Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12202318 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 1 DBE/2023 SCE/NSC SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2023 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi abu-18. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINE: ISIGABA A: Inovela (35) ISIGABA B: Umdlalo (35) ISIGABA C: Iindaba ezifitjhani (35) ISIGABA D: Iinkondlo (35) 4. Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo. ISIGABA A: INOVELA Phendula imibuzo yenovela oyifundileko. ISIGABA B: UMDLALO Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko. ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI. ISIGABA D: IINKONDLO Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI. 5. Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile. 6. Landela imiyalo onikelwe yona ekuthomeni kwaleso naleso sigaba ngokuyelela okukhulu. 7. Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-75 ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-75 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO: Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo. ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. INOMBORO YOMBUZO IMITLOMELO INOMBORO YEKHASI 1.1 UBonakele 17 5 1.2 UBonakele 18 6 ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. 2.1 Umngani 18 8 2.2 Umngani 17 10 ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula YOKE imibuzo. 3.1 'Baba-ke' 18 12 3.2 'Ngangizakubuza bani' 17 13 ISIGABA D: IINKONDLO Phendula YOKE imibuzo. 4.1 'Uyangena umlobokazi' 17 15 4.2 'Mbizo yokuthula' 18 17 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule YOKE imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA (√) ISIGABA A: UMBUZO 1.1 1.1.1–1.1.10 2 UMBUZO 1.2 1.2.1–1.2.10 ISIGABA B: UMBUZO 2.1 2.1.1–2.1.11 2 UMBUZO 2.2 2.2.1–2.2.10 ISIGABA C: UMBUZO 3.1 3.1.1–3.1.11 2 UMBUZO 3.2 3.2.1–3.2.11 ISIGABA D: UMBUZO 4.1 4.1.1–4.1.9 2 UMBUZO 4.2 4.2.1–4.2.10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Umcabango wokobana uBonakele atjhiye ikhabo noyise, aziphe inarha njengonina, awumlisi, uziphe amandla. 'Ubaba kufanele athokoze khulu ngombana nakhu namhlanje sengifunde bengafika ebangeni lesibili, kunjalo nje sengineminyaka elitjhumi nambili. Yeke koke lokhu kutjho khona bonyana angisese mntwana omncani ongabhalelwa kuziphilisa ngombana vele 5 nalapha ngakwethu ngiyaziphilisa. Akekho umuntu ongitjhejako. Koke lokho kungikatelele bona ngikwazi ukuziphatha ngokwami.' UBonakele ucabanga koke lokhu nje, uvela esikolweni uya ngakwabo, 'Ngizakusuka lapha kwethu ngiziphe inarha ngombana umma kaBafunani muva nje sele asiza ngamalalo lapha kimi. Sele angenza isiratjha sakhe.' 10 Ngitjho nomuntu ophambana noBonakele, bekangazibonela angakabuzi nokubuza bonyana yikulu into egoma uBonakele ngehliziyweni ngombana iinyembezi khabe zehla zehlile kodwana azisule msinyana ngombana angathandi bona abantu babone bonyana uyalila ngehliziywenakhe. 'Angisafuni ukwiza litho lalapha kwethu.' 15 'Kusasa ngizakuvukela indlela. Iye, ngizakuvukela indlela!' Watjho njalo waphakamisa iinyawo enzela bona khona azakufika kwaba alungise izambatho zakhe uyise angakafiki ngombana angahle ambuze imibuzwana engapheliko. UBonakele nakathi wenza into, uyenza angasaqali emuva kodwana uqala phambili kwaphela. Usuke unetjhudu elikhulu nakwenzeka 20 akubikele ngomtlhagwakhe ngombana akusuye umntwana othanda bona abantu babone iinyembezi zakhe. [Ikhasi 4–5] 1.1.1 UBonakele wayekuliphi ibanga nakasuka eSiyabuswa begodu wayeneminyaka emingaki? (2) 1.1.2 Ungewakwabani unina lakaBafunani begodu ubuya kiyiphi indawo? (2) 1.1.3 Ngokurhunyezweko hlathulula izehlakalo ezenza bona uBonakele adele ikhabo aziphe inarha. (2) 1.1.4 Veza okuvela tjhatjhalazi okukhombisa bona uBonakele bekamthanda uyise. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.1.5 Ubaba uMbuyiseli uyindoda enobuntu. Sekela isitatimende esingehla ngephuzu ELILODWA. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC 1.1.6 LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona unina lakaBafunani nguye obekathathela uBafunani iinqunto epilweni nezenza bona angakghoni ukuzijamela epilweni? Sekela isiqunto osithathako ngamaphuzu AMABILI. (2) 1.1.7 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona uMahlangu akhethwe njengomlingisi oyihlanganisa kilenovela? (2) 1.1.8 Hlathulula isehlakalo NGASINYE esiveza umhlobo werarano lokha uBonakele nakafika eDaveyton. (a) Irarano hlangana nabalingisi. (1) (b) Irarano hlangana nomlingisi nendawo. (1) 1.1.9 Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele nofana akakaphumeleli ukuthiya umlingisi oyikutani ibizo elithi; 'Bonakele.' (2) 1.1.10 Coca ngesifundo esitholakala enovelini le ngepilo yomlingisi onguBonakele. (1) 1.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Wasala abambe wangenzasi uThokozani ngombana nakhu akhange asamhlathululela uBafunani lokhu agade afuna ukumtjela khona. Kwathi akamvimbe kodwana wabuye wazisola ngombana abona bonyana uBafunani angekhe asajama akhulume naye. 'Into eyenza bona ngisabe ukumtjela indaba engimphathele yona kukobana 5 usese mncani umntazana lo kodwana e … yena indaba nje kukobanyana ucabanga bona usese mncancani. Akazi bona abakhozi bakhe sebavulile lapha emehlweni. Angazi bona ngingamngena ngakuphi umntazana wakwaMahlangu lo kodwana kuzakulunga.' Watjho njalo uThokozani wangena indlela naye waya ekhabo. UThokozani lo 10 isibongo sakhe ngowakwaKhoza. Ufunda ibanga lekhomba esikolweni okuthiwa yiBuhlebethu khona ngeSiyabuswa. Umsana onganandaba nefundo. Nakhona esikolweni uyaya nje ngombana ababelethi bathi aye. Kodwana yena ayikho nje nakancancani indaba yokobana afunde ngombana akazi bonyana nakafundako nje, ufundela ini ngombana nakwabo abatlhagi. 15 Uyise ngutitjherehloko ngesikolweni. Woke umuntu uyazibonela bona lapha kwaKhoza babantu abanezwano nokuhlalisana kuhle. Babantu abakwaziko ukuzirarululela iinkinga zabo zomndeni. Bamakholwa banjalo nje. UThokozani lo ukhulela emndenini onethando nethabo ngenkathi zoke. 'Umsana wakwaKhoza kodwana ngabe ungenwe yini muva nje? Ngitjho 20 ngombana uThokozani lo msana oziphatha kuhle nonehlonipho kodwana into esele imngene le, nami angazi bonyana kuyini kangaka nje.' UBafunani ungengutjeni, uyacabanga. [Ikhasi 40–41] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC 1.2.1 Tlola indawo nesikhundla lapho kusebenza khona uyise kaThokozani. (2) 1.2.2 Veza indaba uThokozani angabaza ukuyitjela uBafunani kanye nesizathu esimbhalelisako. (2) 1.2.3 Tlola umehluko okhona ngokwehlalisano phakathi komuzi wakwaKhoza nowakwaMahlangu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.4 Rhunyeza umphumela owavelela uBafunani ngemva kokuthandana kwakhe noThokozani. (1) 1.2.5 Ucabanga bona bewuyini umnqopho womtloli wokwenza bona uNaSilombo abhale ukuyokubika umlandu kwaKhoza? (2) 1.2.6 Ucabanga bona siyini isizathu somtloli sokobana asebenzise umlingisi onguSgwadi ukobana kube nguye ozokutjela uMahlangu bona ayokufuna abentwabakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.7 Ingabe isenzo sakaDabula sokungena ngelawini lakaBonakele ngaphandle kokukokoda, afike akhulume ngendlela athanda ngayo noBonakele le sisitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.2.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Umlingisi oyimbangi enoveleni le ngu … A Bafunani. B NaSilombo. C Mahlangu. D NaMndebele. (1) 1.2.9 Ingabe isenzo sakaMahlangu sokuthobela koke okufunwa nguNaSilombo ekubeni ubegade atlhorisa uNaMndebele SIYAKHOLWEKA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.2.10 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori enovelini le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C (UKhabo ukhambe yedwa ukuya ekhabo, kwathi abathathu uMlakana, uBusi no-Oscar bakhamba bobathathu. Basese ndleleni encophe emakhabo, bakhamba bayajama ngombana basabonisana.) UMLAKANA: (Adanile) Bakwethu Ngiyazi bona anginamali, nekhaya siyatlhaga, kodwana angithandi bona umuntu angikhwele 5 ehloko ngombana yena anemali nofana ekhabo banemali. U-OSCAR: (Amkhuthaze) Bakwethu mina ngibawa bona singaphiki noKhabo, soke siyazi uKhabo akakwazi ukukhuluma nabantu, begodu nepilo ephilwa nguye ekhabo ayifani nepilo thina esiyiphila emakhaya. Ngalokho asilibaleni ngakho koke 10 akukhulumileko. Thina sisodwa asakheni amano wokulinga ukukusiza ngemali, siboneni bona siyaphumelela ngawo. UMLAKANA: Unembile lapho Oscar, asiliseni abantu abasigabisela ngemali bakhambe bodwa. Ngiyathaba ukubona itjisakalo yenu yokulinga ukungisiza bona nami ngikwazi ukufezakalisa 15 ibhudango lami lokuragela phambili ngokufunda. U-OSCAR: Ukuphika noKhabo angeze kwasisiza ngalitho, soke siyamazi bona uKhabo ifundo akayithandisisi kuhle. UBUSI: Mina wangitjela emehlweni bona yena waphasa ibanga letjhumi akasarageli phambili ngefundo. 20 UMLAKANA: Yeke ufuna nami ngifane naye? UBUSI: (Ngokurhaba) Uzokufana naye njani, ngombana ekhenu abanamali, ngalokho angeze bakghona ukukwenzela nanyana yini oyitlhogako? Yena ukhuluma nje uyazi bona ummakhe umupha imali ayifunako ngesikhathi nangendlela afuna ngayo. 25 U-OSCAR: Yinolwani into ekhulunywa nguKhabo. UMLAKANA: Yinolwani vele. Mina ngifuna ifundo begodu ngiyithanda khulu ifundo, nanyana nginganamali nje, kodwana kulibhudango lami bona ngizifumane ngiseyunivesithi ngifunda. [Ikhasi 19–20] 2.1.1 Tlola igama lomdlali ekuthiwa akakwazi ukukhuluma nabantu. (1) 2.1.2 Veza isitjhijilo esibangela bona uMlakana abhalelwe kukuya eyunivesithi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC 2.1.3 Veza iinsombululo zemiraro yabadlali abalandelako ezivezwa babelethi babo mayelana nokuragela phambili neemfundo zabo. (a) UMlakana (1) (b) UBusi (1) 2.1.4 Rhunyeza imbangela eyenza bona uKhabo akhambe yedwa njengoba kusitjhiwo etheksthini engehla le. (2) 2.1.5 Veza OKUKODWA okufanako okwakwenziwa bafundaba ngaphambilini nokwenza bona sibathole bakulobu bujamo obuvezwe etheksthini engehla. (1) 2.1.6 Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuwufikisa kiliphi izinga umdlalo ngokuya ngokwemileyo yesakhiwana ngokwenza bona uSello aboleke uMlakana imali yokuyozitlolisa eyunivesithi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.1.7 Ingabe isenzo sakaBusi sokuthula angatjeli muntu ngokukatwa kwakhe nguMlakana sisitjelani ngobujamo egade angaphasi kwabo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.1.8 Hlathulula umhlobo werarano osilethele ikulumiswano etholakala etheksthini engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.1.9 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ummongondaba womdlalo lo ku … A sekelana kwabangani. B ngathembeki kwabangani. C kuthengiswa kweendakamizwa. D kubotjhwa kwakaMlakana. (1) 2.1.10 Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela isingeniso somdlalo lo. (2) 2.1.11 Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele ukunikela umdlalo lo isihloko esinembako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC 2.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D (Kungemva kwamidina kwaMahlangu kuqeda ukuphuma isondo, uMlakana nabakhozi bakhe bayahlangana, baphana umlomo. Bajame ngaphasi komuthi ngombana ilanga lisatjhisa.) UKHABO: (Athabile) Bakwethu ngiyathokoza ukunibona ningithabele. Mina besele ngidlumbana bona seniyanginina, ngombana 5 saphambana ngamezwi. UMLAKANA: Thina Khabo sasingaphikisani nawe, sasiphikisana nekulumo yakho kwaphela. UBUSI: Into ebesilwisana nayo, kukobana wena bewufuna ukusikhandela kilokhu esikufunako. 10 UKHABO: Alo niphethe ngani? U-OSCAR: (Azikhomba) Mina sengizitlolisile eyunivesithi. Kodwana iinfundo ziyokuthoma ngenyanga ezako uMhlolanja. UKHABO: UBusi banoMlakana bona? UMLAKANA: UBusi uzokuya ukuyozitlolisa ngeLesibili. 15 UBUSI: (Angenelela) Bese siraga ngokubuthelela enye imali uMlakana azozitlolisa ngayo. U-OSCAR: Siyathemba bona kuzakuthi uTjhirhweni lo, sizabe sesiyibuthelele yoke imali leyo. UKHABO: (Abathokozisa) Ziindaba ezimnandi lezo. 20 U-OSCAR: (Anqophise kuKhabo) Alo wena uraga njani ngepilo? UKHABO: Mina ngisale ngasungula irhwebo lokulungisa iinhluthu zabantu, bengihlanze neenkoloyi, ngithengisa nokudla. Kiyo yoke lemisebenzi ngiqatjhe abasebenzi abalitjhumi. UMLAKANA: (Amthokozisa) Lirhwebo elihle khulu lelo Khabo. 25 UBUSI: Alo ulisungule njani irhwebo lakho lelo? UKHABO: Ngithethe imali umma athe ngiyozitlolisa ngayo eyunivesithi, ngasungula irhwelo leli. UMLAKANA: Siyakuthokozisa kwamambala Khabo. Ube nomkhumbulo omuhle wokusungula irhwebo elizokubuyisa msinya yoke 30 imalakho oyisebenzisileko nawulisungulako. UBUSI: (Akhuluma ahleka.) Nami ngithaba khulu ngombana angeze ngisatlhaga nangifuna ukulungisa iinhluthu. Sengizokuza kuwe. BOKE: (Bahleke) 35 U-OSCAR: Nathi nasilambileko sesizokudla erhwebwni lakho. Usiphekele ukudla okumnandi. [Ikhasi 40–41] 2.2.1 Tlola izinto ezenziwa erhwebeni lakaBusi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 2.2.2 Hlathulula okufanako phakathi kwezinto ezenziwa nguSello noMbizo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC 2.2.3 Ngiyiphi ikolelo evezwe kilomdlalo? (1) 2.2.4 Ngokurhunyezweko hlathulula bona aboStanza noMbizo bahlobana njani. (2) 2.2.5 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Umdlali oyihlanganisa kilomdlalo … A nguBusi ngombana nguye ohlanganisa unina noMlakana. B nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa abangani bakhe noMlakana. C nguBusi ngombana nguye ohlanganisa uMlakana No-Oscar D nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa uSello noMlakana. (2) 2.2.6 LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona uKhabo uvezwe amdlali oyithanda khulu imali? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 2.2.7 Ucabanga bona ngisiphi isizinda sesikhathi esivezwe kilomdlalo? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 2.2.8 Ucabanga bona ngikuphi okusitjela bona umalume kaMlakana umumuntu odobha phasi? (1) 2.2.9 Ingabe isenzo sakaMlakana sokukata uBusi nanyana babangani nje SIYAKHOLWEKWA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (1) 2.2.10 Coca ngesehlakalo esisitlhori esibonakala emdlalweni ongehla lo. (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 3.1 'BABA-KE' – NJ Msiza Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E Ukhamba nje ubeka ugogwakhe umlandu ngokukhetha ukwakha ngekugcineni kwemizi yeMadakaneni. Nakuna izulu, umlambo ugcwala khulu uthole amanzi esele afuna ukurhurhula izindlwana zomtlhago esolo zafulelwa ngubamkhulwakhe ngotjani esolo beza nabo nabasuka emaplasini. Lona iqhegu sele laziyela kiboyisemkhulu. Abentwana bangakhula umbelethi 5 usala ayedwa kwangasuthi azange akhe abelethe. Ugogo kaNkululeko naye abentazana bakwakhe bendile, amadodana nawo ayozakhela eMhluzi esigoga. Nasingekho isizukulwani sakhe kuthula kuthi du! Ukufunda akupheli, khulukhulu nasele kuvela izinto ezithusako. Malwele, zizenzo ezithusako njengokukata, ukubulala ngesihluku nezinye ezinengi. 10 Njengomntazanyana osesemncani, uNkululeko yena usuthatha ukuthi nawufundako uba nalapha uyokujama khona ungasafunda. Bathe sele bangematlasini bezwa ngesimbi ebiza woke umfundi bonyana atjhinge eholweni. Nabo bezamaphilo besele bavela nge-ofisini likatitjherehloko barhabele 15 eholweni. Ngemva kokuthandaza besele kunanyathiselwe iinthombe zabantu abathusa khulu. Bathome ngokurhaba abahlengi ngesiyelelilo abeze ngaso. 'Gogo! Mina ngithukwe khulu namhlanjesi esikolweni. Besele ngisithi sizakhe siphumule ngombana liyasa liyatjhinga sitjelwa ngobulwele bentumbantonga kwanjesi sele sithi siphumulile kanti sidlalile'. 20 Ahlathululele ugogwakhe ngobulwele obutjha esele budlule namaphilo wabantu abanengi. Ugogwakhe avele athi: 'Bathomile nje ningomasubalalela ezinyezi banamanga.' UNkululeko alinge ngamandla abonise ugogwakhe. [Ikhasi 22] 3.1.1 Tlola indawo lapha kuhlala khona uNkululeko. (1) 3.1.2 Veza ubulwele obuthuse uNkululeko. (1) 3.1.3 Veza obunye ubulwele obuvezwe endatjaneni le. (1) 3.1.4 Hlathulula bona ugogo wayamukela njani indaba eyeza noNkululeko. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC 3.1.5 Ngokurhunyezweko hlathulula indlela uNkululeko azi ngayo ngobulwelobu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.1.6 Ingabe isenzo sakaNkululeko sokurhabela ekhaya ayokuhlathululela ugogwakhe ngendaba ayithole esikolweni simveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.1.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Iindatjana le yenzeka endaweni yedorobheni. (2) 3.1.8 Ucabanga bona bekuyini ihloso yomtloli yokusebenzisa abafundi lokha nakaveza indaba yobulwele oburhagelekobu esikolweni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.1.9 Umukghwa kagogo wokungafuni ukukholwa ngobulwelobu usitjelani ngabantu abadala? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.1.10 Ngokubona kwakho, ucabanga bona ngiwuphi ummoya esivezelwa wona endatjaneni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA (2) 3.1.11 Coca ngommongondaba wendatjana le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.2 'NGANGIZAKUBUZA BANI' – NJ Thamana Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F UNoNjengabo uvuke wabilisela uMasangana amanzi wokuhlamba, nasikhuluma ngoMasangana sitjho uSithole, nakaqeda ukumthelela wadobha iqwatjhi lomthanyelo waphumela ngaphandle wayokuthanyela. Ubathe ulindile bonyana uSobentwana uzakhe aphume ayokuthewukela kodwana akaveli. Ugcina sele azomhlola bonyana ubanjwe yini angaphumi ngombana 5 neenkhwelo ziyaphela nakungabetha i-iri lekhomba. Asangena emnyango uyabuza. 'SoNjengabo kanti kubhala kuphi? Kazi kusemini. Kghani unento yokukhamba na?' Angakaliginyi abesele amphendulile. Kazi akathathi kude ukufuthumela, ngesikhathi esincani ugcwala ipotjwana uMasangana. 'Tjhephana uzwene nobani noNjengabo 10 bonyana ngizakukhamba ngesamarimarima bese yena akghone ukuzokuditjha kwamapha? Usithathaphi isibindi sokungiqotjha emzini wami?' Ngokudana aphendule uNaMarhayise bonyana yena bekazibuzela nje, abethe isandla phezu kwesinye. Uyahlonipha umkakhe utjengisa bona wakhulela emzini onomthetho kwaHlatjwayo. UMasangana abuze umkakhe 15 bonyana aboNjengabo naboSphiwana bavuka nini abayi esikolweni na? Kungakadluli isikhathi eside uMasangana wadobha umtjhini wakhe wokusika amathayela wasalisa watjhinga endleleni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC USithole wakhe eSphago eduze nendlela etjhinga ngeKghaphamadi. Uphuma ekuseni nje urhabele emsebenzini ngeDennilton e-OR Tambo. Basale bavuka 20 abentwana bazilungiselele ukuya esikolweni. Ngetjhudu akhambe msinya uMasingana. Uthe nakafika endleleni yemsilekhondlo wathola bonyana indlela iyalungiswa. Kwamthatha isikhatjhana ukobana afike lapho atjhinga khona. [Ikhasi 43–44] 3.2.1 Tlola amagama wabentwana ABABILI bakaSithole. (2) 3.2.2 Ngamaphuzu AMABILI rhunyeza izinto ezisitjela bona uNaMrhayise umumuntu okhutheleko. (2) 3.2.3 Hlathulula ingozi evelele uNjengabo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.2.4 Dzubhula amagama asitjela bona uMasangana ungubaba ongamthembiko umkakhe. (1) 3.2.5 Rhunyeza isehlakalo esabangela bona uMasangana agcine sele abethe udorhodere esibhedlela. (1) 3.2.6 Hlathulula isisusa serarano esitholakala endatjaneni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.2.7 Ingabe ukudosa kanengi umtato kukaMasangana nanyana sele atjeliwe bona angasadosa kusitjelani ngobujamo abekakibo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.2.8 Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UNaMrhayise ungumma onesibindi nokwaziko ukujamelana nanyana ngibuphi ubujamo. (2) 3.2.9 Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuyifikisa kiliphi izinga indatjana le ngaphasi kwesakhiwana ngokwenza bona uMasangana abuze bona abodorhodere bawahlalise kuhle amathambo womntwanakhe ngaphambi kobana bamfake isamende? (2) 3.2.10 Coca ngomhlobo werarano elitholakala hlangana noMasangana nabodorhodera ngemva kokuthola bona uNjengabo usamendelwe kabutjha. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.2.11 Tshwaya ngesizinda sesikhathi esitholakala etheksthini engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC ISIGABA D: IINKONDLO Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 4: UYANGENA UMLOBIKAZI – MS Ntuli 4.1 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. UYANGENA UMLOBOKAZI – MS Ntuli 1 Kwakwakwakwii …! 2 Uyangen' umlobokazi, 3 Unyanyatha njengenwabu; 4 Ugeje ngezikanokutjho, 5 Nango weenkom' ezimasongesonge, 6 Zeempondw' ezilemele futhi. 7 Madoda phumani neenkhande, 8 Nizokuthambel' igugu lomuzi, 9 Ikwekwez' ekhanya salanga: 10 Ikwekwezi yomkhanyo wezungulekosi. 11 Hlaban' uMafunazoke 12 Ikomo kababa yesiko, angene. 13 Mfaz' eenyaw' ezimabatha 14 Sukel' ukutunatuna njengombhenyani, 15 Uhlangel' ukuphuma kwelanga: 16 Ulis' ukufuthwa yintuthu 17 Ing' ungamaqubutjhwana 18 Ing' awunakhenomkhulu likhona. 19 Bamangel' abathi bayazazi; 20 Babasith' umend' awukho, 21 Bathi; akayikuwubona. 22 Nang' umlobokaz' angena! 23 Ungen' anyanyatha njengenwabu, 24 Ungen' agubuzele njengogubudu. 25 Kwakwakwakwii …! 26 Nomaphelaphelana yelusa 27 Ilimu lakh' elimakghwakghwa, 28 Libophe lingangeni nomlobokazi. 29 Makhelwana khalim' ihliziywakho, 30 Ulis' ukuhlolahlola ngombunjwana. 31 Uyangen' umlobokazi; 32 Nosokana thanyela, 33 Ungalis' iinzibi zibuthene 34 Emva komnyango inga 35 Zihlekis' abayeni zinganamazinyo. 36 Uyangen' umma ... 37 Nosokana ningabang' ubudala. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC 4.1.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe yimbongi emudeni wesi-2 newesi-3 yekondlo engehla le. (2) 4.1.2 Ngokurhunyezweko hlathulula okufanele kwenziwe madoda umlobokazi nakangenako ukuya ngendima yesibili. (2) 4.1.3 Tlola bona ngubani ongenako ekondlweni engehla le. (1) 4.1.4 Hlathulula okulindelwe bona kwenziwe mlobokazi nakangena ekhakwakhe ukuya ngendima yesi-4. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 4.1.5 Ucabanga bona ngiziphi iinthombengqondo ezisetjenziswe yimbongi emideni elandelako? (a) 'Nizokuthambela igugu lomuzi' (1) (b) 'Ikwekwez' ekhanya salanga' (1) 4.1.6 Ingabe imbongi inqopheni ngemida elandelako esekondlweni engehla? (a) 'Ugeje ngezikanokutjho' (1) (b) 'Nomaphelaphelana yelusa Ilimu lakhe' elimakghwakghwa' (2) 4.1.7 Ucabanga bona kuyini eyenza bona abomakoti bangazwani nabosokana babo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.1.8 Coca ngommoya wekondlo engehla. (1) 4.1.9 Ngokubona kwakho ngiwuphi umlayezo esiwethulelwa yimbongi endimeni yesi-5. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC 4.2 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. MBIZO YOKUTHULA – MS Ntuli 1 Mbizo yeentjhabatjhaba zeSewula Afrika, 2 Ngikubiza ngebizo 3 Ngingasililitho ephasini; 4 Ngithi ndabezitha! 5 Mbizo yokuthula, 6 Mbizo yecolo, 7 Ngithi bayethe kuwe. 8 Mbizo, sisahlele isivunguvungwani, 9 Nakusililo sitjhile, 10 Kusele umlomo ukukhamisa, 11 Kusele imikhono ehloko; 12 Iphaphu liphaphela phezulu, 13 Ihloko itjhuguluka yodwana, 14 Umzimba uqale emva. 15 Mbizo, umzimba urabhalele, 16 Ubuqopho bubethwa mumoya, 17 Ikhakhayi litjhiswa lilanga, 18 Amehlo aqalele futhi 19 Amatjhiya akasawagubuzi; 20 Khona bekazawagubuza yimbiza? 21 Maye, aphelelwe msebenzi. 22 Mbizo, ngikutjela ngepilo, 23 Ivinyilika amanzi sengamdzwela, 24 Ubusuku senga yimini, 25 Imini senga busuku, 26 Umphako awugonywa mntwana, 27 Umuntu umilele omunye iimpondo, 28 Urharhula senga yingwe. 29 Mbizo, wena uzokuthanyela, 30 Uhlanganise iinkonjani neentakana; 31 Uhlanganise amagwigwi nabojojo, 32 Uhlanganise amakhozi namazuba, 33 Ududuze abahlolo, 34 Ududuze abahlolokazi, 35 Udunduzele iintandani. 36 Mbizo ngawe sithi: 37 Mkhulu wakwaMandela, 38 Unesibindi wakwaDe Klerk 39 Siyathokoza kewakwaButhelezi, 40 Bayethe kini noke mabandla; 41 Noke mabandla weentjhaba zeSewula-Afrika; 42 Asibe munye, sifane njeengenkwekwezi … Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC 4.2.1 Tlola ivumelwano etholakala emideni elandelako bewutjho nokobana mhlobo bani wevumelwano. 'Ngikubiza ngebizo Ngingasililitho ephasini' (2) 4.2.2 Dzubhula amabizo AMABILI weenkhulu avezwe ekondlweni engehla le. (2) 4.2.3 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni ongenzasi. 'Iphaphu liphaphela phezulu' (1) 4.2.4 Veza ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni ongenzasi. 'Mbizo, sisahlele isivunguvungwani' (2) 4.2.5 Ucabanga bona uyini ummongondaba omunyethwe yindima yesibili yekondlo engehla. (2) 4.2.6 Hlathulula okutjhiwo yimbongi mayelana nembizo ekhuluma ngayo ngomuda olandelako. 'Ngithi bayethe kuwe.' (1) 4.2.7 Ucabanga bona imbizo ekukhulunywa ngayo ekondlweni le yaba namuphi umphumela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.2.8 Phendula isitatimende ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Abantu abanzima nabamhlophe bayalingana ngehlangothini lezomnotho eSewula Afrika. (2) 4.2.9 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo esinembako endimeni yesi-4 yekondlo engehla. (2) 4.2.10 Tshwaya ngommongondaba wekondlo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA D: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all