Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12202410 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2024 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 80 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA Ukutshwaywa ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi eempendulweni akukafaneli ukujeziswa ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo. (iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lamukelekile. • Imibuzo evulekileko efuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA). • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted). • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwehluka kwamalimi wesiphande. • Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 1: ISIFUNDO SOKUZWISISA 1.1 1.1.1 NguDorhodera Ashleigh Craig. √ (1) 1.1.2 IYunivesithi ye-Wits ihlathulula bona i-Mental Health bujamo ozithola ukibo obuthinta indlela ozizwa ngayo, indlela ocabanga ngayo nendlela oziphatha ngayo. √√ (2) 1.1.3 - Uzizwa adiniwe esikhathini esinengi. √ - Uzizwa adanile esikhathini esinengi. √ - Uhlala athukile. √ - Uzizwa azisola esikhathini esinengi. √ - Kunokutjhugutjhuguluka kwendlela azizwa ngayo ngesikhatjhana esincanI. √ - Abanye babonakala ngokungasakghoni ukuzibandakanya nabangani nakezinye izinto ebebathanda ukuzenza. √ - Abanye abakghoni ukujamelana nokugandeleleka okujayelekileko okubamba woke umuntu. √ - Abanye baba nemicabango yokuzibulala. √ - Esikhathini esinye abanye baba nemiraro yokusela utjwala nokubhema iindakamizwa ngendlela edluleleko. √ - Abanye babonakala ngokuthanda ukulwa. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla). (2) 1.1.4 Isizathu kukobana laba abahlala emadorobheni isikopilo labo limatasatasa belenza bona bagcine bagandeleleka. √ (1) 1.1.5 Abantu bengubo bayamukela bebafune nesizo kodwana abantu bembaji abaveli tjhatjhalazi ukuze bathole isizo/abantu bembaji bayathula bese babonakale ngamatshwayo bona banomraro lo. √√ (2) 1.1.6 - Abanye bebazibuza bona ingogwana le iphela nini. √ - Abanye bazibuza bona inga kghani angekhe baloba imisebenzabo njengombana kukatelelekile bona bahlale emakhaya. √ - Abanye baba nemiraro yokutlhoriseka emakhaya. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.7 D/A no C. (2) 1.1.8 Lokha abantu nabafundiswe ngokwaneleko bakghona ukubona msinya nabanomraro wokuphila kuhle ngokomkhumbulo (i-Mental Health)/Bangakghona ukuba neendlela zokobana babulawule njani ubulwelobu (i-Mental Health)/Bangakghona ukubekezelela abantu abaphila nawo umraro lo. √√ (Nezinye iimpendulo ezinembako zakwamukelwa.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.9 Akusilo iqiniso ngombana umraro lo ubamba woke umuntu awuyi ngokobana umhlophe nanyana unzima./Eembhedlela lapho batjheja khona abantu abanomraro lo kukhona yoke imihlobo yabantu abamhlophe nabanzima. √√ (2) 1.1.10 Kulokha ababelethi nabamadanisa umntwanabo ongakghoniko esikolweni nabanye abentwana abaphumelela kuhle/nabanganikeli umntwana osafundako isekelo eemfundweni ezimbhalelako/ nabakhethela umntwana wabo iimfundo/ibizelo ekufanele alilandele nakaqeda igreyidi le-12. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.11 - Ukuba neenkolodo ezinengi. √ - Ukutlhaga khulu. √ - Ukugandeleleka ngokomsebenzi. √ - Ukutlhoga imali. √ - Ukuba sebudlelwaneni obunokutlhoriseka ngaphakathi. √ (ZIMBILI iimpendulo kezingehla kanye nezinye iimpendulo ezinembako ezingavezwa bafundi zizakwamukelwa.) (2) 1.1.12 UmNyango wezeFundo ungaqinisekisa bona abafundi ababi nawo umraro wokugandeleleka ngokobana bafundiswe ngawo, bazi namatshwayo wobujamobu/Kufanele banganikelwa imisebenzi eminengi engagcina babhalelwa kuyenza ngombana lokho kungabalethela ukugandeleleka ngokomkhumbulo. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.13 - Ngiyazwelana nabo ngombana basuke balingile ukufumana isizo kodwana babhalelwa kungakho bagcina sele bathatha isiqunto sokuzibulala nje. √√ - Angizwelani nabo ngombana lokha nawunomraro zikhona ezinye iindlela zokurarulula umraro lowo, njengokufuna isizo ebantwini abakhulu nakilabo ebanelwazi ngomraro onawo bewugcine usizakele kunokobana uzibulale. √√ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2 1.2.1 - Abentwana bafunda ndawonye/ngesiqhema. √ - Abentwana abanye bayatlola. √ - Abentwana abanye bayakhuluma bayasizana ngalokho abakufundako. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2.2 - Iwatjhi ingasiza abentwanaba bona bakghone ukubona bonyana sebathethe isikhathi esingangani bafunda isifundo esithileko/ Iwatjhi ingabasiza ukubona bona isikhathi sesifundo esithileko sesiphelile sekufanele baqalane nezinye. √√ - Iimpensela zingabasiza ukutlola nokugwala. √√ - Umtjhini wokubala/ikhalikhuleytha ingabasiza ekubaleni. √√ - Iincwadezi zingabasiza ukuthola elinye ilwazi elimayelana neemfundo zabo. √√ - Umtjhini wokulola iimpensela ungasiza bona balole iimpensela ukuze bakghone ukutlola. √√ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.2.3 - Bazokuba bentwana abanelwazi lepilo ngokungeneleleko ngonobangela wokufunda iincwadi. √ - Bazokuba bentwana abayithandako nabayikhuthaleleko incwadi. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namatshwayo wokubona umuntu omngani wamambala. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO 1 ʹUmngani wamambala ngonekghono 1 Umngani wamambala lokukusekela nawusebudisini.ʹ ngokusekelako nawusebudisini. 2 ʹUmngani wamambala 2 Umngani weqiniso uyakukhuthaza uyakukhuthaza bona ukhule bona ukhule epilweni. epilweni.ʹ 3 ʹKufanele umngani abe 3 Umngani othembekileko ngokutjela ngothembekileko ekuvezeni iqiniso itlha ephathelene nobunjalo mayelana nendlela ophila ngayo.ʹ bepilwakho. 4 ʹUmngani olungileko ngokwenza 4 Uyatjhaphuluka bewuziveze ubunjalo ukghone ukuziveza ubunjalo bakho bakho nawunomngani olungileko. nawunaye.ʹ 5 ʹNawuzwe ubuhlungu nguye 5 Umngani wamambala ngilowo oletha okududuzako.ʹ induduzo ebuhlungwini oqalene nabo. 6 ʹUmngani akaziphe isikhathi sakho.ʹ 6 Umngani kufanele azinikele isikhathi sokuba nawe. 7 ʹUmngani wamambala 7 Umngani wamambala ngokwazi ngomthembako, okghona ukumtjela ukugcina ifihlwakho. iimfihlo zakho.ʹ 8 ʹUmngani ophanako muhle.ʹ 8 Umngani omuhle ngonehliziyo yokupha. AMAPHUZU ALIKHOMBA KANGEHLA Inani lamagama asetjenzisiweko [46] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO. Ukutshwaya kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko ngokufunwa mbuzo. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu elilungileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. - Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo welimi. o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi. • Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 3: ISIKHANGISO 3.1 - Ungabadosela umtato. √ - Ungabafunyana ku-WhatsApp. √ - Ungabathinta ku-Facebook. √ (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 3.2 Kukhangiswa amalampa atjhatjhiswako. √ (1) 3.3 Yigezi engumafavuke. √ (1) 3.4 Akathengiselwa abasafundako. √ (1) 3.5 A/Zigedle uledlhe. √ (1) 3.6 Ikulumo le ihlathulula bona igezi inande ikhanyisa ibuye icime godu. √ (1) 3.7 Isaphulelo sama-50% sitholakala nawuthenga mabili ukuya phezulu. √ (1) 3.8 - Iye ngombana lokha igezi nayingekho abantu bayakghona ukukhanyisa benze neminye imisebenzi efana nokufunda nokutlola. √ - Awa ngombana amalampa la akhanyisa kwaphela angeze wakghona ukupheka ngawo begodu nawo atlhoga igezi ukuze asebenze. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 3.9 Umtlami wesikhangiswesi akakaphumeleli ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngombana: - Amanani wemikhiqizo le akakavezwa. √ - Indawo lapho singathola khona imikhiqizo le ayikavezwa. √ Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya Umtlami wesikhangiswesi uphumelele ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngombana: - Iinthombe zemikhiqizo ekhangiswako ziveziwe. √ -Utlole ngamaledere amakhulu emagameni asetjenziselwe ukurogela/ikudosa abathengi. √ - Imibandela iveziwe beyatlolwa ngamaledere amancani. √ - Imininingwana yokuthintana yabakhangisi iveziwe. √ (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela anikele ipendulo EYODWA kezingehla.) (1) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 Miphumela yakhe yegreyidi le-12/Miphumela. √ (1) 4.2 Ngubamkhulwakhe. √ (1) 4.3 Eemfundweni ezine uthole ileveli yesi-2. √ (1) 4.4 Unina bekabhadela utitjhere wangeqadi bona amsize eemfundweni zakhe. (1) 4.5 D/Uyacabanga. √ (1) 4.6 Ukusonga izandla kwakaNomadlhari efreyimini yesi-3 kusitjela bona udanile/uphelelwe mamandla ngombana bekanotitjhere wangeqadi omsiza ngeSayensi yezokuLima/bekazitjela bona uphumelele kuhle.√ (1) 4.7 - Kungaba kukobana bekanganalo irhelo lokufunda. √ (1) - Bekuthi nakufanele afunde acoce nabangani eenkundleni zokuthintana. - Bekafundela ngekamurwini. - Bekangafundi ngokwaneleko. √ (Ipendulo enembako izakwamukelwa.) (1) 4.8 Kungcono ngiyokutlola godu iSayensi yezokuLima neemBalo. √ (1) 4.9 Amasokana wanamhlanje awavuki ayokufuna umsebenzi, adosana neenkhumba athembele emalini kaRhulumende ema-R350. √ (1) (Umutjho onembako uzakwamukelwa.) [10] UMBUZO 5: IPHROZI 5.1.1 UMabusa uzifumene e-University of South Africa. √ (1) 5.1.2 (a) Umhlalaphasi – Ibizomvango/ibizoqarha. √ (1) (b) Hlala – Isenzo. √ (1) Phasi – Isandiso sendawo/undaweni√. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 5.1.3 Ihloko kaMabusa ihlonywe phezu kwetafula.√ (1) 5.1.4 Umu-√ (1) 5.1.5 Ngayizolo - Isandiso sesikhathi. √ (1) 5.1.6 Uzokugaya amathambo wehloko ngesikhundla esilengako. √ (1) 5.1.7 Iimfundo zakhe zazimvumela bona abe mphathi wesikolo. √ (1) 5.1.8 C/Akujayele. √√ (2) 5.1.9 Isifaniso/Isimanyaniso √ (1) 5.1.10 UMarikiriki uthe kuMabusa akalethe zoke iinkhiya zesikolo kuye/ UMarikiriki uthe uMabusa akalethe zoke iinkhiya zesikolo kuye. √√ (2) 5.2 5.2.1 Iintombi zingena etatawini lezemidlalo. √ (1) 5.2.2 Isiqhema sithumbe iimendlela zesiliva. √ (1) 5.2.3 - Igama elithi,ʹhleʹ liletha umqondo welimi lokuncenga/wokubawa lokurabhela.√ (1) - Lisetjenziswa nawuncenga/nawurabhela umuntu.√ (1) 5.2.4 Abantu bebangabulala inyoka embuthanweni we-ANC obewubanjelwe eDurban. √√ (Umutjho onembako uzakwamukelwa.) (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all