Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220189 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2018, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2018 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1 ISIGABA A: INOVELA Umhlahlandlela wokutshwaya 1. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya ngokomhlahlandlela. 2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa, kodwana nayingatjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe. 3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona, bangajeziswa. 4. Iimpendulo ezidinga imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana 1.1 1.1.1 KukwaKhoza. (1) 1.1.2 EHlazatje. (1) 1.1.3 UBafunani watjhiya unina nomntwanakhe wayoziphosela endleleni phambi kwekoloyi, yamtjhayisa bewahlongakala. (2) 1.1.4 Watjela uBafunani bona umsana nakangasamfuni umntazana kusuke sekuphelile, akukho okungabe kusenziwa bonyana ajamelane nemilandwakhe. (2) 1.1.5 UBonakele wakghona ukujamelana nabesana bangeDaveyton nabambethako wabe wazibandulela nomdlalo weendubulo. UBafunani akakwazi ukujamelana neentjhilo wakhetha ukuzibulala lokha nakasebudisini. (2) 1.1.6 Sithola irarano hlangana nabalingisi, uNaSilombo wathuka uNaMndebele wambiza ngomfazana waphakamisa nephini afuna ukumbetha. UNaMndebele yena wambetha ngehlanakela. (Umfundi kufanele ahlathulule angavezi umhlobo werarano kwaphela.) (2) 1.1.7 D/Zokuhlonipha nokwazi bona umuzi uphathwa njani. (2) 1.1.8 Liqiniso, uNaSilombo ngumma onganandaba nesiko ngombana azange awuse umlandu kwaKhoza ngemva kobana uThokozani aphule uBafunani idolo njengoba kuyikambiso yesintu. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.9 Umntwana kaBafunani angekhe azi bonyana ubelethwa kwabani ngalokho kutjho khona bona angeze awazi amasiko wekhabo. /Nakanobudisi ngeendaba zabezimu bekhabo akazokukghona ukuthola isizo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.10 Kusisenzo esitjengisa bona umumuntu okholelwa ebezimini ngombana akhange abethele mthalazeni umlayezo wabo begodu wasindisa noMahlangu elakeni labezimu./Kusisenzo esikhombisa bona uyawukhathalela umndenakhe. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2 1.2.1 Ulipholisa. (1) 1.2.2 Isizathu kukobana indoda le ifuna ilwazi elibangele bona uBafunani aziphosele ngaphambi kwekoloyi endleleni. (2) 1.2.3 Wayeliliswa kufumana iindaba ezibuhlungu zokuhlongakala komntwanakhe uBafunani angakalindeli. (2) 1.2.4 Sisitjela bona uNaSilombo akaphilisani kuhle nabomakhelana bakhe begodu abazwani ngombana babhalelwa kuzwelana naye bayomtjhiriya ngokuhlongakalelwa nguBafunani. (2) 1.2.5 Imikghwa kaNaSilombo imbangele bona alahlekelwe yindodakhe uMahlangu,/mntwanakhe okukuphela kwakhe wabe wagcina angasanandawo yokuhlala. (2) 12.6 B/Wayehlanganyelwe yihloko angazi bona enzeni. (2) 1.2.7 Ngivumelana nesitatimendesi ngombana uBonakele wakhombisa ukungabekezeli lokha nakazakulisa ukusebenzela ikhuwa leplasi begodu akhange abekezele nalokha uMbuyiseli nakambethako wanghala wakhamba. Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana uBonakele wabekezelela ukutlhoriswa ngunaSilombo isikhathi eside./ Wabekezelela indlala, umtlhago nokutlhoriswa boNduku ngesikhathi ahlala ekoloyini eliratha. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.8 Sifundo sokobana nawungumma kufanele boke abantwana ohlala nabo ubaphathe kuhle nalabo ongababelethiko ngombana kusasa uzolitlhoga isizo labo. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2.9 Umtloli uphumelele ukusiphethela inovela le ngombana sithola isiphetho-phekghu okusiphetho esingakalindeleki. Besingakalindeli bona uBonakele uzakuphumelela epilweni abuyele kwabo nababelethi bakhe bekuqothwe uNaSilombo. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UMDLALO UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule 2.1 2.1.1 Ziindaba zokobana uliphasile ibanga letjhumi. (1) 2.1.2 UNaMasuku ufuna uMlakana ayokusebenza ngombana bayatlhaga. (1) 2.1.3 • USello ufuna bayokuthengisa iindakamizwa. • USello ufuna bayokweba iinkoloyi. (2) 2.1.4 UMlakana uveze umbono wokobana bakhambe bayokubawa umnikelo kibosomarhwebo, emasondweni neenhlanganweni zomphakathi azokwazi ukuthola imali yokuzitlolisa. (2) 2.1.5 IKHOLOMU A IKHOLOMU B (a) UStanza A umsana othengisela uMbizo iindakamizwa eMaza. (b) UNaMasuku B ngunina lakaMlakana. (2) 2.1.6 (a) U-Oscar wakghona ukuthandana noBusi abe azi bona uMlakana uyamfuna uBusi begodu uyamsoma. (2) (b) USello wathengisa uMlakana kuMbizo ngokobana amboleke imali kaMbizo wazitlolisa eyunivesithi kodwana yena angakwazi okungikho okwamkatelela bona asebenzele uMbizo. (2) 2.1.7 • UMbizo ukghonile ukuboleka uMlakana imali yokuzitlolisa eyunivesithi kodwana wamkatelela bona azomthengisela iindakamizwa, ezinye bekazithengisa eyunivesithapho • UMbizo bekaqatjhe uStanza noRaizor bona bamthengisele iindakamizwa bese yena ubabhadela imali. (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 2.1.8 Umdlalo lo umayelana nabangani ababawana isizo kodwana bagcina bafakene emrarweni bekwatjhabalala namabhudangwabo. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 2.1.9 Bengingaya emapholiseni ngiyokuvula umlandu. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 2.2 2.2.1 • Bebahlangana esondweni • Esitolo kwaTjhigila. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 2.2.2 UMlakana wadumuza u-Oscar, wakatelela noBusi bona amthande ngekani, wamkata bewagcina asidisi uBusi. (2) 2.2.3 • Bebasizana ngemisebenzi yesikolo. • Bebasonda ndawonye. (2) 2.2.4 USello wakhuthaza uBusi bona abambisane naye erhwebeni lokuthengiswa kweendakamizwa okwagcina kufake uBusi ejele. (2) 2.2.5 NguMlakana, umrarwakhe bekukobana unebhudango lokufunda kodwana akanayo imali yokutlolisa eyunivesithi. (2) 2.2.6 UStanza wathunywa nguMbizo bona ayokubulala uRaizor kodwana yena wangambulala wamhlebela bona uMbizo ufuna abulawe. (2) 2.2.7 • Liqiniso, uKhabo uyithanda khulu imali ngombana wala ukuragela phambili nokufunda emva kokufumana imiphumela yebanga letjhumi. • Liqiniso, uKhabo uyithanda khulu imali ngombana wavuma ukubambisana noSello bona azokuthengisa iindakamizwa esitolo sakhe sokudla. (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 2.2.8 Bekufanele, ngombana uBusi bekangakamqomi uMlakana. Bekungakafaneli, ngombana uBusi bekazi bona uMlakana uyamfuna begodu umngani ka-Oscar. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 2.2.9 USello bekaphila ipilo ehluke khulu kuneyakaMlakana wagcina amfake eendakamizweni bewabotjhwa. Lokhu kusifundisa bona umnganakho nasele aphila ipilo ehlukileko nengakalungi kuneyakho, kufanele uhlukane naye ngombana ugcina akufake emrarweni. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA B: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 'KANTI KUNJE' – JN Thamana 3.1 NguSabetha. (1) 3.2 • UNgombi bekangumarhastrada ekhotho yangeKutupu, wahlongakalelwa mkakhe kanti nomntwana akanaye. • UNgombi uyindoda ezithandako, wathatha nomhlalaphasi kanti nemali ithi yetjhe kuye. (2) 3.3 • UMlonyana livila wabhalelwa kufunda isikolo. • UMlonyana nakarholileko ubanga itjhada begodu uthanda nokulwa. (2) 3.4 Kungenzeka uMlonyana ahlukane nomkakhe./Kungenzeka abantwana bakhe bangasaba netjhebiswano elihle noyise begodu bangaseza nokuzokuvakatjha ngombana uMlonyana unetjhada. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 3.5 • UNaPhambani ungumma onetjhejo ngombana nguye obegade atlhogomela uNgombi./Wabalekisa abentwabakhe wabasa ekhabomkhulu ngombana indodakwakhe ingaziphathi kuhle. • UNaPhambani ukhuthele ngombana ugega nemirholo uyathengisa. (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa.) (2) 3.6 • Amapholisa azokuthola igadangiso lemino kumaliledinini kaNgombi. • Amapholisa azokulandelela umtlhala weengebengu ngokuqala imilayezo evele kumaliledinini ekhombisa bona imali ikhutjhwe kiziphi iindawo. (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 3.7 Indatjana le yenzeka esikhathini sanje ngombana: • UNgombi ufundile bekangumarhastrada ekhotho yangeKutupu. • UNaPhambani ukhamba ngevenyana nakayokuthengisa emrholweni. • UNgombi gade anomaliledinini. (Mabili amaphuzu anembako kangehla azakwamukelwa.) (2) 3.8 Ngiyazwelana noNgombi ngombana ubulawelwe imalakhe ayisebenze budisi. Angizwelani noNgombi ngombana bekufanele aqatjhe umuntu ozokuhlala naye emini nakunganamuntu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.9 Kunommoya wokudana, umtloli uveza isizi uNgombi aqalene nalo lokobana uhlala yedwa ngombana umkakhe wahlongakala, azange abe nomntwana begodu uMlonyana ulivila utshwenya nomkakhe onguye otlhogomela uNgombi. (2) [17] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye 'KUKHULU KUYEZA' – SF Mthombeni 4.1 UNaZimu wende kwaMavimbela. (1) 4.2 Abobaba beThuthukile baziphatha njengamasokana kanti nabomma bakhona bebaziphatha njengabentazana lokhu bekubanga bona imizi iphadlheke. (2) 4.3 UMavimbela bekathumela imali kanye ngenyanga kwakhe kodwana ngokuya kwesikhathi sele athumela imali amahlandla amathathu ngenyanga. (1) 4.4 • Wabakhela umuzi kanokutjho. • UZabenzeni wembatha izembatho ezibizako. • Badla nanyana yini ebayifunako. • UMavimbela ubadosela umtato ubusuku obunye nobunye. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 4.5 Sisitjela bona umfazi ongawuhloniphiko umzakhe./Sisitjela bona umfazi onganazwelo emntwanenakhe ngombana bekazi bona ngelinye ilanga uzobabona uZabenzeni. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.6 • Liqiniso uNaZimu ubenande abonakala amangana noMsebenzi ngemva kweentolo. • Liqiniso uMsebenzi ubenande abonakala atjhayela ikoloyi kaNaZimu. (Yinye ipendulo kezingehla.) (2) 4.7 • Kungenzeka uMsebenzi agcine angasazifuni iintanga zakhe agcine athethe isilukazi. • Angagcina angasafundi ahlalelene nokwenzelwa izinto bomma abadala. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.8 • Angahlala anevalo lokuthandana ngombana acabanga bona woke amadoda awathembeki. • Angahlala anesikhwele esisabekako ngombana alimele emmoyeni. • Kungenzeka angasafuna ukwenda ipilo yakhe yoke. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.9 Kuyakholweka ngombana amalanga la zikhona izehlakalo zamasokana athandana nabomma abadala kesinye isikhathi kwabe batjhadile. Akukholweki ngombana kuthiwa uNaZimu ulikholwa bewumkamfundisi, isokana athandana nalo ngelangesondweni. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 4.10 Ngingalitlhala isokanelo bengithuthe ekhaya ngiyokuhlala eenhlobeni zami. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) [18] IMITLOMELO YESIGABA C: 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA D: IINKONDLO UMBUZO 5: 'NGIYAKUTHANDA' – JM Masango 5.1 Ikhuluma nomuntu emthandako/isithandwa sayo. (1) 5.2 Imida yekondlo le iyatjhiyatjhiyana eminye mide eminye mifitjhani okukhombisa bona imbongi iyaratharatha izama ukutjela isithandwa sayo ngendlela isithanda ngayo. (2) 5.3 Vele. (1) 5.4 Ivumelwano-phakathi. Injambamende./umuda ovulekileko. (2) 5.5 Kugandelela bona lomuntu akhuluma ngaye uyazi begodu nayo imbongi iyazi bonyana imthanda kangangani. (2) 5.6 Isilingisi. (2) 5.7 Imbongi ilinga ukuveza ubukhulu bethando enalo kilomuntu ekhuluma ngaye./Imbongi ilinga ukugandelela bona imthanda kangangani umuntu lo. (2) 5.8 Imbongi isebenzise ibuyelelangqondo ukuvezela isithandwa sayo bona ngaphakathi kuye kuphuphuma ithando begodu ithanda sona sodwa. (2) 5.9 Ikondlo le imumethe ummoya wethabo, imbongi ithatjhiswa lithando elizele ngaphakathi kiyo. Siyizwa nayithi; 'Ngikuthanda khulu'. (2) 5.10 Ekondlweni le imbongi itjela isithandwa sayo bona isithanda kangangani nokobana naso siyazi bona imbongi le isithanda khulu. (2) [18] UMBUZO 6: 'MBIZO YOKUTHULA' – MS Ntuli 6.1 Isezura/Isithiyeleli. Isifaniso/Isimanyaniso. (2) 6.2 Umdzwela. (1) 6.3 Ndabezitha./Bayethe. (2) 6.4 Ummongondaba otholakala endimeni le kukobana imbizo le izokususa ukuhlukana nokungazwani ebantwini boke. Izokuletha ubunye nokulingana hlangana kwabantu abanzima nabamhlophe. (2) 6.5 Imbongi isebenzise ibuyelelangqondo ukugandelela ukulibalelana, ukuthula necolo elalethwa yimbizo yokuthula le emadodeni abhujelwe bafazi nabafazi ababhujelwe madoda. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 6.6 Imbongi isebenzise isaga esithi, umphako awugonywa mntwana ngomnqopho wokusihlathululela bona ngemva kwembizo yokuthula le kwaba mnandi khulu begodu woke umuntu bekavumelekile ukukhambela umnyanya lo. (2) 6.7 Imbongi ingathekisa imbizo le nomthunzi ngomnqopho wokusivezela bonyana woke umuntu wathola ukuphumula/ukuvikileka/ukuphepha ngaphasi kwembizo le./Umuntu wathola ikululeko. (2) 6.8 Mmoya wokuthaba imbongi ithatjiswe kuthula okukhona enarheni yekhethu ngemva komtlhago nokutlhoriswa okwakhe kwabakhona eSewula Afrika ngesikhathi sebandlululo. (2) 6.9 Imbongi isebenzise isithombe-ngqondo sesenzasamuntu ekondlweni le ngendlela enembileko ngombana ikhuluma nembizo sengathi ikhuluma nomuntu ngikho ithi imbizo iduduza abahlolo nabahlolokazi ibuye godu idunduzele neentandani. Imbongi ithi imbizo le yakwazi nokuhlanganisa abantu babe munye ngikho kungasekho ukubandlululana ngobulili nofana ngobuhlanga. (2) [17] IMITLOMELO YESIGABA C: 35 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all