Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12201912 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2019 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2019 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA-C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (40) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye. 5. Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-20 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-50 9. Tlola kuhle ngesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula UMBUZO 1.1 KANYE NOMBUZO 1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A IZINGA LOKUZITHABISA NGOKUSELA UTJWALA LILIMAZA ILUTJHA ENARHENI YESEWULA AFRIKA 1 Inarha yeSewula Afrika begade inomlando omuhle khulu okhombisa bona abantu abatjha banekusasa elikhanyako. Indaba le seyibonakala kuyinto yayizolo ngombana ikusasa labantu abatjha libonakala lifiphala ngokuzithabisa okukhambisana nokusela utjwala. Ukuya ngeHlangano yePhasimazombe yezePilo kubonakala abatjha bathoma ukuselokhu 5 basese seminyakeni ephasi khulu. 2 Ekadeni bekuneendlela ezilula neziphephileko zokuzithabisa. Bekuditjhwa ndawonye kulalelwe umrhatjho bekuselwe inamaneyidi. Ipelaveke enye nenye amatatawu webholo erarhwako bekazala swi ngitjho nalawo asemakhaya lapha kudlalelwa khona ehlabathini. Bekubukelwa 10 amabhayskopo emaholweni. Bekuba noMusic Festival kanye ngemva kwesikhathi eside, nayo beyithoma nge-iri le-10 iphele nge-iri lesi-6. 3 Kunekulumo ethi: 'Nawumumuntu kufanele uzithokoze.' Ebantwini abatjha amalanga la sekubonakala kwanga yinye indlela yokuzithokoza, kuditjha kuselwe utjwala. Lokhu kugcina kubalethela umraro. Iminyanya eyenziwa 15 mphakathi nemindeni ngokuhlukahlukana ibonakala iwuragisela phambili umraro lo. Ngitjho nephathini yomntwana onomnyaka owodwa tere, igcina ngokuba neenqhema zabantu abatjha eziditjhileko ezehlisa ngamabhodlelo bekulamule ukusa. Namhlanje nakukhulunywa ngomnyanya owaba muhle khulu endaweni kuba mnyanya owabe 20 unotjwala obunengi ngitjho nemnyanyeni wesiKhethu imbala. 4 Okudanisa khulu kukobana umkhuba lo sewungene neenkolweni. Ngomnyaka we-2002 kwenziwa irhubhululo eSewula Afrika mayelana nokuziphatha okunobungozi kwelutjha ebafundini beGreyidi lobu-8 ukuya kwele-11. Irhubhululweli lenziwa mNyango wezamaPhilo neMedical 25 Research Council lafumana bona amaphesende ama-32 wabafundi bengubo bayabusela nabo utjwala. 5 Isifunda seFreystata, iGauteng, iMpumalanga, iTlhagwini Kapa, iTlhagwini Tjingalanga neTjingalanga Kapa zinamazinga aphezulu wabafundi abasela utjwala. Kuneenzathu ezimbadlwana ezivezwa zibonobangela 30 bokuzithabisa ngokusela utjwala kwabafundaba. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2019 NSC 6 Babodwa ababuselela ukususa igandeleleko ngokomkhumbulo, babodwa abaselela ukwamukeleka eenqhemeni zabo kanti abanye baselela bona kungathiwa basemva ngepilo. Ihlangano yeSouth African National Council on Alcoholism and Drug iveze bona umkhuba lo ukhona nemayunivesithi. 35 Abafundi abaphakathi kweminyaka eli-18 neminyaka ema-22 emayunivesithi basela khulu. 7 Abafundaba bayazi nokobana lokhu kuzobalethela imiraro kezepilo kodwana nanyana kunjalo abakulisi ukuzithabisa ngokusela. Iindawo zokuzithabisa ezithengisa utjwala zona zizuza imali enengi ngombana 40 amalanga la zivala nge-iri lesibili nakusako. Abatjha babuthoma ngeLesine ukuya ngeenkhangiso zalapha kuditjhwa khona. Elangeni langeLesine kuba neLadies Night. NgoSondarha kube ne-Urban Turnup neSunday session, okumraro khulu kukuthi iminyanya le ithoma ngantambama eendaweni lapha kuthengiswa khona utjwala. Kungagcini lapho kube 45 nesikhathi lapha abatjha bagidinga khona amalanga athileko njengeSpring day, lapho-ke bayakhohlwa nokobana basafunda. Ngitjho namalanga amlando njengelanga leKululeko selalahlekelwe mnqopho wokuligidinga. 8 Okusitjhijilo esikhulu kukobana ilanga lokwamukela itwasahlobo lifika lokha abafundi beGreyidi le-12 nabatlola iinHlahlubo zokuLingwa (Trial 50 Examinations). Ukuphepha kwabatjhaba kuba mraro nabaseendleleni baya nanyana sebabuya eminyanyeni leyo. Ababelethi balala babambe iinhliziyo ngezandla ngesikhathi seminyanya le ngombana sebabanengana abafumana imibiko engasimihle ngabentwababo. Abatjhaba bayalibala bona ipilo yomuntu yinye ayifani neyekoloyi, akukghonakali bona 55 kujanyiselelwe okhunye kiyo njengevili. Iingozi zeendlela nazande khulu zibangela bona umnotho wenarha ugcine sele ukhasa phasi. 9 Ipilo ekhamba nokuzithabisa khulu iba nomthelela omumbi ekuthuthukeni kwenarha. Abatjhaba bagcina bamakhoboka wotjwala. Abanye bagcina sele bawufulathele umnyango wesikolo bese lokhu kunomthelela 60 esitjhabeni. Emazikweni aphakamileko wezefundo bagcina baqotjhiwe bangasaragela phambili namabizelo wabo. UmNyango wezamaPhilo uyelelisa mihle ngendaba yokusela utjwala. Amalwele afana neTB, ikankere yesibindi amiphumela yokuba mngani wotjwala. Nawunobulwele obuthileko kanti bewuyasela abulapheki ngombana utjwala bubulala 65 amandla wemitjhoga. Inarha enye nenye ipumelelo netuthukwayo idzimelele phezu kwelutjha kungebangelo nakunezinto ezilimaza ilutjha kuba kuphela kwenarha. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola iindlela EZIMBILI abantu abatjha ebebazithabisa ngazo esikhathini sakade. (2) 1.1.2 Tlola igama lehlangano eyarhubhulula ngokuziphatha okunobungozi kwabafundi abaseseenkolweni. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2019 NSC 1.1.3 Ngikuphi okwenziwa mphakathi okubonakala kuwuragelisela phambili umraro wokuziphatha kwabatjha? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.4 Ukuya ngetheksthi engehla ngisiphi isizathu esenza bona umuntu ogulako nakasela utjwala ubulwele obumphetheko bungalapheki? (1) 1.1.5 Veza umehluko phakathi kwendlela yokuditjha nokuzithabisa yekadeni nendlela yanamhlanje. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.6 Ukuya ngetheksthi engehla le hlathulula ngokurhunyezweko iinzathu EZIMBILI ezenza bona abafundi basele utjwala. (2) 1.1.7 Ucabanga bona ngiliphi ilanga elimlando labantu abatjha esele lisetjenziselwa ukuzithabisa? (1) 1.1.8 Hlathulula okungaba mphumela omumbi ebantwini abatjha abalandelako nabaditjha eendaweni zotjwala ngaboSondarha babuye ngamasa. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA ihlangothi ngalinye. (a) Abasesebafundi (1) (b) Abasebenzako (1) 1.1.9 Ucabanga bona kubayini kuthiwa kusitjhijilo esikhulu kubafundi ukobana iSpring day sibe khona ngesikhathi sokutlolwa kweenHlahlubo zokuLingwa? (2) 1.1.10 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Amagama athi 'Ipilo yomuntu yinye ayifani neyekoloyi, akukghonakali bona kujanyiselelwe okhunye kiyo njengevili' ahlathulula bona umuntu … A uphila ngendlela eyodwa engafani neyekoloyi. B uyazikhethela indlela afuna ukuphila ngayo. C akanaso esinye isitho esibekelwe ngeqadi bona lokha nakalimeleko kuzokusetjenziswa sona njengekoloyi. D kufanele azithabise ngendlela angakghona ngayo ngokukhamba ngekoloyi. (1) 1.1.11 LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona umnotho wenarha ugcina udosa emhlweni nasele zande khulu iingozi zeendlela. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.12 Ucabanga bona umtloli wetheksthi unqopheni ngamagama athi: 'nakunezinto ezilimaza ilutjha kuba kuphela kwenarha'. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2019 NSC 1.1.13 Ngokubona kwakho, ngaphandle kweengozi zendlela ucabanga bona ngiziphi ezinye izehlakalo ezilimaza abantu abatjha nabayozithabisa eendaweni ezithengisa utjwala neminyanyeni lapha bagidinga khona iminyanya yabo? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.14 Nawungaba nguNgqongqotjhe weSewula Afrika ngikuphi ongakwenza ukuvikela ilutjha bona lingazitholi linesikhathi esinengi sokusela utjwala? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B [Sithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola iinsetjenziswa ezifakwe ngilo ojamileko ezimsiza bona avikeleke emsebenzini awenzako. (1) 1.2.2 Tlola indawo lapho kwenzeka khona lokhu okuvezwe esithombeni. (1) 1.2.3 Ngikuphi okusikhombisa bona laba ababili banobudlelwano obuhle? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.4 Ucabanga bona ngibuphi ubungozi obungavelela umuntu ojamileko lo nange angakafaki iinsetjenziswa zokuzivikela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuqakatheka kokobana uvakatjhele indawo le nanyana unganawo umraro. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana neendlela abantu bengubo abangazivikela ngazo ekubeni bongazimbi bokugagadlhelwa. IMIYALO: 1. Amagama angadluli kwama-60. 2. Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7. 3. Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo OWODWA. 4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 5. Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole okusesirhunyezweni. 6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo. ITHEKSTHI C IINDLELA ABANTU BENGUBO ABANGAZIVIKELA NGAZO EKUBENI BONGAZIMBI BOKUGAGADLHELWA Imilandu ebikwako yokugagadlhelwa kwabantu bengubo seyande khulu. Ekadeni abongazimbi khabe kungilabo abakhamba ebusuku. Kwaba ngabambatha izambatho ezifitjhani nezisefelako. Ilitje seligaya ngomunye umhlathi kwanjesi. Amapholisa wangenarheni yekhethu abuthelele umbiko osiyeleliso ukulinga ukulwa nomraro lo. Ukuze uvikeleke, kuhle ulandele amagadango alandelako. Ungathomi ukhwele isithuthi sabantu ongabaziko ngombana bangenza nanyana yini embi kuwe. Angisakhulumi ngokudla. Ungakhambi usidla izinto oziphiwa babantu, nanyana kungaba siselo. Kuba namakhemikhali ayingozi asetjenziswako bese akudake ungakayeleli. Nangabe nikhamba endleleni engakhambi abantu abanengi, khambani ngeenqhenyana ukuze niphephe. Kulula bona iingebengu zikugagadlhele nawukhamba wedwa ngombana akunalapha ungafumana khona isizo. Kilabo abasala emakhaya emini, qinisekisani bona iminyango ilodlhelwe namafesidere avaliwe. Ungalingi uvulele umuntu ongamaziko bona angene ngendlini ahlale nawe. Nanyana ungathaba kangangani ungabatjeli abantu bona emini uhlala wedwa abanikazi bendlu nabasemsebenzini. Bopha ilimu lakho. Abasetjhi nabalandelela amacala wabongazimbi bafumana bona iingebengu ziphethe ilwazi begodu balithole ngebanga lokobana ungazimbi akanayo ifihlo. Lisa ukutlola ngepilwakho eenthintanisini ngombana ngiyo indlela iingebengu ezigcina zikwazi ngayo. Kuyenzeka kesinye isikhathi zithole ilwazi emlayezweni esiyitlola kibomaliledinini bethu. Lisa ukukhamba ebusuku uye eendaweni zokuditjha. Nakubusuku abunayo into ehle, busabe njengenyoka. [Sithethwe ku-Daily Sun, 2018] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola amagama avezwe esikhangisweni angakwenza bona ugcine sele uthenge imirorho engehla le. (2) 3.2 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi libolekwe kiliphi ilimi. Sithengisa ikhilo linye nge-R20,00. (1) 3.3 Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehla atjengisa bona imirorho le itjhiphile. (1) 3.4 Khetha ipendulo enembako kezilandelako: Amagama athi 'ufuna ukuphila isikhathi eside' amumethe wuphi umqondo welimi? A Lokuncenga B Lokurogela/Lokudosa C Lokubandlulula D Lokudlelezela (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2019 NSC 3.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO LIQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Imirorho idliwa babantu abagulako kwaphela. (2) 3.6 Buyelela utlole umutjho olandelako bese igama elithalelweko liveze umqondo wokukhulisa. Rhaba uzozitholela imirorho ngentengo ephasi tle. (1) 3.7 Ingabe isikhangiswesi siveza ibandlululo nofana ubuhlangothi. Sekela isiqunto osithathako. (2) [10] UMBUZO 4 Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Sithethwe ku-www.images.com] 4.1 Tlola itshwayo elisekhathunini elikhombisa bona abantu abeze kumeluleki wepilo yomndeni abakamulaleli. (1) 4.2 Tlola umhlobo wesabizwana esithalelweko emutjhweni ongenzasi. Baba-ke yintobani eniyenzako le. (1) 4.3 Buyela umutjho ongenzasi bese esikhundleni segama elithalelweko ujamiselele ngalelo eliphikisana nalo. Umuntu akakuphi nemali kodwana ngusobentwabakho. (1) 4.4 Buyela utlole umutjho ongenzasi uveze ukuvuma. Umuntu akakuphi nemali. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/Novemba 2019 NSC 4.5 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Ukusikima nokuphakamisa izandla kwendoda esekhathunini engehla le kusitjela bona: A Uyabathokozisa laba abeze kuye B Usilingeke khulu ngesenzo sabo sokungamlaleli C Uyabathandazela D Ubabuza imibuzo (2) 4.6 Buyela umutjho ongenzasi bese ujamiselela isitjo esithalelweko ngehlathululo yaso. Abantu abeze kumeluleki womndeni badlala ngomlilo. (2) 4.7 Dzubhula amagama asisaga asekhathunini engehla le uzakhele ngawo umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F KwaMaridili kusemzini ngombana kunamaboda. Abebelethi bakhona sebahlongakala. Umthanyelo ngasuthi abanawo kilomuzi. Nawungena ngendlini uyazibuza bona uyokuhlala kiliphi isofa ngombana uthoma ngokutjhidisa izambatho eziphezu kwalo. Nawuhlangana nabentazana bakhona eentolo amehlwakho awadinwa kubaqala. Bophuma langa sikothe 5 kodwana lapha bahlala khona newogweni yeemfarigi kungcono. Ababelethi babo babatjhiyela iinkomo, iimbuzi nezimvu. Babadosa ngendlebe bona bangalithengisi loke ilifa lakwabeli ngombana ngesikhathi seminyanya bazokukghona ukutjhebisa abantu. Siyalandelwa isifiswesi ngombana abafuni ukutjhapha. UNomakhuwa olithunjana uthembele kilo ilifeli. Uzamuzwa asithi: 10 'Ningazithengisi zami iinkomo ngombana mina ngizozelusa.' UNomadlhari ongudadwabo waraga esikolweni bewagcina asebenza. Ifemu yezambatho yamqatjha igijima. Bekahlakaniphile unina abizwa njalo esikolweni nakuneminyanya, azwakale sele asithi: 'Halala, mntazanami uyikwekwezi!' 5.1.1 Tlola bona amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi abolekwe kiliphi ilimi. (a) Uyazibuza bona uyokuhlala kiliphi isofa. (1) (b) Ifemu yezambatho yamqatjha igijima. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 11 DBE/Novemba 2019 NSC 5.1.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele ibinzana lamagama athalelweko ngegama elilodwa. Ababelethi babo babatjhiyela iinkomo, iimbuzi nezimvu. (1) 5.1.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana isenzo esithalelweko siveze ipambosi yokwenzayenza. Nabaneminyanya bazokukghona ukutjhebisa abantu. (1) 5.1.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ube sebunengini. Siyalandelwa isifiswesi ngombana abafuni ukutjhapha. (2) 5.1.5 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Amagama athi 'bophuma langa sikothe' ahlathulula bona: A Bamhlophe khulu B Banzima khulu C Bahle khulu D Bambi khulu (2) 5.1.6 Hlathulula bona isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi simumethe wuphi umqondo. UNomadlhari ongudadwabo waraga esikolweni bewagcina asebenza. (2) 5.1.7 Buyelela umutjho ongenzasi ube yikulumo engakanqophi. UNomakhuwa uthi: 'Ningazithengisi zami iinkomo ngombana mina ngizozelusa.' (2) 5.1.8 Amagama asetheksthini engehla athi; 'Halala, mntazanami uyikwekwezi!' amumethe wuphi umqondo begodu asetjenziswa nakwenzenjani? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 12 DBE/Novemba 2018 NSC 5.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G Iindakamizwa zibulala ikusasa labantu abatjha. URhulumende uloba imali enengi ngebanga lazo. [Sithethwe ku-www.images.com] 5.2.1 Tlola iinrhunyezo zamagama athalelweko emutjhweni ongenzasi. UDorhodera Masombuka noMfundisi uThubana bathwele budisi ngokulungisa isimilo sabatjha ababhema iindakamizwa. (2) 5.2.2 Buyelela umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko ufake isakhi sokukhulisa. URhulumende uloba amapilisi ngebanga labantu abathengisa iindakamizwa. (1) 5.2.3 Thatha igama elithalelweko uzakhele wakho umutjho kodwana liveze umqondo ohlukileko. Ekadeni isidakamizwa esiyisangu besitjalwa ngentanga sisetjenziswe njengesihlahla. (1) 5.2.4 Buyelela umutjho ongenzasi kodwana uwuthome ngegama elithalelweko. Abantu abasesebatjha babhema iindakamizwa bagcine sele bamakhoboka wazo. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all