Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12202112 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2021, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2021 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2021 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (40) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 5. Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola ISIGABA NGASINYE: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-20 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-50 9. Tlola kuhle ngesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2021 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula UMBUZO 1.1 kanye NOMBUZO 1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UMTJHADO WE-KFC 1 Baqinisile abadala nabathi ipilo itjhuguluka njengobujamo bezulu. Akekho umuntu ongakghona ukuhlathulula bonyana ipilo injani nokobana kusasa kuzokwenzekani. Umuntu ukghona ukulala ngendlala namhlanje kodwana kusasa azithole sele anakho okunengi akufunako epilwenakhe. Kungebangelo kuthiwa osemsamo limphosa emnyango, kuthi 5 osemnyango limphose emsamo. 2 Ipilo itjhugulukele iinthandani ezimbili, uHector Mkansi (31) omfundisi noNonhlanhla Soldaart (28), ngenyanga kaSinyikhaba emnyakeni wee-2019. Koke lokhu kwenzeka nabasesitolo esithengisa ukudla iKFC. Iinthandanezi bezize esitolwesi zizokuthola okuya ngethunjini kodwana 10 isokaneli belazi bona lihlose ukwenzani. Kwenzeka okungakajayeleki lokha uHector Mkansi nakaguqa phasi ngedolo aphethe idzilamnwana, abawa uNonhlanhla bona avume amenze umkakhe. 3 Abantu ebegade balapho bakghona ukuthatha iinthombe, nekwathi ekukhambeni kwesikhathi zathunyelwa eenkundleni zokuthintana 15 bezarhatjheka inarha yoke. Abanye babona kuyinto ehle eyenziwe nguHector lo. Kanti-ke njengombana sazi bona sibabantu angeze savuka sibone ngalihlo linye, kube khona-ke nalabo abasola uHector ngokwenza isenzo esifana nalesi. Bangezelela nangokuthi, amadoda wabantu abanzima ngendlela atlhoga imali ngakho, abhalelwa kubhadela iindawo 20 ezisezingeni eliphezulu nekukulapho kufanele enzele khona isenzwesi. 4 Kesinye isikhathi abantu vane bathi barhurhubisa igama lakho edakeni, kanti bakufakela itjhudu. Iinthombeza nemibono yabantu yagcina sele isikinye abosomabhizinisi nabosaziwako enarheni mazombe. Woke umuntu wagcina sele anetjisakalo yokufaka isandla ekwenzeni bona 25 umtjhado weenthandanezi ube mtjhado womnyaka. UHector uveza bona idzilamnwana le ebekayifaka umkakhe, bekungasiyo yokuthoma. Batjhada ngokwesintu kodwana idzilamnwana ayifaka umkakhe bekungasiyo ebiza imali enengi. Isifiso sakhe kwaba kukobana uzakuthi angathola imali, amthengele engconywana. 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2021 NSC 5 Ukuya ngokwehlelo leenthandanezi, bekusafanele bona ziyokusebenza iminyaka ngaphambi kobana benze umtjhado omhlophe wamabhudangwabo. Nako umgade uhlanzela abaneempoto. Idzilamnwana le efakelwe eKFC nekusitolo esithandwa khulu mkakhe, yenze bona umtjhado ebewufanele uthathe iminyakanyaka ulungiselelwa 35 wenzeka ngokukopheza kwelihlo. 6 Abosomabhizinisi bafake izandla ekuqinisekiseni bona iinthandanezi zithole umtjhado wamabhudangwazo. UHector Mkansi noNonhlanhla Soldaart batjhade mhlana amalanga ama-31 enyangeni kaNobayeni emnyakeni wee-2019. Yoke into benzelwe yona ukuya ngeemfuneko 40 zabo. Bafunelwe nomuntu obekasebenza ukuhlela umtjhado lowo. Yoke into kube ngeyemali ebizako. Ngitjho izambatho, ukudla, iindzilamnwana, iinkoloyi nokhunye okutlhogekako emtjhadweni. Lo ube mtjhado ebegade bawubhudanga ngokubuyelelweko. 7 Abavumi bangekhaya abanjengo-Amanda Black, Mafikizolo, Donald 45 noDr. Tumi nabo bebakhona banandisa ngomvumo. Iintolo ezifana nePick n Pay, Woolies, Coca Cola neTiger Brands nazo zafaka isandla ekuqinisekiseni bona abantu badle basuthe bebakhombe ngophakathi emtjhadweni lo. Umnqophisi weKFC’s Public Affairs uZinhle Modisele ubhadele zoke iindleko zekhambo leenthandanezi lokuphumula ngemva 50 komtjhado. Iinthandanezi ziyozigedla ngaphetjheya e-America. Okutjho bona bayokukhamba emoyeni, balale nehotela ephezulu, badle okwehla esiphundu bebadude kafuthumeleko nathoba umzimba. 8 Umtjhado lo ube ngowangeqadi/ngemsitheleni. Kuvunyelwe iinhlobo nabangani abatjhidelene nabatjhadi kwaphela. Ngitjho nendawo yalapho 55 bekubanjelwe khona umtjhado lo beyiyifihlo. IBlack Twitter ekungiyo ebeyibiza umtjhado lo kobana mtjhado welizwe loke ibone kulihlaya ngombana umtjhado lo ugcine ungewangeqadi. Abantu azange bavunyelwe bona bawukhambele umtjhado lo nangemva kokobana wathatjelwa babantu boke lokha indaba le nayivelako. IBlack Twitter 60 yazwakalisa ukungakathabi ngokungakamenywa kwayo yagcina sele iveza indawo ebekubanjelwe kiyo umtjhado lo. 9 Akusirari bona itjhudu elingaka balithola kuphi abantu ekukhulunywa ngabo laba. Ibizo lakamma lo nguNonhlanhla, okutjho bona itjhudweli lilandela ibizweli. Nendlela abantwaba abahlangana ngayo ayikavami. 65 Kuthiwa bahlangana emngcwabeni. Akhange kuthathe isikhathi eside kwalotjolwa bebatjhada. Namhlanjesi sibathola benza umtjhado omhlophe nekuyinto ebebavele bayifisa. Kwamambala ithando litholakala kizo zoke iindawo begodu namabhudango ayafezeka. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola isenzo esingakajayeleki esenzeka esitolo sakwaKFC esivezwe etheksthini engehla. (1) 1.1.2 Veza unobangela owenza bona uHector athengele uNonhlanhla idzilamnwana etja. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2021 NSC 1.1.3 Rhunyeza isenzo samaSewula Afrika ngemva kokubona ividiyo le eenkundleni zokuthintana esenza bona umtjhado lo ube yipumelelo. (2) 1.1.4 Rhunyeza unobangela owenza bona uHector akhethe ukufakela umkakhe idzilamnwana esitolo esikhulunyiswa etheksthini engehla le. (1) 1.1.5 Tlola amagama AMABILI wabantu ebebanandisa ngomvumo emtjhadweni lo ekukhulunywa ngawo. (2) 1.1.6 Veza igama lendawo yokuphumula evakatjhelwe ziinthandanezi ngemva komtjhado. (1) 1.1.7 Hlathulula umehluko wobujamo bendawo lapha iinthandani ezivezwe etheksthini zabonana khona kokuthoma nebeenthandani ezinye. (2) 1.1.8 Ucabanga bona bekuyini ihloso yabantu abathatha iinthombe bazithumela eenkundleni zokuthintana ngaphandle kwemvumo yabanikazi bendaba? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.9 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ikulumo ethi bayokukhamba emoyeni ihlathulula bona: A Bayokugijima baphetjhulwe mumoya. B Bayokukhwela isiphaphamtjhini. C Bayokukhamba ngekoloyi egijima ngebelo eliphezulu. D Zoke iimpendulo ezingehla. (2) 1.1.10 Ucabanga bona kungebanga lani umtjhado lo ubanjelwe endaweni yangeqadi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo ethi, 'umgade uhlanzela abaneempoto'. (2) 1.1.12 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UHector noNonhlanhla babantu abathanda ipilo ephezulu. (2) 1.1.13 Ingabe uyavumelana nesenzo samaSewula Afrika sokusekela umtjhado weenthandani ebangazaziko? Ipendulwakho alibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.14 Ngokubona kwakho, ngimaphi amatjhuguluko azokuba khona emaphilweni weenthandanezi ngemva komtjhado lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2021 NSC 1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B [Sithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola indawo lapho kutholakala khona abantwaba abavezwe esithombeni. (1) 1.2.2 Rhunyeza lokho okusitjengisa bona abantwaba abakavumeleki ukwenza lokhu okubonakala bakwenza esithombeni. (1) 1.2.3 Ucabanga bona uyini unobangela owenza bona abantwaba benze lokhu okuvezwe esithombeni? Ipendulwakho ayibe liphuzu (2) ELILODWA. 1.2.4 Nange unguNgqongqotjhe womNyango wabantu abavezwe esithombeni esingehla, ucabanga bona ngikuphi ongakwenza ukubalekela bona kube nobujamo ebakibo lobu? (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2021 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana nemiphumela emihle yokudlala imidlalo. IMIYALO: 1. Amagama angadluli kwama-60. 2. Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7. 3. Umutjho NGAMUNYE owutlolako awube nomqondo OWODWA opheleleko. 4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 5. Sebenzisa amagamakho, ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole okusesirhunyezweni. 6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C UKUDLALA KUQAKATHEKILE Minengi imihlobo yemidlalo edlalwako ephasini. Kuya ngokobana uthanda muphi begodu nangokuyelela ikghono onalo emdlalweni ngamunye. Lokho kukusiza khulu bona wazi ukobona ungazibandakanya kimuphi umdlalo. Ubunjalo bemidlalo ayifani. Yeke-ke lokho kwenza bona ihluke begodu nalokhu okuhle esikutholako ngokudlala imidlalo kungafani. Kunengi esikufumanako ekuba miphumela emihle yokudlala imidlalo. Lokha nawudlala imidlalo ufumana nekghono lokusebenzisana nabanye abantu. Nakuthiwa umuntu ukghona ukusebenzisana nabantu kulokha nasele azi bona angekhe akghona ukwenza izinto ayedwa. Umzimbakho ukghona ukwehla ube sezingeni elifunwa nguwe. Ukudlala kwehlisa ukugandeleleka ngokomkhumbulo ebadlalini. Kwenza bona umkhumbulo uhlale usebenza kuhle. Kiyo yoke imidlalo kuba nabadlali ebababadosi phambili beenqhema zabo. Yeke-ke ukudlala kwakha ikghono lokuba mdosi phambili. Ikghono lobudosiphambili liyatlhayela ebantwini abanengi. Kanengi abantu abadlala imidlalo bavame ukudlala nabantu abangabaziko kodwana bagcine sele bakhe ubungani obuqinileko. Ubunganobu bakheka ngemva kokuhlangana esiqhemeni ebasidlalelako bagcine babangani emaphilweni wabo. Ukghona ukulala ngcono ngemva kokudlala umdlalo othileko. Lokho kwenziwa kukobana umzimbakho vane uthabuluke ngokwaneleko nokwenza bona umkhumbulo nawo utjhaphuluke kuhle. Ukghona ukuphila isikhathi eside khulu nawuzibandakanya emidlalweni. Umzimbakho nawuwuthabulula ngokudlala awubi sethubeni lokusahlelwa malwele lula. Esikhathini sanje ukudlala yipilo. [Ithethwe ku-inthathethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2021 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D AWUSUYE UMUNTU OMUTJHA NAWUNGANAYE UFUNJATHWAKO LO. Gijimela eSoKosi Electronics uzozitholela wakho simahla ube sezingeni. Woke umuntu omutjha uvumelekile. RHABA! UNGADISELWA ZIINYAWO. Imibandela  Kuthengiselwa abarhola ngehla kwee-R3 000,00 ngenyanga.  Kuthengiselwa abaphakathi kweminyaka ema-20 ukuya eminyakeni ema-35.  Nawufuna isikolodo iza nencwadi yomrholo nomazisi wakho. [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola amaqhinga AMABILI wokukhangisa asetjenziswe esikhangisweni esingehla. (2) 3.2 Dzubhula amagama anelimi lokudlelezela asetjenziswe esikhangisweni esingehla. (1) 3.3 Hlathulula unobangela owenza bona amagama athi 'Electronics' atlolwe butjhigama esikhangisweni esingehla. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2021 NSC 3.4 Tlola igama elisetjenziswe esikhangisweni elimqondofana nelithi 'mahala'. (1) 3.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese unciphisa igama elithalelweko. Nawufuna isikolodo iza nencwadi yomrholo. (1) 3.6 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Amagama athi, 'Kuthengiselwa abaphakathi kweminyaka ema-20 ukuya eminyakeni ema-40' amumethe umqondo welimi lokubandlulula … A ngokombala. B ngokweminyaka. C ngokobulili. D ngokwefundo. (1) 3.7 Hlathulula umqondo olethwa magama athi 'ungadiselwa ziinyawo' ukuya ngesikhangiso esingehlesi. (1) 3.8 Ukuya ngesikhangiswesi kunokutjhayisana kwemiqondo emagameni avezwe phezulu esikhangisweni nalawo asetjenziswe emibandeleni. Tshwaya ngelihlo elibukhali ngemiqondo etjhayisanako. (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Sithethwe ku-www.images.com] 4.1 Tlola bona abantu abasekhathunini engehla bakuphi? (1) 4.2 Hlathulula izinto EZIMBILI ezibonakala ekhathunini ezisitjela bona abantwaba basendaweni oyitlole ngehla ku-1.1. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/Novemba 2021 NSC 4.3 Dzubhula igama elisitjela bona umuntu wembaji osekhathunini engehla umtjhadile umma ahlezi naye lo. (1) 4.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana uveze ukulandula. Ngizokuthanda bengiye kibobamkhulu. (1) 4.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utjhugulule igama elithalelweko liveze ubukhulu. Umma esekhathunini uthokoza ukudla okungaka. (1) 4.6 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ikulumo ethi, 'ngizokuthanda bengiye kibobamkhulu' ihlathulula bona: A Uzomthanda kufikela ahlongakala. B Uzokuya ekhabomkhulu. C Yena naye bazokuhlukaniswa kukufa. D Ipendulo ngu A no C. (2) 4.7 Tshwaya ngokukhambelana okukhona phakathi kwekulumo yabantwaba abasekhathunini nalokhu okubonakala kusenzeka ekhathunini. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 11 DBE/Novemba 2021 NSC UMBUZO 5 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. 5.1 ITHEKSTHI F Abafundi nabafuna ukuphumelela ngamalengiso eemfundweni zabo, kufanele bathome ukuzidima ubuthongo nobumnandi umnyaka usathoma. Abadala bathi amakonyana akhethwa kusakhanya ngombana lingatjhinga angeze usakghona ukuwabona. Ipumelelo le ilethwa kubambisana. Woke umuntu kufanele afake isandla ekuthuthukiseni ifundo yabantabethu. 5 Umbelethi ngekhaya kutlhogeka bona anande abuza umntwana bonyana uraga njani eemfundweni zakhe. Abawe nokubona imisebenzi etloliweko nasele ihloliwe. Ngokwenza njalo uzabe atjengisa ikareko kilokho okwenziwako. Mqinise idolo nakangakenzi kuhle, mkwakwazelele nakenze kuhle uthi, 'Halala mntanami uyikwekwezana.' Utitjhere naye uyafundisa, 10 ngemva kwalokho anikele imisebenzi yokuzijayeza. Ngemva kwalokho umfundi uyakwazi ukubona ubuthakathaka namandlakhe. Igadango elilandelako ngelokobana afune isizo lapho angakhange ezwe kuhle. Ungalali ungakahloli bona iimbalo nesayensi zisakwazi na? 5.1.1 Ngokuyelela ukutlolwa nokupeledwa kwelimi lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi ngendlela efaneleko. Ungalali ungakahloli bona iimbalo nesayensi zisakwazi na? (2) 5.1.2 Tlola bona igama elithalelweko lisuselwa kisiphi isenzo. Ipumelelo le ilethwa kubambisana. (1) 5.1.3 Hlathulula itjhuguluko lamatjhada elenzeke esakhini esithalelweko. Abadala bathi amakonyana akhethwa kusakhanya (2) 5.1.4 Tlola bona igama elithalelweko liyipambosi yiphi yesenzo. Ipumelelo le ilethwa kubambisana. (1) 5.1.5 Tjhugulula umutjho olandelako ube sifaniso. Mntanami uyikwekwezana. (2) 5.1.6 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako uqedelele ngayo umutjho ongenzasi. Ikulumo ethi amakonyana akhethwa kusakhanya … A isisaga. B isisitjho. C isifenqo. D isisitjho nesaga. (2) 5.1.7 Hlathulula bona igama elithalelweko limumethe umhlobo bani welimi, bewutjho nokobana lisetjenziswa nakwenze njani. 'Halala mntanami uyikwekwezana.' (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 12 DBE/Novemba 2021 NSC 5.1.8 Thatha ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe sisandiso sendawo bese usisebenzisa emutjhweni ozakhele wona. Woke umuntu kufanele afake isandla. (2) 5.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Umuntu kuzitjheja ngombana ayikho ikomo yobuthongo. Yidla ngendlela efaneleko. Balekela amafutha, itjhukela netswayi bese ugcina ngokuzithabulula. ITHEKSTHI G [Sithethwe ku-www.images.com] 5.2.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sebunengini. Umuntu kuzitjheja nakafuna ukuphila kuhle. (2) 5.2.2 Buyelela utlole umutjho olandelako uthome ngegama elithalelweko. Umma upheke ukudla okunganamafutha. (1) 5.2.3 Jamiselela igama elithalelweko ngesabizwana sokukhomba eduze. Ubaba uyithanda khulu itjhukela. (1) 5.2.4 Thatha igama elithalelweko emutjhweni onganzasi ulisebenzise emutjhweni ozakhele wona kuvele ihlathululo ehlukileko kunale esetheksthini engehla. Nawuzithabululako umzimbakho wehla ngitjho namabele. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all