Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 1 DBE/2023
SCE/NSC
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
2023
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi abu-18.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper
Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 18
- File size
- 620.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 18
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paper
Questions in this paper
- Question 1.1Ubukghwari / Literature (Set Works)17 marks
- Question 1.2Ubukghwari / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.1Ubukghwari / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.2Ubukghwari / Literature (Set Works)17 marks
- Question 3.1Ubukghwari / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Ubukghwari / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/2023
SC/NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo
le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINE:
ISIGABA A: Inovela (35)
ISIGABA B: Umdlalo (35)
ISIGABA C: Iindaba ezifitjhani (35)
ISIGABA D: Iinkondlo (35)
4. Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo.
ISIGABA A: INOVELA
Phendula imibuzo yenovela oyifundileko.
ISIGABA B: UMDLALO
Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko.
ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI.
ISIGABA D: IINKONDLO
Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI.
5. Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile.
6. Landela imiyalo onikelwe yona ekuthomeni kwaleso naleso sigaba
ngokuyelela okukhulu.
7. Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni
lemibuzo.
8. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-75
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-75
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-75
ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-75
10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/2023
SC/NSC
IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO:
Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo.
ISIGABA A: INOVELA
Phendula YOKE imibuzo.
INOMBORO YOMBUZO IMITLOMELO INOMBORO YEKHASI
1.1 UBonakele 17 5
1.2 UBonakele 18 6
ISIGABA B: UMDLALO
Phendula YOKE imibuzo.
2.1 Umngani 18 8
2.2 Umngani 17 10
ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
Phendula YOKE imibuzo.
3.1 'Baba-ke' 18 12
3.2 'Ngangizakubuza bani' 17 13
ISIGABA D: IINKONDLO
Phendula YOKE imibuzo.
4.1 'Uyangena umlobokazi' 17 15
4.2 'Mbizo yokuthula' 18 17
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/2023
SC/NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule
YOKE imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA (√)
ISIGABA A:
UMBUZO 1.1 1.1.1–1.1.10 2
UMBUZO 1.2 1.2.1–1.2.10
ISIGABA B:
UMBUZO 2.1 2.1.1–2.1.11 2
UMBUZO 2.2 2.2.1–2.2.10
ISIGABA C:
UMBUZO 3.1 3.1.1–3.1.11 2
UMBUZO 3.2 3.2.1–3.2.11
ISIGABA D:
UMBUZO 4.1 4.1.1–4.1.9 2
UMBUZO 4.2 4.2.1–4.2.10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA A: INOVELA
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana
1.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Umcabango wokobana uBonakele atjhiye ikhabo noyise, aziphe inarha
njengonina, awumlisi, uziphe amandla. 'Ubaba kufanele athokoze khulu
ngombana nakhu namhlanje sengifunde bengafika ebangeni lesibili, kunjalo
nje sengineminyaka elitjhumi nambili. Yeke koke lokhu kutjho khona bonyana
angisese mntwana omncani ongabhalelwa kuziphilisa ngombana vele 5
nalapha ngakwethu ngiyaziphilisa. Akekho umuntu ongitjhejako. Koke lokho
kungikatelele bona ngikwazi ukuziphatha ngokwami.'
UBonakele ucabanga koke lokhu nje, uvela esikolweni uya ngakwabo,
'Ngizakusuka lapha kwethu ngiziphe inarha ngombana umma kaBafunani
muva nje sele asiza ngamalalo lapha kimi. Sele angenza isiratjha sakhe.' 10
Ngitjho nomuntu ophambana noBonakele, bekangazibonela angakabuzi
nokubuza bonyana yikulu into egoma uBonakele ngehliziyweni ngombana
iinyembezi khabe zehla zehlile kodwana azisule msinyana ngombana
angathandi bona abantu babone bonyana uyalila ngehliziywenakhe.
'Angisafuni ukwiza litho lalapha kwethu.' 15
'Kusasa ngizakuvukela indlela. Iye, ngizakuvukela indlela!' Watjho njalo
waphakamisa iinyawo enzela bona khona azakufika kwaba alungise
izambatho zakhe uyise angakafiki ngombana angahle ambuze imibuzwana
engapheliko. UBonakele nakathi wenza into, uyenza angasaqali emuva
kodwana uqala phambili kwaphela. Usuke unetjhudu elikhulu nakwenzeka 20
akubikele ngomtlhagwakhe ngombana akusuye umntwana othanda bona
abantu babone iinyembezi zakhe.
[Ikhasi 4–5]
1.1.1 UBonakele wayekuliphi ibanga nakasuka eSiyabuswa begodu
wayeneminyaka emingaki? (2)
1.1.2 Ungewakwabani unina lakaBafunani begodu ubuya kiyiphi indawo? (2)
1.1.3 Ngokurhunyezweko hlathulula izehlakalo ezenza bona uBonakele
adele ikhabo aziphe inarha. (2)
1.1.4 Veza okuvela tjhatjhalazi okukhombisa bona uBonakele
bekamthanda uyise. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
1.1.5 Ubaba uMbuyiseli uyindoda enobuntu.
Sekela isitatimende esingehla ngephuzu ELILODWA. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/2023
SC/NSC
1.1.6 LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona unina lakaBafunani
nguye obekathathela uBafunani iinqunto epilweni nezenza bona
angakghoni ukuzijamela epilweni? Sekela isiqunto osithathako
ngamaphuzu AMABILI. (2)
1.1.7 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona uMahlangu
akhethwe njengomlingisi oyihlanganisa kilenovela? (2)
1.1.8 Hlathulula isehlakalo NGASINYE esiveza umhlobo werarano lokha
uBonakele nakafika eDaveyton.
(a) Irarano hlangana nabalingisi. (1)
(b) Irarano hlangana nomlingisi nendawo. (1)
1.1.9 Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele nofana
akakaphumeleli ukuthiya umlingisi oyikutani ibizo elithi; 'Bonakele.' (2)
1.1.10 Coca ngesifundo esitholakala enovelini le ngepilo yomlingisi
onguBonakele. (1)
1.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
Wasala abambe wangenzasi uThokozani ngombana nakhu akhange
asamhlathululela uBafunani lokhu agade afuna ukumtjela khona. Kwathi
akamvimbe kodwana wabuye wazisola ngombana abona bonyana uBafunani
angekhe asajama akhulume naye.
'Into eyenza bona ngisabe ukumtjela indaba engimphathele yona kukobana 5
usese mncani umntazana lo kodwana e … yena indaba nje kukobanyana
ucabanga bona usese mncancani. Akazi bona abakhozi bakhe sebavulile
lapha emehlweni. Angazi bona ngingamngena ngakuphi umntazana
wakwaMahlangu lo kodwana kuzakulunga.'
Watjho njalo uThokozani wangena indlela naye waya ekhabo. UThokozani lo 10
isibongo sakhe ngowakwaKhoza. Ufunda ibanga lekhomba esikolweni
okuthiwa yiBuhlebethu khona ngeSiyabuswa. Umsana onganandaba
nefundo. Nakhona esikolweni uyaya nje ngombana ababelethi bathi aye.
Kodwana yena ayikho nje nakancancani indaba yokobana afunde ngombana
akazi bonyana nakafundako nje, ufundela ini ngombana nakwabo abatlhagi. 15
Uyise ngutitjherehloko ngesikolweni. Woke umuntu uyazibonela bona lapha
kwaKhoza babantu abanezwano nokuhlalisana kuhle. Babantu abakwaziko
ukuzirarululela iinkinga zabo zomndeni. Bamakholwa banjalo nje. UThokozani
lo ukhulela emndenini onethando nethabo ngenkathi zoke.
'Umsana wakwaKhoza kodwana ngabe ungenwe yini muva nje? Ngitjho 20
ngombana uThokozani lo msana oziphatha kuhle nonehlonipho kodwana into
esele imngene le, nami angazi bonyana kuyini kangaka nje.' UBafunani
ungengutjeni, uyacabanga.
[Ikhasi 40–41]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/2023
SC/NSC
1.2.1 Tlola indawo nesikhundla lapho kusebenza khona uyise
kaThokozani. (2)
1.2.2 Veza indaba uThokozani angabaza ukuyitjela uBafunani kanye
nesizathu esimbhalelisako. (2)
1.2.3 Tlola umehluko okhona ngokwehlalisano phakathi komuzi
wakwaKhoza nowakwaMahlangu. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.2.4 Rhunyeza umphumela owavelela uBafunani ngemva
kokuthandana kwakhe noThokozani. (1)
1.2.5 Ucabanga bona bewuyini umnqopho womtloli wokwenza bona
uNaSilombo abhale ukuyokubika umlandu kwaKhoza? (2)
1.2.6 Ucabanga bona siyini isizathu somtloli sokobana asebenzise
umlingisi onguSgwadi ukobana kube nguye ozokutjela uMahlangu
bona ayokufuna abentwabakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.2.7 Ingabe isenzo sakaDabula sokungena ngelawini lakaBonakele
ngaphandle kokukokoda, afike akhulume ngendlela athanda ngayo
noBonakele le sisitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
1.2.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.
Umlingisi oyimbangi enoveleni le ngu …
A Bafunani.
B NaSilombo.
C Mahlangu.
D NaMndebele. (1)
1.2.9 Ingabe isenzo sakaMahlangu sokuthobela koke okufunwa
nguNaSilombo ekubeni ubegade atlhorisa uNaMndebele
SIYAKHOLWEKA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
1.2.10 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori enovelini le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA B: UMDLALO
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule
2.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
(UKhabo ukhambe yedwa ukuya ekhabo, kwathi abathathu uMlakana, uBusi
no-Oscar bakhamba bobathathu. Basese ndleleni encophe emakhabo,
bakhamba bayajama ngombana basabonisana.)
UMLAKANA: (Adanile) Bakwethu Ngiyazi bona anginamali, nekhaya
siyatlhaga, kodwana angithandi bona umuntu angikhwele 5
ehloko ngombana yena anemali nofana ekhabo banemali.
U-OSCAR: (Amkhuthaze) Bakwethu mina ngibawa bona singaphiki
noKhabo, soke siyazi uKhabo akakwazi ukukhuluma nabantu,
begodu nepilo ephilwa nguye ekhabo ayifani nepilo thina
esiyiphila emakhaya. Ngalokho asilibaleni ngakho koke 10
akukhulumileko. Thina sisodwa asakheni amano wokulinga
ukukusiza ngemali, siboneni bona siyaphumelela ngawo.
UMLAKANA: Unembile lapho Oscar, asiliseni abantu abasigabisela ngemali
bakhambe bodwa. Ngiyathaba ukubona itjisakalo yenu
yokulinga ukungisiza bona nami ngikwazi ukufezakalisa 15
ibhudango lami lokuragela phambili ngokufunda.
U-OSCAR: Ukuphika noKhabo angeze kwasisiza ngalitho, soke siyamazi
bona uKhabo ifundo akayithandisisi kuhle.
UBUSI: Mina wangitjela emehlweni bona yena waphasa ibanga
letjhumi akasarageli phambili ngefundo. 20
UMLAKANA: Yeke ufuna nami ngifane naye?
UBUSI: (Ngokurhaba) Uzokufana naye njani, ngombana ekhenu
abanamali, ngalokho angeze bakghona ukukwenzela nanyana
yini oyitlhogako? Yena ukhuluma nje uyazi bona ummakhe
umupha imali ayifunako ngesikhathi nangendlela afuna ngayo. 25
U-OSCAR: Yinolwani into ekhulunywa nguKhabo.
UMLAKANA: Yinolwani vele. Mina ngifuna ifundo begodu ngiyithanda khulu
ifundo, nanyana nginganamali nje, kodwana kulibhudango lami
bona ngizifumane ngiseyunivesithi ngifunda.
[Ikhasi 19–20]
2.1.1 Tlola igama lomdlali ekuthiwa akakwazi ukukhuluma nabantu. (1)
2.1.2 Veza isitjhijilo esibangela bona uMlakana abhalelwe kukuya
eyunivesithi. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/2023
SC/NSC
2.1.3 Veza iinsombululo zemiraro yabadlali abalandelako ezivezwa
babelethi babo mayelana nokuragela phambili neemfundo zabo.
(a) UMlakana (1)
(b) UBusi (1)
2.1.4 Rhunyeza imbangela eyenza bona uKhabo akhambe yedwa
njengoba kusitjhiwo etheksthini engehla le. (2)
2.1.5 Veza OKUKODWA okufanako okwakwenziwa bafundaba
ngaphambilini nokwenza bona sibathole bakulobu bujamo
obuvezwe etheksthini engehla. (1)
2.1.6 Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuwufikisa kiliphi izinga
umdlalo ngokuya ngokwemileyo yesakhiwana ngokwenza bona
uSello aboleke uMlakana imali yokuyozitlolisa eyunivesithi?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.1.7 Ingabe isenzo sakaBusi sokuthula angatjeli muntu ngokukatwa
kwakhe nguMlakana sisitjelani ngobujamo egade angaphasi
kwabo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.1.8 Hlathulula umhlobo werarano osilethele ikulumiswano etholakala
etheksthini engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.1.9 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.
Ummongondaba womdlalo lo ku …
A sekelana kwabangani.
B ngathembeki kwabangani.
C kuthengiswa kweendakamizwa.
D kubotjhwa kwakaMlakana. (1)
2.1.10 Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela isingeniso somdlalo lo. (2)
2.1.11 Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele ukunikela umdlalo
lo isihloko esinembako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/2023
SC/NSC
2.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
(Kungemva kwamidina kwaMahlangu kuqeda ukuphuma isondo, uMlakana
nabakhozi bakhe bayahlangana, baphana umlomo. Bajame ngaphasi komuthi
ngombana ilanga lisatjhisa.)
UKHABO: (Athabile) Bakwethu ngiyathokoza ukunibona ningithabele.
Mina besele ngidlumbana bona seniyanginina, ngombana 5
saphambana ngamezwi.
UMLAKANA: Thina Khabo sasingaphikisani nawe, sasiphikisana nekulumo
yakho kwaphela.
UBUSI: Into ebesilwisana nayo, kukobana wena bewufuna
ukusikhandela kilokhu esikufunako. 10
UKHABO: Alo niphethe ngani?
U-OSCAR: (Azikhomba) Mina sengizitlolisile eyunivesithi. Kodwana
iinfundo ziyokuthoma ngenyanga ezako uMhlolanja.
UKHABO: UBusi banoMlakana bona?
UMLAKANA: UBusi uzokuya ukuyozitlolisa ngeLesibili. 15
UBUSI: (Angenelela) Bese siraga ngokubuthelela enye imali uMlakana
azozitlolisa ngayo.
U-OSCAR: Siyathemba bona kuzakuthi uTjhirhweni lo, sizabe
sesiyibuthelele yoke imali leyo.
UKHABO: (Abathokozisa) Ziindaba ezimnandi lezo. 20
U-OSCAR: (Anqophise kuKhabo) Alo wena uraga njani ngepilo?
UKHABO: Mina ngisale ngasungula irhwebo lokulungisa iinhluthu
zabantu, bengihlanze neenkoloyi, ngithengisa nokudla. Kiyo
yoke lemisebenzi ngiqatjhe abasebenzi abalitjhumi.
UMLAKANA: (Amthokozisa) Lirhwebo elihle khulu lelo Khabo. 25
UBUSI: Alo ulisungule njani irhwebo lakho lelo?
UKHABO: Ngithethe imali umma athe ngiyozitlolisa ngayo eyunivesithi,
ngasungula irhwelo leli.
UMLAKANA: Siyakuthokozisa kwamambala Khabo. Ube nomkhumbulo
omuhle wokusungula irhwebo elizokubuyisa msinya yoke 30
imalakho oyisebenzisileko nawulisungulako.
UBUSI: (Akhuluma ahleka.) Nami ngithaba khulu ngombana angeze
ngisatlhaga nangifuna ukulungisa iinhluthu. Sengizokuza
kuwe.
BOKE: (Bahleke) 35
U-OSCAR: Nathi nasilambileko sesizokudla erhwebwni lakho. Usiphekele
ukudla okumnandi.
[Ikhasi 40–41]
2.2.1 Tlola izinto ezenziwa erhwebeni lakaBusi. Ipendulwakho ayibe
maphuzu AMABILI. (2)
2.2.2 Hlathulula okufanako phakathi kwezinto ezenziwa nguSello
noMbizo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 11 DBE/2023
SC/NSC
2.2.3 Ngiyiphi ikolelo evezwe kilomdlalo? (1)
2.2.4 Ngokurhunyezweko hlathulula bona aboStanza noMbizo
bahlobana njani. (2)
2.2.5 Khetha ipendulo enembako kezilandelako.
Umdlali oyihlanganisa kilomdlalo …
A nguBusi ngombana nguye ohlanganisa unina noMlakana.
B nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa abangani bakhe
noMlakana.
C nguBusi ngombana nguye ohlanganisa uMlakana No-Oscar
D nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa uSello noMlakana. (2)
2.2.6 LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona uKhabo uvezwe amdlali
oyithanda khulu imali? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA. (2)
2.2.7 Ucabanga bona ngisiphi isizinda sesikhathi esivezwe kilomdlalo?
Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
2.2.8 Ucabanga bona ngikuphi okusitjela bona umalume kaMlakana
umumuntu odobha phasi? (1)
2.2.9 Ingabe isenzo sakaMlakana sokukata uBusi nanyana babangani
nje SIYAKHOLWEKWA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (1)
2.2.10 Coca ngesehlakalo esisitlhori esibonakala emdlalweni ongehla lo. (2)
IMITLOMELO YESIGABA B: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 12 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye
3.1 'BABA-KE' – NJ Msiza
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
Ukhamba nje ubeka ugogwakhe umlandu ngokukhetha ukwakha
ngekugcineni kwemizi yeMadakaneni. Nakuna izulu, umlambo ugcwala khulu
uthole amanzi esele afuna ukurhurhula izindlwana zomtlhago esolo zafulelwa
ngubamkhulwakhe ngotjani esolo beza nabo nabasuka emaplasini.
Lona iqhegu sele laziyela kiboyisemkhulu. Abentwana bangakhula umbelethi 5
usala ayedwa kwangasuthi azange akhe abelethe. Ugogo kaNkululeko naye
abentazana bakwakhe bendile, amadodana nawo ayozakhela eMhluzi
esigoga. Nasingekho isizukulwani sakhe kuthula kuthi du!
Ukufunda akupheli, khulukhulu nasele kuvela izinto ezithusako. Malwele,
zizenzo ezithusako njengokukata, ukubulala ngesihluku nezinye ezinengi. 10
Njengomntazanyana osesemncani, uNkululeko yena usuthatha ukuthi
nawufundako uba nalapha uyokujama khona ungasafunda. Bathe sele
bangematlasini bezwa ngesimbi ebiza woke umfundi bonyana atjhinge
eholweni.
Nabo bezamaphilo besele bavela nge-ofisini likatitjherehloko barhabele 15
eholweni. Ngemva kokuthandaza besele kunanyathiselwe iinthombe zabantu
abathusa khulu. Bathome ngokurhaba abahlengi ngesiyelelilo abeze ngaso.
'Gogo! Mina ngithukwe khulu namhlanjesi esikolweni. Besele ngisithi sizakhe
siphumule ngombana liyasa liyatjhinga sitjelwa ngobulwele bentumbantonga
kwanjesi sele sithi siphumulile kanti sidlalile'. 20
Ahlathululele ugogwakhe ngobulwele obutjha esele budlule namaphilo
wabantu abanengi. Ugogwakhe avele athi: 'Bathomile nje ningomasubalalela
ezinyezi banamanga.' UNkululeko alinge ngamandla abonise ugogwakhe.
[Ikhasi 22]
3.1.1 Tlola indawo lapha kuhlala khona uNkululeko. (1)
3.1.2 Veza ubulwele obuthuse uNkululeko. (1)
3.1.3 Veza obunye ubulwele obuvezwe endatjaneni le. (1)
3.1.4 Hlathulula bona ugogo wayamukela njani indaba eyeza
noNkululeko. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 13 DBE/2023
SC/NSC
3.1.5 Ngokurhunyezweko hlathulula indlela uNkululeko azi ngayo
ngobulwelobu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.1.6 Ingabe isenzo sakaNkululeko sokurhabela ekhaya
ayokuhlathululela ugogwakhe ngendaba ayithole esikolweni
simveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.1.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Iindatjana le yenzeka endaweni yedorobheni. (2)
3.1.8 Ucabanga bona bekuyini ihloso yomtloli yokusebenzisa abafundi
lokha nakaveza indaba yobulwele oburhagelekobu esikolweni.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.1.9 Umukghwa kagogo wokungafuni ukukholwa ngobulwelobu
usitjelani ngabantu abadala? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (1)
3.1.10 Ngokubona kwakho, ucabanga bona ngiwuphi ummoya esivezelwa
wona endatjaneni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA (2)
3.1.11 Coca ngommongondaba wendatjana le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
3.2 'NGANGIZAKUBUZA BANI' – NJ Thamana
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
UNoNjengabo uvuke wabilisela uMasangana amanzi wokuhlamba,
nasikhuluma ngoMasangana sitjho uSithole, nakaqeda ukumthelela wadobha
iqwatjhi lomthanyelo waphumela ngaphandle wayokuthanyela. Ubathe ulindile
bonyana uSobentwana uzakhe aphume ayokuthewukela kodwana akaveli.
Ugcina sele azomhlola bonyana ubanjwe yini angaphumi ngombana 5
neenkhwelo ziyaphela nakungabetha i-iri lekhomba.
Asangena emnyango uyabuza. 'SoNjengabo kanti kubhala kuphi? Kazi
kusemini. Kghani unento yokukhamba na?' Angakaliginyi abesele
amphendulile. Kazi akathathi kude ukufuthumela, ngesikhathi esincani
ugcwala ipotjwana uMasangana. 'Tjhephana uzwene nobani noNjengabo 10
bonyana ngizakukhamba ngesamarimarima bese yena akghone
ukuzokuditjha kwamapha? Usithathaphi isibindi sokungiqotjha emzini wami?'
Ngokudana aphendule uNaMarhayise bonyana yena bekazibuzela nje,
abethe isandla phezu kwesinye. Uyahlonipha umkakhe utjengisa bona
wakhulela emzini onomthetho kwaHlatjwayo. UMasangana abuze umkakhe 15
bonyana aboNjengabo naboSphiwana bavuka nini abayi esikolweni na?
Kungakadluli isikhathi eside uMasangana wadobha umtjhini wakhe wokusika
amathayela wasalisa watjhinga endleleni.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 14 DBE/2023
SC/NSC
USithole wakhe eSphago eduze nendlela etjhinga ngeKghaphamadi. Uphuma
ekuseni nje urhabele emsebenzini ngeDennilton e-OR Tambo. Basale bavuka 20
abentwana bazilungiselele ukuya esikolweni. Ngetjhudu akhambe msinya
uMasingana. Uthe nakafika endleleni yemsilekhondlo wathola bonyana
indlela iyalungiswa. Kwamthatha isikhatjhana ukobana afike lapho atjhinga
khona.
[Ikhasi 43–44]
3.2.1 Tlola amagama wabentwana ABABILI bakaSithole. (2)
3.2.2 Ngamaphuzu AMABILI rhunyeza izinto ezisitjela bona
uNaMrhayise umumuntu okhutheleko. (2)
3.2.3 Hlathulula ingozi evelele uNjengabo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (1)
3.2.4 Dzubhula amagama asitjela bona uMasangana ungubaba
ongamthembiko umkakhe. (1)
3.2.5 Rhunyeza isehlakalo esabangela bona uMasangana agcine sele
abethe udorhodere esibhedlela. (1)
3.2.6 Hlathulula isisusa serarano esitholakala endatjaneni le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.2.7 Ingabe ukudosa kanengi umtato kukaMasangana nanyana sele
atjeliwe bona angasadosa kusitjelani ngobujamo abekakibo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
3.2.8 Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana
AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA.
UNaMrhayise ungumma onesibindi nokwaziko ukujamelana
nanyana ngibuphi ubujamo. (2)
3.2.9 Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuyifikisa kiliphi izinga
indatjana le ngaphasi kwesakhiwana ngokwenza bona
uMasangana abuze bona abodorhodere bawahlalise kuhle
amathambo womntwanakhe ngaphambi kobana bamfake
isamende? (2)
3.2.10 Coca ngomhlobo werarano elitholakala hlangana noMasangana
nabodorhodera ngemva kokuthola bona uNjengabo usamendelwe
kabutjha. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
3.2.11 Tshwaya ngesizinda sesikhathi esitholakala etheksthini engehla.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
IMITLOMELO YESIGABA C: 35
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 15 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA D: IINKONDLO
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 4: UYANGENA UMLOBIKAZI – MS Ntuli
4.1 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
UYANGENA UMLOBOKAZI – MS Ntuli
1 Kwakwakwakwii …!
2 Uyangen' umlobokazi,
3 Unyanyatha njengenwabu;
4 Ugeje ngezikanokutjho,
5 Nango weenkom' ezimasongesonge,
6 Zeempondw' ezilemele futhi.
7 Madoda phumani neenkhande,
8 Nizokuthambel' igugu lomuzi,
9 Ikwekwez' ekhanya salanga:
10 Ikwekwezi yomkhanyo wezungulekosi.
11 Hlaban' uMafunazoke
12 Ikomo kababa yesiko, angene.
13 Mfaz' eenyaw' ezimabatha
14 Sukel' ukutunatuna njengombhenyani,
15 Uhlangel' ukuphuma kwelanga:
16 Ulis' ukufuthwa yintuthu
17 Ing' ungamaqubutjhwana
18 Ing' awunakhenomkhulu likhona.
19 Bamangel' abathi bayazazi;
20 Babasith' umend' awukho,
21 Bathi; akayikuwubona.
22 Nang' umlobokaz' angena!
23 Ungen' anyanyatha njengenwabu,
24 Ungen' agubuzele njengogubudu.
25 Kwakwakwakwii …!
26 Nomaphelaphelana yelusa
27 Ilimu lakh' elimakghwakghwa,
28 Libophe lingangeni nomlobokazi.
29 Makhelwana khalim' ihliziywakho,
30 Ulis' ukuhlolahlola ngombunjwana.
31 Uyangen' umlobokazi;
32 Nosokana thanyela,
33 Ungalis' iinzibi zibuthene
34 Emva komnyango inga
35 Zihlekis' abayeni zinganamazinyo.
36 Uyangen' umma ...
37 Nosokana ningabang' ubudala.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 16 DBE/2023
SC/NSC
4.1.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe yimbongi emudeni
wesi-2 newesi-3 yekondlo engehla le. (2)
4.1.2 Ngokurhunyezweko hlathulula okufanele kwenziwe madoda
umlobokazi nakangenako ukuya ngendima yesibili. (2)
4.1.3 Tlola bona ngubani ongenako ekondlweni engehla le. (1)
4.1.4 Hlathulula okulindelwe bona kwenziwe mlobokazi nakangena
ekhakwakhe ukuya ngendima yesi-4. Ipendulwakho ayibe
maphuzu AMABILI. (2)
4.1.5 Ucabanga bona ngiziphi iinthombengqondo ezisetjenziswe
yimbongi emideni elandelako?
(a) 'Nizokuthambela igugu lomuzi' (1)
(b) 'Ikwekwez' ekhanya salanga' (1)
4.1.6 Ingabe imbongi inqopheni ngemida elandelako esekondlweni
engehla?
(a) 'Ugeje ngezikanokutjho' (1)
(b) 'Nomaphelaphelana yelusa
Ilimu lakhe' elimakghwakghwa' (2)
4.1.7 Ucabanga bona kuyini eyenza bona abomakoti bangazwani
nabosokana babo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.1.8 Coca ngommoya wekondlo engehla. (1)
4.1.9 Ngokubona kwakho ngiwuphi umlayezo esiwethulelwa yimbongi
endimeni yesi-5. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 17 DBE/2023
SC/NSC
4.2 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
MBIZO YOKUTHULA – MS Ntuli
1 Mbizo yeentjhabatjhaba zeSewula Afrika,
2 Ngikubiza ngebizo
3 Ngingasililitho ephasini;
4 Ngithi ndabezitha!
5 Mbizo yokuthula,
6 Mbizo yecolo,
7 Ngithi bayethe kuwe.
8 Mbizo, sisahlele isivunguvungwani,
9 Nakusililo sitjhile,
10 Kusele umlomo ukukhamisa,
11 Kusele imikhono ehloko;
12 Iphaphu liphaphela phezulu,
13 Ihloko itjhuguluka yodwana,
14 Umzimba uqale emva.
15 Mbizo, umzimba urabhalele,
16 Ubuqopho bubethwa mumoya,
17 Ikhakhayi litjhiswa lilanga,
18 Amehlo aqalele futhi
19 Amatjhiya akasawagubuzi;
20 Khona bekazawagubuza yimbiza?
21 Maye, aphelelwe msebenzi.
22 Mbizo, ngikutjela ngepilo,
23 Ivinyilika amanzi sengamdzwela,
24 Ubusuku senga yimini,
25 Imini senga busuku,
26 Umphako awugonywa mntwana,
27 Umuntu umilele omunye iimpondo,
28 Urharhula senga yingwe.
29 Mbizo, wena uzokuthanyela,
30 Uhlanganise iinkonjani neentakana;
31 Uhlanganise amagwigwi nabojojo,
32 Uhlanganise amakhozi namazuba,
33 Ududuze abahlolo,
34 Ududuze abahlolokazi,
35 Udunduzele iintandani.
36 Mbizo ngawe sithi:
37 Mkhulu wakwaMandela,
38 Unesibindi wakwaDe Klerk
39 Siyathokoza kewakwaButhelezi,
40 Bayethe kini noke mabandla;
41 Noke mabandla weentjhaba zeSewula-Afrika;
42 Asibe munye, sifane njeengenkwekwezi …
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 18 DBE/2023
SC/NSC
4.2.1 Tlola ivumelwano etholakala emideni elandelako bewutjho
nokobana mhlobo bani wevumelwano.
'Ngikubiza ngebizo
Ngingasililitho ephasini' (2)
4.2.2 Dzubhula amabizo AMABILI weenkhulu avezwe ekondlweni
engehla le. (2)
4.2.3 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni ongenzasi.
'Iphaphu liphaphela phezulu' (1)
4.2.4 Veza ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni ongenzasi.
'Mbizo, sisahlele isivunguvungwani' (2)
4.2.5 Ucabanga bona uyini ummongondaba omunyethwe yindima
yesibili yekondlo engehla. (2)
4.2.6 Hlathulula okutjhiwo yimbongi mayelana nembizo ekhuluma ngayo
ngomuda olandelako.
'Ngithi bayethe kuwe.' (1)
4.2.7 Ucabanga bona imbizo ekukhulunywa ngayo ekondlweni le yaba
namuphi umphumela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.2.8 Phendula isitatimende ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Abantu abanzima nabamhlophe bayalingana ngehlangothini
lezomnotho eSewula Afrika. (2)
4.2.9 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa
isithombengqondo esinembako endimeni yesi-4 yekondlo engehla. (2)
4.2.10 Tshwaya ngommongondaba wekondlo le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
IMITLOMELO YESIGABA D: 35
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele FAL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum