Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA(FAL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2018
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 80
Imemorandamu le inamakhasi ali-9.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2018 papers 


_hlayiso.com_--aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376/v1-d13ea68665c4a375ab4d/card.webp)


View all





isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo
Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 290.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)24 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)36 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5.1Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions14 marks
- Question 5.2Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions26 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 2 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa
• Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
mhlamunye iimphoswezo ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
ukuzwisiseka kwependulo. (iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe.)
• Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi angasi
ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe
amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini
kusetjenziswe igama eliwela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo,
lamukelekile.
• Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana
ngiyaphika, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi,
mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo
esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela.
(IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA.)
• Nangabe kulindeleke ipendulo yegama ELILODWA kodwana umfundi anikele
umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako
ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko. (Highlighted.)
• Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu.
• Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande. (IsiNzunza nesiNala.)
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 3 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.1 1.1.1 Ngomnyaka we-1914, inarha yeSewula Afrika yasungula
ukubhadeliswa komthelo ngemva kokuphasiswa komthetho we-
Income Tax Act No 28. (1)
1.1.2 NguNgqongqotjhe wezeeMali enarheni yeSewula Afrika. (1)
1.1.3 Yi-South African Revenue Services/SARS. (1)
1.1.4 Imali oyirhola nawusebenzako.
Imali yebhonasi.
Nawusebenze ama-awara adlula lawo obekelwe wona (overtime).
Nawunebhizinisi.
Nawubeka imali ngehloso yokufumana inzuzo (investments),
Nawuqatjhise umakhiwo.
Nawuthatha umhlalaphasi.
Nawuyindlalifa.
(Ziimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
1.1.5 URhulumende wakhela abantu izindlu ze-RDP. (1)
1.1.6 - Ufanele uthathe umazisi, incwadi ebufakazi besiphande ohlala
kiso nemininingwanakho yokubulunga urejiste ehlanganweni
i-South African Receiver of Revenue Services.
- Ufanele uye emnyangweni wakwa-SARS ukwazi ukuwubhadela
umthelo nangabe uyakoloda. (2)
1.1.7 Umuntu orhola imali ema-R188 000 ubhadela umthelo
omaphesende ali-18 kanti oneminyaka ema-65 othethe
umhlalaphasi akawubhadeli umthelo. (2)
1.1.8 Nawukoloda umthelo imali yakho inganeli ukubhadela
isikolodweso, i-SARS ithengisa ibubulo lakho, iinkoloyi zakho,
indlwakho nefenitjhara nokhunye okungathengiseka okusegameni
lakho ukuze ithole imali oyikolodako. (2)
1.1.9 D/Ziinlukazi namaqhegwana. (2)
1.1.10 Abantu abadala nabentwana angekhe basakghona ukuthola imali
yesindlo/iindawo ezinjengeembhedlela, kungaba budisi ukobana
uRhulumende anikele abantu izenzelo zomphakathi. (2)
1.1.11 URhulumende ubapha umrholo qobe yinyanga. (2)
1.1.12 URhulumende ufaka isandla ngokubafunela amakhaya
angabatjheja/ngokubapha imali yesondlo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 4 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.1.13 LIQINISO, ngombana ubonelela abadala, iintandani,
abanganabatjheji ngemali yesondlo nangeensetjenziswa.
AKUSILO IQINISO, ngombana abanye abantu basalila
ngeensetjenziswa ezifana namanzi begodu abanye abanazo
izindlu.
(Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2)
1.1.14 (a) Emindenini kuba nomraro wokobana kugcinwa kubelethwa
khulu, abentwanabo bagcina batlhaga/Ababelethi bathatha
imali yesondlo bayisebenzisele iindingo zabo kungasatjhejwa
iindingo zabentwana.
(b) Isikhwama somthelo sigcina sikhupha imali enengi khulu,
lokhu kugcina kubangele bona ezinye izinto eziziindingo
zomphakathi zitlhoge imali.
(Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2)
1.2 1.2.1 - Ziincwadi.
- Ikhomphyutha egugwako. (Laptop.)
- Ipeni. (Pen).
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
1.2.2 Angathela iincwadi nekhomphyutha egugwako ngesiselwesi bese
ziyonakala. (2)
1.2.3 - Amalangabo wokutlola iinhlahlubo vane sele afikile/vane sele
batlola iinhlahlubo.
- Amalangabo wokusa imisebenzabo kubafundisi/kumalektjhara
vane sele afikile.
- Vane banegandelelo lomkhumbulo.
(Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 5 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokuphuma eenkolodweni.
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako
ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
IMIDZUBHULO AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A. 'Hlela kuhle ibhajedakho ukuya 1 Ibhajedakho ihlele yanele zoke
ngeendingo zakho bewubambelele iinkolodo zakho.
kiyo.'
B. 'Yelela bona ungaboleki imali 2 Ungaboleki imali edlula
ozokubhalelwa kuyibhadela.' amandlakho.
C. 'Nakwenzekileko bona ube nemadlana 3 Ngezelela imali yokubhadela
esalako emva kokubhadela iindingo iinkolodo nawunemali esele eqadi.
zakho, isebenzisele ukuphungula
iinkolodo.'
D. 'Lisa ukuthenga lokha nawungaphasi 4 Ungathengi nawungakaphatheki
kwegandeleleko lomkhumbulo.' kuhle emmoyeni.
E. 'Khupha amehlo enyameni, ulise 5 Thenga izinto eziqakathekileko
ukuthenga izinto ezinengi ngekarada kwaphela nawuthenga ngekarada
lesikolodo.' lesikolodo.
F. 'Khuthalela bona nawubolekwe imali 6 Zama ukubhadela udlulise imali
ubhadela ngaphezudlwana elindeleke bona uyibhadele
kwesitolimende obekelwe sona.' ngenyanga.
G. 'Nasele uphumile esikolodweni 7 Phila ipilo enganazo iinkolodo
Layelisa … uzithengele ngekhetjhi.' nasele uqedile ukubhadela.
H. 'Bawa isizo egatjeni lehlangano 8. Thintana nabakwa National Credit
yakwa-National Credit Regulator.' Regulator nasele ukghanywa
ziinkolodo ubawe bakusize.
Inani lamagama asetjenzisweko
ama-53)
Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kwaphela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 6 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA
Ukutshwaywa kwesirhunyezo kusekufakeni amaphuzu anembako afunwa mbuzo
nokutjhiywa kwamaphuzu angafunwa mbuzo.
Ukurhunyeza kumele kutshwaywe ngalendlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
eliqakathekileko)
o 3 imitlomelo yelimi
o Inani loke: 10
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise
amagamakhe.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakasebenzisi
amagamakhe.
o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo welimi.
o 1–5 imidzubhulo: nikela umtlomelo welimi owo-1 welimi.
TJHEJA:
• Ukubala amagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani lamagama
alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo.
o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
akukameli zijeziswe.
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 7 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Ukutshwaya isigaba C
• Ukupeleda:
o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo
ligamelo/yihlathululo yegamelo.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
(Ungci.)
• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
ezeleko njengokutjho komlayo.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1 Iinkomo/Inyama yekomo. (1)
3.2 - Sikhona isithombe salokho okukhangiswako.
- imibandela itlolwe ngamagama amancani.
- Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagama amakhulu.
- Ilimi lokukhangisa elidlelezelako lisetjenzisiwe.
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
3.3 Inyama esikelwe futhi ithengiselwa abaneencwadi zebhizinisi. (1)
3.4 Sifaniso/Sisenzasamuntu. (1)
3.5 B/Elibandlululako. (1)
3.6 Umalume wadiselwa ziinyawo nakayokuthenga inyama wafumana seyiphelile.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
3.7 - Angeze sidose abathengi abanengi ngokwaneleko ngombana intengo
yalokho okukhangiswako ayikavezwa/imininingwana yokuthintana
yabakhangisi ayikavezwa.
- Singadosa abathengi abanengi ngokwaneleko ngombana isithombe
salokho okukhangiswako siveziwe/imibandela itlolwe ngamagama
amancani/Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagama amakhulu/
Ilimi lokukhangisa elidlelezelako lisetjenzisiwe.
(Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 8 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 - Maphepha asetafuleni.
- Ibhodi etloliweko.
- Indlela abantu abesekhathunini ebambethe ngayo.
- Amagama asekhathunini.
(Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2)
4.2 Nom. Bhuda ngiwuthulela ingwani umsebenzakho. (1)
4.3 Libolekwe esiNgisini/English. (1)
4.4 UBhuda uthe lelo lilwazi alitholileko lokuthengisa nokudosa abathengi. (2)
4.5 B/Wenze umsebenzi omuhle (1)
4.6 Abathengi badoswe nguBhuda ngelwazi alifumeneko. (1)
4.7 Ngikhambe ngayokufuna isizo eenkhamphanini ezahlukeneko, ngalithola
bayatjho bona kubamba ezumako. (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 Nawungakhe uhluthuke ihliziyo uthi uyambethabetha, ungalala
endlini enzima kuthiwe utlhorisa umntwana. (2)
5.1.2 Phezu kwalokho uzokufuna/uyokufuna ukudla nokuhlwengiselwa
indlu leyo ahlala kiyo. (2)
5.1.3 Ngamalanga kuba nezipi. (1)
5.1.4 - Limumethe ilimi lokuncenga.
- Lisetjenziswa lokha nawuncenga umuntu. (2)
5.1.5 Umntwana uhlezi ama-iri amanengikazi esofeni abukele
umabonakude. (1)
5.1.6 B/Ababelethi abanabantu ababasizako nakusetjenzwako. (2)
5.1.7 Ukulawulwa ziinyanga ezinengi kungakuhlanganisa ihloko
ngombana zizokutjela izinto ezinengi ezingafaniko/ezihlukileko.
(Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2)
5.1.8 KwaMahlangu kukwamgade uhlonywa ngezinti ngombana
abentwana bakhona bazenzela umathanda. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 9 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
5.2 5.2.1 Ukurarha umtlhago kuvulwa kwamathutjana wemisebenzi enarheni
mazombe. (1)
5.2.2 Ijinifomu. (1)
5.2.3 UmNyango wezemiSebenzi ukhuthaza abantu bona bangasongi
izandla. (2)
5.2.4 Iinsebenzi ziyasebenza ngombana zifuna ukondla imindenazo. (2)
[20]
IMITLOMELO YESIGABA C: 40
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo
_hlayiso.com_--aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376/v1-d13ea68665c4a375ab4d/card.webp)
Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele FAL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper