Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2016
AMANQAKU: 70
IXESHA: Iiyure 2
Olu viwo lunamaphepha angama-20.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2016 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2016, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 20
- File size
- 389.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 20
This exam
NSC June Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)53 marks
- Question 3.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/2016
SCE
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha LINAMACANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke: umbuzo NGAMNYE ukhethwa
NAKUWAPHI amacandelo amaBINI.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane OMABINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo YOMIBINI.
5. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
6. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
7. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO
NGALINYE.
10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/2016
SCE
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula imibuzo ekwinoveli oyifundisiweyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 8
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula imibuzo ekwidrama oyifundisiweyo.
3. Ndiyekeni 35 11
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
4.1 'Kanti Andizenzanga' 17 15
4.2 'Ikhikhizela laseDangwana' 18 16
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
5.1 'Intaba kaNdoda' 17 18
5.2 'Ukungcwatywa kwetalente' 18 19
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/2016
SCE
ITSHEKHLISTI
ICANDELO AMANANI INANI PHAWULA
EMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU
LWAYO
A: Inoveli
1–2 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umqol' uphandle)
OKANYE
B: Idrama
3 1
(Ndiyekeni)
OKANYE
C: Amabali amafutshane
4 1
('Kanti Andizenzanga')
('Ikhikhizela laseDangwana')
OKANYE
D: Isihobe
5 1
('Intaba kaNdoda')
('Ukungcwatywa kwetalente')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/2016
SCE
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – nguKS Bongela
1.1 Funda esi SICATSHULWA A silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
KUSA KUSIHLWA
Kwaba bathuthi-ndaba bakaNomakhwezi, ukho lo yena wayeyintshatsheli.
Lo yayinguNozililo inkosikazi kaMakhwetshu lo sesikhe seva ngaye.
Oku kuhlobana kwabo naxa kuqala kwakubangwe kukuba babekhe
basesikolweni kunye kwiminyaka eyadlulayo, kodwa ngoku kuhambe
kwanonyawo lwemfene ngakumbi emva kwesi sithwakumbe sale venkile. Into
eyayimbi ke kukuba uNomakhwezi yena wayengamqondi uNozililo ukuba
yingcuka eyambethe ufele lwegusha. Nanko ngenye imini encokola naye
njengesiqhelo.
'Hi, wethu MaDlamini, ukhe wayiva into ethethwa ngabantu balapha bedibene
nabaseGliblands?' itshilo intokazi imana ukumthi xexebu uNomakhwezi
mayana igade iliso lakhe.
'Bathini na Nozi? Khawuyenze ntsha ntombi,' waphendula omnye eyeka
nokubhala encwadini yamatyala.
'Yhu mntwana wasemzini, abantu banento eninzi yokuthetha. Ubona nje bathi
le venkile yenu idulu gqitha, kwaye ayibonani navenkile kule lokishi
ngobudulu. Andazi nam ukuba yinto abayithatha phi na leyo mntwan' eZizi
kuba abazange bona babenevenkile. Ndithe ndakuyiva ndaqonda mhlophe
ukuba andinakungakuthi thsuphe …'
'Bathini, bathi idulu? Ngobani aba bathetha le nto, khona isusele entwenini?'
'Hayi wethu mntwana kaSoluthi ndiyeke ngaleyo; igama lomntu ngamakhulu
amahlanu eerandi; andinawo ke. Kodwa bafazi bhinqani omfutshane, kubi
phandle apha. Abantu apha phandle abayifuni into entle.
1.1.1 Bathetha bephi uNomakhwezi noNozililo? (1)
1.1.2 Chaza esi 'sithwakumbe' kuthethwa ngaso xa kubhekiswa
kwivenkile yakwaNtsibande. (2)
1.1.3 Libonisa ntoni ngokubhekiselele kwisimo sentlalo ibinzana
elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa? (2)
1.1.4 Bonisa ubugqebelo kumazwi kaNozililo akrwelelwe umgca
ngaphantsi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/2016
SCE
1.1.5 Ukuthengwa kwevenkile ngabantu bakwaNtsibande kuyidale njani
impixano phakathi kwabo nabakwaMakhwetshu? (2)
1.1.6 Ngoobani abafazi ABABINI ababencedisa uNozililo kwiyelenqe
lokuphambanisa uMpumelelo? (2)
1.1.7 Ityhila ntoni ngezimo zaba balinganiswa incoko yabo
ekwisicatshulwa? (2)
1.1.8 Xela indawo akuyo uMpumelelo ngoku esi sibini sikwisicatshulwa
sincokolayo. (1)
1.1.9 Nika imfundiso efumaneka kobu buhlobo bukaNozililo
noNomakhwezi kule noveli. (2)
1.1.10 Singqamana njani isihloko sencwadi nokwenzeka kumlinganiswa
uMpumelelo ebalini? (2)
KUNYE
1.2 Funda esi SICATSHULWA B silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
Kwalile ngesithuba sentsimbi yethoba kwakho onkqonkqoza apha endlwini
kaThamsanqa (wayeselesebenzisa le kaLungile). Ithe yakuvula inkosikazi lo
mntu wabuza ukuba umnini-mzi ukho na kuba ebehambele kuye. Uxelelwe
ukuba useLusikisiki. Lo mntu akakhange azixele nokuba ungubani na koko
uthe ukuphuma kwakhe wee ngqo emotweni eyayime mgama ethinzini.
Emveni koko kuye kwaphuma isithandathu samadoda. Amabini kuwo athe
ngqo exhobile emnyango nasefestileni yendlu kaThamsanqa. Ababini kubo
baphume bephethe izinto ezibugqongorha zizele yipetroli bee ngqo
evenkileni. Ababini bazibeke kwindawo ekuya kuba lula ukubona umntu
okanye abantu abezayo ngexesha lomsebenzi lo. Aba bebephethe izixhobo
zokulwa.
Ngethamsanqa labo, izibane ziye zacinywa ngabom ngumnini-venkile.
Le nto bayithathe njengendlela entle emsebenzini wabo. Aba bebephethe
amafutha, baqalisile ukunqika ucango ngezingxa. Le nto ithathe ithuba
lemizuzu elishumi elinantlanu. Baye bangena belungiselela ukuba baze
bayiphose kakuhle ezimpahleni.
Njengokuba bengena bephethe nje eli polisa lingaphakathi lime bucala apha
ngasemnyango. Libayeke nje bangena bobabini besaphethe amagqongo la.
Ngephanyazo liwubambe ngezandla zozibini umpu omde lawuguqula.
Liye lalahla entlafunweni yalo uphambili. Uye wee khatsha phantsi
kwachitheka naloo petroli. Ukugqiba apho liye lalahla kulo ungemva owaqala
ukujonga kweli cala kuthe gqi esi sithonga.
1.2.1 Yeyakwabani le venkile kuthethwa ngayo kwisicatshulwa? (1)
1.2.2 Chaza izinto ezafunwa nguNtongana kuThamsanqa mhla wayeze
malunga nale venkile. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/2016
SCE
1.2.3 Linika mfanekiso ngqondweni mni ibinzana elinomgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (1)
1.2.4 Bhala ezi ziganeko zingezantsi ngokwendlela ezilandelelana ngayo
ebalini.
(a) Ukubanjwa kwabantu abathengwe ngooNozililo bezama
ukutshisa ivenkile.
(b) Ukubanjwa kootsotsi ebebezama ukubulala uMpumelelo.
(c) Ukubhubha kukaLungile noNomakhwezi. (3)
1.2.5 Bonisa ngeziganeko EZIBINI ukuba uNozililo ngumphembi walo
lonke udushe olukule ncwadi. (2)
1.2.6 Xela imiqondiso EMIBINI ekwiphupha likaLungile ekrobisa
kwisiganeko sokufa kwakhe noNomakhwezi. (2)
1.2.7 Nika izinto zibe MBINI ezintle ezehle kubomi bukaMpumelelo. (2)
1.2.8 Xela ukuba ukusetyenziswa kwegama 'ngabom' kwisivakalisi
esibhalwe ngqindilili kutyhila ukuba ngubani umbalisi. Xhasa
impendulo yakho. (2)
1.2.9 Bonisa ubunyani bamazwi athi, 'isikhuni sibuye nomkhwezeli'
ngokomxholo wale noveli. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/2016
SCE
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani
2.1 Funda esi SICATSHULWA C silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
Ilokishi yaseMonti ivuswe ebuthongweni liphepha-ndaba laloo mini
ngeendaba ezibhengeza ukuba:
'BAFUNYENWE BEFILE KWIMOTO EBUBUTYOBO'
Inqaku eliphume kwikhasi lokuqala kolo shicilelo livele lisithi, 'Phezolo,
uEddie Maga wodumo lwaseMoonglow ekunye noLulama Zuma bafunyenwe
besongene beyintlama – sebefile emva kwevili lemoto ebubutyobo, kuloo
mpengempenge yendlela isuka kwiRio Cinema, ekupheleni kwelokishi
yaseZiphunzana.'
Abantu ababephuma kumboniso obukuloo holo bangungene phezu kwaloo
mbono umasikizi, behanjelwa yimizimba kukubona imoto ingene yacudiseka
kwisibonda seengcingo zogesi. Umkhondo oshiywe ngamavili ubonakalisa
ukuba imoto leyo yenze amajikojiko ukuyilahla kwayo indlela phambi kokuba
iyokungqubeka kweso sibonda.
'Kufunyenwe imbumbulu ekucingelwa ukuba iphume kwivolovolo eyi-.38
automatic. Imbumbulu leyo ifunyenwe ithe qhushe phakathi kokhakayi
lwentloko kaEddie Maga. Ivolovolo yona ayibonwanga. Amapolisa
asaphanda.'
'Esi sihelegu sehle kubantu ababonwe bekunye eRio, beyinxalenye yaloo
nginginya ibizalise kuloo holo, itsalwe yindumasi yomboniso webhayaskophu
onembalasane – uNongqawuse.'
'Kuyacaca ukuba baphulukene nobom babo beyindlela egodukayo.' Kanti ke
esi siganeko sandulelwe kwangephezolo elo zizigigaba eziqale kwigumbi
likaLinda Monti, esona sithandwa saziwayo sikaEddie.
2.1.1 Babevela phi uEddie noLulama? (1)
2.1.2 Lithetha ukuthini ibinzana elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa? (2)
2.1.3 Xela isiganeko apho uHlobo athetha amazwi athi, '… umqolo wona
uphandle …' (2)
2.1.4 Kutheni ibali liqala ngesi siganeko sokufa kukaEddie noLulama? (2)
2.1.5 Sisiphi isikhundla akuso uEddie eMoonglow Night Club? (1)
2.1.6 Caphula isivakalisi kwisicatshulwa esenza ukuba uLinda
akrokreleke njengombulali kaEddie noLulama. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/2016
SCE
2.1.7 Linika mfanekiso ngqondweni mni ibinzana elingezantsi?
'… ifunyenwe ithe qhushe' (1)
2.1.8 Chaza umahluko kwizimvo zabantu baseMonti malunga nesityholo
sokubulala esasibekwa uLinda Monti. (2)
2.1.9 Landelelanisa ubungqina bophando ngokwendlela athe
wabufumana ngayo umlinganiswa uHlobo
(a) Ivolovolo kaLinda eyayikhe yalahleka.
(b) Ileta eyayibhalwe nguLinda eya kuEddie.
(c) Inenekazi elalinxibe imink coat efana nekaLinda Monti. (3)
2.1.10 Yintoni injongo yombhali yokusebenzisa uThembisa Ntlokonkulu
kweli bali? (2)
KUNYE
2.2 Funda esi SICATSHULWA D silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
Makhe ndibuze le khaba lakuthi xa ndingumqobo phambi kweenjongo ne-
minqweno yenu, yini ukuba ningandikhuphi esihlalweni okanye nasembu-
thweni ngokwawo?
Eddie mfondini, sesikungenise kakhulu ekhwapheni xa sinokukutyekeza
emva kokuba singavisisananga ngalo mcimbi, sazi njani ukuba
akungebalekeli emapoliseni, uyokusikila, sibanjwe ngaloo ntsangu yethu
yebhongo?
Khaba lakuthi noyika into engenamsebenzi. Ukuba ndiyakhutshwa
embuthweni ngokwala ukwamkela lo mpoposho wentsangu, ndingarhoxa
ngentliziyo engcwengileyo, ndiniyeke nenze ethandwe nini ngombutho wenu.
Yona eyeshishini lentsangu andiyingene.
Kambe ke mandiniphe imbilini yam ngalo mbandela wentsangu–njengoko
ndisoloko ndinicacisela xa nindiphimisayo ngawo: Niyazazi iinjongo zethu xa
sasiseka iMoonglow Night Club. Sasisithi sifuna ukwenza indawo apho
abantu banokuhlaziya iingqondo zabo ngexesha labo lokuphumla. Amagunya
okuwuqhuba lo mbutho sawanikwa ngokwaziwa ukuba singabanezo njongo
ziphile kangako. Mna ke andikaguquki kwezo njongo.
Mbungu mni na wona lo wentsangu sifuna ukuwufaka ebantwini? Indawo
yolonwabo nempilo singathini ukuyijika siyenze umsitho wakwaLambathayo?
Intsangu inemali–nam ndiyavuma, kodwa ke ziyintoni iziphumo zayo kothe
wayitshaya?
Thina bantu bantsundu silinikiwe namhlanje ilungelo lokufumana nokuthenga
utywala njengezinye iintlanga-emva kweminyaka sisikelwe imida.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/2016
SCE
2.2.1 Liqhubeka kuyiphi idolophu eli bali? (1)
2.2.2 Bhala isisongelo esenziwe ngamalungu aseMoonglow emva kwale
ngxoxo ikwisicatshulwa. (1)
2.2.3 Anika ntsingiselo ni ngokwebali amazwi kaEddie abhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa? (2)
2.2.4 Xela izinto EZIMBINI ezavelayo akuwa uHlobo mhla
wayeseMoonglow Night Club. (2)
2.2.5 Cacisa ukuba ukungaphumeleli kwenjongo kaHlobo yokuya
eFemina House kuliqhubele phambili njani ibali. (2)
2.2.6 Chaza isimo sentlalo saseMoonglow Night Club. (2)
2.2.7 Yintoni injongo yokuba abalinganiswa bazithethele ngokwabo
kwesi sicatshulwa? (2)
2.2.8 Nika iimpawu zibe MBINI zomlinganiswa onguEddie. (2)
2.2.9 Ingaba kufanelekile ukuba uHlobo abonwe njengomcuphi ogqibe-
leleyo kule ncwadi? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.2.10 Bonisa indlela isihloko sencwadi esingqamana ngayo nokubanjwa
kwamalungu aseMoonglow Night Club. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/2016
SCE
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 3: NDIYEKENI – DM Jongilanga
3.1 Funda esi SICATSHULWA E silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
MAZIKO: Chief, andihleli kodwa kukho isikhwebu endifuna ukukuchubela
sona.
LONI: Awu! Ngaba yintoni ngoku, mfondini?
MAZIKO: Izinto zishiy'amehlo, ngakumbi ukuba sithe samana
ukungayiqondi imicimbi enebatha.
LONI: Mfondini! Qhuba ndiphulaphule.
MAZIKO: Kudala ndikuxelela ngoNdila lo ukuba umsebenzi wakho omhle
uwufuthanisela ngomzondo.
LONI: Njani Duka?
MAZIKO: Dlamini ubuxhwane kuwe bendele okweengcambu zomdiliya
ude ungayiboni nengozi esemnyango.
LONI: Mfondini yek'izagwelo khwel'emcingeni.
MAZIKO: Uthetha kamnandi. Uyabona ngoku sisandul'ukungena isikolo
uzulalele ukuthi gqi kukaLiziwe. Akakho klasini ngoku. UNdila
umthume umqabulo esirhoxweni. Inene uza kubon'imihlola.
LONI: Akacingi, akacingi ukusenza ibhari esi sikolo.
MAZIKO: Ukungacingi yenye into, selecinge wadwala.
Izigede zamakhoba kwikhabhathi yakhe zicul'ingoma yomoya.
LONI: Izembe lidla ngokubuyela kumninilo ukuba uyakuqobola
ukugawula. Kudala ndimcebisa uNdila. Ngoku ndingxamele
ukusela amanzi.
MAZIKO: Awunakujika umlambo elwagcibeni.
LONI: Ndifanele Duka ndibethwa kukuhlohla kwale ndoda inxila injalo.
MAZIKO: Ihlohla nini, phi, isoloko yambethwe yingcala-ngcala nje intsasa
yonke? Ukuba usacinga ukumcebisa, uya kuba uphand' idlaka.
Into yokuzama ukumlumla emithonjeni yintsindabadala
eyongamele nabanxanwayo ngokwabo.
LONI: Unyanisile Duka. Akasabuseli ngoku uyabutya. Bumtyebise
babuya bamsenga.
MAZIKO: (ephakama) Akanakuba sancedwa Chief ngoku. Uyikhwele ke
ingwe, ukuhla kuyo ngokwakhe kunobungozi obuntanganye
namhla yamtyekeza ngokwayo – Nankuya uLiziwe esiza Chief.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/2016
SCE
3.1.1 Iqhubeka phi le ngxoxo yesi sibini? (1)
3.1.2 Caphula igama kwisicatshulwa elityhila ukuba uLoni
ngumlinganiswa ohlonitshiweyo nguMaziko. (1)
3.1.3 Cacisa injongo yokusetyenziswa kwamazwi abhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. (2)
3.1.4 Nika ubungqina bokuba uLiziwe uzotywe wangumlinganiswa
ongenanyani. (1)
3.1.5 Xela isiganeko esehlele uNdila emva kwale ngxoxo ikwesi
sicatshulwa. (1)
3.1.6 Chonga isafobe kwesi sivakalisi singezantsi.
Dlamini ubuxhwane kuwe bendele okweengcambu zomdiliya ude
ungayiboni nengozi esemnyango. (1)
3.1.7 Khetha umbalisi wedrama kwezi zilandelayo:
A Ibaliswa ngumbhali.
B Ibaliswa ngumlinganiswa.
C Abalinganiswa bazithethela ngokwabo.
D Abalinganiswa babalisa ngokwabo. (1)
3.1.8 Bonisa ubugqebelo kumazwi kaLoni akrwelelwe umgca
ngaphantsi. (2)
3.1.9 Xela ukuba luluphi udidi lomdlalo olu. (1)
3.1.10 Nika iinzame zibe MBINI ezenziwe nguFuneka ukudibanisa
uZanele noLoni. (2)
3.1.11 Chaza indima edlalwe nguMaziko kulo mdlalo. Xhasa impendulo
yakho. (2)
3.1.12 Sibe yintoni isiphelo sikaFuneka ngokwasencwadini? (1)
3.1.13 Chaza indlela esonjululwe ngayo impixano ephakathi koLoni
noNdila kulo mdlalo. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/2016
SCE
3.2 Funda esi SICATSHULWA F silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
(Sekudlule unyaka uMnu. Ndila selefundisa eNxarhuni. Sibona uFuneka
Matiwane noZanele Nxusani besidla amathole eendaba kwindlu abahlala
kuyo kwa-N.U. 3 eMdantsane. Aba bantu bahleli ngembizana ephakelwa
eziglasini.)
FUNEKA: Zanele tshomi, budle ubomi. Mna ndibudlile ubomi bobuntombi
andinasikrokro, ndaye ndiseza kubudla ithuba lisavuma.
ZANELE: Ha! Suk'apha wethu. Mna ndifuna ukutshintsha ifani. Andidlali nje
ndidlala ndijonge entabeni (Atsho baqwanye begqibezela
iziselo).
FUNEKA: Kanti ke indlela eya entabeni kukubhabhisa intaka eneentsiba,
umgibe wakho womelele okwentambo zegesi.
ZANELE: Wethu! Mna ndisaswele amacebo okubhabhisa iingqanga.
FUNEKA: Ingqanga? Ibinani yona ipikoko?
ZANELE: Utsho kum xa utshoyo kukutya kwam oko.
FUNEKA: Maye! Yiva apha sityhamtyhamndini, ndi-
ZANELE: Wenna! Ungayinyatheli emsileni, hleze ushunquke umsila.
FUNEKA: Unjani na wethu? Ndathi ndizama ukukufundisa, iindlela
zokuphila, kweli gada ungadingi lubisi ungenazo nje iimazi, suke
uvuke umnyele.
ZANELE: Uyaqala ke ukuthetha tshomi (Bahleke bengqubanisa iiglasi)
Utsho usithini ke ntanga? Betha koozelekazi.
FUNEKA: Nanku uMawonga, umyekele ntoni?
ZANELE: Mfondini ungandileqisi amahlungulu.
FUNEKA: Wenna! Yingqanga leyo ingwe yezixhobo, untsho kwiinkozi.
ZANELE: Njengokuba ingathi ngumdlankuku nje lowo ubanjwa phi? Kudala
ndimlindele sendifun'ukuncama ngoku.
FUNEKA: Thul'ufe sana. UMawonga ngowakho ngoku. Yekela kum wena lo
mdlalo ndiwuqhelile.
(Kwesi sithuba kungena uJerry Deyi engankqonkqozanga)
FUNEKA: Ngubani lo udela indlu yam?
JERRY: Ubulindele bani mkhaya?
3.2.1 Xela umsebenzi womyalelo weqonga okrwelelwe umgca
ngaphantsi. (1)
3.2.2 Uphangela phi uNdila ngexesha lale ngxoxo ikwesi sicatshulwa? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/2016
SCE
3.2.3 Ngqina ukuba uZanele uwathathe njengendelelo la mazwi abhalwe
ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
3.2.4 Ungathi uJerry ungumlinganiswa onjani? (1)
3.2.5 Bhala ezi ziganeko zingezantsi ngokwendlela ezilandelelana ngayo
ebalini.
(a) Ukuhambela kukaMaziko kwaMadala.
(b) Ukucelwa kukaLoni ukuba azirhoxele emsebenzini.
(c) Ukuhambela kukaMaziko kwaNdila. (3)
3.2.6 Chaza ukuba uzotywe njengomlinganiswa onjani uZanele
ngokwale ncoko yakhe noFuneka. Xhasa impendulo yakho. (2)
3.2.7 Senzo sini esenziwe nguJerry ukufaka uMawonga emgibeni
wooFuneka ngomhla wetheko? (1)
3.2.8 UNdila akayiboni into eza kujika yenzakalise kwayena. Ngqina oku
ngokubhekiselele kwisiphelo sakhe. (2)
3.2.9 Chaza indlela isenzo sikaMadala sokuthethelela uNdila esikhulise
ngayo impixano phakathi kukaLoni noNdila. (2)
3.2.10 Ingaba isigqibo sentlanganiso sokugxotha uNdila sasifanelekile?
Xhasa impendulo yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/2016
SCE
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 4: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu and EZ Guqa
4.1 'KANTI ANDIZENZANGA' – EZ Guqa
Funda esi SICATSHULWA G silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
Ufike uNtandoyakhe wasiphalaza isigqibo sembizo ekho nalowo
ubechwethelwa phaya kude. Uphulaphule uMaDosini waza wathi apho
uphopho lo athe tya khona, waphendula uMntuyedwa engacelwanga ngelithi:
'Bawo, andisiva kakuhle mna esi sigqibo senziwe yimbizo. Eyona kanye nto
ndigxothelwa yona apha ekhaya yintoni?' 'Hayi kukho uloyiko oluvakaliswe
ngamadoda ukuba abantwana bale lali bangalandela lo mkhuba wakho'.
'Ngowuphi kanye lo mkhuba wam?' 'Ngulo mkhuba wokuthi ukhangeleka
ngembonakalo uyindoda zibe zona izimbo zidiza ukuba ukekelele kwicala
lobufazi'. 'Tata, andizithandelanga ukuba ndibe nje, yaye andikwazi ukuba
yiyo le nto ndingeyiyo'. 'Mna andizanga kuvusa mbizo kweli khaya. Into nje
endiyizeleyo kukugqithisa isigqibo sembizo.'
'Hayi bawo andizami kuvusa mbizo apha koko ndibona nje into enokuhamba
ibeyingozi emva kwexesha xa inganqandwa kwangethuba. Uninzi lwamadoda
aneendevu, koko wena akukho nethemba lokuba uya kuza uvuzwe
ngeendevu. Ndiqinisekile ukuba ungakhathazeka gqitha xa unokugxothwa
apha elalini ugxothelwa into ongenakuzinceda kuyo. Ngokunjalo ingabuhlungu
ukuba abantu abangamanxele bangabukulwa ngamanene ngenxa nje
yobunxele babo. Ndingathini ukwenziwa isigculelo ngento
endingazikhethelanga yona. Ndidaliwe andizenzi. Ingathi abantu kufuneka
bendamkele ngolu hlobo ndilulo. Akukho nto inokundonwabisa apha ebomini
ngaphezu kwento yokuba abantu baqonde ukuba ndiyile nto ndiyiyo nje
andizenzanga.'
4.1.1 Sithini isigqibo esasize kuphalazwa nguNtandoyakhe? (2)
4.1.2 Chaza unobangela wesigqibo senkundla ngokutsho
kukaNtandoyakhe. (1)
4.1.3 Ibonisa ntoni le ntshukumo yokuqubuda andumzele amadoda
akukhetha ukuba ngumntu wasetyhini uMntuyedwa? (1)
4.1.4 Nika impendulo eyanikwa nguMaDosini kuNtandoyakhe ebonisa
ukuba isigqibo samadoda asiphikiswa eSikhobeni. (2)
4.1.5 Zalanisa igama likaMntuyedwa nesimo sakhe ngokwasebalini. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/2016
SCE
4.1.6 Bhala ezi ziganeko zingezantsi ngokwendlela ezilandelelana
ngayo ebalini:
(a) Ukubizwa kwembizo komkhulu kukhalinyelwa isimo
sikaMntuyedwa.
(b) Ukuya kukaMaDosini kwaMfundisi.
(c) Ukubizelwa kukaMntuyedwa embizweni ngamakhwenkwe. (3)
4.1.7 Xela abalinganiswa abangabaxhasi bakaMntuyedwa kule mo
yakhe. (2)
4.1.8 Chaza isimo sentlalo saseSikhobeni ngokubhekiselele
kumalungelo oomama. (2)
4.1.9 Myalezo mni ogqithiswa ngumbhali kweli bali? (2)
KUNYE
4.2 'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu
Funda esi SICATSHULWA H silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
Ngentsimbi yesithoba njalo unina ucele ukuba bakhe benze umthandazo
babulele kuSombawo ngezinto abababalwe ngazo ebomini. Umfazi
womanyano lwaseWesile wothuke wabanda kukuqaphela ukuba unyana
wakhe akazi nowathwethwa ngomthandazo weNkosi. Eneneni akwazeki
nokuba urheme ukrwitshwe ngamazwi emqaleni akuqond' ukuba akukho nto
ibalaseleyo ngobomi bakhe angayibalisela umntu.
Banele nje ukugqiba ukuthandaza uMaKheswa wayikhomba kwigumbi layo le
ndedeba. Uyikhanyisele isibane, wayikhombis' ibhedi wayishiya apho
ngokukhawuleza ebonakala ukuba usaphethwe lidyudyu.
Unkabi ukhe wema umzuzu engaqinisekanga nokuba makalale na nokuba
akhe agqobh' ilali ekhangela izihlobo zakhe zamandulo. Umdla wakhe
utsalwe ziincwadi zakhe ebeziphezu kwetafile awayedla ngokwenzela kuyo
umsebenzi wakhe wesikolo. Utsale isitulo ebesizele luthuli wasisondeza
kule tafile wachopha phezu kwaso. Uthabathe incwadi yakhe
ibingaphezulu kwezinye waqaphela ukuba kulapho wayesenza khona
umsebenzi wakhe wesiNgesi. Uyityhilile unkabi encume olugoso wathethela
phantsi esithi, 'Tyhini madoda, ndandingembanga noko apha esiNgesini,
mhlawumbi ngendingumagrazula wegqwetha ngoku!' Uyityhilile le ncwadi
esazele luncumo wonke luzuko lwakhe lwamhla mnene wada waphandlwa
ngamazwi ababewafundiswa ukuba bawacengceleze qho phambi kwesifundo
sesiNgesi.
4.2.1 Xela ilali eliqhubeka kuyo eli bali? (1)
4.2.2 Wafika xesha liphi uFanabekho kokwabo? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/2016
SCE
4.2.3 Chaza inkangeleko yesinxibo sikaFanabekho mhla wayefika
kokwabo evela eTinarha. (2)
4.2.4 Ngumfanekiso-ngqondweni mni oziswa sisivakalisi esibhalwe
ngqindilili kwisicatshulwa? (1)
4.2.5 Chonga isafobe kwesi sivakalisi singezantsi.
Eneneni akwazeki nokuba urheme ukrwitshwe ngamazwi emqaleni
akuqond' ukuba akukho nto ibalaseleyo ngobomi bakhe … (1)
4.2.6 Nika isizathu sokuba uFanabekho asoloko ebuka iifoto zakhe
zobuntwana. (1)
4.2.7 Xela izenzo zibe ZIBINI ezibonisa ukuba uFanabekho
ungumlinganiswa ongalikhathalelanga ikhaya. (2)
4.2.8 Ntsingiselo ni enikwa libinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (2)
4.2.9 Luluphi udidi lwempixano ebonakala kwiingxoxo zikaMakheswa
noFanabekho kweli bali? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.2.10 Khetha oyena mbalisi wesi sicatshulwa kwezi mpendulo
zilandelayo:
A Ngumbhali
B Ngumlinganiswa
C Abalinganiswa bazithethela ngokwabo
D Ngumbhali nomlinganiswa (1)
4.2.11 Igama elikwisihloko 'ikhikhizela' libhekisa kubani ebalini? Xhasa
impendulo yakho. (2)
4.2.12 Ingaba isigqibo sikaMaKheswa sokwamkela uFanabekho
sasifanelekile? Xhasa impendulo yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/2016
SCE
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula imibuzwana YOMIBINI.
UMBUZO 5: VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
5.1 Funda isicatshulwa sombongo esilandelayo uze uphendule imibuzo.
Intaba kaNdoda – LS Ngcangata
1 Ngxatsho-o-o-o-ke, mzi wasemaXhoseni!
2 Ngxatsho-o-o-o-ke, hlanga lwakwaluhlanga!
3 Ndithetha nani, zidwesha namagqiyakazi.
4 Ndibhekisa nakuni, mlisela nomthinjana.
5 Yintaba kaNdoda intaba yeentaba.
6 Yintab'encoph'isondel'ezulwini.
7 Yintab'ezinyaswe ngamahlath' akwaHoho,
8 Inge ithozamel'ukuthandazel'imvula.
9 Kulapho kutsholoz'iintaka neenyamakazi,
10 Ngokungathi zidumis'uQamata ngesihomo;
11 Zimzukisa ngokudala le ntaba kaNdoda;
12 Zimbamba ngazibini ngobukho nobunjani bayo.
13 Sinelunda isizwe sikaXhosa ngale ntaba.
14 Yintab'esiya kuqhayisa ngayo ezizweni.
15 Asinakuba manyonywana zisakuyikhankany'iintlanga,
16 Kuba yintab'engundoqo weembali zakwaRharhabe.
17 Ntabandini ukuba ubukhula ngendithetha ndophele.
18 Ndithi ngendityibela, ndityondyotha, ndityatyadula.
19 Ngendisithi khul'ud'ukhuluphale kodwa ungakhokhobi.
20 Ngendisithi khul'ud'ufike khon'ezulwini.
5.1.1 Nika umsebenzi wegama u 'Ngxatsho-o-o-o-ke' okumqolo woku-1
nowesi-2. (1)
5.1.2 Luhlobo luni lophindaphindo olukrwelelwe umgca ngaphantsi
kumqolo wesi-3 nowesi-4? (1)
5.1.3 Nika intsingiselo yomqolo wesi-5. (2)
5.1.4 Tyhila okuphuhliswa ngumqolo wesi- 6 ngale ntaba. (2)
5.1.5 Mfanekiso-ngqondweni mni okumqolo we-9? Xhasa impendulo
yakho. (2)
5.1.6 Safobe sini esifumaneka kumqolo we-10? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/2016
SCE
5.1.7 Xela ukuba ibaluleke ngantoni le ntaba kwaXhosa
ngokwakwisitanza sesi-4. (2)
5.1.8 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:
Igama 'Ntabandini' elibhalwe ngqindilili kumqolo we-17 libonisa
ukuba:
A Imbongi iyayincoma le ntaba.
B Imbongi iyayikhuza le ntaba.
C Imbongi iyayicenga le ntaba.
D Imbongi iyayithuka le ntaba. (1)
5.1.9 Chonga isandi esiphindaphindiweyo kumqolo we-19, uze uxele olo
hlobo lophindaphindo. (2)
5.1.10 Nika ingongoma ephambili yesitanza sesi-5. (2)
5.1.11 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? (2)
KUNYE
5.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
Ukungcwatywa kwetalente – C Nqakula
1 Ndithi ndakucinga indlela endiphila ngayo emhlabeni,
2 Ubomi endingenako ukuthetha ngabo ngeqhayiya,
3 Kuba kungekho msebenzi mhle endithi ndiyawushiya
4 Njengokuba sendisondele kangakanana ngoku ekufeni,
5 Ndiqonde ukuba bendinokuzidla okukhulu emphefumlweni
6 Okwenze ukuba ndingabinasipho ndisinikezela eluntwini
7 Ngeenjongo zokuphucula isizwe sam ezizweni,
8 Ukuze singabisosizwe sabangqibi, sihluthe esiswini.
9 Umntu ngamnye uyintsika nomsimelelo wabanye,
10 Kumntu ngamnye ebomini kulindeleke imisebenzi
11 Eza nempucuko nempumelelo nempilo nakwabanye,
12 Kuba kaloku sonke emhlabeni singabakhonzi.
13 Inkonzo yethu mayityhutyhe ilizwe;
14 Iitalente zethu mazikhonze isizwe.
5.2.1 Chonga igama elithetha into enye no'ngebhongo'. (1)
5.2.2 Caphula ubungqina bokuba imbongi ithetha egameni lesithethi kulo
mbongo. (1)
5.2.3 Ibufumanise bunjani ubomi bayo imbongi xa icinga ngabo?
Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/2016
SCE
5.2.4 Luluphi udidi lo mbongo olu? (1)
5.2.5 Cacisa okuthethwa yimbongi kumqolo wesi-8. (2)
5.2.6 Sinika luvo luni isafobe esibhalwe ngqindilili kumbongo? (2)
5.2.7 Bhala imvano-siphelo ekwisitanza sesi-2. (1)
5.2.8 Tshatisa ingongoma ephambili ekuKHOLAM B nohlobo lwemiqolo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Kwiokthevu (i) Kunikwa isisombululo.
(b) Kwikwatreni (ii) Kuthethwa ngobomi
bembongi.
(c) Kwisesthethi
(iii) Kuvuselelwa ubuntu.
(iv) Kunconywa ubomi. (3)
5.2.9 Thelekisa umoya wembongi kwisitanza soku-1 nesesi-3. (2)
5.2.10 Nika imfundiso edluliswa yimbongi kulo mbongo. (2)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2016 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2019 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Supplementary Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2019 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum