Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12201821 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2018, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2018 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ama-21. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/2018 SCE YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINE: ISIGABA A: Inovela (35) ISIGABA B: Umdlalo (35) ISIGABA C: Iindaba ezifitjhani (35) ISIGABA D: Iinkondlo (35) 4. Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo. ISIGABA A: INOVELA Phendula imibuzo yenovela oyifundileko. ISIGABA B: UMDLALO Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko. ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula imibuzo EMIBILI yencwadi EYODWA. ISIGABA D: IINKONDLO Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI. 5. Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile. 6. Landela imiyalo onikelwe yona ekuthomeni kwaleso naleso sigaba ngokuyelela okukhulu. 7. Tlola iinomboro zeempendulo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-60 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-60 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-60 ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-60 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/2018 SCE IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO: Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo. ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. INOMBORO YOMBUZO IMITLOMELO INOMBORO YEKHASI 1.1 UBonakele 18 5 1.2 UBonakele 17 7 ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. 2.1 Umngani 17 9 2.2 Umngani 18 11 ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI Phendula YOKE imibuzo. 3.1 'Ilifu elinzima' 18 13 3.2 'Ummonyani awunammango' 17 14 4.1 'Ngangizakubuza bani?' 17 16 4.2 'Asibhebhuleni iinthende' 18 17 ISIGABA D: IINKONDLO Phendula YOKE imibuzo. 5. 'Umona' 17 19 6. 'Iindawula' 18 20 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/2018 SCE IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule YOKE imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA (√) ISIGABA A: UMBUZO 1.1 1.1.1–1.1.10 2 UMBUZO 1.2 1.2.1–1.2.10 ISIGABA B: UMBUZO 2.1 2.1.1–2.1.10 2 UMBUZO 2.2 2.2.1–2.2.11 ISIGABA C: UMBUZO 3.1 3.1.1–3.1.11 2 UMBUZO 3.2 3.2.1–3.2.10 UMBUZO 4.1 4.1.1–4.1.10 UMBUZO 4.2 4.2.1–4.2.10 ISIGABA D: UMBUZO 5 5.1–5.9 2 UMBUZO 6 6.1–6.11 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/2018 SCE ISIGABA A: INOVELA Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A 'Kungcono ngilale lapha phezu komuthi. Ngizakuvuka kusasa ngesikhathi sokuya kweenkomo emmangweni, ngiyokufuna umsebenzi.' Ukhuluma nje ujame sikhundla sinye. Wakhwela phezu komuthi waziyama kuhle khona angazukuwa ebusuku. Walala ngendlala. Amakhaza nawo gade angakazibeki phasi kodwana uBonakele 5 bekungamtshwenyi khulu lokho ngombana khabe angasi ngilomhlobo wabesanyana abathembako. Abagelagela neenbandama njengamaqhegu nabogogo kodwana yena nakwenzekileko wafumana ukudla kokubambisa ithumbu namanzi wokuthambisa umphimbo, lokho kwanele kuye. Ngokuhlala kwakhe kwaMbuyiseli, umzimba wakhe khabe sewuthoma ukuhlumahluma 10 godu. Bewuthi nawumqalako ubone bonyana uzakukhula abe yindoda enamandla neqinileko. UBonakele wavuka ekuseni wangena indlela athi ufuna umsebenzi. Bekusithi lokha nakabandamela ngemzini wabamhlophe, afikelwe kukwesaba bese uyajika angakangeni abawe umsebenzi. Kuthe lokha nakasagelagela kenye 15 inarha yebhuru, kwavela umnikazi wenarha leyo. UBonakele wezwa nje ngepera seyijama ngemuva kwakhe. Uthe nakathi uqala bonyana ikhwelwe ngubani, wazithela phezu kwendoda ede, wabona sekumhlophe phambi kwakhe. Kwaphola ngitjho nalaya asezwanini. Waziqinisa ingasuthi akukho okwenzekileko. 20 'Mina bambile wena. Yini wena funa lapha? Wena sigebengu hi! Mina yazi wena funa tjontja lapha!' Kwatjho umnikazi wenarha, watjho ukugoma uBonakele ngamazinyo aphila. Kanti uyamthusa nje, ufuna ukubona bonyana umumuntu onjani uBonakele lo. [Ikhasi: 15] 1.1.1 Tlola amagama wabesana ababangela bona uBonakele azithole asebujameni akibo etheksthini engehla. (2) 1.1.2 Ngephuzu ELILODWA rhunyeza iqhinga elasetjenziswa besanaba ukuqotjhisa uBonakele kwabo. (2) 1.1.3 Umzimba kaBonakele nakahlala kwaMbuyiseli besele unamatjhuguluko. Veza okungafaniko emzimbeni kaBonakele lokha nakahlala eSiyabuswa nalokha sele akwaMbuyiseli. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/2018 SCE 1.1.4 Veza isizathu esenza bona uBonakele athukwe lokha nakasagelagela enarheni yebhuru. (1) 1.1.5 Ucabanga bona bewuyini umnqopho womtloli wokwenza bona uBonakele angahlali anzinze eplasini lebhuru nanyana agade aphatheke kuhle kodwana athuthukele ngeDaveyton. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.6 Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UNaMndebele wathi ngokufika eJwanasbege wakhohlwa ngomyenakhe kanye nendodanakhe. (2) 1.1.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Indawo uBonakele angakhange ahlale kiyo kuse. A Siyabuswa B Benoni C Jwanasbege D Daveyton (2) 1.1.8 Ingabe isenzo sakaNaSilombo sokuguqa phasi ngamadolo nakabona uBonakele asele anababelethi bakhe sisitjelani ngobujamo agade sele akibo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.1.9 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isingeniso senovela le. (2) 1.1.10 Nabegade unguNaMndebele ngikuphi ogade ungakwenza ukuzivikela ekutlhorisweni ngaphandle kokuzipha inarha? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/2018 SCE 1.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B 'Bonakele namhlanje uyindoda emadoneni, kodwana okunengi sizakukhuluma ngemva kokobana sewulihlulile isokana ozokubambana nalweli ngenyanga esizayithoma le. Ngiyathemba nawe sewuyazizwa neengazini bonyana uzalihlula. Akusinjalo ndoda?' Kwabuza uKiller. 'Ngifisa ngathi ngabe sibethana khona kusasa lokhu okusako! Kade 5 ngililindile ithuba elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa namtjhana ngilele bonyana ngiyindoda emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda abukhulelwa. Namhlanje ngimi lo osele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele aziwa kiyo yoke inarha njengekutani esakhulako.' Kwatjho uBonakele ngokukhombisa ukuthaba okukhulu. 'Lokho sikuzwa ngawe bonyana 10 uyikutana esakhulako ngombana thina esikwaziko kukobanyana ngenyanga ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlanu uzabe uyikutani yephasi.' Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush nabo Falakhona Mpisi ngingabala ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?' 'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyaka 15 egadungileko, ungivusela ubuhlungu behliziyo. Nangicabanga ngomtlhagwami egade ngikiwo kuze kube namhlanje, ngifikelwa mcabango wokukhumbula abazali bami. Iye khona ngiyakuthabela ukuba yikutani yephasi kodwana ngaphandle kwabazali bami koke lokho kuyafana nokusebenzela e ….' UKiller wabona bonyana uBonakele selakude khulu. 20 Njeke warhaba wamkhuza bona angacabange khulu ngese kwadlula nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho nekundleni wokulwela. [Ikhasi:54–55] 1.2.1 Tlola amabizo wabantu ABABILI abavezwe etheksthini engehla abahlulwa nguBonakele emdlalweni weendubulo. (2) 1.2.2 Veza isehlakalo esenza bona uKiller agcine abonile bona uBonakele kufanele ambandule abe mdlali wezeendubulo. (1) 1.2.3 Ngokurhunyezweko hlathululula izinto EZIMBILI ebezenza bona uBonakele atshwenyeke emmoyeni njengombana simthola akhuluma noKiller esiqetjhaneni esingehla. (2) 1.2.4 Ngaphambi kobana uBonakele angenele umdlalo weendubulo ngikuphi ebegade akwenza ukuze akghone ukuziphilisa. (1) 1.2.5 Hlathulula irarano elivezwa nguNaMndebele nakasebenza kwaFoos. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/2018 SCE 1.2.6 Madanisa indlela uNaSilombo ebekaphila ngayo ngaphambi kobana uMahlangu akhambe ayokufuna uBonakele nalokha sele akhambile. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.7 Sekela isitatimende esingenzasi ngephuzu ELILODWA. UMahlangu azange azitshwenye ngokusekela uBonakele nakasahlala noNaSilombo. (2) 1.2.8 Ingabe ukuba khona komrhatjho nephephandaba enovelini le kusitjelani ngesizinda sesikhathi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.9 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ekunikeleni umlingisikutani igama elithi Bonakele. (2) 1.2.10 Coca ngesifundo esitholakala enovelini engehla le. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/2018 SCE ISIGABA B: UMDLALO Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C (UMbizo uthe asaledlhile kwakhe kwafika uSello baledlha bobabili.) UMBIZO: Wakhamba wedwa nje Sello uphi uMlakana? USELLO: UMlakana usese sesikolweni. UMBIZO: Sengilibele bona kuphakathi neveke. USELLO: Ulibala msinya bra-Mbizo. 5 UMBIZO: Angizenzi ngenziwa lithabo lokusebenzisana kamnandi noMlakana. USELLO: Nakungimi ngithokoza wena ngokungifumanela uMlakana, phela kade ngifisa ukusebenza naye, kodwana bengingazi bona ngingamfumana njani. 10 UMBIZO: Angeze wangifumana mina. USELLO: Lelo liqiniso elibuyelelweko, abanjengawe bayabalwa. UMBIZO: Uyabona gadesi kuyasetjenzwa akudlalwa. USELLO: Unembile lapho bra-Mbizo. Nami umehluko ngiwubonile. UMBIZO: Qala bona amakhasitama wabafundi uMlakana asitholele wona 15 bona angangani. Phela abentwana beyunivesithi bayazidla iindakamizwa abadlali. USELLO: Nami gadesi senginomdlandla wokusebenza. UMBIZO: Into eseleko gadesi yinye tere, begodu ngibona kwangasuthi akakho noyedwa olangazelela ukuyenza. 20 USELLO: (Ngokurareka) Ngengiyiphi leyo? UMBIZO: Kumele nigudluze uRaizor noStanza. Kungenzeka lapha bakhona basakhela amano wokusibophelela nefene emthini. URaizor nangimgcinako wathi nguStanza ongasafuni ukuza lapha, kodwana naye akasaveli. Ngalokho kumele batjhide bobabili 25 endleleni yethu ngombana bazosiphilisa kabuhlungu. Nakuyimalami angisanandaba nayo, ngombana sizakusebenza enye, kwaphela bona ngibafuna bahlongakele. USELLO: Umsebenzi lowo sizowenza ngokurhaba. Ngiphethe uMlakana ngiphethe ipetsula. 30 UMBIZO: Ezizwakalako ngeentunja zomuhlwa zithi uStanza uyokubikela amapholisa ngalokhu esikwenzako. USELLO: Kusukela namhlanje ubeke indlebe ulalele ihlelo labasitjhiyileko ephasini emrhatjhweni uzawezwa amabizo wabo hlangana namanye. 35 [Ikhasi 71–72] 2.1.1 Tlola amabizo AMABILI weenlelesi zikaMbizo ebekufanele zitjhidiswe endleleni. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 10 DBE/2018 SCE 2.1.2 Ngisiphi isenzo ebesenziwa ziinlelesezi ebesingathabisi uMbizo bekwafika lapha acabanga khona bona zibulawe? (1) 2.1.3 Ngephuzu ELILODWA rhunyeza indlela uMlakana atholakala ngayo ukuze abe ngomunye weenlelesi zakaMbizo. (2) 2.1.4 Veza okufanako phakathi kukaMlakana noMbizo ngokweemilo zabo. (1) 2.1.5 Hlathulula umnqopho womtloli wokwenza bona umdlali onguSello abe mngani kaMlakana begodu abe silelesi esithengisa iindakamizwa. (2) 2.1.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UMlakana bekumntwana ozimiselako nongabuyeli emva lokha nakazitjela ukuthi ufuna ukwenza into ethileko. (2) 2.1.7 Umukghwa kaSello wokuthengisela abafundi iindakamizwa usitjelani ngaye? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 2.1.8 Ingabe amagama kaMbizo athi; 'Kungenzeka lapha bakhona bafuna ukusibophelela nefene emthini' amumethe wuphi umqondo? (2) 2.1.9 Ngokubona kwakho izehlakalo ezenzeka emdlalweni lo ngezamambala nofana ngezokuzithomela nje? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA uqalise ebujameni babafundi banamhlanje. (2) 2.1.10 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela irarano langaphakathi lomlingisi onguMlakana esiphethweni somdlalo lo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 11 DBE/2018 SCE 2.2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D (Kusekuseni ngerhayisini kwaMfundisi kunoNaMathibela banoMfundisi.) UNAMATHIBELA: (Angakathabi.) Baba uyabona bonyana ifundo ingisilinga ngani? UMFUNDISI: (Arareke.) Ekuseni kangaka sekonakelephi namfazi? UNAMATHIBELA: UBusi akasafuni ukwenza litho ekhayapha. Nawuthi 5 uyambuza ukutjela bona esikolweni bathe azokuphumula, kungasi ukuzokusebenza. UMFUNDISI: Iincwadi ziyadinisa namfazi, ngalokho kumele baphumule abafundi, baphumuze nemikhumbulo. UNAMATHIBELA: Ukwazelaphi lokho ngombana wena akhange wafunda? 10 UMFUNDISI: Nabadala bayatjho bona wafunda khulu uvangana umkhumbulo, kumele unande uphumula. UNAMATHIBELA: Kungani wena awuvangani, kodwana uhlala ufunda umtlolo welizwi lakaZimu? UMFUNDISI: Iindaba zakaZimu zimnandi mkami, azifani nefundo 15 efundwa bantwabethu. IBhayibheli liyatjho bonyana kweZulwini akufani nekwephasinapha. UNAMATHIBELA: (Akhuluma akhamba.) Ngisusela mina ngeenolwani zakho. UMFUNDISI: Alo uyaphi ngombana sisakhuluma? UNAMATHIBELA: Ngisayokuvusa uBusi. Akusisesibhedlela nofana ehotela, 20 lapha angalala khona bekube semini. UMFUNDISI: Namfazi lisa umntwana aphumule. UNAMATHIBELA: (Akokode be avule ibadi angene kungakathiwa ngena ngelawini lakaBusi.) Wena Busi watutumala, awuboni bona sekusemini ngaphandlapha? 25 UBUSI: (Angunguze.) Ngi … ngi … awa. UNAMATHIBELA: (Amngene ngemlonyeni.) Nawusalele ngalesikhathi uyokuhlwengisa nini indlu bewupheke nini? UBUSI: (Angunguze.) Ngi … ngizokuvuka mma. UNAMATHIBELA: (Ambule iingubo.) Vuka khona-nje. (Athulathule.) Busi 30 ngasuthi uyagula-nje? UBUSI: (Angunguze.) A … a … awa. UNAMATHIBELA: Busi uyatjhisa? UBUSI: (Alile.) UNAMATHIBELA: (Asilingeke.) Ngakhe ngatjho bona angeze waphasa 35 eemfundweni zakho. Ngathana wangilalela, ngabe uyasebenza. Bewungeze waba nesikhathi sokugijima nabesanyana. UBUSI: (Akhuluma alila.) Ngilibalela mma. UNAMATHIBELA: (Amnembe ngepama.) Ngathini kuwe Busi? 40 UBUSI: (Alile khulu.) UNAMATHIBELA: Butha amaratjhanakho khona-nje, ubuyele kulomsanyana okwenze wabasidisi. [Ikhasi 89–90] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 12 DBE/2018 SCE 2.2.1 Hlathulula iqhinga elenziwa bangani bakaMlakana ukuphumelelisa ibhudango lakhe lokuya eyunivesithi. (1) 2.2.2 Kwakuyini uNaMathibela ayefuna bona uBusi akwenze ngemva kokuphasa ibanga letjhumi? (1) 2.2.3 Veza lokho uNaMathibela abekanghonghoyila ngakho ngoBusi soloko abuya esikolweni. (1) 2.2.4 Ngokurhunyezweko tlola ngesehlakalo esenzeka kwaMathibela koBusi emva kobana abikele unina bona usidisi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 2.2.5 Hlathulula izenzo ezimbi uBusi asola bona zenziwa nguMlakana. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 2.2.6 Khetha ipendulo enembako kezilandelako: Ummongondaba womdlalo lo ungawurhunyeza ngomutjho othi: A Umngani wamambala. B Umngani ngumasizabulale. C Ubuhle bokuba nomngani. D Ipilo ayiragi kuhle nawunganaye umngani. (1) 2.2.7 Sekela isitatimende esilandelako ngephuzu ELILODWA. Ithando uMlakana analo ngoBusi akusilo lamambala. (2) 2.2.8 Ucabanga bona umdlalo lo uveza siphi isikhathi sesizinda. Sekela isiqunto osithathako ngamaphuzu AMABILI. (2) 2.2.9 Ucabanga bona ngiyiphi ikolelo evela emdlalweni lo khulukhulu nawuqalise epilweni yabadlali abaqakathekileko. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 2.2.10 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuhlukunyezwa kwamalungelo wabantu uqalise khulukhulu epilweni kaBusi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 2.2.11 Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noBusi khulukhulu nawuqalise ebujameni asele akibo emaphethelweni wencwadi le. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 13 DBE/2018 SCE ISIGABA C : IINDABA EZIFITJHANI Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 3: UZANGENZANI – DM Jiyane nabanye 3.1 'ILIFU ELINZIMA' Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E Ngaleso sikhathi uMpotlogwana uyarhula amehlo angaqedi alalise nomqasa. Kuthi kusese njalo adabule. Bathi bayalila abazali bakhe, akhalime kanye uNziphozimasasa kuthi du. Ngaphandle umoya uvunguza ngamandla. Kuyabonakala bonyana unomrhaso ubhokile. Kuphephuka izindlu, kuruthuka nemithi. Izulu liwuphosa kanye umbani kudlhabhaze amathumbu wendoda. 5 Liphazima kanye kuthi yemba umgodi uzifihle. Lithi nalidumako kuthi baleka uphaphe njengepowu. Liphelile ithemba kubazali bakaMpotlogwana. UNziphozimasasa abone bonyana akakho umasiza ayaluke ngenye indlela. Liphazima liduma nje uphuma uyangena endlini enesiguli nebekhabo. Athathe amalahle abovu be 10 awabeke edendewaneni elibovu be nalo. Ngendlinapha akusabonwana kuthe tsikitsiki intuthu. Kuhlwe emini. Angithi nangaphandle kugubuzese amafu izulu alidumi lidabula iinketani. Kunelifu elinzima tshu eligedeka ingayimbokotho. UNziphozimasasa akhuphe isilikihlakazi esinzima tshu asithele phezu kwamalahle asedendewaneni. UMpotlogwana agutjuzeswe sakukubesa 15 othiselwe, ubanjwe ngapha nangapha. Intuthu ingene emlonyeni nangeempumulweni. Lidume kabuhlungu izulu ngaphandle line ngesiwezulu. Kuvuthe umlilo entabeni. Ngendlini uMpotlogwana athimule. Imrhitjhe intuthu aphaphame, akhohlele kanye kuphume umtopotopo wenyoka ngomlomo. Unyokozele uthi 20 uyabaleka awukghaphele emlilweni uNziphozimasasa. Irhabuke ife. Ahlanze kabuhlungu uMpotlogwana, kuphume amahlwili nenzengenzenge engahlatheki. Lithule izulu. Ngaphandle mamanzi wodwa kiyo yoke indawo. Nantiya ilifu elinzima eSewula. Izulu nalo selindindizela kude. [Ikhasi 25–26] 3.1.1 Tlola ibizo lenyanga eyapholisa uMpotlogwana. (1) 3.1.2 Tlola isizathu esenza bona abazali bakaMpotlogwana bafune ukulila. (1) 3.1.3 Rhunyeza indlela uMpotlogwana alatjhwa ngayo ukufikela lapha aphaphama khona. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA (2) 3.1.4 Ngiwaphi amagama akhulunywa nguNziphozimasasa ngaphambi kokuthoma ukwelapha isigulani? (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 14 DBE/2018 SCE 3.1.5 Veza umehluko okhona phakathi kwamagama akhulunywa mphorofidi nala akhulunywa nguNziphozimasasa mayelana nokugula kwakaMpotlogwana. (2) 3.1.6 Ucabanga bona isiqunto esathathwa nguNaMarhubane sokuthi akhese kuyokulingwa nakuNziphozimasasa simveza angumma (1) onjani? 3.1.7 Hlathulula ummongondaba wendajtana le ngephuzu ELILODWA. (2) 3.1.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. BakwaThugwana bathi ukubonisana ngamagama akhulunywe mphorofidi, isangoma nenyanga yeendawula baphelelwa lithemba. (2) 3.1.9 Ucabanga bona ilifu elinzima liveza liphi itshwayo ngokwendatjana le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 3.1.10 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngekolelo yabantu bakwaThugwana. (2) 3.1.11 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori sendatjana le. (2) 3.2 'UMMONYANI AWUNAMMANGO' Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F 'Lalela-ke godu ntangazami. Ungathi angikakutjeli-ke. Yona leveke esizoyithoma, ukhambele nganeno. Umkhozi nakafikileko nizokwazi ukumditjhisa. Angifuni abulawe sizungu, akhambe asibabaza ubutjhapha nobuhlaza. Namanye amadoda abangani bami sengibahlebele.' 'Uyabona lokho ngikutjhiswa kucabanga nokubona bona ngikhozisene 5 nabantu. Abantu abasazi umthetho, ihlonipho namasiko. Hayi lento yala emadorobheni. Lapha sithokoza ukuphuma kwelanga nokuvusa ihloko. Kuyaliwa, kuyatlhalanwa, kuyabotjhisanwa, kuyadelelanwa, kuyagetjengwana kwenziwa zoke zakwamatlwaba. Manje ngibawa nizongiphahla ngeLesihlanu ntambama.' 10 'Litjhudu lelo Ntuli. Nawe uyabona bona akusendiwa la emadorobheni namhlanje. Nawubuza isokana bona lithatha nini, likubuza bona lithathe ubani? Ukube akusibentazana kukufa. Siluphala nabentwabethu neenzukulwani zethu ngendlini. Kodwana utjwala bona kumukwana bona busahliswa elorini, bungakangeni nangevikilini,' kubalabala uMalinga. 15 'Ngathana uZimu angangizwa nalaba ababili abancani abentazinyana, uDuduzile noBathabile bangenza ubuhlakaniphi bacalacale le emakhaya nasele bathoma ukukhula. Bahlukane nesigoga.' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 15 DBE/2018 SCE 'Thandaza mntweKosi,' kuphendula umkaNtuli atlhuwiswa mamezwi awakhulumako. Lithi nalithoma ukuwuka ilanga abawe isiphande uMalinga. 20 Amkhuphe uNtuli. Amjikele laphayana nakwakhe. Athi nakabuyako ahlale la bekahlezi khona. Umkakhe nangu usahlezi. 'Nawe NaMaredi uje uthoma, utjela abomakhelani bakho babafazi bona iveke le azako sizabe sinabantu la ekhaya. Angifuni mina kusasa bathi ntlefe ntlefe uNtuli uyasifihlela. 25 [Ikhasi 65–66] 3.2.1 Tlola ibizo lendawo lapho kuhlala khona bakwaNtuli. (1) 3.2.2 Tlola bona iintlankana ezimbili ngasinye kilezi ezintathu uNtuli ayezikhombisa umkhozakhe zazitlolweni? (2) 3.2.3 Veza unobangela owenza bona uNtuli abuye phambi kwesikhathi emsebenzini. (1) 3.2.4 Ngokurhunyezweko hlathulula lokho okwakwenziwa babantu bendawo lapha kuhlala khona uNtuli lokha bekhabo mntazana nabayokubika bona inja idle amaqanda? (2) 3.2.5 Ngisiphi isehlakalo ongasithatha njengesisusa serarano endatjaneni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.2.6 Ingabe isenzo sakaNtuli sokukhombisa umnganakhe iintlankana eentathwezi aphuma nazo ngekamerweni lakhe sisitjelani (2) ngobuntu bakhe? 3.2.7 Ucabanga bona izokuba njani ipatho yabantu bakwaMahlangu kucynthia njengombana azabe ahlala khona nje. (2) 3.2.8 Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako. Abantu bakwaMahlangu bababantu abaneqiniso ngombana bakwazi ukuya kwaNtuli bayokuvuma umlandu wendodana yabo (2) bangakabikelwa ngawo. 3.2.9 Umtloli ngokutlola indatjana kusuke kukhona anqophe ukusifundisa khona. Coca ngesifundo esitholakala endatjaneni le? (2) 3.2.10 Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noNtuli nawuqale indlela izinto ezaphetheka ngayo endatjaneni le? (2) [35] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 16 DBE/2018 SCE UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 4.1 'NGANGIZAKUBUZA BANI?' Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G UNonjengabo uvuke wabilisela uMasangana amanzi wokuhlamba, nasikhuluma ngoMasangana sitjho uSithole, nakaqeda ukumthelela wadobha iqwatjhi lomthanyelo waphumela ngaphandle wayokuthanyela. Ubathe ulindile bonyana uSobentwana uzakhe aphume ayokuthewukela kodwana akaveli. Ugcina sele azomhlola bonyana ubanjwe yini angaphumi ngombana 5 neenkhwelo ziyaphela nakungabetha i-iri lekhomba. Asangena emnyango uyabuza. 'SoNjengabo kanti kubhala kuphi? Kazi kusemini. Kghani unento yokukhamba na?' Angakaliginyi abe sele amphendulile. Kazi akathathi kude ukufuthumala, ngesikhathi esincani ugcwala ipotjwana uMasangana. 'Tjhephana uzwene nobani NoNjengabo bonyana ngizokukhamba 10 ngesamarimarima bese yena akghone ukuzokuditjha kwamapha? Usithathaphi isibindi sokungiqotjha emzini wami?' Ngokudana aphendule uNaMrhayise bonyana yena bekazibuzela nje, abawe isandla phezu kwesinye. Uyahlonipha umkakhe utjengisa bona wakhulela emzini onomthetho kwaHlatjwayo. 15 UMasangana abuze umkakhe bonyana aboNjengabo naboSphiwana bavuka nini, abayi esikolweni na? Kungakadluli isikhathi eside uMasangana wadobha umtjhini wakhe wokusika amathayela watjhinga endleleni. USithole wakhe eSphago eduze nendlela etjhinga ngeKghaphamadi. Uphuma ekuseni nje urhabele emsebenzini ngeDennilton e-OR Tambo. Basale bavuka abentwana 20 bazilungisele ukuya esikolweni. Ngetjhudu akhambe msinya uMasangana. Uthe nakafika endleleni yemsilekhondlo wathola bonyana indlela iyalungiswa. Kwamthatha isikhatjhana ukobona afike lapho atjhinga khona. UMasangana nakadlula eenthabathabeni zeentolo zeDennilton, kungene umrhala. [Ikhasi 43–44] 4.1.1 Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe etheksthini ezikhombisa bona uNoNjengabo ukhuthele. (2) 4.1.2 Hlathulula ngokuzeleko bona uhlalaphi umndeni wakwaMasangana. (1) 4.1.3 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI isehlakalo sokulimala (2) kwakaNjengabo. 4.1.4 Uyini umsebenzi kaMasangana? (1) 4.1.5 Ucabanga bona siyini isisusa serarano endatjaneni engehla le? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 17 DBE/2018 SCE 4.1.6 Nawuqalisisa izenzo zakaMasangana zimveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 4.1.7 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Isitatimende esithi; 'UMasangana bekaphenduke ifilimu' ahlathulula bona: A UMasangana bekalapha bebafoda khona ifilimu. B Abosokhemera bebafoda uMasangana. C UMasangana bekalwa abantu babukela yena. D UMasangana bekadlala efilimini. (1) 4.1.8 Isenzo sabonogada sokubetha uMasangana, bamqothele ngaphandle kwesibhedlela saba namuphi umphumela epilwenakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.1.9 Nawuqalisisa indatjana le ngelihlo elihlabako, ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esisitlhori kiyo. (2) 4.1.10 Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noMasangana nasele bamkhuphele ngaphandle kwesibhedlela adatjukelwe zizambatho. (2) 4.2 'ASIBHEBHULENI IINTHENDE' Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H Isonto lithathwa njengendawo ecwengileko. Yindawo lapho abantu bazizwa batjhaphulukile begodu baphephile khona. Ukuthemba abantu abasesontweni akusiyinto erarako. Isonto leMkhorosi ligcwele liyaphuphuma ngabantu. Basebenzisa amatlasi wesikolo samabanga aphasi iKhewuvuke. Umfundisi uPizana uthe nakangenako wafumana sele woke umuntu ahlezi kuhle. Kuthe 5 bonyana isondo lingene kwabonakala bona woke umuntu uyakuthabela ukuba sebandleni. Umfundisi ufike ekuthomeni komnyaka. Ngomunye wabafundisi esondweni labo eMkhorosi. Usese mutjha kodwana utjhumayela ibe yincani indawo. Abantu bayamthanda, abanye besondweni lakhe bayamlandela nakabizwe emasondweni amanye angasi kwelakhe. Ngemva 10 kwesondo umfundisi uzokuya kwaMaphupha. Umma wakwaMaphupha wahlongakalelwa myenakhe ngomnyaka ophelileko. Wamutjhiyela amabhizinisi, iimodere nomuzi osithabathaba. Umraro kukobanyana akazi kuhle ngezinto eziphathelene namabhizinisi namkha ukusebenzisa i-inthanethi. Bekangumma ozihlalela ekhaya, umyenakhe 15 bekunguye oqalene nemisebenzi efana nale. Usele nabesanyana ababili. Kungebanga lelo umfundisi avamile ukuya kwaMaphupha. Usiza umkaMaphupha ngezamabhizinisi begodu usiza nangokutjhiriya abasanyana laba, bebathanda uyise khulu begodu abakabi ukuzwisisa bona kubayini bangasamboni. Ngemva kwama-iri ambalwa isondo liphumile, umfundisi 20 wanqopha kwaMaphupha. Wafika ngamadina, bamphakulelela naye. Nabaqeda ukudla waragela phambili umfundisi ngokutjengisa umkaMaphupha ukusebenzisa i-inthanethi ukuthumela imali, ukubhadela njalonjalo. [Ikhasi 85–86] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 18 DBE/2018 SCE 4.2.1 Tlola igama lesikolo lapho kusondela khona ibandla leMkhorosi. (1) 4.2.2 Rhunyeza unobangela owenza bona amanye wamalunga webandla alandele uMfundisi uPizana lokha nakabizwe kwamanye amabandla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 4.2.3 Veza iinzathu EZIMBILI ezenza bona umfundisi lo avume ukuvakatjhela kwaMaphupha. (2) 4.2.4 Tlola izinto EZIMBILI ezenziwa Mfundisi uPizana ebandleni leMkhorosi nakumma wakwaMaphupha nezingamukelekiko emntwini owazi uZimu. (2) 4.2.5 Sekela isitatimende esingenzasi ngephuzu ELILODWA. UmkaMaphupha ungumma osasalele emuva ngepilo nothemba woke umuntu. (2) 4.2.6 Ucabanga bona ngikuphi ebekungenziwa ngumkaMaphupha ukuvikela imali yakwakhe ngaphandle kokubawa isizo loMfundisi uPizana. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 4.2.7 Isenzo somkaMaphupha sokubawa uMfundisi uPizana bona amsize ngeendaba zemali yakwakhe, simveza amlingisi onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 4.2.8 Ingabe siyini isiyeleliso somtloli ngokusitlolela indatjana engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.2.9 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngesenzo sakaPizana sokuzenza umfundisi abe angasuye. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.2.10 Coca uveze amazizwakho mayelana nommoya wendatjana le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [35] IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 19 DBE/2018 SCE ISIGABA D: IINKONDLO Phendula YOKE imibuzo. UMBUZO 5 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. UMONA – MS Ntuli 1 Nguhliziyokul' umafela-ngendeni, 2 Sihlub' abanye' iimpiko 3 Angazenzeli yena. 4 Ngumarhudul' amehlw' abomvu; 5 Wamalangab' atjhisa kutjhisa, 6 Abe makhaza kumakhaza. 7 Ngunyawo liphapha phezulu, 8 Nguhloko sithaya phasi. 9 Nguhliziyo silal' emini, sivuk' ebusuku; 10 Sirhulurhulu sirhuluphel' umnyama, 11 Uphetjhulwa moya, 12 Urhurhulwa mamanzi; 13 Upheka kuphakululwa, uphakulula kuphekwa. 14 Akwenzako kwaziwa nguye, umona. 5.1 Ngiziphi izinto EZIMBILI zemvelo imbongi efanise izenzo zomona nazo. (2) 5.2 Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emideni elandelako yekondlo le bewuyithalele? Ngunyawo liphapha phezulu, Nguhloko sithaya phasi. (2) 5.3 Tlola ubukondlo obusetjenziswe yimbongi emideni elandelako yekondlo le? 5.3.1 Nguhliziyo silal' emini, sivuk' ebusuku; (1) 5.3.2 Akwenzako kwaziwa nguye, umona. (1) 5.4 Ucabanga bona kubayini imbongi ingathekisa umona nesirhulurhulu. (2) 5.5 Ingabe uyini umnqopho wembongi ngokusebenzisa ibuyelelo magama emudeni we-13 wekondlo le? (2) 5.6 Ingabe imbongi inqophe ukusihlathululela ini ngemida elandelako yekondlo le? 5.6.1 Sihlub' abany' iimpiko. (1) 5.6.2 Ngumarhudul' amehlw' abomvu. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 20 DBE/2018 SCE 5.7 Khetha ipendulo enembako kilezi ezingenzasi: Ngisiphi isithombengqondo imbongi esisebenzisele ukuhlathulula ikondlo le? A Isifaniso. B Ihlonipho. C Isenzasamuntu. D rhwala. (1) 5.8 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngobungozi bokuba mumuntu onomona? (2) 5.9 Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le? (2) UMBUZO 6 Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. IINDAWULA – MS Ntuli 1 Mathambo weenkomo ezafako 2 Zafela abaphilako. 3 Ziyavutha, zivutha zingakathungelelwa, 4 Amakholwa azibhoda ebusuku, 5 Emini azikhombe isibhakabhaka. 6 Zinamehlo zinganawo, 7 Zihlola ipilo yabaphilako, 8 Zikhuluma zithule, 9 Ziveza umbulali, 10 Zivimba umloyi. 11 Ziinganono zikasomswani, 12 Azirhatjhe ziveze ifihlo, 13 Zembula ziveze beenhliziyo 14 Ezigobene sanyoka; 15 Awa, ziyarhubhulula. 16 Awa, ziyarhubhulula, 17 Zenze ugogo umloyi, 18 Zenze ukghari umloyi, 19 Zenze unosokana umloyi, 20 Ngizo, zona ziyarhubhulula. 21 Mathambo weenkom' ezafako, 22 Ngesikhumba senza umkghadi, 23 Ngeempondo senza inghwani, 24 Ngeengazi senza ububende, 25 Ngenyama senza isitjhebo. 26 Ziinsasa zenungu 27 Zihlaba ezimzondako, 28 Zilamula zilwisa, 29 Ziraranisa zirarulule umraro; 30 Ngizo zona ziyakhulunyelwa. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 21 DBE/2018 SCE 31 Mathambo akhulunyelwa ngabawaziko, 32 Ingubo zigeja ngekamasizabulale 33 Ziyakhanyisa kusuke umnyama, 34 Abanye ipilo 35 Siyibona ngazo. 36 Siboniboni kabazithembako, 37 Sisitha kabazibinako: 38 UZimu akahlukaniselwana, 39 Zona ziyasehlelwana, 40 Khamba nazo nawungayi kude. 6.1 Tlola igama elijanyelwe libinzana lamagama athi; 'Emini azikhombe isibhakabhaka' asetjenziswe endimeni yoku-1 yekondlo le. (1) 6.2 Tlola igama elinye elisetjenziswe ekondlweni le elitjho okufanako naleli elithi iindawula? (1) 6.3 Ngokutjho kwembongi endimeni yesi-2 yekondlo le ithi buyini ubuhle beendawula? Tlola OBUBILI. (2) 6.4 Rhunyeza ngomuda OWODWA umqondo omunyethwe mumuda we-13 newe-14 wekondlo engehla le. (2) 6.5 Dzubhula umuda onehlathululo engenzasi osetjenziswe yimbongi ekondlweni le. Umuntu osebenzisa iindawula ufanele abe nekghono lokuzihlathulula. (1) 6.6 Hlathulula umqondo onqotjhwe yimbongi endimeni yesi-4 yekondlo le. (1) 6.7 Ucabanga bona kuyokwenzekani emuntwini othemba iindawula nangabe umnikazi wazo uyahlongakala? (2) 6.8 Veza bewuhlathulule umhlobo wesithombengqondo omunyethwe mumuda wama-26. (2) 6.9 Ucabanga bona ngibuphi ubujamo obukatelele imbongi bona itlole ikondlo le? (2) 6.10 Ngowakho umbono ingabe KUYAMUKELEKA nofana AKWAMUKELEKI ukutholakala kweenyanga ezisebenzisa iindawula eembedlela? (2) 6.11 Coca ngokuphumelela komtloli ukukhetha amagama aveza ummongondaba wekondlo le? (2) IMITLOMELO YESIGABA D: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all