Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220239 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2023 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 80 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA Ukutshwaywa ukufunda nokuzwisisa  Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi eempendulweni akukafaneli ukujeziswa ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo. (iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).  Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lamukelekile.  Imibuzo evulekileko efuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).  Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).  Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.  Vumela ukwehluka kwamalimi wesiphande.  Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1: ISIFUNDO SOKUZWISISA 1.1 1.1.1 - Isizathu kukobana abantu bebafumana igezi ngokuzihlanganisela iintambo ezibafakela igezi emizinabo. √ - Isizathu kukobana abantu bebathenga igezi ngemali encani kodwana bafumane amayunithi wegezi amanengi. - Isizathu kukobana inyanga nayiphelako bebangabhadeli igezi ebayisebenzisileko. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.2 Iinyokanyoka bezifumana igezi ngokuzihlanganisela iintambo zibafakele igezi emizinazo. √√ (2) 1.1.3 - Emizini kuyagqekezwa. √ (1) - Kwetjiwa amakheyibula wegezi. - Abantu abatholi isizo emiNyangweni ehlukahlukeneko kaRhulumende (Akukghoneki bona kukhutjhwe abomazisi, iintifikedi zamabeletho nezabantu abahlongakeleko. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (1) 1.1.4 I-Load shedding yindlela yokulawula ukwabelana ngokudlhegana kwabathengi begezi yakwa-Eskom ukuze bayithole ngokulingana ngokuthi abanye bacinyelwe ukuze nabanye bayithole. √√ (2) 1.1.5 - URhulumende wakhetha abaphathi abatjha be-Eskom. √ (1) - UMengameli uCyril Ramaphosa (uRhulumende) uthethe isiqunto sokobana ngaphakathi kwe-ofisi lobuMengameli kube nongqongqotjhe ozokwengamela igezi. √ (1) 1.1.6 - A Eenthabathabeni zeentolo ukudla kuyabola/baloba ingenisomali yesikhathi salokha kucinywe igezi. √ (1) - B Umnotho uyawa ngombana umkhiqizo wamakhamphani amanengi uyehla bese intela ebhadelwa uRhulumende nayo iba yincani/Abanye abantu balahlekelwa msebenzi bese lokho kwehlise umnotho.√ (1) 1.1.7 - Iintolo namanye amabubulo asebenzisa ama-generator. √ (1) - Iintolo namanye amabubulo afaka ama-solar system. √ (1) 1.1.8 A - Iimfundo ezifana ne-CAT azirageli phambili ngombana imitjhiningqondo isebenzisa igezi/Iinkolo ezisebenzisa ama- Smart board ziba nomraro ngombana zitlhoga igezi/Abafundi abasebenzisa imitjhiningqondo ephathwako bayabhalelwa kuyisebenzisa ngombana itlhoga igezi. √ (1) B - Ukutlolwa kweenhlahlubo kuyenzeka kuthome ngemva kwesikhathi ngombana kulindwa igezi ibuye ukuze kwenziwe amakhophi wamaphepha weenhlahlubo zabafundi/Amanye amatlasi asebenza ngomkhanyo wegezi bese abafundi abakghoni ukubona okutlolwe emaphepheni wabo weenhlahlubo nakucinywe igezi. √ (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.9 Amagama athi, 'Iinsetjenziswa ezinjengeenqandisi namagizara ziyalimala igezi nayingumafavuke' ahlathulula bona iinqandisi namagizara ziyonakala igezi nayinande icinywa bese ibuye ikhanyiswe godu. √√ (2) 1.1.10 A - Umntwana loyo akakghoni ukufumana isitifikedi sokubelethwa bese lokho kwenza bona angatholi imali yesondlo. √ (1) B - Umndeni awukghoni ukuthola isitifikedi sokuhlongakala komuntu loyo bese lokho kwenze kube budisi ukumbulunga ngombana iimali nazizakutholakala zifuna uveze isitifikedi sakamufi. √ (1) 1.1.11 A - Iinsebenzi zakwa-Eskom zisiza ezinye izakhamuzi ukweba igezi ngokuzithengisela etjhiphileko/ngokuzikhanyisela nangabe zicinyelwe ngebanga lokobana zithole igezi engasisemthethweni. √ (1) B - Iinsebenzi zakaRhulumende ziyayikhwabanisa/ziyayidla imali eyabelwe ukusiza i-Eskom nakunemiraro. √ (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) (1) 1.1.12 - Ngiyazwelana nawo ngombana izinto ezinengi ziyonakala lokha igezi nayicinywako/ukudla nakho kuyabola iinqandisi nazicinyweko. - Angizwelani nawo ngombana ngiwo asizana namaphandle ukweba iintambo zegezi/ngiwo eba iintambo zegezi ayozikalisa/ ngiwo athengisela abantu igezi ngokungasisemthethweni. (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) √√ (2) 1.2 1.2.1 Abantu bajamile, phambi kwabo kuneempakana zokudla okukhombisa bona baphiwe zona. √ (1) 1.2.2 C/ulipholisa. √ (1) 1.2.3 Ipholisa lizokugada bona lokhu okwenzeka esithombeni kwenzeke ngokuthula nofana kungabi nombango hlangana nabantu. (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) √ (1) 1.2.4 Boke abantu abasesithombeni bafake amamaski. √ (1) 1.2.5 Lokhu okusesithombeni kwenziwa nangabe: - Abantu bayatlhaga. √ (1) - Abantu batjhelwe zizindlu. - Abantu izindlu zabo zikhukhulwe mamanzi. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) (1) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana nokuqakatheka kwelwandle. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO A 'Imikhomo neemfesi ezikulu ezibizwa 1 Ilwandle likhaya leenlwana ezikwazi bona boshaka nezinye iimbandana ukuphila kilo kwaphela. zihlala elwandle kwaphela.' B 'Zokuthutha zisebenzisa ilwandle 2 Ilwandle lisetjenziselwa ukuthwala ukukhambisa ipahla, imikhiqizo izinto ezihlukeneko zisiwe kezinye neemvakatjhi ukuya eenarheni iinarha. ezihlukahlukeneko.' C Ilwandle linamathuba amanengi 3 Ilwandle livulela abantu amathuba wemisebenzi esiza ukukhuphula wemisebenzi akhulisa nomnotho. izinga lomnotho. D 'Abathiyi beemfesi baphunyeleliswa 4 Abantu abaziphilisa ngokuthiya lilwandle ekuthuthukiseni iimfesi basizwa lilwandle. umsebenzabo ngombana iimfesi ezinengi zitholakala ngelwandle.' E 'Abantu bakghona ukuzigedla 5 Elwandle abantu bayazithabisa bebenze neendumezulu zeminyanya benze neminyanya. ngaphakathi efana nemitjhado, ukugidinga ilanga lamabeletho njalonjalo.' F 'Kunalabo abasebenzisa amanzi 6 Elwandle kwenziwa izinto ezinengi welwandle ukwelapha izifo, ezikhambisana neenkolelo ukubhabhadisa, ukususa isinyama ezihlukeneko. nokulahla imilotha yabasitjhiyileko ephasini.' G 'Abanye abantu bathwasela 7 Abanye ibizelo lokuthwasa ngelwandle.' balifundela elwandle. H 'Amaphaliswano wokuthaya 8 Ukuthaya ngeenkepe, isurfing ngeenkepe, i-surfing namanye namanye amaphaliswano abanjelwa enzelwa elwandle.' elwandle. I 'Abantu abafuna ukupholisa ihloko, Ilwandle lilungele ukupholisa ihloko, igandeleleko nalabo abafuna nokuhlangana nabanye abantu. ukubetjhwa mumoya nokususa isizungu bavakatjhela elwandle.' AMAPHUZU ALIKHOMBA KANGEHLA Inani lamagama [59] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO Ukutshwaya kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko ngokufunwa mbuzo. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:  Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu elilungileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10.  Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.  Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo welimi. o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi.  Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI Ukutshwaya ISIGABA C  Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/ yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci).  Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo.  Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 3: ISIKHANGISO 3.1 Yiwatjhi. √ (1) 3.2 Ithengiselwa abathenga nofunjathwako wakhona. √ (1) 3.3 - Ufuna ukuba mumuntu omutjha osezingeni eliphezulu? - Lisa ukuphila ipilo yalokha ugubudu asadla ubulongwe. - Zizele ngokwakho hle ePhilalula Jewellery uzozitholela iwatjhi kanokutjho nasi! √ (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 3.4 Iwatjhi le ine-navigator ekghona ukulayela umuntu indlela beyimfikise lapha aya khona. √ (1) 3.5 Kungombana kumagama wesiNgisi atlolwe hlangana nawesiNdebele. √ (1) 3.6 B/sakade. √ (1) 3.7 UmNyango lo ukhuthaza abantu bona bathenge iwatjhi le ngombana ibasiza ukutjheja ubujamo beenhliziyo zabo bona zipompa bunjani begodu ikhuthaza nokuzibandula ngombana ikubalela iintepisi ozikhambileko nokwenza bona umzimba uhlale uphilile. √√ (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 3.8 Umtlami wesikhangiso uphumelele ngombana: - Amagama akhangisako atlolwe ngamaledere amakhulu. √ - Amagama amibandela atlolwe ngamaledere amancani. √ - Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe. √ - Indawo lapha umkhiqizo lo utholakala khona iveziwe. √ Umtlami wesikhangiswesi akakaphumeleli ngombana: - Imininingwana lapha ungathinta khona abanikazi bomkhiqizo lo ayikavezwa. √ - Inani (ipreyisi) lomkhiqizo okhangiswako alikavezwa. √ (Nanyana ngiliphi ihlangothi elikhethwe mfundi lasekelwa ngendlela enembako lizakwamukelwa.) (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 Isizathu esenza bona bahlale boke kukobana badla boke/bamndeni/imindeni le ibangani. √ (1) 4.2 Isabizwana sokukhomba esitholakala ekhathunini ngu-lo. √ (1) 4.3 Asitjela bona abantwaba bayacabanga. √ (1) 4.4 Ngiyazi bona namhlanje badubhuleleni. √ (1) 4.5 Abantwaba babonakala badanile ngombana akekho obonakala athabele omunye nofana obonakala athatjiswa kukudla okusetafuleni. √√ (2) 4.6 D/Lokuncenga. √√ (2) 4.7 Ubuhle obulethwa kukudla ndawonye nimndeni kukobana kuba sikhathi esihle sokobana umndeni ukhulume iindaba zawo zelanga/kukwenza bona umndeni uhlale wazana nofana uzwana ngaso soke isikhathi/ubuhle obulethwa kukudla ndawonye nimndeni kukwakha ithando nebumbano. √√ (2) [10] UMBUZO 5: IPHROZI 5.1 5.1.1 UMasilela uyokwakha/uzokwakha umzakhe endaweni ehle. √ (1) 5.1.2 Ihlabathikazi yakhona inonile. √ (1) 5.1.3 Libizombala√ lisuselwe esenzweni hleka. √ (2) 5.1.4 Isifaniso. √ (1) 5.1.5 Entabeni. √ (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 5.1.6 B/Ibizo√+ubumnini. √ (2) 5.1.7 Ifuyo. √ (1) 5.1.8 Lokhu kuyatjho bona iqhegu lakwaMasilela liyaphila begodu nabentwabalo azange balidanisa. √√ (2) 5.1.9 Lokhu kuyatjho bona silukazi ngombana abentwana sebakhulile. √ (1) 5.1.10 Ukuphosa amehlo kuqala into bewubuyise amehlo msinya. √√ (2) 5.2 5.2.1 Amabhodlelo√ libolekwe elimini lesiNgisi. √ (2) 5.2.2 Iinhlahla. √ (1) 5.2.3 Iindakamizwa zibhenywa bentwana. √ (1) 5.2.4 Ubamkhulu uthe yena akafuni iinzukulu zakhe zidle iindakamizwa.√√ (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all