Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
2018
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 100
Imemorandamu le inamakhasi ali-18.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentMemorandum 






View all
IsiNdebele FAL P3 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Fal
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Pages
- 17
- File size
- 1.8 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 17
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 2 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
UMBUZO 1
1.1 I-eseyi Ecocako (Narrative)
Isehlakalo esagcina sakhe ikusasa lami.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
• I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
• I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
• Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
• Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
• I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukuvakatjhela indawo yokuzithabisa nabangani.
- Ukukhuluma amala ekhaya.
- Ukusela utjwala.
- Ukuthandana nesokana.
- Ukuba sidisi nokukhulisa umntwana.
Tjheja: Le eseyi ingaba ngehlathululako godu. [50]
1.2 I-eseyi Ehlathululako (Descriptive)
'Abantu abanengi bangena baphume epilwenakho kodwana abangani
batjhiya umtlhala.'
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 3 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
• Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
• Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
• Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukuphila hlangana nabantu.
- Ukuthola iiyeleliso ezahlukahlukeneko.
- Ukuthola isekelo elitlhogekako.
- Ukuphumelela eemfundweni.
- Ukuthola umsebenzi othe tjha.
Tjheja: Le eseyi ingaba ngecocako godu. [50]
1.3 I-eseyi Ehlathululako (Descriptive)
Umthelela womvumo wesimanjemanje ebantwini abatjha.
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
• Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
• Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
• Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ummoya wokungahloniphi.
- Ukwembatha ngendlela engamukelekiko.
- Ukungasabi ukukhuluma ihlamba.
- Ukugida kuphakanyiswe imilenze.
- Ukuba sigqila sawo.
Tjheja: Le eseyi ingaba ngecocako godu. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 4 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.4 I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako (Discursive)
Itheknoloji ingumasiza abulale.
I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili
imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi e-eseyini
emahlangothimabili otlolako kulindeleke bona atlole ngemibono yomibili.
Silindele bona asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi
ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni
azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono
kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni
kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
ngokulinganako e-eseyini.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
• Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
• Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento ethileko
anikelwe yona esihlokweni.
• Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.
[Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bethekhnoloji].
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
Ubuhle
- Ukutholakala kwelwazi lula.
- Iimfundo ezitholakalako.
- Imisebenzi seyenzeka lula.
- Iindlela zokuthintana.
- Ukongiwa kwesikhathi.
Ubumbi
- Ukubulala.
- Ikhuthaza ubuvila.
- Ithuwelelisa ubugebengu.
- Yenza abantu bangasazibandula.
- Ifundisa ukuziphatha okungakalungi.
- Abantwana babukela zomseme. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 5 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.5 I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye (Argumentative)
Asisekho isidingo somtjhado esikhathini sanamhlanje.
I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
yomtloli.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
• Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
imibonwakhe.
• Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
• Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele
uphakamise imibono eqinileko.
• Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
nehlonipho.
• Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
nesanelisako.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
Abavumelana nesihloko.
- Ukuqakatheka kokukghona ukuzijamela.
- Ukutjhadela imali.
- Ukutlhorisana kwabatjhadileko nabentwana.
- Ukungasathembani.
- Ukuphulwa kwesifungo esenziwako.
Abaphikisana nesihloko.
- Ukuba khona kwethando leqiniso.
- Ukuqakatheka kokuba nomndeni.
- Ukwazi kwabantwana imvelaphi yabo.
- Ukwandisa ubuhlobo.
- Ukuba nomphakathi ophilileko. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 6 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.6 1.6.1 Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
mhlahlandlela.
Kilesisithombe kubonakala abantu abakhubazekileko badlala
ibhola erarhwako.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Umdlalo webholo erarhwako.
- Ukuphumelelisa ibhudango onalo.
- Ukuqakatheka kwesekelo elivela ebantwini abangakakhubazeki.
- Ukwamukela ubujamo bakho.
- Ukuba nebonelo phambili. [50]
1.6.2 Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
mhlahlandlela.
Kilesisithombe kubonakala iinkoloyi ezilinga ukukhamba
endleleni eneenkhukhula ngemva kokuna kwezulu.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukuna kwezulu elineewuruwuru.
- Ubungozi bokurhurhulwa mamanzi.
- Ukumotjhakala kweenkoloyi.
- Ukumotjhakala kweendlela.
- Iingozi zendlela ezibangwa kukuna khulu kwezulu. [50]
1.6.3 Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
mhlahlandlela.
Kilesisithombe kubonakala izandla ziphethe iincwadi.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Isipho esiyifundo.
- Ukuqakatheka kokufunda.
- Ipumelelo elethwa yifundo.
- Ukuthola ilwazi.
- Ifundo iba lilifa elingapheliko. [50]
IMITLOMELO YESIGABA A: 50
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 7 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1 INCWADI YOBUNGANI.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi yobungani:
• Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi.
• Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
umzawakho, njll.
• Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile,
Mma, Baba, njll.
• Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
• Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
nesihloko anikelwe sona.
• Kumele ibe nesilayeliso; isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
boke abangaziko ngapho; njll.
• Ekugcineni kumele utlole isiphetho, isib.
Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese
kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa
ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bona utlolelwe ngubani. Isibongo
akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [30]
2.2 UMLANDO KAMUFI
Nakutlolwa umlando ngomufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
esinamagamakhe apheleleko, bese kutlolwa koke-ke lokhu esele sikubale
ngenzasi. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
njengokuthi: Lala uphumule, Mgwezani, nofana IKosi ayikuphe
umphumulela wafuthi nanyana-ke ngamanye amagama anehlonipho.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Isihloko esiveza amagamakhe apheleleko.
- Amagamakhe apheleleko.
- Ilanga abelethwa ngalo.
- Ubelethwa bobani.
- Wabelethelwa kuyiphi indawo (Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela).
- Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
- Akuzuzako eemfundweni zakhe.
- Iindawo asebenze kizo.
- Iinkhundla azifunyanako.
- Ilanga akhambe ngalo ephasini.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 8 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
(Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala, kodwana khunye
kwalokhu; Webiwe ngunokufa, lokha nakahlongekele ngengozi yekoloyi,
uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nanyana eside).
- Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
abentwana, ababelethi, iinzukulu, nabanye ahlobana nabo
ngokweengazi.
(Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini azitjhiyileko). [30]
2.3 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO
Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga
okwakhulunywako kwavumelanwa ngakho ekutheni kungalibaleki,
kungalahleki, neenqunto zibulungeke. Loyo otlola amaminithi kufuze
atjhejisise ukuthi akatloli koke okukhulunywa emihlanganweni, kodwana
kutlolwa iimphakamiso neenqunto. Amagama walabo abathule iimphakamiso
nalabo abasekelileko kuyenzeka atlolwe. Akukafaneli bona loyo otlola
amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya i-ajenda namaminithi
womhlangano:
1. Ukuvula.
2. Ukwamukelwa.
3. Abakhona nabancancabezileko.
4. Ukufundwa kamaminithi.
5. Okuvele emaminithini.
6. Iinkulumo zelanga.
7. Iinqunto ezithethweko.
8. Ilanga lomhlangano olandelako.
9. Ukuvala. [30]
2.4 I-INTHAVYU/UKUHLUNGA
Le yikulumo eba hlangana nabantu ababili abakhuluma ngento ethileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya i-inthavyu/ukuhlungwa:
- Akutlolwe amagama wesikhulumi ngasinye.
- Akutlolwe ikholoni ngemva kwamagama wabantu abakhulumako.
- Amagama walabo abakhulumako akatlolwe ngesandleni sesincele, abe
mafitjhani nesibongo singasetjenziswa.
- Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako.
- Kumele kube nesingeniso. (Akulotjhisanwa, esingenisweni kulapho
kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa ngayo nokobana kuzabe
kukhuluma abobani).
- Kumele kube nomzimba, nesiphetho. [30]
Abafundi bangafaka hlangana lokhu okulandelako:
- Ilwazi olifumeneko.
- Ukuthola umfundalize okuvulela amathuba wokuya phetjheya.
- Amalungiselelo wokuyokufunda ngaphetjheya.
- Ukulungiselela iimfundo oyozenza ngaphetjheya.
- Ukulungiselela indawo yokuhlala.
IMITLOMELO YESIGABA B: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 9 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA
UMBUZO 3
3.1 IKARADA LESIMEMO
Lokha umuntu azokuba nomnyanya othileko kudingeka ukobana ameme
abantu, khulukhulu labo abatjhidelene naye nalabo abaqakatheke khulu
ekwenzeni umnyanyakhe ube yipumelelo. Singabala iminyanya efana
nemitjhado, ukuvula amatje wesikhumbuzo, ukukhulisa abentwana
babentazana nababesana, nokhunye.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ikarada lesimemo:
• Omemako.
• Abamenywako.
• Ihloso yesimemo.
• Ilanga.
• Isikhathi.
• Indawo.
• Indlela yokwembatha.
• Imininingwana yokuthintana. [20]
3.2 IDAYARI/UMALANGENI
Idayari yincwajana la umuntu atlola khona izehlakalo eziphathene
nepilwakhe, izinto eziqakathekileko afisa ukuzikhumbula, nokhunye. Abanye
idayari bayithiya igama layo, isibonelo 'Kunje-ke Emhlabeni!' Nakhu
okuqakathekile ngedayari:
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umalangeni/idayari:
• Kumele oyitlolako atlole ilanga phezulu.
• Kumele itlolwe ngelimi lomuntu okhulumako.
• Kumele itlolwe ibe sesikhathini sanje.
• Kuyenzeka godu itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
• Kanti kungenzeka begodu itlolwe ibe sesikhathini esizako.
• Kumele kutlolwe iingaba ezifitjhani.
• Kusetjenziswa ilimi elitjhaphulukileko. [20]
3.3 IINKOMBA ZENDLELA
Epilweni kuyenzeka umuntu akhambele endaweni angayaziko okudingeka
ukobana abuze indlela ebantwini ahlangana nabo. Umuntu olayela omunye
indlela usebenzisa iinkomba zendlela ukulayela. Umnqopho
weenkombandlela kutjengisa umuntu othile indlela nanyana indawo ethile
ekumele aye kiyo. Kungaba yindlela eya emzini othileko, emsebenzini,
esikolweni, eposini, lapho kukhwelwa khona iimphaphamtjhini, njalonjalo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 10 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa iinkomba zendlela:
Ukuze ukulayela nokulayelwa kube lula kumele –
• Kuvele iindlela umuntu azozikhamba.
• Kuvele amagama weendawo umuntu azokudlula kizo.
• Kuvele amagama wemilambo umuntu azoyiwela, iintaba azokudlula kizo
njalonjalo.
• Umuntu olayelwako kumele alalelisise kuhle ukuze athole lapho aya
khona.
• Lowo olayela omunye asebenzise ilimi elinqophileko, elingazokudida
lowo olayelwako. [20]
IMITLOMELO YESIGAB C: 20
INANI LOKE: 100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA
• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya isigabesi.
• Amamaksi kusukela e-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ama-5.
• Okumunyethweko, iqhinga leIimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 27–30 22–23 15–17 9–11 3–5
NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo ezihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula
okudluleleko. kuhle; ezikhambelana okwanelisako. okungakajami okuphume endleleni
Izinga eliphezulu
(Ukuphendula) -Imiqondo khulu begodu -Imiqondo ndawonye. khulu.
Ukuhleleka kwemiqondo ehlakaniphileko, evusa ezimnandi, ekhambelanako -Imiqondo engakacaci. -Imiqondo erarako
yokuhlela imiqondo netjengisa kunobufakazi nokukhula nekholisako. -Ubufakazi obuncani nengakanqophi.
Ukulemuka umnqopho, ukukhula. okubonakalako. -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo engakahleleki
abamukelilwazi -Ukuhleleka -Isingeniso, umzimba okulingeneko nokukhambelana. nengakhambelaniko.
nobujamo. okudluleleko nesiphetho okuhleleke nokukhambelana
nokukhambelana kuhle begodu nesihloko, umzimba
30 AMAMAKSI nesingeniso, umzimba okukhambelanako. nesiphetho
nesiphetho.
24–26 18–21 12–14 6–8 0–2
-Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko
okudluleleko kodwana okuhlelwe kuhle. okwanelisako kodwana okungakhambelaniko akukalingwa
kutlhayela amatshwayo -Imiqondo ekarisako kunokungacaci. okukhulu. nokulingwa.
Izinga eliphasi
wendaba ehle nekhambelanako. -Iimiqondo -Imiqondo ayikahlangani -Imiqondo
ngokudluleleko. -Isingeniso, umzimba iyakhambelana begodu engakhambelaniko
-Imiqondo ekhulileko nesiphetho ezihleleke ngokulingeneko. ihlangahlangene. nengakafaneli.
nenokuhlakanipha. kuhle -Kunokuhleleka -Abukho ubufakazi -Imiqondo
-Isingeniso, umzimba nezikhambelanako. nokukhambelana bokuhlela. engakanqophi.
nesiphetho ezihlelwe okulingeneko
ngendlela edluleleko. kwesingeniso, umzimba
nesiphetho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (IRAGELA PHAMBILI)
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
ILIMI, ISITAYELA 14–15 10–11 6–7 2–3 0
NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Ilimi elingazwakaliko.
Iphimbo, irejista, isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye -Iphimbo, irejista,
Izinga eliphezulu
isitayela, ilwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama isitayela kanye
okufanele umnqopho, elifanele ngokudluleleko elifanele khulu elifanele umnqopho, elingakafaneli nelwazimagama
nobujamo. umnqopho, umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, elingakafaneli khulu
Ukukhethwa abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho,
kwamagama. nobujamo. nobujamo. -Ukusetjenziswa nobujamo. abamukelilwazi
Ukusetjenziswa kwelimi, -Ilimi lithokozisa khulu. -Ilimi liyanemba begodu kwelimi okwethula -Ukusetjenziswa nobujamo.
imithetjhwana, -Ihlelo nesipelinghi lisetjenziswe ihlathululo. kwelimi okusisekelo. -Ilwazimagama
iimphumuzi, ihlelo, esinganamphoso ngokufaneleko. -Iphimbo elifaneleko. -Iphimbo elifaneleko. elitlhayela khulu lenza
nesipelinghi. ezibonakalako. -Ihlelo nesipelinghi -Amaqhinga wokubuza -Ilwazimagama kube budisi ukuzwisisa
-Itlanywe kuhle khulu. asinamphoso khulu. enzelwe ukugqamisa elitlhayela khulu. itheksthi.
-Itlanywe kuhle. okumunyethweko.
15 AMAMAKSI 12–13 8–9 4–5 0–1
-Ilimi elihle -Ilimi lihle. -Ukusetjenziswa -Ukusetjenziswa
ngokudluleleko begodu -Iphimbo elifaneleko. kwelimi okulingeneko okungakafaneli kwelimi.
Izinga eliphasi
linethonya. -Kuneemphoso okunokuhluka. -Ukungabi nomahluko
-Akunamphoso zehlelo ezimbalwa zehlelo -Iphimbo elifaneleko emitjhweni.
nesipelinghi nesipelinghi. ngokulinganako -Ilwazimagama elincani
ezibonakalako. -Ibunjwe kuhle. nokusetjenziswa ngokusisekelo.
-Yakhiwe ngekghono okutlhayelako
elikhulu. kwamaqhinga
wokubuza.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Ukusungulwa -Imininingwana -Imininingwana -Amaphuzu amanye -Amaphuzu afunekako
Amatshwayo okuqakathekileko isungulwe ekhambelanako anembako akhona. ayatlhayela.
wetheksthi kwendaba. ngokukhambelanako. iveziwe. -Imitjho neengaba -Imitjho neengaba
Ukwakhiwa kwesigaba -Imininingwana -Imitjho, iingaba -Imitjho, iingaba kuneemphoso. kuneemphoso
nokwakhiwa komutjho edluleleko. kunikela umqondo. kwakhiwe kuhle. -Indaba isazwakala. -Indaba ayinamqondo.
-Imitjho kanye -Indaba isanikela
neengaba kwakheke umqondo
5 AMAMAKSI ngendlela edluleleko.
IRENJI
YAMAMAKSI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 13 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, 16–18 13–15 9–12 6–8 0–5
UKUHLELA -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle khulu -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula -Ukuphendula kutjengisa
NESAKHIWO okudluleleko, okungaphezu okutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ngokusisekelo begodu ukungabikhona kwelwazi
kwalokho okulindelweko. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. kutjengisa ilwazi lamatshwayo wetheksthi.
Ukuphendula nemibono: -Imiqondo ehlakaniphileko -Inqophile, -Akunakudzimelela lamatshwayo wetheksthi. -Akunakukhambelana
Ukubuthelelwa nekhulileko. ayikaphumi esihlokweni nokukhambelana -Kunokunqopha kwemiqondo.
kwemibono ukuze -Ilwazi elingeneleleko isekelwe kuhle ngendlela okulingeneko okukhona kodwana -Kunemininingwana
kuhlelwe. lamatshwayo wetheksthi. enobukghoni begodu kokumunyethweko okunengi kuphambene. embalwa esekela
Umnqopho, -Umtlolo unqophile. kunemininingwana esekela nemiqondo. -Imininingwana embalwa isihloko.
abamukelilwazi, -Kunokukhambelana isihloko -Eminye imininingwana esekela isihloko ikhona. -Akakasebenzisi
amatshwayo/imithetjhwan kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko esekela isihloko ikhona. -Usebenzise imithetho imithetho efunekako
a kanye nobujamo. nomqondo. esinokukhambelanako -Isakhiwo esifaneleko eqakathekileko ngendlela namkha isakhiwo.
-Kuhlathululwe kuhle okuncazana. ngokulingeneko, kodwana embi.
18 AMAMAKSI begodu yoke kunokungakhambelaniko. -Kunobutjhapha
imininingwana isekela obubonakalako.
isihloko.
-Isakhiwo esifaneleko
nesinembako.
ILIMI, ISITAYELA 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
KANYE NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista,
Iphimbo, irejista, isitayela, ilwazimagama elifanele ilwazimagama kufanele ilwazimagama kufanele isitayela, ilwazimagama isitayela, ilwazimagama
kufanele umnqopho, abamukelilwazi khulu umnqopho, umnqopho, abamukelilwazi kufanele kancani akukhambelani
umnqopho/umphumela/ kanye nobujamo. abamukelilwazi kanye kanye nobujamo. umnqopho, nomnqopho,
abamukelilwazi -Kuyanemba ngokwehlelo nobujamo. -Zikhona iimphoso Zehlelo. abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye
kanye nobujamo. begodu kwakhiwe kuhle. -Ihlelo linemba -Ilwazimagama elifaneleko. nobujamo. nobujamo.
Ukusetjenziswa kwelimi -Akunamphoso. ngokwekghono elithileko -Iimphoso azilimazi -Ihlelo elingakafaneli -Kuzele iimphoso begodu
kanye nemithetjhwana. begodu lakhiwe kuhle. ihlathululo. elinemphoso ezimbalwa. akuzwisisakali.
Ukukhethwa -Ilwazimagama elihle khulu. -Ilwazimagama -Ilwazimagama
kwamagama. -Akunamphoso. elitlhayelako. alikawufaneli umnqopho.
Ukusetjenziswa -Ihlathululo ivimbekile. -Ihlathululo ayizwakali
kwamatshwayo kanye kwamambala.
nesipelinghi.
12 AMAMAKSI
IRENJI YAMAMAKSI 24–30 18–23 14–17 6–13 0–5
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 14 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA
SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA
[20 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, 9–12 7–8 5–6 3–4 0–2
UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula okudluleleko, -Ukuphendula okuhle khulu -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula -Ukuphendula kutjengisa
okungaphezu kwalokho okutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ngokusisekelo begodu ukungabikhona kwelwazi
Ukuphendula kanye okulindelweko. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. kutjengisa ilwazi lamatshwayo wetheksthi.
nomqondo: -Imiqondo ehlakaniphileko -Inqophile, ayikaphumi -Akunakudzimelela lamatshwayo wetheksthi. -Akunakukhambelana
Ukuhlelwa kwemiqondo; nekhulileko. esihlokweni isekelwe kuhle nokukhambelana -Kunokunqopha okukhona kwemiqondo.
amatshwayo/imithetjhwana -Ilwazi elingeneleleko ngendlela enobukghoni okulingeneko kodwana okunengi -Kunemininingwana
kanye nobujamo. lamatshwayo wetheksthi. begodu kunemininingwana kokumunyethweko kuphambene. embalwa esekela isihloko.
-Umtlolo unqophile. esekela isihloko. nemiqondo. -Imininingwana embalwa -Akakasebenzisi imithetho
12 AMAMAKSI -Kunokukhambelana -Isakhiwo esifaneleko -Eminye imininingwana esekela isihloko ikhona. efunekako namkha
kokumunyethweko esinokukhambelana esekela isihloko ikhona. -Usebenzise imithetho isakhiwo.
nomqondo. okuncazana. -Isakhiwo esifanele eqakathekileko ngendlela
-Kuhlathululwe kuhle begodu ngokulingeneko, kodwana embi.
yoke imininingwana isekela kunokungakhambelaniko. -Kunobutjhapha
isihloko. obubonakalako.
-Isakhiwo esifaneleko
nesinembako.
ILIMI, ISITAYELA NOKU- 7–8 5–6 4 3 0–2
EDITHA -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela,
ilwazimagama elifanele ilwazimagama kufanele ilwazimagama kufanele ilwazimagama kufanele ilwazimagama
Iphimbo, irejista, isitayela, umnqopho, abamukelilwazi khulu umnqopho, umnqopho, abamukelilwazi kancani umnqopho, akukhambelani
ilwazimagama elifanele kanye nobujamo. abamukelilwazi kanye kanye nobujamo. abamukelilwazi kanye nomnqopho,
umnqopho, -Kuyanemba ngokwehlelo nobujamo. -Zikhona iimphoso nobujamo. abamukelilwazi kanye
nokumunyethweko; begodu kwakhiwe kuhle. -Ihlelo linemba zehlelo. -Ihlelo elingakafaneli nobujamo.
Ukusetjenziswa kwelimi -Akunamphoso. ngokwekghono elithileko -Ilwazimagama elifaneleko. elinemphoso ezimbalwa. -Kuzele iimphoso begodu
nemithetjhwana; begodu lakhiwe kuhle. -Iimphoso azilimazi -Ilwazimagama akuzwisisakali.
Ukukhethwa kwamagama; -Ilwazimagama elihle khulu. ihlathululo. elitlhayelako. -Ilwazimagama
Ukusetjenziswa -Akunamphoso. -Ihlathululo ivimbekile. alikawufaneli umnqopho.
kwamatshwayo -Ihlathululo ayizwakali
nesipelinghi kwamambala.
8 AMAMAKSI
IRENJI YAMAMAKSI 16–20 13–15 9–12 6–8 0–5
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 15 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 16 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 17 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Memorandum
IsiNdebele FAL P1 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele FAL P2 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele FAL P3 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele FAL P2 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
ISINDEBELE FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
IsiNdebele FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiNdebele FAL P3 May June 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele FAL P3 May June 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiNdebele FAL P3 June July 2015 Memo_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele FAL P1 May June 2018_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele FAL P2 May June 2018_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Fal
Explore more published documents in this catalogue.



