Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
FEBHERBARI/MATJHI 2017
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 100
Imemorandamu le inamakhasi ama-21.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo
Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 21 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 21 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 21
- File size
- 2.3 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 21
This exam
NSC Supplementary Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking100 marks
- Question 2.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.3Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking30 marks
- Question 2.4Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 3.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
UMBUZO 1
1.1 I-eseyi Ecocako ('Narrative')
'Azange ngikholwe amehlwami bona ngimi lo owehlelwe litjhudu
elingaka'.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Hlathulula itjhudu elikwehleleko.
- Itjhuguluko elibe khona epilwenami.
- Isizo elilethwe litjhudu elikwehleleko.
- Ukusiza nabanye abaseqadi kwami.
Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
1.2 I-eseyi Ecocako ('Narrative')
'Angekhe ngisabuyelela ngiyenze into efana naleya'.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Hlathulula bona kwenzakalani.
- Unobangela walokho okwenzakalako.
- Umphumela walokho okwenzakalako.
- Isifundo ngalokho okwenzakalako.
Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu. [50]
1.3 I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye ('Argumentative')
Ngendlela ubujamo bezinto bungakhona eSewula Afrika kubonakala
kuqakathekile bona abantu bavowude ngesikhathi samakhetho.
I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
yomtloli.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
- Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
- Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
imibonwakhe.
- Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
- Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele
uphakamise imibono eqinileko.
- Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
nehlonipho.
- Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
nesanelisako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
Abavumelana nesihloko.
- Kulilungelo lakho ukuvowuda.
- Kuqakathekile ukuvowuda ukuzwakalisa iphimbo lakho.
- Ukuletha itjhuguluko enarheni yekhethu.
- Ukukhetha ihlangano ebusako.
- Ukuba nesandla ekuthuthukiseni inarha yekhethu.
- Ukwakha ikusasa elikhanyako.
Abaphikisana nesihloko.
- Akunamehluko obakhona emphakathini.
- Iimfuneko zabantu azibonelelwa.
- Imali yombuso ayisetjenziswa ngefanelo.
- Iinsebenzi zikhwabanisa imali.
- Abantu bangakatjhagali abatjhejwa. [50]
1.4 I-eseyi Ehlathululako ('Descriptive')
Ubuhle nobumbi bokufunda ngeenqhema nanilungiselela iinhlahlubo.
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
Ubuhle
- Ukusizana lapho ungakazwisisi khona ngetlasini.
- Ukukhuthazana ngokufunda ngokuzimisela.
- Ukuhlathululela abanye lokho okuzwisisa khulu.
- Ukuhlela isikhathi sokufunda.
- Ukuhlala uzilungiselela ukufunda ngaso soke isikhathi.
- Ukufunda ukusebenzisana nabanye abentwana.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Ubumbi
- Ukudlala ngesikhathi sokufunda.
- Ukuphelelana ihliziyo.
- Ukunganikelani amathuba alingeneko wokwenza umsebenzi.
- Ukusaba ukuveza amazizwakho.
- Ukungasebenzisi isikhathi ngendlela efaneleko. [50]
1.5 I-eseyi Ecocako ('Narrative')
Kubonakala sele kunokungabekezelelani phakathi kweenhlangano
zezepolotiki enarheni yeSewula Afrika.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukufuna ukuba yihlangano engcono kunenye.
- Ukuthembisa abantu izinto enye ihlangano engakghoni ukubanikela zona.
- Ukulwela ukuba yihlangano ebusako.
- Ukusebenzisa umphakathi ukulwa izipi zabo. [50]
1.6 Indaba Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli ('Reflective')
Izinto engingazilungisa epilwenami nange nginganikelwa ithuba lesibili.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo
ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo
otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:
- I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
- Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu eseyini
le.
- Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
- kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
yaloyo otlolako.
- Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso
nendima ethathwa ngotlolako.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukubawa ukulitjalelwa kibo boke engabonako.
- Ukuthoma ukulungisa ifundwami.
- Ukusebenzisa loke ithuba enginikelwe lona ngokuzimisela.
- Ukulisa ukuqalela abantu phasi.
- Ukuhlonipha woke umuntu engiphilisana naye.
- Ukunikela isizo kilabo engingakghona ukubasiza.
- Ukusebenza ngokuzimisela lokha nanginikelwe umsebenzi.
- Ukukhetha umsebenzi enginekghono lawo. [50]
1.7 1.7.1 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana
ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-
eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
mhlahlandlela.
Kilesisithombe kubonakala kuneencwadi ezipakweko
neensetjenziswa zokutlola.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukuqakatheka kokufunda.
- Ukufunda ukuhlela isikhathi sokufunda.
- Ukuba nazo zoke iinsetjenziswa ezitlhogekako nawufundako.
- Ukufunda ukuze ubuthelele loke ilwazi olitlhogako.
- Ukuzilungiselela iinhlahlubo zakho ngokwaneleko. [50]
1.7.2 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana
ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-
eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
mhlahlandlela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Kilesisithombe kubonakala kusendaweni yokukhwela
amateksi, kunabantu abanengi.
Umfundi angaveza okulandelako:
- Indawo yesikomplasi eneenkhwelo ezinengi.
- Abantu bakhamba ngeenthuthi zomphakathi.
- Ukuqakatheka kweenkhwelo ezivezwe esithombeni.
- Indlela abatjhayeli bamateksi baphatha ngayo abakhweli.
- Indima edlalwa libubulo lamateksi kezomnotho. [50]
IMITLOMELO YESIGABA A: 50
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1 INCWADI YOBUNGANI
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi yobungani:
Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi.
Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
umzawakho, njll.
Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile,
Mma, Baba, njll.
Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
nesihloko anikelwe sona.
Kumele ibe nesilayeliso; isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
boke abangaziko ngapho; njll. Ekugcineni kumele utlole isiphetho, isib.
Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese
kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa
ukobana loyo otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo
akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [30]
2.2 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO
Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga
okwakhulunywako kwavumelanwa ngakho ekutheni kungalibaleki,
kungalahleki, neenqunto zibulungeke. Loyo otlola amaminithi kufuze
atjhejisise ukuthi akatloli koke okukhulunywa emihlanganweni, kodwana
kutlolwa iimphakamiso neenqunto. Amagama walabo abathule iimphakamiso
nalabo abasekelileko kuyenzeka atlolwe. Akukafaneli loyo otlola amaminithi
atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana.
Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi
womhlangano ngokunjalo nalokha akhuluma ngamaminithi kuthinteka ne-
ajenda yomhlangano. Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi afundise
abafundi i-ajenda yomhlangano namaminithi womhlangano kanyekanye.
Kufanele kwenzeke okufanako nalokha abafundi sebahlolwa babuzwe nge-
ajenda kanyekanye namaminithi womhlangano. [30]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
2.3 I-INTHAVYU
Le yikulumo eba hlangana nabantu ababili abakhuluma ngento ethileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya i-inthavyu.
- Akutlolwe amagama wesikhulumi ngasinye.
- Akutlolwe ikholoni ngemva kwamagama wabantu abakhulumako.
- Amagama walabo abakhulumako akatlolwe ngesandleni sesincele, abe
mafitjhani nesibongo singasetjenziswa.
- Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako.
- Kumele kube nesingeniso. (Akulotjhisanwa, esingenisweni kulapho
kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa ngayo nokobana kuzabe
kukhuluma abobani).
- Kumele kube nomzimba, nesiphetho. [30]
2.4 I-ATHIKILI KAMAGAZINI
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini:
Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
nanyana sibe nezwelo.
Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa
ku-athikili.
I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze
abayifundako bona bayifunde.
Iindima akukafuzi bona zibe zide.
Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [30]
IMITLOMELO YESIGABA B: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA
UMBUZO 3
3.1 IFLAYA
Amaflaya maphetjhana aba nemininingwana ethileko. Mancani
nakamadaniswa namabhrotjha. Ngokuvamileko atlolelwa ubujamo
neminqopho ehlukahlukeneko. Kungatlolwa iflaya ngomnqopho wokuyelelisa
abantu ngezinto ezithileko, njengotjwala, ukuya emsemeni ungakavikeleki,
isifo esihlasele endaweni ethileko, njalonjalo.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Imihlobo yemikhiqizo esetjenziswako.
- Imihlobo yesikhumba esizwa mikhiqizo leyo.
- Izinto ezenziwa mikhiqizo leyo esikhunjeni.
- Amalanga neenkhathi zokuvula nokuvala.
- Indawo lapha udorhodera ayokusebenzela khona. [20]
3.2 IPOSKARADA
Le ngenye indlela yokuthintana ngokutlola phasi ikulumo efitjhani.
Ngokuvamileko iposikarada ithunyelwa mumuntu ayithumela emuntwini
amaziko. Iba nesiphande sinye saloyo othunyelwako, esitlolwa
ngakwesokudla phezulu la kutlolwa khona isiphande sotlola incwadi
yobungani. Ngemva kwesiphande, ngenzasana kutlolwa isilotjhiso esingaba
libizo laloyo otlolelwako bese kuthoma indaba efitjhani edluliselwa kiloyo
ethunyelwa kuye. Othumela iposkarada ulayelisa ngebizo lakhe elaziwako
ngaphandle kwesibongo.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Ukungavezi umhlobo wesipho enisenzileko.
- Ukumvezela bona nimeme abobani.
- Umnqopho wokubanikela isipho leso. [20]
3.3 IMILAYELO
Imilayelo yikulumo etjela umuntu bonyana akenzeni, kuphi, nini, njani
njalonjalo. Lekulumo itlolwa phasi. Ukuze ifeze umnqopho kufanele
izwisiseke, ingarari, isebenzise ilimi elizwakalako begodu ingabi mide khulu
ukuze loyo olayelwako azokwazi ukuyilandela.
Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
- Khupha imimada uyihlanze bewuyineke.
- Thoma ngaphakathi uyithanyele uwole neenzibi ezivelileko.
- Vala iminyango uqinisekise bona amafesidiri avaliwe.
- Ithele ngamanzi anganasibha ukuze isuke idaka nethuli.
- Ihlanze ngamanzi anesibha seenkoloyi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
- Ipule ngamanzi aphuma ephayiphini ukuze ihlwengeke kuhle.
- Isule ngetjhila leenkoloyi.
- Amafesidiri asule ngetjhila lawo elomileko.
- Ifake iphoritjhi yekoloyi uyilise imizuzu elitjhumi.
- Tjhatjha amatayere ngephoritjhi enzima.
- Ikhuphe iphoritjhi uzoyibona izokutsegema. [20]
IMITLOMELO YESIGAB C: 20
INANI LOKE: 100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA
Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya isigabesi.
Amamaksi kusukela e-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ama-5.
Okumunyethweko, iqhinga leIimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 27–30 22–23 15–17 9–11 3–5
NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo ezihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula
okudluleleko. kuhle; okwanelisako. okungakajami okuphume endleleni
(Ukuphendula) -Imiqondo ezikhambelana -Imiqondo ndawonye. khulu.
Izinga eliphezulu
Ukuhleleka kwemiqondo ehlakaniphileko, khulu begodu ekhambelanako -Imiqondo engakacaci. -Imiqondo erarako
yokuhlela evusa imiqondo ezimnandi, nekholisako. -Ubufakazi obuncani nengakanqophi.
Ukulemuka umnqopho, netjengisa ukukhula. kunobufakazi -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo
abamukelilwazi -Ukuhleleka nokukhula okulingeneko nokukhambelana. engakahleleki
nobujamo. okudluleleko okubonakalako. nokukhambelana nengakhambelaniko.
nokukhambelana -Isingeniso, umzimba nesihloko, umzimba
30 AMAMAKSI nesingeniso, nesiphetho nesiphetho
umzimba nesiphetho. okuhleleke kuhle
begodu
okukhambelanako.
24–26 18–21 12–14 6–8 0–2
-Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko
okudluleleko kodwana okuhlelwe kuhle. okwanelisako okungakhambelaniko akukalingwa
kutlhayela -Imiqondo ekarisako kodwana okukhulu. nokulingwa.
Izinga eliphasi
amatshwayo wendaba nekhambelanako. kunokungacaci. -Imiqondo -Imiqondo
ehle ngokudluleleko. -Isingeniso, umzimba -Iimiqondo ayikahlangani begodu engakhambelaniko
-Imiqondo ekhulileko nesiphetho ezihleleke iyakhambelana ihlangahlangene. nengakafaneli.
nenokuhlakanipha. kuhle ngokulingeneko. -Abukho ubufakazi -Imiqondo
-Isingeniso, umzimba nezikhambelanako. -Kunokuhleleka bokuhlela. engakanqophi.
nesiphetho ezihlelwe nokukhambelana
ngendlela edluleleko. okulingeneko
kwesingeniso,
umzimba nesiphetho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (IRAGELA PHAMBILI)
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
ILIMI, ISITAYELA 14–15 10–11 6–7 2–3 0
NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Ilimi elingazwakaliko.
Iphimbo, irejista, isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye -Iphimbo, irejista,
isitayela, nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama isitayela kanye
ilwazimagama
Izinga eliphezulu
elifanele elifanele khulu elifanele umnqopho, elingakafaneli nelwazimagama
okufanele umnqopho, ngokudluleleko umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, elingakafaneli khulu
nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho,
Ukukhethwa abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa nobujamo. abamukelilwazi
kwamagama. nobujamo. -Ilimi liyanemba kwelimi okwethula -Ukusetjenziswa nobujamo.
Ukusetjenziswa -Ilimi lithokozisa khulu. begodu lisetjenziswe ihlathululo. kwelimi okusisekelo. -Ilwazimagama
kwelimi, imithetjhwana, -Ihlelo nesipelinghi ngokufaneleko. -Iphimbo elifaneleko. -Iphimbo elifaneleko. elitlhayela khulu lenza
iimphumuzi, ihlelo, esinganamphoso -Ihlelo nesipelinghi -Amaqhinga -Ilwazimagama kube budisi
nesipelinghi. ezibonakalako. asinamphoso khulu. wokubuza enzelwe elitlhayela khulu. ukuzwisisa
-Itlanywe kuhle khulu. -Itlanywe kuhle. ukugqamisa itheksthi.
okumunyethweko.
15 AMAMAKSI
12–13 8–9 4–5 0–1
-Ilimi elihle -Ilimi lihle. -Ukusetjenziswa -Ukusetjenziswa
Izinga eliphasi
ngokudluleleko -Iphimbo elifaneleko. kwelimi okulingeneko okungakafaneli
begodu linethonya. -Kuneemphoso okunokuhluka. kwelimi.
-Akunamphoso zehlelo ezimbalwa -Iphimbo elifaneleko -Ukungabi nomahluko
nesipelinghi zehlelo nesipelinghi. ngokulinganako emitjhweni.
ezibonakalako. -Ibunjwe kuhle. nokusetjenziswa -Ilwazimagama
-Yakhiwe ngekghono okutlhayelako elincani
elikhulu. kwamaqhinga ngokusisekelo.
wokubuza.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Amatshwayo -Ukusungulwa -Imininingwana -Imininingwana -Amaphuzu amanye -Amaphuzu
wetheksthi okuqakathekileko isungulwe ekhambelanako anembako akhona. afunekako
Ukwakhiwa kwesigaba kwendaba. ngokukhambelanako. iveziwe. -Imitjho neengaba ayatlhayela.
nokwakhiwa komutjho -Imininingwana -Imitjho, iingaba -Imitjho, iingaba kuneemphoso. -Imitjho neengaba
edluleleko. kunikela umqondo. kwakhiwe kuhle. Indaba isazwakala. kuneemphoso
-Imitjho kanye -Indaba isanikela -Indaba ayinamqondo.
5 neengaba kwakheke umqondo
AMAMAKSI ngendlela edluleleko.
IRENJI
YAMAMAKSI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, 16–18 13–15 9–12 6–8 0–5
UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula
okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko ngokusisekelo kutjengisa
Ukuphendula nemibono: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ukungabikhona
Ukubuthelelwa kwemibono okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo ilwazi lamatshwayo kwelwazi
ukuze kuhlelwe. -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. lamatshwayo
Umnqopho, ehlakaniphileko -Inqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha wetheksthi.
abamukelilwazi, nekhulileko. ayikaphumi nokukhambelana okukhona kodwana -Akunakukhambelana
amatshwayo/ -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni isekelwe okulingeneko okunengi kwemiqondo.
imithetjhwana kanye lamatshwayo kuhle ngendlela kokumunyethweko kuphambene. -Kunemininingwana
nobujamo. wetheksthi. enobukghoni begodu nemiqondo. -Imininingwana embalwa esekela
-Umtlolo unqophile. kunemininingwana -Eminye imininingwana embalwa esekela isihloko.
18 AMAMAKSI -Kunokukhambelana esekela isihloko esekela isihloko ikhona. isihloko ikhona. -Akakasebenzisi
kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko -Isakhiwo esifaneleko -Usebenzise imithetho efunekako
nomqondo. esinokukhambelanako ngokulingeneko, imithetho namkha isakhiwo.
-Kuhlathululwe kuhle okuncazana. kodwana eqakathekileko
begodu yoke kunokungakhambelaniko. ngendlela embi.
imininingwana isekela -Kunobutjhapha
isihloko. obubonakalako.
-Isakhiwo esifaneleko
nesinembako.
ILIMI, ISITAYELA KANYE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista,
Iphimbo, irejista, isitayela, isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela,
kufanele elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama kufanele ilwazimagama ilwazimagama
umnqopho/umphumela/ abamukelilwazi kanye kufanele khulu umnqopho, kufanele kancani akukhambelani
abamukelilwazi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho,
kanye nobujamo. -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye
Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo.
kanye nemithetjhwana. kwakhiwe kuhle. Zehlelo. -Ihlelo elingakafaneli
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Ukukhethwa kwamagama. -Akunamphoso. -Ihlelo linemba -Ilwazimagama elinemphoso -Kuzele iimphoso
Ukusetjenziswa ngokwekghono elifaneleko. ezimbalwa. begodu
kwamatshwayo kanye elithileko begodu -Iimphoso azilimazi -Ilwazimagama akuzwisisakali.
nesipelinghi. lakhiwe kuhle. ihlathululo. elitlhayelako. -Ilwazimagama
-Ilwazimagama elihle -Ihlathululo ivimbekile. alikawufaneli
khulu . umnqopho.
12 AMAMAKSI -Akunamphoso. -Ihlathululo ayizwakali
kwamambala.
IRENJI YAMAMAKSI 24-30 18-23 14-17 6-13 0-5
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA
SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA
[20 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, 9–12 7–8 5–6 3–4 0–2
UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula
-Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula ngokusisekelo kutjengisa
Ukuphendula kanye okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko begodu kutjengisa ukungabikhona
nomqondo: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ilwazi kwelwazi
Ukuhlelwa kwemiqondo; okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo lamatshwayo lamatshwayo
amatshwayo/imithetjhwana -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi.
kanye nobujamo. ehlakaniphileko -Inqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha -Akunakukhambelana
nekhulileko. ayikaphumi nokukhambelana okukhona kwemiqondo.
12 AMAMAKSI -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni isekelwe okulingeneko kodwana -Kunemininingwana
lamatshwayo kuhle ngendlela kokumunyethweko okunengi embalwa esekela
wetheksthi. enobukghoni begodu nemiqondo. kuphambene. isihloko.
-Umtlolo unqophile. kunemininingwana -Eminye imininingwana -Imininingwana -Akakasebenzisi
-Kunokukhambelana esekela isihloko. esekela isihloko ikhona. embalwa esekela imithetho efunekako
kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko -Isakhiwo esifanele isihloko ikhona. namkha isakhiwo.
nomqondo. esinokukhambelana ngokulingeneko, -Usebenzise
-Kuhlathululwe kuhle okuncazana. kodwana imithetho
begodu yoke kunokungakhambelaniko. eqakathekileko
imininingwana isekela ngendlela embi.
isihloko. -Kunobutjhapha
-Isakhiwo esifaneleko obubonakalako.
nesinembako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
ILIMI, ISITAYELA NOKU- 7–8 5–6 4 3 0–2
EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista,
isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela,
Iphimbo, irejista, isitayela, elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama
ilwazimagama elifanele abamukelilwazi kanye kufanele khulu kufanele umnqopho, kufanele kancani akukhambelani
umnqopho, nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho,
nokumunyethweko; -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye
Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo.
nemithetjhwana; kwakhiwe kuhle. -Ihlelo linemba zehlelo. -Ihlelo -Kuzele iimphoso
Ukukhethwa kwamagama; -Akunamphoso. ngokwekghono -Ilwazimagama elingakafaneli begodu
Ukusetjenziswa elithileko begodu elifaneleko. elinemphoso akuzwisisakali.
kwamatshwayo nesipelinghi lakhiwe kuhle. -Iimphoso azilimazi ezimbalwa. -Ilwazimagama
-Ilwazimagama elihle ihlathululo. -Ilwazimagama alikawufaneli
8 AMAMAKSI khulu. elitlhayelako. umnqopho.
-Akunamphoso. -Ihlathululo -Ihlathululo ayizwakali
ivimbekile. kwamambala.
IRENJI YAMAMAKSI 16–20 13–15 9–12 6–8 0–5
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LokuThoma LokweNgeza (FA L)/P3 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele FAL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper