Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

Question paperisiNdebele FALGrade 12201712 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2017 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2017 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (40) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye. 5. Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-20 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-50 9. Tlola kuhle ngesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula UMBUZO 1.1 KANYE NOMBUZO 1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A KULWISANWA NOBULELESI ESEWULA AFRIKA 1 Inarha yeSewula Afrika ingenye yeenarha ezithandwa khulu ephasini mazombe. Ineendawo ezihle zokuvakatjha, ezidosa ngitjho neemvakatjhi zangaphetjheya. Umraro omkhulu inarha le eqalene nawo bulelesi. Ungaba semakhaya ubulelesi bukhona, ube sedorobheni, nemaplasini koke kuyafana. 5 2 Ukuya ngerhubhululo elivele amalanga la kuyavela bona kunezinto ezibonakala zingunobangela wobulelesobu. Umtlhago obhode amanzinzo obonakala keminye imizi uyalikhuphula izinga lobulelesi enarheni le. Kuyenzeka emzini munye kube nogogo nabentazana abanabentwana, boke bathembele emalini kagogo yomrholo. 10 Abentwana esele babakhudlwana emizini enjengaleyo bagcina sele baziinlelesi ngebanga lakakatsu olala eziko. Kunabazali abanganakuliso ehle ebentwaneni, abondli, abanye nabaye emsebenzini babuya mhlana bafunako kodwana bangabeka litho etafuleni. 15 3 Indawo eyayibonakala iphephe khulu kusesikolweni kodwana kwanje iinkolo ziphenduke iindawo zeenqhema ezilwako, wena owabona abesegwabo nabafuna kuvele bona ingwenya ngubani. Eenkolweni ezijame kuhle ngokweemali baqatjhe nabonogada. Bayasetjha nabo kodwana akhe kuvuke ipi hlangana nabafundi, uzakuzwa bathi 20 omunye umfundi udumuze omunye urareke bona isigidi singenephi. Isehlakalo esahlahlathisela umzimba ngesenzeka ngomnyaka we-2015 lapha kwabulawa khona umfundi esikolweni iScottsdene. Ukuya ngombiko kaNgqongqotjhe wezeFundo eTjingalanga Kapa uJessica Shelver uthi: isehlakalwesi senzeka ngesikhathi sokudla 25 begodu ukulwa lokho kwakumthelela weenqhema zeenlelesi eziseKapa. Ukuya ngerhubhululo elenziwa yihlangano iSafer City Durban ngomnyaka we-2000 kwafunyanwa bona ukungakaphephi eenkolweni kubangelwa kukobana seziphenduke iintolo zeendakamizwa. 30 4 NaboMasipala abanengi benza amaphaliswano wezemidlalo, wezobukghwari neminyanya yokuzithabisa lapha kuqalwa khona amakghono wabantu abatjha ngehloso yokubalekisa ilutjha ebulelesini. UmNyango wezokuPhepha nokuVikeleka nawo ulinga ngamandla bona uhlome iinhlangano ezizokuvikela imiphakathi. 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2017 NSC ICommunty Policing Forum ngenye yazo, okuyihlangano ekukatelelekileko bona ibe namapholisa namalunga womphakathi. Ihlangano le iyazinikela bona umphakathi nawubona lapha kwenzeka ubulelesi ubathinte ngokurhabako. Kuneenomboro zomrhala ezaziwa ngitjho nabentwana bekulisa ezidoselwa ubusuku nemini okghona 40 ukubika kizo nakunobulelesi obenzekako. 5 Amapholisa aneemfundobandulo ezethulwa ngitjho neenkolweni imbala. Ayafundisa bona umuntu angakubalekela njani ukuba ngungazimbi wokukatwa njengokuthi nasele kuhlwile nifanele nikhambe nisiqhenyana. Awuvikeleki kuphela ekukatweni kodwana 45 nebulelesini bokukhukhuthiswa kwabantu. Ukutlhoriswa kwabomma nabentwana nakho akukabekelwa ngeqadi. Abomma nabentwana bayafundiswa bona bangathuli nakunabantu ababatlhorisako. Kuneenhlangano ezibavikelako njengePeople Opposed to Women Abuse (POWA) eyihlangano ezijameleko. Ngenyanga kaSinyikhaba 50 amalanga nama-25 kufikela nali-10 kuNobayeni qobe mnyaka kubanjwa ijima elivikela ukutlhoriswa kwabomma nabentwana i-16 Days of Activism. 6 Edorobheni sekusekhaya amalanga la. Kazi ngaphambilini bewugcina umbethe nejasi ukwazi ukuvikela isikhwama sakho esinemali, kwabe 55 ilanga likhupha unomdakana ngemgodini. Nawuya emtjhinini wemali bekuba ngcono nawunomzimba ngombana ukghona ukusitha imininingwanakho. Namhlanje ekhoneni elinye nelinye kunamapholisa. Amakhemera nawo athi ngilapha ukusiza nangabe khekwaba nesehlakalo sobulelesi. 60 7 Obunye ubulelesi obutlhogisa ubuthongo ngebokuzifumana uneenkolodo ongazaziko. Abanye bathathelwa imali ebhanga kwabe ikarada uliphethe esandleni. Kusese budisi kilobu bulelesi ukufumana isisombululo. Ngeenkhathi zamaholideyi imindeni eminengi iyavakatjha. Kuqakathekile bona kutjhiywe umuntu ozokugada indlu. 65 Abantu abakhamba bagqekeza imizi nasele babotjhiwe bayaveza bona iindaba zekhambo lomndeni bazithola emilayezweni ethunyelwa malunga womndeni kibomaliledinini. 8 Ufumana umndeni woke uvele kuProfile picture kutlolwe nomlayezo othi 'Kumnandi eDurban'. Isigebengu sithi 'Ngadla mina kababa' 70 sibuthe koke besiswaphelise ngokupheka okuya ngethunjini. Nawumumuntu othanda ukuditjha nabangani, kuyakhuthazwa bona ungatjhiyi isiselo sakho nabanye abantu. Abantu abanengi bathunjwa eendaweni zokuzithabisa. Asisebenzisane namapholisa, silwisane nobulelesi khona sizakuhlala siphephile. 75 [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola bona ngiwuphi umraro omkhulu inarha yeSewula Afrika eqalene nawo. (1) 1.1.2 Veza isizathu esenza bona inarha yeSewula Afrika ibe yinarha ethandwa khulu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2017 NSC 1.1.3 Ngamaphuzu AMABILI rhunyeza izinto ezihle ezenziwa nguMasipala njengomzamo wokukhandela ubulelesi. (2) 1.1.4 Rhunyeza uveze indima esele idlalwa mNyango wezokuPhepha nokuVikela ekulwiseni ubugebengu ngenarheni yekhethu. Veza amaphuzu AMABILI. (2) 1.1.5 Hlathulula iinzathu EZIMBILI ezibangela bona abantu nabavakatjhileko kusale kugqekezwa emizinabo. (2) 1.1.6 Ucabanga bona uyini unobangela wokobana amalunga weCommunity Policing Forum abe malunga womphakathi namapholisa? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.7 Ingabe ngikuphi ongakwenza ukuzivikela bona iinlelesi zingaboni imininingwanakho okungakabalwa etheksthini lokha nawukhupha imali emtjhinini? (2) 1.1.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ikulumo ethi, 'wena owabona abasegwabo nabafuna kuvele bona ngubani ingwenya' ihlathulula bona ngubani: A Oyikutani B Onamandla C Osabekako D Koke okungehla (2) 1.1.9 Ucabanga bona kungcono ngani ukugetjengwa imali nepahla kunokukhukhuthiswa kwabantu? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.10 Funda isitatimende esingenzasi bese uphendula ngoLIQINISO nofana MBONO. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Izinga lokutlhoriswa kwabomma nabentwana liyehla qobe mnyaka ngemva kokubanjwa kwejima elibavikelako lePOWA. (2) 1.1.11 Ingabe ukuba khona kwamapholisa eenthabathabeni zeentolo KUYASIZA ekunciphiseni izinga lobulelesi nofana AKUSIZI? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.12 Ngokubona kwakho ucabanga bona ngikuphi okwenziwa bentazana okugcina kubafake engozini yokobana bathunjwe babantu? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.13 Coca ngesiyeleliso ongasipha abantu ukuze baphephe ebulelesini bokuzifumana baneenkolodo ezibathathela imali ebhanga. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2017 NSC 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE A [Zithethwe ku-The Citizen] ISITHOMBE B [Zithethwe ku-The Citizen] 1.2.1 Tlola bona ngisiphi isirhatjhi esiqalwe bentwanaba. (1) 1.2.2 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okubonakala kusenziwa bentwanaba? (1) 1.2.3 Ucabanga bonyana yini eyenza bona abentwanaba bathabe kangaka? (2) 1.2.4 Coca ngomthelela omumbi ongaba khona ngento le esiyibona yenzeka esithombeni esingehlesi. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana neendlela ongakha ngazo ukuzithemba. IMIYALO: 1. Amagama angadluli kwama-60. 2. Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7. 3. Umutjho ngaMUNYE owutlolako awube nomqondo OWODWA. 4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 5. Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole okusesirhunyezweni. 6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo. ITHEKSTHI C IINDLELA ONGAKHA NGAZO UKUZITHEMBA Ukuzithemba akusiyinto esibelethwa nayo, kodwana iindaba ezimnandi kukobana ungakwakha. Ukuzithemba akuveli ekutheni umuntu muhle nofana akanamphoso. Kuqakathekile bona uhlahlube iindlela eziimbadlwana ufumane ezilungele wena. Ekwakheni ukuzithemba kubona ubuhle kunokubona ubumbi kuwe. Tlola irhelo lezinto ozithanda khulu ngawe nanyana zizincani. Ukwamukeleka kusenza sizizwe sihlaliseka kamnandi kodwana umraro kukuthi lokha nawuthabisa abanye iphasi elingaphakathi kuwe liyabulungwa. Lisa ukuzitshwenya ngokuthi abanye abantu bacabangani ngawe. Kanengi siyasaba ukwenza izinto ngombana sisaba bona angekhe siphumelele. Ukulinga ukwenza izinto nanyana unevalo kuhle. Kazi idorobha iRoma azange lakhiwe ngelanga linye. Nakungenzeka ulinge ukwenza into ikwehlule ibuyelele bewuphumelele. Khuthalela bona uzamukele ngendlela ongayo ngombana lokho kuzokunikela isibindi sokwenza into oyifunako kungakhathaleki bonyana abanye bathini. Lokhu kungatjhugulula indlela egade uqala ngayo ipilo. Khumbula-ke ubujamo bakho bomzimba nangendlela oqaleka ngayo kunomthelela omkhulu ekuzithembeni kwakho. Umzimbakho umbathise kuhle. Hlala hlangana nabantu abanebonelo phambili ngepilo ngombana nawujayelene nabantu ababalabalako uzokulahlekelwa kuzithemba. Amalanga la kukhuthazwa bona sizithabulule ukuze sihlale siphilile. Ziphe isikhathi sokuzithabulula ngombana kukwenza bona uzizwele bona nawe umumuntu. Ukwakha ukuzithemba kutlhoga ukuzimisela, ukukghodlhelela kanye nomdlandla, kodwana unongorwana wakhona angeze wamthengwa ngemali. [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D DRIVING SCHOOL L [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola umbandela MUNYE osetjenziswe esikhangisweni esingehlesi. (1) 3.2 Dzubhula amagama asetjenziselwe ukudosa abathengi asesikhangiswenesi. (1) 3.3 Tlola KUBILI okukhombisa bona umtloli wesikhangiso uwalandele amaqhinga wokukhangisa. (2) 3.4 Khetha ipendulo engasiyo kezilandelako. Ingabe umutjho ongenzasi uhlathulula ukuthini? Udinwe kutjhayelelwa matjhapha. A Amatjhapha batjhayeli abatjhayela barhamulile. B Amatjhapha batjhayeli abangalandeli imithetho yendlela. C Amatjhapha batjhayeli abatjhayela bangacabangeli abanye abasebenzisi bendlela. D Amatjhapha batjhayeli abalandela yoke imithetho yendlela. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2017 NSC 3.5 Buyelela utlole umutjho olandelako ube sesikhathini esizako. Abantu abatlolisa kokuthoma babhadela i-R1 000. (2) 3.6 Buyelela umutjho ongenzasi bese uyawutjhugulula ube yikulumo engakanqophi. Umnikazi weFunda Nathi uthi, 'Mina ngitlolisa abaphethe incwadi yokuthoma yokutjhayela.' (2) [10] UMBUZO 4 Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E Uyabona msanami indlela ibuzwa kwabaphambili. Kutjo khona bona kufanele Angeze waphumelela ube netshele ngesikhathi nawungakakareliko esidlula ungakenzi litho eemfundweni. Ipumelelo ngeencwadi zakho. isezandleni zakho. Kubamba ezumako. [Sithethwe ku-www.images.com] 4.1 Tlola igama eliphikisana naleli elithalelweko emutjhweni ongenzasi. Umsana uhlezi nogogo embhedeni. (1) 4.2 Tjhugulula umutjho olandelako ube sebunyeni. Ipumelelo isezandleni zakho. (2) 4.3 Tlola bona ibizoqarha/ibizomvango elithalelweko emtjhweni ongenzasi lakhiwe ngaziphi iinkhekhe zekulumo. Uyabona msanami indlela ibuzwa kwabaphambili. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 10 DBE/Novemba 2017 NSC 4.4 Buyelela utlole umutjho olandelako bese kuthi igama elithalelweko linikele umqondo wobukhulu obudluleleko. Bahlezi phezu kombhede ongaka. (1) 4.5 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ikulumo yomsanalo ethi, kufanele ube netshele ngesikhathi esidlula ungakenzi litho ihlathulula bona: A Kufanele ukhambe nesikhathi. B Kufanele ube netshele isikhathi nasidlulako. C Kufanele ulilele isikhathi esidlula kungananto oyenzileko. D Kufanele udlale isikhathi sisese khona ngombana asikajami. (2) 4.6 Thatha isaga esitholakala etheksthini engehla bese usisebenzisa emutjhweni ozakhele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F Ilitje selisila ngomunye umhlathi namhlanjesi. Amakhaya amanengi sele aphethwe bentwana ngombana ababelethi basebenza kude nofana uthola bonyana sebadlula ephasini ngonobangela wekankere, isifuba, iingazi eziphezulu nofana eziphasi, itjhukela nezinye ezinengi. Abentwana abagada amakhaya, badosa emhlweni eemfundweni zabo 5 ngonobangela wegandeleleko ababa nalo lokha nakufanele badlale indima yokuba ngumma nofana ngubaba ngekhaya. Omunye umsebenzi uyasalela njengombana kusitjhiwo bona iinyoni ezimbili angeze wazibetha ngelitje elilodwa. Abanye bagcina babongazimbi bokutlhoriswa ngokomseme nofana bazithengise kibobaba abadala. 10 Ngemva kwamalangana uthole sebazithwele nofana bathole amalwele athathelana ngokomseme nangasalaphekiko. 5.1.1 Tlola ibizobuthelela esikhundleni samagama athalelweko emutjhweni ongenzasi. Ababelethi sebadlula ephasini ngonobangela wekankere, isifuba, iingazi eziphezulu nofana eziphasi netjhukele. (1) 5.1.2 Buyelela umutjho ongenzasi kuthi egameni elithalelweko utlole isinciphiso. Amakhaya amanengi sele aphethwe bentwana. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 11 DBE/Novemba 2017 NSC 5.1.3 Emutjhweni olandelako khupha isithomo nesiqu sebizo elithalelweko. Ilitje selisila ngomunye umhlathi. (2) 5.1.4 Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana uthome ngegama elithalelweko. Ilitje libethe iinyoni ezimbili. (2) 5.1.5 Buyelela utlole umutjho olandelako bese esikhundleni samagama athalelweko utlole izabizwana zamambala. Abentwana bagada amakhaya. (2) 5.1.6 Sebebenzisa isihlanganiso esifaneleko ukuhlanganisa imitjho engenzasi. Abentwana badosa emhlweni eemfundweni zabo. Abentwana banegandelelo lomkhumbulo. (1) 5.1.7 Tlola ipambosi emunyethwe mumutjho lo ongenzasi. Amakhaya amanengi sele aphethwe bentwana. (1) 5.1.8 Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako. Ikulumo ethi, 'ilitje selisila ngomunye umhlathi' ihlathulula bona: A Ilitje lineensila. B Izinto sezatjhuguluka. C Izinto zikhamba kancani. D Umhlathi usila ukudla. (2) 5.1.9 Thatha isitjho esitholakala etheksthini engehla le usisebenzise emutjhweni ozakhele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 12 DBE/Novemba 2017 NSC 5.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G [Sithethwe ku-www.images.com] 5.2.1 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo libolekwe kiliphi ilimi. Ngitlhoga nepeni enzima godu. (1) 5.2.2 Ngokuyelela imithetho yokutlolwa nokupeleda kwamagama, buyelela utlole umutjho olandelako kuthi egameni elithalelweko ulitlole ngendlela efaneleko. Ngihlala ngitlhoga nepeni njalo enyangeni katjhirhweni. (1) 5.2.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ulungisa izakhi ezithalelweko ukuze ufundeke kuhle. Indoda bakhiphele ngaphandle iinkhwama sayo. (2) 5.2.4 Igama elithi inyanga lineenhlathululo ezinengi. Thatha igameli utlole ngalo imitjho EMIBILI kuvele iinhlathululo ezihlukileko kile engehla. (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all