1.9 Lokhu kuyatjho bona silukazi ngombana abentwana sebakhulile. √ (1)
5.1.10 Ukuphosa amehlo kuqala into bewubuyise amehlo msinya. √√ (2)
5.2 5.2.1 Amabhodlelo√ libolekwe elimini lesiNgisi. √ (2)
5.2.2 Iinhlahla. √ (1)
5.2.3 Iindakamizwa zibhenywa bentwana. √ (1)
5.2.4 Ubamkhulu uthe yena akafuni iinzukulu zakhe zidle
iindakamizwa.√√ (2)
[20]
IMITLOMELO YESIGABA C: 40
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
_hlayiso.com_--aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376/v1-d13ea68665c4a375ab4d/card.webp)
Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo
More from Grade 12 isiNdebele FAL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper