Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

Question paperisiNdebele FALGrade 12201712 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 12 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) FEBHERBARI/MATJHI 2017 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi. (40) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Funda YOKE imiyalo onikelwe yona ngokuyelela okukhulu. 4. Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 6. Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 7. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Imizuzu ema-50 ISIGABA B: Imizuzu ema-30 ISIGABA C: Imizuzu ema-40 8. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 9. Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 10. Tlola kuhle ngesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UKUPHEPHA EENDAWENI ZOKUDUDA Ngesikhathi sakaKresmusi namkha ngamaholideyi wokuphumula nakuvalwe iinkolo, imindeni eminengi nabangani bathatha amakhambo bayokuvakatjha. Iimvakatjhi ezinye zivela eenarheni zangaphandle kweSewula Afrika ukuzokubona iindawo ezimagugu nobuhle benarhakazi yekhethu khulukhulu ngesikhathi sehlobo. Iimvakatjhi zithabela umfuthumela welanga, ubuhlaza 5 benarha obuzele ngemithi namathuthumbo ahlukahlukeneko akghabisa iphasi lekhethweli. Ngebanga lomtjhiso odluleleko okhona ephasini abantu abanengi bathanda ukuya eendaweni zokulala ezinamadamu wokududa ngombana kungenye yeendlela zokupholisa nokuthabulula umzimba. Abanye bafikela emahotela 10 aseduze nelwandle ukwenzela bona bakwazi ukududa nasele kutjhisa khulu. Abantu abakhamba nabentwana kuqakathekile bona bawahlakaniphele amanzi. Esikhathini esinengi ufumana ikhambo labo lingafiki ekugcineni njengombana bekuhleliwe, ngonobangela weengozi ezibangwa bentwana abakghanywa mamanzi nabadudako. Nalabo abanamadanyana wokududa 15 ngemuva kwezindlu, nabo kufanele bona bayitjheje indaba yamanzi. Indawo yokududa ekhaya ayikantjelwe ukuze abentwana bangakghoni ukungena ngaphandle kwesizo labazali. Indawo leyo kufanele ingakantjelwa kwaphela kodwana ifakwe nesikhiya esine-alamu. Lokha nabadudako akuhlale kunomuntu omkhulu obatlhogomelako ngaso soke isikhathi nanyana kesinye 20 isikhathi uthola bonyana umuntu loyo uyabhalelwa kumsiza umntwana ngombana naye angakwazi ukududa. Kukhona neendawo ezakhelwe umphakathi zokududa, nakhona ababelethi abangathumeli abentwana bayokududa bodwa. Ababelethi babo abakhambe nabo nanyana kukhona ababekiweko bona babasize. Okhunye okuqakatheke 25 khulu kukobana ababelethi bafundiswe ngesizo lokuthoma bakwazi ukusiza abentwababo nakungenzeka bawele ngemanzini. Abanye ababelethi bathengela abentwababo amatjhubhu wokududa bona badude ngawo. Amatjhubhu la akakenzelwa ukufundisa umntwana ukududa kodwana ngewokudlala ngemanzini lokha umntwana nasele akwazi ukududa. 30 ISwimming South Afrika (SSA) iveze bona amaphesende ama–60 wabentwana abangaphasi kweminyaka elitjhumi nahlanu bakghanywa mamanzi emadanyaneni wokududa wemakhaya, emilanjeni, echibini nemadamini. Ukukghanywa mamanzi kwenzeka msinyazana begodu ungakatjheji. Ebentwaneni abancani kuthatha imizuzwana engaba ma-20 35 kanti emntwini omdala umzuzu munye kwaphela bona ahlongakale. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC Kesinye isikhathi uthola bona abantwana besikolo bathethe ikhambo lokuvakatjhela ezinye zeendawo ezinamadamu wokududa. Abentwanaba nabafika eendawenezi bathaba khulu bangabe basakghona ukuzibamba baziphosele ngemanzini kungakatjheji muntu. Ngokuphazima kwelihlo kuvele 40 ingozi omunye wabentwana akghanywe mamanzi. Eendaweni zokududa zomphakathi kunemithetho ebekiweko ekufanele ilandelwe ngabadudako. Umuntu kufanele angadudi yedwa, angeqeli ngemanzini ngehloko ngombana lokho kungamphula intamo. Amadamu wokududa awatjhingi ngokulinganako. Amadamu la kanengi bayawatlola bona ukusuka ngaphezu kwamanzi ukuya 45 phasi amamithara angangani. Ukuya ngerhubhululo elenziwe ngabakwa-Swim Alive babike bona abentwana abathathu eSewula Afrika bakghanywa mamanzi qobe mnyaka. Hlangana nalabo abahlanu bakhona abathikamezeka ngokomkhumbulo. UmNyango wezemiDlalo nokuziThabisa eGauteng uhlanganyele 50 neenhlangano ezimbili i-Swimming South Africa (SSA) nehlangano ye-Regional Federations wathoma ihlelo elibizwa bona yi-Learn- to- Swim Water Safety ngebanga lesibalo esiphezulu sabentwana abakghanywa mamanzi. Ihlelweli lifundisa umphakathi ngeendlela ezintathu zokuphepha. Yokuthoma ufundiswa ukududa, yesibili iphathelene nendlela yokuphepha 55 emanzini bese yesithathu kungenela isiqhema esithuthukisa zokududa. Nakezinye iinarha indaba yokududa iqalwe ngelihlo elibukhali. Ngomnyaka we-1998 umbanduli wezokududa we-Australia uLaurie Joseph Lawrance wasungula ihlangano ebizwa bona yi-Kids Alive. Kilehlangano kunamahlelo amahlanu wokufundisa abentwana ngezokuphepha emanzini ebizwa bona 60 yi-Do the five okuziimfundo ezihlanu ekufanele uzazi mayelana nokwehlisa izinga labentwana abancani abakghanywa mamanzi ekulisa. Koke lokhu kwenzelwa ukuphephisa iimpilo zabentwana nabadudako. [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Ngikuphi evane kwenziwe mindeni eminengi ngesikhathi samaholideyi kaKresimusi ukuya ngetheksthi engehla? (1) 1.1.2 Mangaki amaphesende wabentwana abakghanywa mamanzi eendaweni ezisemakhaya eSewula Afrika ukuya ngehlangano ye- SSA. (1) 1.1.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA isizathu esenza bona abantu nabavakatjhako bakhethe lapha kuneendawo zokududa. (2) 1.1.4 Tlola amagama weenhlangano ezimbili ezihlanganyele nomNyango wezemiDlalo nokuziThabisa kezokududa. (2) 1.1.5 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA lokho okusehlelweni lokufundisa umphakathi le-Learn to Swim Water safety. (2) 1.1.6 Ucabanga bona kuyokusiza ngani ukufaka i-alamu edamini lokududa? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 1.1.7 Ucabanga bona ungabayini umphumela nange abafundi bangaliswa badlale imidlalo nakutjhisa khulu? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.8 Khetha ipendulo engasiyo kezilandelako. Amadamu bayawatlola bona ukusuka ngaphezu kwamanzi ukuya phasi amamithara angangani ukwenzela bona: A Umuntu angadudi lapha kutjhinga khulu. B Ukwenzela bona umuntu angadudi lapha amanzi amanengi khulu. C Umuntu adude nanyana asele utjwala. D Umuntu ozokududa adudele ehlangothini elilingene ubude bakhe. (2) 1.1.9 Ingabe ngikuphi okhunye okungakavezwa etheksthini okungenziwa babelethi ukuze bakwazi ukusindisa umntwana okghanywe mamanzi? (2) 1.1.10 Ucabanga bona uyini unobangela wokobana umuntu okghanywe mamanzi ahlongakale msinya kangaka? (2) 1.1.11 Isenzo sombanduli wezokududa we-Australia uLaurie Joseph Lawrance sokusungula ihlangano ebizwa bona yi-Kids Alive kusitjelani ngaye? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.12 Nabe unguNgqongqotjhe wezeFundo ngikuphi ebewungakwenza eenkolweni ukwenzela bona uphungule isibalo sabentwana abakghanywa mamanzi. (2) 1.1.13 Coca uveze amazizwakho ngegadango elingathathwa ukuthuthukisa zokuphepha eendaweni zokududa ezakhelwe umphakathi, khulukhulu nakuqaliswa ngehlangothini lezomthetho. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B [Sithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Hlathulula bona kwenzekalani esithombeni esingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.2 Ngokurhunyezweko tlola bona uyini umsebenzi womuntu ohlezi epumulweni yesithuthi esivezwe esithombeni esingehla. (1) 1.2.3 Ucabanga bona kumbono omuhle nofana omumbi bona isithuthi esisesithombenesi sivuleke phezulu? (2) 1.2.4 Tshwaya ngelihlo elibukhali ubujamo bezomnotho babantwaba abaseentulweni ezingaphakathi kwesithuthi. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu ali-7 ngeendlela ekufanele uzilandele nawutjala ingadi 2. Nombora imitjhwakho kusukela kowoku-1 bekufike kewe-7. 3. Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo owodwa opheleleko. 4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 5. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo. 6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C IINDLELA EKUFANELE UZILANDELE NAWUTJALA INGADI Intengo yokudla ikhuphuke khulu. Sifanele sibe neengadi emakhaya neenkolweni ukwenzela bona songe imali. Umbuso uyakhuthaza nawo bona umphakathi neenkolo zibe neengadi. Kuneendlela ezilula ezingalandelwa nawutjala ingadi. Kufanele uthole ilwazi bona ngiziphi iintjalo ezitjalwa ngeenkathi ezahlukeneko zomnyaka. Ufanele ukhethe indawo lapho uzokutjala khona. Akukakateleleki bona uthenge izinto zokuvundisa ihlabathi kodwana zitholele umsuqwa ebantwini abakhulisa ifuyo enjengeenkukhu, iimbuzi, izimvu neenkomo bese uvundisa ngawo ngaphambi kobana utjale. Iphenduphendule ihlabathakho wenzele bona umsuqwa ungenelele engadinakho. Ungakhethi ukutjala into ngombana uyithanda kodwana khetha iintjalo ezimila kuhle endaweni yangekhenu. Ungazitholi utjala i-avokhado kanti indawo leyo ayikayilungeli. Tjala-ke nasele ubona bona ingadakho ivundile kodwana uyelele bona imirorho neenthelo ozitjalako ngezesikhatheso somnyaka. Isomiso sibhokile eSewula Afrika nanyana kunjalo uyobe ufana nesambana sona esemba umgodi sangawulala nange utjala ingadi kodwana ungayitheleleli. Ithelelele ngamanzi alingeneko ingadakho. Ungasebenzisa namanzi ohlanze ngawo izambatho ukuthelelela ngaphandle kwalawo anesithambisi sezambatho esifana ne-Jik. Kufanele uthelathele iinhlahla zokubulala iinunwana neembungu ezithanda ukudla iintjalo. Ziyatholakala eentolo ezithengisa iinsetjenziswa zokulima. Kusukela lapho nawe uzokubalwa hlangana nabantu abayithuthukisako inarha eSewula Afrika ngombana sekuveziwe kanengi bona izinga leentjalo lehlile enarheni le. Nasele uvuna kuqakathekile bona ubeke imbewu wenzele bona ungasayokuthenga esikhathini esizako. Isikhangiso somvumi weengoma ezithinta ihliziyo walokha ugubudu asadla ubulongwe uSipho Hotstix Mabuza uthi; ‘Akukaqakatheki ukuba nento ethileko, kodwana kukobana wenzani ngayo’. Lokhu kuveza tjhatjhalazi bona wabele nabanye ilemuko lokuba nengadi. Kazi uyobe ufake isandla ekuthuthukiseni inarha yeSewula Afrika. [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola imibandela EMIBILI evezwe esikhangisweni esingehla. (2) 3.2 Tlola amagama abonakala angakudosa nange wena nomndenakho nifuna ukuthatha ikhambo lezokuvakatjha? (2) 3.3 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ingabe ikulumo ethi; ‘Fika uzozibonela ngawakho’ itjho bona: A Ubona sele ufikile ngeyakho indlela. B Vakatjhela indawo le ubone okunengi. C Nasele ufikile uyabonakala. D Wafika maqangi ubona kuhle. (1) 3.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana uveze umqondo wokulandula. Kungenwa ngeenkoloyi ezidosa ngemva nangaphambili. (1) 3.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngamaphuzu AMABILI. Umtloli wesikhangiso esingehlesi uwasebenzisile amaqhinga wokukhangisa esikhangiswenesi. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 3.6 Thatha isaga esithi, ‘Imbila yatlhoga umsila ngokulayezela’ esisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi uzakhele wakho umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Sithethwe ku-www.images] 4.1 Tlola bonyana igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lakhiwe ngaziphi iinkhekhe zekulumo. Uhlala imini yoke ubukele umabonakude. (2) 4.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isinciphiso segama elithalelweko. Awuboni bona ngibukele iindaba? (1) 4.3 Tlola bona isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi siveza siphi isikhathi sesenzo? Ngiyibhadelile imadlanakho leyo. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 4.4 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Umabonakude uthathwa ngombana umnikazi angakabhadeli. Isenzo esithalelweko emutjhweni ongehla siveza ipambosi: A Yokwenzela B Yokwenzisisa C Yokwenziwa D Yokwenzeka (1) 4.5 Ingabe isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi sinikela muphi umqondo? Ngizoyibhadela imadlanakho leyo. (1) 4.6 Khetha isihlanganiso kezingeembayaneni uhlanganise imitjho engenzasi kube mumutjho owodwa. Indoda ayikayi emsebenzini. Indoda ihlezi ngekumbeni yokuphumula. (Begodu, kodwana , nanyana, ngombana) (2) 4.7 Tshwaya ngelihlo elibukhali ukusetjenziswa kwetshwayo lokubabaza elivela ekulumeni yendoda ethwele umabonakude ekhathunini engehla le. (2) [10] UMBUZO 5: 5.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F UMthimunye uyise kaMfulathelwa wakghona ukuletha umehluko emndenini wekhabo neemphakathini wekhabo. Yena nomndeni wekhabo umbuso wababuyisela inarha yekhabo esemaplasini weBethal. Waphumelela bona athenge iinkomo, izimvu, iimfarigi neenkukhu azise eplasini. Abantu abanengi bathola umsebenzi eplasini lakwaMthimunye, ukatsu akasalali eziko emzinabo. Umbuso wabasiza bona bathenge iintregere nokhunye kokulima. USoDlhamaga watjala isimu yamabele neyesiphila. Indodanakhe uMfulathelwa kwamsiza khulu lokho ngombana uyise wakghona ukumbhadelela iimfundo zakhe zeyunivesithi. Yena nobuphetjhani bakwabo uNcema bakhomba ngophakathi ngombana uyise wabathengela ikoloyi yokuya esikolweni. UMfulathelwa utjhayela ikoloyi nabaya esikolweni. UNaBungela unina kaMfulathelwa yena akayithandi ipilo yedorobheni, uzihlalela eplasini afuye iinkukhu. 5.1.1 Tlola igama eliphikisana nalelo elithalelweko emutjhweni ongenzasi. UMfulathelwa nobuphetjhani bakwabo bahlala bobabili. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 11 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 5.1.2 Tlola igama LINYE esikhundleni sebinzana lamagama athalelweko emutjhweni ongenzasi. UMthimunye uthenge iinkomo, izimvu, iimfarigi neenkukhu eplasini lakhe. (1) 5.1.3 Tlola umutjho ongenzasi ube yikulumo engakanqophi. Umalume uthi; ‘Mina nomndenami siqatjhiwe eplasini lakwaMthimunye’. (2) 5.1.4 Ingabe isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi sinikela muphi umqondo. USoDlhamaga watjala isimu yamabele neyesiphila. (2) 5.1.5 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. Amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi ahlathulula bona: UNcema nomnakwabo bakhomba ngophakathi. A Bafika phakathi bakhomba B Bahlala kamnandi C Bafunda kuhle khulu D Batjhayela kamnandi (2) 5.1.6 Buyelela umutjho ongenzasi kodwana uthome ngegama elithalelweko. UMfulathelwa utjhayela ikoloyi nabaya esikolweni. (2) 5.1.7 Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulisebenzise emutjhweni ozakhele wona kodwana kuvele ihlathululo ehlukileko. USoDlhamaga utjale isimu yamabele. (2) 5.1.8 Thatha isaga esithi, ‘Ukatsu ulele eziko’ esisetjenziswe etheksthini engehla le uzakhele wakho umutjho kuvele bona uyayazi ihlathulula yaso. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1 12 DBE/Febherbari-Matjhi 2017 NSC 5.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G [Sithethwe ku-www.images.com] 5.2.1 Tlola isinciphiso segama elithalelweko emutjhweni ongenzasi. Abentwana besikolo umfundisi ubanikele umsebenzi wephrojekthi. (1) 5.2.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sesikhathini esizako. UThemba ulalele abantwana ababili nabathula isifundo. (1) 5.2.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ulungise iimphoso ezikhona ukwazi ukufundeka kuhle. UCelia baqale eqadi akabezwa nakakhulumako. (2) 5.2.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana kuthi isenzo esithalelweko siveze ipambosi yokwenzisisa. Abentwana besikolo balalela umfundisi nakabafundisako ngetlasini. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all