Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 1220179 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2017 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 80 Imemorandamu le inamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa • Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/ ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile. • Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA). • Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale ngepeni enombala ohlukileko (highlighted). • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu. • Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.1 1.1.1 Umraro omkhulu inarha eqalene nawo bulelesi. (1) 1.1.2 ISewula Afrika ithandwa khulu ngombana ineendawo ezihle zokuvakatjha ezidosa iimvakatjhi zangaphetjheya. (1) 1.1.3 UMasipala wenza amaphaliswano kezemidlalo kanye neminyanya yokuzithabisa. (2) 1.1.4 - UmNyango wezokuPhepha nokuVikeleka ukhuthaza ukuhlonywa kwehlangano yeCommunity Policing Forum. - Ukusetjenziswa kweenomboro zomrhala ezitholakala ebusuku nemini ukubika ubugebengu./Amapholisa aneemfundobandulo azithula ngeenkolweni. - Emakhoneni weenthabathabeni zeentolo kutholakala amapholisa. - Eenthabathabeni zeentolo kufakwe amakhamera. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.5 - Ukugqekezelwa emzini yabantu abavakatjhileko kubangelwa kukobana umndeni ukhamba woke ungatjhiyi umuntu ozokusala nendlu. - Umndeni uzibeka ku-Profile Picture kutlolwe nomlayezo otjhoko bona bakuphi./Abantu bathumelana imilayezo etjhoko bona umndeni ukhambe woke. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 1.1.6 Unobangela wokobana amalunga weCommunity Policing Forum aba malunga womphakathi namapholisa kukobana ubugebengu benzeka emphakathini begodu amalunga womphakathi ngiwo kanengi azibonako izehlakalwezi nazenzekako begodu kesinye isikhathi uthola bona bayazazi iingebengwezo kanti nepahla eyetjiweko leyo ithengiselwa umphakathi, ngalokho bangakwazi ukubikela amapholisa ngombana wona awunalungelo lokuzithathela umthetho ube sezandleni zawo. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.7 Umuntu angazivikela ngokuthi asithe./Afihle imininingwanakhe lokha nakakhupha imali emtjhinini./Ngokujamela eduze khulu nomtjhini ukuze ongemva kwakhe angakghoni ukubona imali ekhutjhwako nenomboro eyifihlo ekukhutjhwa ngayo imali./Ngokuthi nawuqeda ukukhupha imali uyifake ngesikhwanyeni usese busithela. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.8 D/Koke okungehla. (2) 1.1.9 Ukugetjengwa imali nepahla kungcono ngombana ungakwazi ukusebenza uthenge enye ipahla nofana usebenze bese uthole enye imali kodwana umuntu okhukhuthisiweko angeze wakghona ukumjamiselela ngomunye ngombana umuntu akathengwa njengepahla. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.1.10 MBONO, izinga lokutlhoriswa kwabomma nabentwana alehli nalokha kubanjwa amajima wokubavikela ngombana uthola bona ngawo wona amalanga lawo nangemva kwejimelo kuba khona abomma nabentwana abatlhoriswako. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.11 KUYASIZA, ngombana ukuba khona kwamapholisa kuphazamisa ihlelo leengebengu lokwelelesa begodu ziyatjhida eendleleni zibe nokusaba. AKUSIZI ngombana abantu babanjwa ikunzi phambi kwamapholisa ngebanga lokobana iingebengu zihlomile bese amapholisa asabe ukulahlekelwa maphilwawo. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.12 Abentazana bakhamba babodwa ebusuku./Bazibandakanya emathandweni nabantu abangabaziko./Bacocisana nabantu abangabaziko ngeensetjenziswa zokuthintana./Barhamula ngokweqileko. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.1.13 Ngingabayelelisa bona banganikeli abantu abakhuluma nabo emtatweni nanyana abangabaziko imininingwana yabo efana nenomboro kamazisi nofana inomboro ye-akhawundi nanyana inomboro eyifihlo yokukhupha imali. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) 1.2 1.2.1 Liphephandaba. (1) 1.2.2 Abentwanaba baqala imiphumela yabo yegreyidi lesumi nambili ephephandabeni. (1) 1.2.3 Abentwanaba bathatjiswe kukobana babona/bathole amagamabo ephepheni okutjho bona baphumelele eemfundweni zabo zokuphela komnyaka. (2) 1.2.4 Into eyenzeka esithombenesi ingaba nomthelela omumbi nange omunye wabentwanaba angafumana bona alikho igama lakhe ephephandabeneli. Umntwana loyo angaba negandeleleko lomkhumbulo agcine ngokukhupha umphefumulwakhe. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokwakha ukuzithemba emntwini. TJHEJA: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO A 'Kuqakathekile bona uhlahlube iindlela 1 Bona okuhle kunokubona okumbi eziimbadlwana ufumane ezilungele wena. kuwe. Ekwakheni ukuzithemba kubona ubuhle kunokubona ubumbi kuwe.' B 'Tlola irhelo lezinto ozithanda khulu ngawe 2 Tlola irhelo lezinto ozithandako. nanyana zizincani.' C 'Lisa ukuzitshwenya ngokuthi abanye 3 Bethela mthalazini okucatjangwa abantu bacabangani.' ngabanye abantu ngawe/ Ungayithatheli ehloko imikhumbulo yabanye abantu ngawe. D 'Nakungenzeka ulinge ukwenza into 4 Buyelela into ekuhlulileko. ikwehlule ibuyelele bewuphumelele.' E 'Khuthalela bona uzamukele ngendlela 5 Yamukela ngendlela odalwe ongayo ngombana lokho kuzokunikela ngayo. isibindi sokwenza into oyifunako kungakhathaleki bonyana abanye bathini.' F 'Khumbula-ke ubujamo bakho bomzimba 6 Tjheja/tlhogomela/nakekela nangendlela oqaleka ngayo kunomthelela ingaphandle lakho. omkhulu ekuzithembeni kwakho. Umzimbakho umbathise kuhle.' G 'Hlala hlangana nabantu abanebonelo 7 Zibandakanye/zitjhideze/zijayeze phambili ngepilo ngombana nawujayelene ukuphila nabantu nabantu ababalabalako uzokulahlekelwa abanamabhudango ngepilo. kuzithemba.' H 'Ukuzithabulula yinto ehle.' 8 Ukulula umzimba kuyafuneka/ kuyatlhogeka/kuqakathekile. Inani lamagama asetjenzisweko ama-45 Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kwaphela. Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO. Ukutshwaya kwesirhunyezo kusekufakeni amaphuzu anembako nokutjhiywa kwamaphuzu anganembiko. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi. (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo). • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi nakadzubhule imitjho njengoba injalo etheksthini: o 6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. • Ukubalwa kwamagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaywa kwesigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/ yihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko njengokutjho komlayo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 - Ubhadela inani elingange R1 000 nawuzitlolisa kokuthoma. - Sifundisa abantu abaneminyaka ethoma eli-17 ukuya phezulu. - Sitlolisa abaphethe incwadi yokuthoma yokutjhayela. (Yinye ipendulo kezingehla.) (1) 3.2 Zitholele iincwadi zokutjhayela ngeemveke ezimbili ngentengo kathatha mi! (1) 3.3 - Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe. - Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagabhadlhela/ngokunzima khulu. - Imibandela iveziwe. - Igama lendawo ekhangisako liveziwe. (Zimbili iimpendulo kezingehla.) (2) 3.4 D/Amatjhapha batjhayeli abalandela yoke imithetho yendlela. (2) 3.5 Abantu abazokutlolisa kokuthoma bazokubhadela i-R1 000. (2) 3.6 Umnikazi weFunda Nathi uthe yena utlolisa abaphethe incwadi yokuthoma yokutjhayela. (2) [10] Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu UMBUZO 4 4.1 Ubamkhulu. (1) 4.2 Ipumelelo isesandleni sakho. (2) 4.3 Umsana- libizo (1) Wami- bunikazi/ubumnini (1) 4.4 Bahlezi phezu kombhedekazi ongaka. (1) 4.5 C/Kufanele ulilele isikhathi esidlula kungananto oyenzileko. (2) 4.6 Umuntu nakahlalele ukurhudulana neenkhumba uzakusala ekupheleni komnyaka ngombana kubamba ezumako./USorhulu wangipha iiyeleliso ezakhako ngikho ngaphuma phambili eemfundweni zami nje ngombana kuthiwa indlela ibuzwa kwabaphambili. (Enye nenye ipendulo ezwakalako izakwamukelwa.) (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Amalwele/amagulo/izifo. (1) 5.1.2 Amakhaya amanengi sele aphethwe bentwanyana. (1) 5.1.3 Um - sithomo (1) -hlathi – sisiqu (1) 5.1.4 Iinyoni ezimbili zibetjhwe lilitje. (2) 5.1.5 Bona bagada wona. (2) 5.1.6 Abentwana badosa emhlweni eemfundweni zabo ngombana banegandelelo lomkhumbulo. (1) 5.1.7 Ipambosi yokwenziwa. (1) 5.1.8 B/Izinto sezatjhuguluka. (2) 5.1.9 Abantu abanzima bakhe badosa emhlweni ngesikhathi sebandlululo kodwana koke lokho sekwaphela nya enarheni yekhethu. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) Ilungela lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 5.2 5.2.1 EsiNgisini/English. (1) 5.2.2 Tjhirhweni. (1) 5.2.3 Indoda ikhuphele ngaphandle iinkhwama zayo. (2) 5.2.4 Izolo inyanga kababa gade izokuqinisa umuzi wekhethu. Ebusuku sikhambe kamnandi ngombana gade kunenyanga egade isikhanyisela bona singaweli ngemigodini. (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.) (2) [20] IMITLOMELO YESIGABA C: 40 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all