Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220189 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA(FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2018 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 80 Imemorandamu le inamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 2 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoswezo ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe.) • Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama eliwela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile. • Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela. (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA.) • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama ELILODWA kodwana umfundi anikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko. (Highlighted.) • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu. • Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande. (IsiNzunza nesiNala.) • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 3 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.1 1.1.1 Ngomnyaka we-1914, inarha yeSewula Afrika yasungula ukubhadeliswa komthelo ngemva kokuphasiswa komthetho we- Income Tax Act No 28. (1) 1.1.2 NguNgqongqotjhe wezeeMali enarheni yeSewula Afrika. (1) 1.1.3 Yi-South African Revenue Services/SARS. (1) 1.1.4 Imali oyirhola nawusebenzako. Imali yebhonasi. Nawusebenze ama-awara adlula lawo obekelwe wona (overtime). Nawunebhizinisi. Nawubeka imali ngehloso yokufumana inzuzo (investments), Nawuqatjhise umakhiwo. Nawuthatha umhlalaphasi. Nawuyindlalifa. (Ziimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.5 URhulumende wakhela abantu izindlu ze-RDP. (1) 1.1.6 - Ufanele uthathe umazisi, incwadi ebufakazi besiphande ohlala kiso nemininingwanakho yokubulunga urejiste ehlanganweni i-South African Receiver of Revenue Services. - Ufanele uye emnyangweni wakwa-SARS ukwazi ukuwubhadela umthelo nangabe uyakoloda. (2) 1.1.7 Umuntu orhola imali ema-R188 000 ubhadela umthelo omaphesende ali-18 kanti oneminyaka ema-65 othethe umhlalaphasi akawubhadeli umthelo. (2) 1.1.8 Nawukoloda umthelo imali yakho inganeli ukubhadela isikolodweso, i-SARS ithengisa ibubulo lakho, iinkoloyi zakho, indlwakho nefenitjhara nokhunye okungathengiseka okusegameni lakho ukuze ithole imali oyikolodako. (2) 1.1.9 D/Ziinlukazi namaqhegwana. (2) 1.1.10 Abantu abadala nabentwana angekhe basakghona ukuthola imali yesindlo/iindawo ezinjengeembhedlela, kungaba budisi ukobana uRhulumende anikele abantu izenzelo zomphakathi. (2) 1.1.11 URhulumende ubapha umrholo qobe yinyanga. (2) 1.1.12 URhulumende ufaka isandla ngokubafunela amakhaya angabatjheja/ngokubapha imali yesondlo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 4 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.1.13 LIQINISO, ngombana ubonelela abadala, iintandani, abanganabatjheji ngemali yesondlo nangeensetjenziswa. AKUSILO IQINISO, ngombana abanye abantu basalila ngeensetjenziswa ezifana namanzi begodu abanye abanazo izindlu. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2) 1.1.14 (a) Emindenini kuba nomraro wokobana kugcinwa kubelethwa khulu, abentwanabo bagcina batlhaga/Ababelethi bathatha imali yesondlo bayisebenzisele iindingo zabo kungasatjhejwa iindingo zabentwana. (b) Isikhwama somthelo sigcina sikhupha imali enengi khulu, lokhu kugcina kubangele bona ezinye izinto eziziindingo zomphakathi zitlhoge imali. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2) 1.2 1.2.1 - Ziincwadi. - Ikhomphyutha egugwako. (Laptop.) - Ipeni. (Pen). (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.2.2 Angathela iincwadi nekhomphyutha egugwako ngesiselwesi bese ziyonakala. (2) 1.2.3 - Amalangabo wokutlola iinhlahlubo vane sele afikile/vane sele batlola iinhlahlubo. - Amalangabo wokusa imisebenzabo kubafundisi/kumalektjhara vane sele afikile. - Vane banegandelelo lomkhumbulo. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 5 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokuphuma eenkolodweni. Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A. 'Hlela kuhle ibhajedakho ukuya 1 Ibhajedakho ihlele yanele zoke ngeendingo zakho bewubambelele iinkolodo zakho. kiyo.' B. 'Yelela bona ungaboleki imali 2 Ungaboleki imali edlula ozokubhalelwa kuyibhadela.' amandlakho. C. 'Nakwenzekileko bona ube nemadlana 3 Ngezelela imali yokubhadela esalako emva kokubhadela iindingo iinkolodo nawunemali esele eqadi. zakho, isebenzisele ukuphungula iinkolodo.' D. 'Lisa ukuthenga lokha nawungaphasi 4 Ungathengi nawungakaphatheki kwegandeleleko lomkhumbulo.' kuhle emmoyeni. E. 'Khupha amehlo enyameni, ulise 5 Thenga izinto eziqakathekileko ukuthenga izinto ezinengi ngekarada kwaphela nawuthenga ngekarada lesikolodo.' lesikolodo. F. 'Khuthalela bona nawubolekwe imali 6 Zama ukubhadela udlulise imali ubhadela ngaphezudlwana elindeleke bona uyibhadele kwesitolimende obekelwe sona.' ngenyanga. G. 'Nasele uphumile esikolodweni 7 Phila ipilo enganazo iinkolodo Layelisa … uzithengele ngekhetjhi.' nasele uqedile ukubhadela. H. 'Bawa isizo egatjeni lehlangano 8. Thintana nabakwa National Credit yakwa-National Credit Regulator.' Regulator nasele ukghanywa ziinkolodo ubawe bakusize. Inani lamagama asetjenzisweko ama-53) Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kwaphela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 6 DBE/2018 SCE – Imemorandamu IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA Ukutshwaywa kwesirhunyezo kusekufakeni amaphuzu anembako afunwa mbuzo nokutjhiywa kwamaphuzu angafunwa mbuzo. Ukurhunyeza kumele kutshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo welimi. o 1–5 imidzubhulo: nikela umtlomelo welimi owo-1 welimi. TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 7 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (Ungci.) • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 Iinkomo/Inyama yekomo. (1) 3.2 - Sikhona isithombe salokho okukhangiswako. - imibandela itlolwe ngamagama amancani. - Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagama amakhulu. - Ilimi lokukhangisa elidlelezelako lisetjenzisiwe. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 3.3 Inyama esikelwe futhi ithengiselwa abaneencwadi zebhizinisi. (1) 3.4 Sifaniso/Sisenzasamuntu. (1) 3.5 B/Elibandlululako. (1) 3.6 Umalume wadiselwa ziinyawo nakayokuthenga inyama wafumana seyiphelile. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.7 - Angeze sidose abathengi abanengi ngokwaneleko ngombana intengo yalokho okukhangiswako ayikavezwa/imininingwana yokuthintana yabakhangisi ayikavezwa. - Singadosa abathengi abanengi ngokwaneleko ngombana isithombe salokho okukhangiswako siveziwe/imibandela itlolwe ngamagama amancani/Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagama amakhulu/ Ilimi lokukhangisa elidlelezelako lisetjenzisiwe. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 8 DBE/2018 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 - Maphepha asetafuleni. - Ibhodi etloliweko. - Indlela abantu abesekhathunini ebambethe ngayo. - Amagama asekhathunini. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 4.2 Nom. Bhuda ngiwuthulela ingwani umsebenzakho. (1) 4.3 Libolekwe esiNgisini/English. (1) 4.4 UBhuda uthe lelo lilwazi alitholileko lokuthengisa nokudosa abathengi. (2) 4.5 B/Wenze umsebenzi omuhle (1) 4.6 Abathengi badoswe nguBhuda ngelwazi alifumeneko. (1) 4.7 Ngikhambe ngayokufuna isizo eenkhamphanini ezahlukeneko, ngalithola bayatjho bona kubamba ezumako. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Nawungakhe uhluthuke ihliziyo uthi uyambethabetha, ungalala endlini enzima kuthiwe utlhorisa umntwana. (2) 5.1.2 Phezu kwalokho uzokufuna/uyokufuna ukudla nokuhlwengiselwa indlu leyo ahlala kiyo. (2) 5.1.3 Ngamalanga kuba nezipi. (1) 5.1.4 - Limumethe ilimi lokuncenga. - Lisetjenziswa lokha nawuncenga umuntu. (2) 5.1.5 Umntwana uhlezi ama-iri amanengikazi esofeni abukele umabonakude. (1) 5.1.6 B/Ababelethi abanabantu ababasizako nakusetjenzwako. (2) 5.1.7 Ukulawulwa ziinyanga ezinengi kungakuhlanganisa ihloko ngombana zizokutjela izinto ezinengi ezingafaniko/ezihlukileko. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.) (2) 5.1.8 KwaMahlangu kukwamgade uhlonywa ngezinti ngombana abentwana bakhona bazenzela umathanda. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P1 9 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 5.2 5.2.1 Ukurarha umtlhago kuvulwa kwamathutjana wemisebenzi enarheni mazombe. (1) 5.2.2 Ijinifomu. (1) 5.2.3 UmNyango wezemiSebenzi ukhuthaza abantu bona bangasongi izandla. (2) 5.2.4 Iinsebenzi ziyasebenza ngombana zifuna ukondla imindenazo. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all