Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220199 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com Ndebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 1 DBE/Novemba 20 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2019 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 80 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa • Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile. • Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA). • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted). • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu. • Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. 1.1 1.1.1 - Bekulalelwa umrhatjho. - Kuditjhwa ndawonye kuselwe inamaneyidi. - Bekubukelwa ibholo erarhwako. - Bekubukelwa amabhayiskopo. - Bekuyiwa kuMusic Festival ngakanye. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.2 YiMedical Research Council. (1) 1.1.3 Umphakathi nawenza umnyanya uyaqinisekisa bona kuba notjwala obunengi bebuphiwe nabantu abatjha. (2) 1.1.4 Umuntu ogulako nakasela utjwala ubulwele obumphetheko abulapheki ngombana utjwala bubulala amandla wemitjhoga. (1) 1.1.5 Ekadeni bekuditjhwa kuselwe inamaneyidi kodwana namhlanje kuselwa utjwala. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.6 - Abafundi basela ngebanga lokugandeleleka ngokomkhumbulo. - Abafundi bafuna ukwamukeleka eenqhemeni zabo. - Abafundi basela ngombana bangafuni kuthiwe basemuva ngepilo. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.7 Ilanga labantu abatjha/YiYouth day/June 16. (1) 1.1.8 (a) Abasesebafundi bangagcina bangasayi esikolweni./Bangafika esikolweni basadakiwe balwe nabotitjhere/nabafundi. Bayokufika ngemva kwesikhathi esikolweni./Kungenzeka bangaphumelela esikolweni ngebanga lokutlhoga isikhathi esaneleko sokufunda. (1) (b) Abasebenzako bazokufika ngemva kwesikhathi emsebenzini./ Angeze bawenza kuhle umsebenzabo ngebanga lokobana basadiniwe abakalali ngokwaneleko. (1) 1.1.9 Kungombana abafundi bayaligidinga ilangeli balise ukufunda iincwadi zabo bagcine bangakaziphumeleli iimfundo ezitlolwa ngemva kwepelaveke yeSpring Day. (2) 1.1.10 C/Akanaso esinye isitho esibekelwe ngeqadi bona lokha nakalimeleko kuzokusetjenziswa sona njengekoloyi. (1) 1.1.11 Liqiniso ngombana boke abantu abalimalela endleleni kufanele babonelelwe kanye nemindeni ehlongakalelweko. (2) 1.1.12 Ikusasa lenarha liphethwe lilutjha, lona nalingaphili kuhle angeze inarha yaba nekusasa elihle. (2) 1.1.13 - Bagcina babhema iindakamizwa ikusasa labo litjhabalale. - Bagcina bakatiwe bebalimalele safuthi emmoyeni. - Bayabulawa/Bayakhukhuthiswa bagcine bathunjiwe. (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) 1.1.14 - Ngingakhuphula intengo yotjwala. - Ngingabeka umthetho wokobana iindawo ezithengisa utjwala zivalwe nge-iri letjhumi. - Ngingabeka umthetho wokobana zingavulwa ngoSondarha. - Ngingakhuthaza uNgqongqotjhe wezemiDlalo bona angezelele iindawo zokudlala emiphakathini. (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2 1.2.1 Madlhavu. (1) 1.2.2 - Etlinigi. - Esibhedlela. - Kwadorhodera. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 1.2.3 - Babonakala bamomotheka. - Bayahleka. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 1.2.4 - Umuntu lo ojamileko nakunalapha asikeke khona angathelwa ziingazi zomuntu amsizako lo angangenwe bulwele obuthelelanako. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 1.2.5 - Kuqakathekile ukuze wazi ubujamo bomzimbakho bona usaphile kuhle. -Kuqakathekilo ngombana ukghona ukufumana ubulwele obungaba khona emzimbenakho kusese nesikhathi, bukwazi ukulatjhwa msinyana. (Ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana neendlela abantu bengubo abangazivikela ngazo ekubeni bongazimbi bokugagadlhelwa. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. Umdzubhulo osetheksthini Iphuzu elilungileko A 'Ungathomi ukhwele isithuthi sabantu 1 Ungakhweli isithuthi sabantu ongabaziko ngombana bangenza ongabaziko. nanyana yini embi kuwe.' B 'Ungakhambi usidla izinto oziphiwa 2 Ungadli ukudla neenselo babantu, nanyana kungaba siselo.' oziphiwa babantu. C 'Nangabe nikhamba endleleni 3 Khambani ngeenqhenyana engakhambi abantu abanengi, khambani endaweni engakhambi abantu ngeenqhenyana ukuze niphephe.' abanengi. D 'Kilabo abasala emakhaya emini, 4 Lodlhela iminyango uvale qinisekisani bona iminyango ilodlhelwe namafesidere nawusele wedwa namafesidere avaliwe.' ekhaya. E 'Nanyana ungathaba kangangani 5 Vala umlomo, ulise ukutjela ungabatjeli abantu bona emini uhlala abantu bona uhlala wedwa. wedwa abanikazi nabasemsebenzini.' F 'Lisa ukutlola ngepilwakho bona ukuphi 6 Ungatloli ngepilwakho ngombana ngiyo indlela iingebengu emazikweni wezokuthintana. ezigcina zikulandele ngayo.' G 'Lisa ukukhamba ebusuku uye eendaweni 7 Ungayi eendaweni zokuditjha zokuditjha.' ebusuku. [38 amagama] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu elilungileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo). • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. • Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaywa kwesigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 -Ufuna ukuphila isikhathi eside? -Udinwe kukudla okunganapilo? -Rhabela eZanabo fruit & veg uzozitholela imirorho ngentengo ephasi tle! (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 3.2 Libolekwe elimini lesiNgisi/Afrikansi. (1) 3.3 Ngentengo ephasi tle! (1) 3.4 B. Lokurogela/ukudosa. (1) 3.5 - Liqiniso ngombana kunabantu abalayelwa bodorhodera bona badle imirorho ngonobangela wokobana bayagula. - Akusilo iqiniso ngombana umrorho udliwa mumuntu woke ozizwa awukhanukile nofana awuthanda. (2) 3.6 Rhaba uzozitholela imirorhokazi ngentengo ephasi tle. (1) 3.7 Isikhangiswesi siveza ubuhlangothi ngombana kuthiwa kuthengiselwa abaphethe incwadi evela kwadorhodera kwaphela, okutjho bona abantu abanganayo incwadi leyo abathengiselwa. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 4 4.1 - Abakamqali nakakhulumako. - Batlhorhana nabomaliledinini/nabofunjathwako babo. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 4.2 Isabizwana sokukhomba. (1) 4.3 Umuntu akakuphi nemali kodwana ngunobentwabakho. (1) 4.4 Umuntu ukupha nemali. (1) 4.5 B/Usilingeke khulu ngesenzo sabo sokungamlaleli. (2) 4.6 Abantu abeze kumeluleki womndeni benza into eyingozi/engabafaka ebudisini. (2) 4.7 Abentwana bakwaSibanyoni bayamdelela uyise sekukwamgade uhlonywa ngezinti solo kwahlongakala unina. (Nanyana ngiwuphi umutjho ovezwe mfundi onesaga esisesikhathunini uzokwamukelwa.) (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 (a) Isofa-IsiNgisi/English. (1) (b) Ifemu-IsiNgisi/English. (1) 5.1.2 Ababelethi babo babatjhiyela ifuyo. (1) 5.1.3 Nabaneminyanya bazokukghona ukutjhebitjhebisa abantu. (1) 5.1.4 Ziyalandelwa iimfiswezi ngombana abafuni ukutjhapha. (2) 5.1.5 C/Bahle khulu. (2) 5.1.6 Simumethe umqondo wokobana mumuntu wengubo othiyelelwe ngesiga/isehlakalo esithileko. (Wabelethwa nakuwele intanga yaMadlhari.) (2) 5.1.7 UNomakhuwa uthe bangazithengisi zakhe iinkomo ngombana yena uzozelusa. (2) 5.1.8 Amumethe umqondo wokuthokozisa/wokukwakwazela/wokubuka begodu asetjenziswa lokha umuntu nakaphumelele kuhle khulu entweni ethileko. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 5.2 5.2.1 UDorh. Masombuka noMfu. uThubana bathwele budisi ngokulungisa isimilo sabatjha ababhema iindakamizwa. (2) 5.2.2 URhulumende uloba amapilisikazi ngebanga labantu abathengisa iindakamizwa. (1) 5.2.3 Amasokana wentanga yaMathula athethe ngobunengi umnyaka ophelileko. (1) 5.2.4 Iindakamizwa zibhenywa babantu abasesebatjha bagcine sele bamakhoboka wazo. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all