Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12201721 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 21 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) FEBHERBARI/MATJHI 2017 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 100 Imemorandamu le inamakhasi ama-21. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI) UMBUZO 1 1.1 I-eseyi Ecocako ('Narrative') 'Azange ngikholwe amehlwami bona ngimi lo owehlelwe litjhudu elingaka'. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.  I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.  I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.  Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni.  Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.  I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Hlathulula itjhudu elikwehleleko. - Itjhuguluko elibe khona epilwenami. - Isizo elilethwe litjhudu elikwehleleko. - Ukusiza nabanye abaseqadi kwami. Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu 1.2 I-eseyi Ecocako ('Narrative') 'Angekhe ngisabuyelela ngiyenze into efana naleya'. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.  I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.  I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.  Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni.  Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.  I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Hlathulula bona kwenzakalani. - Unobangela walokho okwenzakalako. - Umphumela walokho okwenzakalako. - Isifundo ngalokho okwenzakalako. Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu. [50] 1.3 I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye ('Argumentative') Ngendlela ubujamo bezinto bungakhona eSewula Afrika kubonakala kuqakathekile bona abantu bavowude ngesikhathi samakhetho. I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni yomtloli. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: - Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo. - Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela imibonwakhe. - Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende. - Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele uphakamise imibono eqinileko. - Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe nehlonipho. - Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako nesanelisako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: Abavumelana nesihloko. - Kulilungelo lakho ukuvowuda. - Kuqakathekile ukuvowuda ukuzwakalisa iphimbo lakho. - Ukuletha itjhuguluko enarheni yekhethu. - Ukukhetha ihlangano ebusako. - Ukuba nesandla ekuthuthukiseni inarha yekhethu. - Ukwakha ikusasa elikhanyako. Abaphikisana nesihloko. - Akunamehluko obakhona emphakathini. - Iimfuneko zabantu azibonelelwa. - Imali yombuso ayisetjenziswa ngefanelo. - Iinsebenzi zikhwabanisa imali. - Abantu bangakatjhagali abatjhejwa. [50] 1.4 I-eseyi Ehlathululako ('Descriptive') Ubuhle nobumbi bokufunda ngeenqhema nanilungiselela iinhlahlubo. Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.  Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma.  Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya bha.  Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza akuhlathululako kukhanye bha. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: Ubuhle - Ukusizana lapho ungakazwisisi khona ngetlasini. - Ukukhuthazana ngokufunda ngokuzimisela. - Ukuhlathululela abanye lokho okuzwisisa khulu. - Ukuhlela isikhathi sokufunda. - Ukuhlala uzilungiselela ukufunda ngaso soke isikhathi. - Ukufunda ukusebenzisana nabanye abentwana. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Ubumbi - Ukudlala ngesikhathi sokufunda. - Ukuphelelana ihliziyo. - Ukunganikelani amathuba alingeneko wokwenza umsebenzi. - Ukusaba ukuveza amazizwakho. - Ukungasebenzisi isikhathi ngendlela efaneleko. [50] 1.5 I-eseyi Ecocako ('Narrative') Kubonakala sele kunokungabekezelelani phakathi kweenhlangano zezepolotiki enarheni yeSewula Afrika. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.  I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.  I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.  Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni.  Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.  I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukufuna ukuba yihlangano engcono kunenye. - Ukuthembisa abantu izinto enye ihlangano engakghoni ukubanikela zona. - Ukulwela ukuba yihlangano ebusako. - Ukusebenzisa umphakathi ukulwa izipi zabo. [50] 1.6 Indaba Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli ('Reflective') Izinto engingazilungisa epilwenami nange nginganikelwa ithuba lesibili. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi: - I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli. - Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu eseyini le. - Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu - kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni yaloyo otlolako. - Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukubawa ukulitjalelwa kibo boke engabonako. - Ukuthoma ukulungisa ifundwami. - Ukusebenzisa loke ithuba enginikelwe lona ngokuzimisela. - Ukulisa ukuqalela abantu phasi. - Ukuhlonipha woke umuntu engiphilisana naye. - Ukunikela isizo kilabo engingakghona ukubasiza. - Ukusebenza ngokuzimisela lokha nanginikelwe umsebenzi. - Ukukhetha umsebenzi enginekghono lawo. [50] 1.7 1.7.1 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we- eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela. Kilesisithombe kubonakala kuneencwadi ezipakweko neensetjenziswa zokutlola. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukuqakatheka kokufunda. - Ukufunda ukuhlela isikhathi sokufunda. - Ukuba nazo zoke iinsetjenziswa ezitlhogekako nawufundako. - Ukufunda ukuze ubuthelele loke ilwazi olitlhogako. - Ukuzilungiselela iinhlahlubo zakho ngokwaneleko. [50] 1.7.2 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we- eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Kilesisithombe kubonakala kusendaweni yokukhwela amateksi, kunabantu abanengi. Umfundi angaveza okulandelako: - Indawo yesikomplasi eneenkhwelo ezinengi. - Abantu bakhamba ngeenthuthi zomphakathi. - Ukuqakatheka kweenkhwelo ezivezwe esithombeni. - Indlela abatjhayeli bamateksi baphatha ngayo abakhweli. - Indima edlalwa libubulo lamateksi kezomnotho. [50] IMITLOMELO YESIGABA A: 50 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA UMBUZO 2 2.1 INCWADI YOBUNGANI Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi yobungani:  Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi.  Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu, umzawakho, njll.  Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile, Mma, Baba, njll.  Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.  Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana nesihloko anikelwe sona.  Kumele ibe nesilayeliso; isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke abangaziko ngapho; njll. Ekugcineni kumele utlole isiphetho, isib.  Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [30] 2.2 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga okwakhulunywako kwavumelanwa ngakho ekutheni kungalibaleki, kungalahleki, neenqunto zibulungeke. Loyo otlola amaminithi kufuze atjhejisise ukuthi akatloli koke okukhulunywa emihlanganweni, kodwana kutlolwa iimphakamiso neenqunto. Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko kuyenzeka atlolwe. Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana. Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi womhlangano ngokunjalo nalokha akhuluma ngamaminithi kuthinteka ne- ajenda yomhlangano. Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi afundise abafundi i-ajenda yomhlangano namaminithi womhlangano kanyekanye. Kufanele kwenzeke okufanako nalokha abafundi sebahlolwa babuzwe nge- ajenda kanyekanye namaminithi womhlangano. [30] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu 2.3 I-INTHAVYU Le yikulumo eba hlangana nabantu ababili abakhuluma ngento ethileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya i-inthavyu. - Akutlolwe amagama wesikhulumi ngasinye. - Akutlolwe ikholoni ngemva kwamagama wabantu abakhulumako. - Amagama walabo abakhulumako akatlolwe ngesandleni sesincele, abe mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. - Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako. - Kumele kube nesingeniso. (Akulotjhisanwa, esingenisweni kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa ngayo nokobana kuzabe kukhuluma abobani). - Kumele kube nomzimba, nesiphetho. [30] 2.4 I-ATHIKILI KAMAGAZINI Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini:  Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.  I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.  Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.  Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule nanyana sibe nezwelo.  Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-athikili.  I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako bona bayifunde.  Iindima akukafuzi bona zibe zide.  Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [30] IMITLOMELO YESIGABA B: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA UMBUZO 3 3.1 IFLAYA Amaflaya maphetjhana aba nemininingwana ethileko. Mancani nakamadaniswa namabhrotjha. Ngokuvamileko atlolelwa ubujamo neminqopho ehlukahlukeneko. Kungatlolwa iflaya ngomnqopho wokuyelelisa abantu ngezinto ezithileko, njengotjwala, ukuya emsemeni ungakavikeleki, isifo esihlasele endaweni ethileko, njalonjalo. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Imihlobo yemikhiqizo esetjenziswako. - Imihlobo yesikhumba esizwa mikhiqizo leyo. - Izinto ezenziwa mikhiqizo leyo esikhunjeni. - Amalanga neenkhathi zokuvula nokuvala. - Indawo lapha udorhodera ayokusebenzela khona. [20] 3.2 IPOSKARADA Le ngenye indlela yokuthintana ngokutlola phasi ikulumo efitjhani. Ngokuvamileko iposikarada ithunyelwa mumuntu ayithumela emuntwini amaziko. Iba nesiphande sinye saloyo othunyelwako, esitlolwa ngakwesokudla phezulu la kutlolwa khona isiphande sotlola incwadi yobungani. Ngemva kwesiphande, ngenzasana kutlolwa isilotjhiso esingaba libizo laloyo otlolelwako bese kuthoma indaba efitjhani edluliselwa kiloyo ethunyelwa kuye. Othumela iposkarada ulayelisa ngebizo lakhe elaziwako ngaphandle kwesibongo. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukungavezi umhlobo wesipho enisenzileko. - Ukumvezela bona nimeme abobani. - Umnqopho wokubanikela isipho leso. [20] 3.3 IMILAYELO Imilayelo yikulumo etjela umuntu bonyana akenzeni, kuphi, nini, njani njalonjalo. Lekulumo itlolwa phasi. Ukuze ifeze umnqopho kufanele izwisiseke, ingarari, isebenzise ilimi elizwakalako begodu ingabi mide khulu ukuze loyo olayelwako azokwazi ukuyilandela. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Khupha imimada uyihlanze bewuyineke. - Thoma ngaphakathi uyithanyele uwole neenzibi ezivelileko. - Vala iminyango uqinisekise bona amafesidiri avaliwe. - Ithele ngamanzi anganasibha ukuze isuke idaka nethuli. - Ihlanze ngamanzi anesibha seenkoloyi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu - Ipule ngamanzi aphuma ephayiphini ukuze ihlwengeke kuhle. - Isule ngetjhila leenkoloyi. - Amafesidiri asule ngetjhila lawo elomileko. - Ifake iphoritjhi yekoloyi uyilise imizuzu elitjhumi. - Tjhatjha amatayere ngephoritjhi enzima. - Ikhuphe iphoritjhi uzoyibona izokutsegema. [20] IMITLOMELO YESIGAB C: 20 INANI LOKE: 100 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO] TJHEJA  Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya isigabesi.  Amamaksi kusukela e-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ama-5.  Okumunyethweko, iqhinga leIimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.  Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi. IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 27–30 22–23 15–17 9–11 3–5 NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo ezihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okudluleleko. kuhle; okwanelisako. okungakajami okuphume endleleni (Ukuphendula) -Imiqondo ezikhambelana -Imiqondo ndawonye. khulu. Izinga eliphezulu Ukuhleleka kwemiqondo ehlakaniphileko, khulu begodu ekhambelanako -Imiqondo engakacaci. -Imiqondo erarako yokuhlela evusa imiqondo ezimnandi, nekholisako. -Ubufakazi obuncani nengakanqophi. Ukulemuka umnqopho, netjengisa ukukhula. kunobufakazi -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo abamukelilwazi -Ukuhleleka nokukhula okulingeneko nokukhambelana. engakahleleki nobujamo. okudluleleko okubonakalako. nokukhambelana nengakhambelaniko. nokukhambelana -Isingeniso, umzimba nesihloko, umzimba 30 AMAMAKSI nesingeniso, nesiphetho nesiphetho umzimba nesiphetho. okuhleleke kuhle begodu okukhambelanako. 24–26 18–21 12–14 6–8 0–2 -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko okudluleleko kodwana okuhlelwe kuhle. okwanelisako okungakhambelaniko akukalingwa kutlhayela -Imiqondo ekarisako kodwana okukhulu. nokulingwa. Izinga eliphasi amatshwayo wendaba nekhambelanako. kunokungacaci. -Imiqondo -Imiqondo ehle ngokudluleleko. -Isingeniso, umzimba -Iimiqondo ayikahlangani begodu engakhambelaniko -Imiqondo ekhulileko nesiphetho ezihleleke iyakhambelana ihlangahlangene. nengakafaneli. nenokuhlakanipha. kuhle ngokulingeneko. -Abukho ubufakazi -Imiqondo -Isingeniso, umzimba nezikhambelanako. -Kunokuhleleka bokuhlela. engakanqophi. nesiphetho ezihlelwe nokukhambelana ngendlela edluleleko. okulingeneko kwesingeniso, umzimba nesiphetho. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (IRAGELA PHAMBILI) Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani ILIMI, ISITAYELA 14–15 10–11 6–7 2–3 0 NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Ilimi elingazwakaliko. Iphimbo, irejista, isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye -Iphimbo, irejista, isitayela, nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama isitayela kanye ilwazimagama Izinga eliphezulu elifanele elifanele khulu elifanele umnqopho, elingakafaneli nelwazimagama okufanele umnqopho, ngokudluleleko umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, elingakafaneli khulu nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho, Ukukhethwa abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa nobujamo. abamukelilwazi kwamagama. nobujamo. -Ilimi liyanemba kwelimi okwethula -Ukusetjenziswa nobujamo. Ukusetjenziswa -Ilimi lithokozisa khulu. begodu lisetjenziswe ihlathululo. kwelimi okusisekelo. -Ilwazimagama kwelimi, imithetjhwana, -Ihlelo nesipelinghi ngokufaneleko. -Iphimbo elifaneleko. -Iphimbo elifaneleko. elitlhayela khulu lenza iimphumuzi, ihlelo, esinganamphoso -Ihlelo nesipelinghi -Amaqhinga -Ilwazimagama kube budisi nesipelinghi. ezibonakalako. asinamphoso khulu. wokubuza enzelwe elitlhayela khulu. ukuzwisisa -Itlanywe kuhle khulu. -Itlanywe kuhle. ukugqamisa itheksthi. okumunyethweko. 15 AMAMAKSI 12–13 8–9 4–5 0–1 -Ilimi elihle -Ilimi lihle. -Ukusetjenziswa -Ukusetjenziswa Izinga eliphasi ngokudluleleko -Iphimbo elifaneleko. kwelimi okulingeneko okungakafaneli begodu linethonya. -Kuneemphoso okunokuhluka. kwelimi. -Akunamphoso zehlelo ezimbalwa -Iphimbo elifaneleko -Ukungabi nomahluko nesipelinghi zehlelo nesipelinghi. ngokulinganako emitjhweni. ezibonakalako. -Ibunjwe kuhle. nokusetjenziswa -Ilwazimagama -Yakhiwe ngekghono okutlhayelako elincani elikhulu. kwamaqhinga ngokusisekelo. wokubuza. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Amatshwayo -Ukusungulwa -Imininingwana -Imininingwana -Amaphuzu amanye -Amaphuzu wetheksthi okuqakathekileko isungulwe ekhambelanako anembako akhona. afunekako Ukwakhiwa kwesigaba kwendaba. ngokukhambelanako. iveziwe. -Imitjho neengaba ayatlhayela. nokwakhiwa komutjho -Imininingwana -Imitjho, iingaba -Imitjho, iingaba kuneemphoso. -Imitjho neengaba edluleleko. kunikela umqondo. kwakhiwe kuhle. Indaba isazwakala. kuneemphoso -Imitjho kanye -Indaba isanikela -Indaba ayinamqondo. 5 neengaba kwakheke umqondo AMAMAKSI ngendlela edluleleko. IRENJI YAMAMAKSI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, 16–18 13–15 9–12 6–8 0–5 UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko ngokusisekelo kutjengisa Ukuphendula nemibono: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ukungabikhona Ukubuthelelwa kwemibono okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo ilwazi lamatshwayo kwelwazi ukuze kuhlelwe. -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. lamatshwayo Umnqopho, ehlakaniphileko -Inqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha wetheksthi. abamukelilwazi, nekhulileko. ayikaphumi nokukhambelana okukhona kodwana -Akunakukhambelana amatshwayo/ -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni isekelwe okulingeneko okunengi kwemiqondo. imithetjhwana kanye lamatshwayo kuhle ngendlela kokumunyethweko kuphambene. -Kunemininingwana nobujamo. wetheksthi. enobukghoni begodu nemiqondo. -Imininingwana embalwa esekela -Umtlolo unqophile. kunemininingwana -Eminye imininingwana embalwa esekela isihloko. 18 AMAMAKSI -Kunokukhambelana esekela isihloko esekela isihloko ikhona. isihloko ikhona. -Akakasebenzisi kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko -Isakhiwo esifaneleko -Usebenzise imithetho efunekako nomqondo. esinokukhambelanako ngokulingeneko, imithetho namkha isakhiwo. -Kuhlathululwe kuhle okuncazana. kodwana eqakathekileko begodu yoke kunokungakhambelaniko. ngendlela embi. imininingwana isekela -Kunobutjhapha isihloko. obubonakalako. -Isakhiwo esifaneleko nesinembako. ILIMI, ISITAYELA KANYE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, Iphimbo, irejista, isitayela, isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela, kufanele elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama kufanele ilwazimagama ilwazimagama umnqopho/umphumela/ abamukelilwazi kanye kufanele khulu umnqopho, kufanele kancani akukhambelani abamukelilwazi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho, kanye nobujamo. -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo. kanye nemithetjhwana. kwakhiwe kuhle. Zehlelo. -Ihlelo elingakafaneli Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Ukukhethwa kwamagama. -Akunamphoso. -Ihlelo linemba -Ilwazimagama elinemphoso -Kuzele iimphoso Ukusetjenziswa ngokwekghono elifaneleko. ezimbalwa. begodu kwamatshwayo kanye elithileko begodu -Iimphoso azilimazi -Ilwazimagama akuzwisisakali. nesipelinghi. lakhiwe kuhle. ihlathululo. elitlhayelako. -Ilwazimagama -Ilwazimagama elihle -Ihlathululo ivimbekile. alikawufaneli khulu . umnqopho. 12 AMAMAKSI -Akunamphoso. -Ihlathululo ayizwakali kwamambala. IRENJI YAMAMAKSI 24-30 18-23 14-17 6-13 0-5 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, 9–12 7–8 5–6 3–4 0–2 UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula ngokusisekelo kutjengisa Ukuphendula kanye okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko begodu kutjengisa ukungabikhona nomqondo: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ilwazi kwelwazi Ukuhlelwa kwemiqondo; okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo lamatshwayo lamatshwayo amatshwayo/imithetjhwana -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. kanye nobujamo. ehlakaniphileko -Inqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha -Akunakukhambelana nekhulileko. ayikaphumi nokukhambelana okukhona kwemiqondo. 12 AMAMAKSI -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni isekelwe okulingeneko kodwana -Kunemininingwana lamatshwayo kuhle ngendlela kokumunyethweko okunengi embalwa esekela wetheksthi. enobukghoni begodu nemiqondo. kuphambene. isihloko. -Umtlolo unqophile. kunemininingwana -Eminye imininingwana -Imininingwana -Akakasebenzisi -Kunokukhambelana esekela isihloko. esekela isihloko ikhona. embalwa esekela imithetho efunekako kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko -Isakhiwo esifanele isihloko ikhona. namkha isakhiwo. nomqondo. esinokukhambelana ngokulingeneko, -Usebenzise -Kuhlathululwe kuhle okuncazana. kodwana imithetho begodu yoke kunokungakhambelaniko. eqakathekileko imininingwana isekela ngendlela embi. isihloko. -Kunobutjhapha -Isakhiwo esifaneleko obubonakalako. nesinembako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu ILIMI, ISITAYELA NOKU- 7–8 5–6 4 3 0–2 EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela, Iphimbo, irejista, isitayela, elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama elifanele abamukelilwazi kanye kufanele khulu kufanele umnqopho, kufanele kancani akukhambelani umnqopho, nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho, nokumunyethweko; -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo. nemithetjhwana; kwakhiwe kuhle. -Ihlelo linemba zehlelo. -Ihlelo -Kuzele iimphoso Ukukhethwa kwamagama; -Akunamphoso. ngokwekghono -Ilwazimagama elingakafaneli begodu Ukusetjenziswa elithileko begodu elifaneleko. elinemphoso akuzwisisakali. kwamatshwayo nesipelinghi lakhiwe kuhle. -Iimphoso azilimazi ezimbalwa. -Ilwazimagama -Ilwazimagama elihle ihlathululo. -Ilwazimagama alikawufaneli 8 AMAMAKSI khulu. elitlhayelako. umnqopho. -Akunamphoso. -Ihlathululo -Ihlathululo ayizwakali ivimbekile. kwamambala. IRENJI YAMAMAKSI 16–20 13–15 9–12 6–8 0–5 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P3 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LokuThoma LokweNgeza (FA L)/P3 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all