Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2017
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam linamaphepha asi-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2017 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exams 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 315.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC November Exams 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Memo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
QAPHELA
• Le memorandam yenzelwe ukuba ibe sisikhokelo kubamakishi.
• Ayenzelwanga ukuba ibe ngummiselo ogqibeleleyo.
• Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
• Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
umakisho emgangathweni.
• Imemorandam iya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.
IMIYALELO KUBAMAKISHI
Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo.Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
• Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo
zinembadla. Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe
kwitekisi kwaye impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
• Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
• AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/
nokuzakuzelela impendulo.
• Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
okanye ligqanyisiwe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
1.1 Lithemba lokuphumelela√√/yimpumelelo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.2 'Sonke sizama impumelelo ngemigudu esithi siyenze sinethemba
sakuphumelela ngayo.'√ (1)
1.3 Abantu abaxhabashileyo bephangela√ abantu abafinyeze umbhinqo bezama
impumelelo ngokuziphilela.√ (2)
1.4 Abantu basemaXhoseni balima amasimi abo ukanti ezidolophini apho
kuphilwa ngemali bazama ngandlela zonke√√/ abantu basemaXhoseni balima
amasimi abo ukanti ezidolophini bathengisa izinto ezahlukeneyo nokutya.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.5 Ibanceda ngokuthi bagqibele ngokuvula amashishini amakhulu√/ ibanceda
ngokuba baba nako ukufundisa abantwana babo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.6 Ukuphumelela ngokuphanga√/ukuphumelela ngokuqhekeza.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.7 Kukuzibizela ukufa√/kukuzibizela amabhadi√/kukuzibizela ukwenzakala√/
kukuzibizela ukubanjwa√.
(Nasiphi na isibini) (2)
1.8 C. Ukusebenza nzima√/C√/ukusebenza nzima.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.9 Umntwana uye asiyeke isikolo√/ umntwana uye azibone sele esebenza.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.10 Ndifunde ukuba ekunyamezeleni mkhulu umvuzo√√/ndifunde ukuba imeko
yekhaya lakho ayinakuba ngumqobo kwimpumelelo yakho.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo esekelwe kwibali legatyana elikumhlathi
wesine) (2)
1.11 Utyhila ukuba kubakho izinto ezikuvalelayo kwindlela eya empumelelweni
√√/utyhila ukuba kubakho imingeni kwindlela eya empumelelweni√√/utyhila
ukuba indlela eya empumelelweni ineziphazamiso.√√
(Nayiphi na echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
1.12 Kukuthabatheka ngoonobenani utsho uphume endleleni√√/ kukukhukuliswa
zizinto nje ohamba udibana nazo√√/ kukuthi xa ub'usenza kakuhle suke
uphume endleleni ulandele izinto ezimbi.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.13 Ndiyavumelana kuba ngamanye amaxesha into iqala kakuhle ekuhambeni
kwexesha yonakale.√√
OKANYE
Andivumelani kuba kuyaxhomekeka ukuba iphethwe kanjani.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.14 Yinyani kuba awukwazi kuphumelela ungazamanga okanye usebenze√√/
yinyani kuba umntu akufuneki athembe ithamsanqa ukuze aphumelele koko
kufuneka asebenze.√√
Bubuxoki kuba omnye umntu ushiywa nelifa ngabazali bakhe okanye
aphumelel imali.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.15 Kukho indoda ezama ukunyuka intaba√√ kukho indoda eyisencochoyini
yentaba izama ukunceda le ingezantsi√√/ amadoda amabini ayancedana
ukunyuka intaba.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.16 Wolule isandla√/uphakamise isandla.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.17 Injongo yomzobi kukuveza ukuba ebomini ugqitha kwimingcipheko ukuze
uphumelele√√/injongo yomzobi kukuveza ukuba indlela eya empumelelweni
inamahla-ndinyuka.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.18 SISICATSHULWA A kuba sigxile kwizinto-yinto ezinokwenziwa ngumntu
ukuze aphumelele kwimizamo yakhe nemingeni anokuthi ahlangane nayo
ukanti ISICATSHULWA B kuba siveza uhlobo olunye lokuzama olomntu
ozama ukunyuka intaba encedwa ngomnye umntu√√/ SISICATSHULWA A
kuba sikunika izinto yinto ezinokwenziwa ngumntu ukuze aphumelele
kwimizamo yakhe kunye nemingeni anokuthi ahlangane nayo√√/
SISICATSHULWA B kuba siveza umfanekiso obonisa ukuncedana kwabantu
ukuze baphumelele.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Ukumakisha isishwankathelo:
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo- manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo naxa
becaphule.
o 6–7 iingongoma ezicatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 iingongoma ezicatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga. Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya
kumagama ama-5 ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
UMHLATHI
Kwixesha langoku iimeko zokuphila ziye zinyanzele ukuba ube sisithethi ufuna
ungafuni. Izithethi ezaziwayo ziye zixakwe kukuthetha esidlangaleleni xa
zingazilungiselelanga kwiindibano ezahlukeneyo. Kukho udidi lwezithethi oluxakwa
kwa isaqala intetho. Kwizinto ezijongwayo yindlela esinxibe nesifaneleke ngayo
isithethi. Umdla wabamameleyo utsalwa sisakhono sesithethi sokuqulunqa intetho
yaso. Isithethi masibazi abantu esiza kuyibhekisa kubo intetho yaso siqinisekise ukuba
ilungiselelwe abo bantu. Bubuchule ukuba isithethi sithethe ngento esiyaziyo
kungenjalo kuyinto elungileyo ukuba asikwazi emasithethe ngako masixolise.
[70 amagama] [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane)
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Kule mihla siphila kuyo kuye kube 1. Kwixesha langoku iimeko zokuphila
yimfuneko ukuba senze intetho ziye zinyanzele ukuba ube sisithethi
esidlangalaleni, sithanda ufuna ungafuni.
singathandi.'
2. 'Amaciko awaziwayo aye afumane 2. Izithethi ezaziwayo ziye zixakwe
ubunzima xa aye aqutyulwa ukuba kukuthetha esidlangaleleni xa
athethe phambi kweemeko ezithile.' zingazilungiselelanga kwiindibano
ezahlukeneyo.
3. 'Ezinye izithethi zoyisakala zisaqala 3. Kukho udidi lwezithethi oluxakwa kwa
ukuwuvula umlomo.' isaqala intetho.
4. 'Enye into ekhangelwa ngabantu 4. Kwizinto ezijongwayo yindlela
yimbonakalo yesithethi.' esinxibe nesifaneleke ngayo isithethi.
5. 'Ukuphulaphula kuxhomekeke 5. Umdla wabamameleyo utsalwa
kubuchule besithethi.' sisakhono sesithethi sokuqulunqa
intetho yaso.
6 'Intetho nganye ilungiselelwa abo 6. Isithethi masibazi abantu esiza
bantu iza kwenziwa kubo.' kuyibhekisa kubo intetho yaso
siqinisekise ukuba ilungiselelwe abo
bantu.
7. 'Bubulumko ukuthetha ngombandela 7. Bubuchule ukuba isithethi sithethe
owaziyo, ngoko ukuba ucelwa ukuba ngento esiyaziyo kungenjalo kuyinto
wenze intetho ngomcimbi elungileyo ukuba asikwazi
ongawuqondiyo zicelele uxolo.' emasithethe ngako masixolise.
AMANQAKU ECANDELO B: [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
Umakisho lweCANDELO C:
• Upelo
o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
o Kwiimpendulo ezizivakalisi eziphelelyo upelo olugwenxa malunyityelwe
amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO
3.1 Ngumzi mveliso wakwaDettol.√ (1)
3.2 Ijoliswe kumntu wonke√/ijoliswe kubantu abakhathalele impilo yabo√/ijoliswe
kumntu wonke osebenzisa izandla zakhe ephatha izinto ezahlukeneyo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.3 Uphuhlisa ukuba isandla esinye siphatha izinto ezahlukeneyo√√ / iphuhlisa
ukuba kuyo yonke into oyiphathayo zikhona iintsholongwane√√/ uphuhlisa
ukuba akakho umntu ongachaphezelekiyo ziintsholongwane√√/ uphuhlisa
ukuba isandla siphatha izinto ezininzi ezahlukeneyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
3.4 Injongo yomthengisi kukuveza ukuba imveliso noxa incinci inamandla
okubulala iintsholongwane ezininzi√√/injongo yomthengisi kukuveza ukuba
awuchithi kakhulu kodwa ubulala iintsholongwane ezininzi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
3.5 Ikhaka umsebenzi walo kukulwa notshaba ukanti le mveliso ilwa
neentsholongwane√√/zombini umsebenzi wazo kukulwa√√/ ikrele/
intshuntshe zizixhobo zokulwa notshaba ukanti le mveliso ilwa
neentsholongwane√√/ uphawu lomnqamlezo lufumaneka ecaweni apho
abantu bahlanjwa khona izono ukanti le mveliso ihlamba
iintsholongwane√√/uphawu lomnqamlezo lufumaneka kwiindawo zempilo
apho kufumaneka khona ukuphila ukanti le mveliso izisa impilo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
3.6 Le mveliso isetyenziswa nanini√ na xa kuyimfuneko√/ Le mveliso
isetyenziswa rhoqo√ emva kokuphatha nayiphi na into ngezandla√/ le mveliso
isetyenziswa phambi kokuba uphathe into etyiwayo√√/ le mveliso
isetyenziswa emva kokusebenzisa izinto yinto obuziphethe ngesandla√√/ le
mveliso isetyenziswa xa uhlamba√√/ le mveliso isetyenziswa xa ucoca
inxeba√√/emva kokusebenza ngezandla√ usebenzisa le mveliso ukubulala
iintsholongwane.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA
4.1 Umntu ongaphambili uthulisa abafundi abangxolayo√/omnye umfundi
ulele phezu kwedesika√/ababini abafundi bemi ngeenyawo, bayafotana√/
omnye umi phambi komntu omi ngaphambili uphethe ibhaloni√/ababini
abafundi bahleli phantsi babonakala befunda√/omnye ucinga ngezothando√/
bonke benza izinto ezahlukeneyo ngoku bathuliswayo ngutitshala√/ omnye
umfundi ujula iphepha okanye ikayiti√/kukho umfundi ophethe isilingi.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
4.2 Nqwa neentsana.√ (1)
4.3 Umlomo okhamisileyo√/umnwe okhombileyo√/amehlo amakhulu√/ukusonga
inqindi√/uphakamise iintshiyi.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
4.4 Cwaka√/zole√/zola√/thula√/shhh!√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.5 Luveza ukuba ingcinga zakhe zingothando.√√ (2)
4.6 Injongo yomzobi kukuveza ukuphela kwembeko ezikolweni√√/
injongo yomzobi kukuveza ukungalawuleki kwabafundi ezikolweni.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Siphuhlisa intsingiselo yokuzenza wena ngokwakho√/ukuzenza ngokwakho
ukuba mawuzikhulule.
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.2 Onke la magama aveza ixesha izenzo ezenzeke ngalo.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandam
5.3 Lithetha ukuba kuza kutshona ilanga.√ (1)
5.4 Usana nokuba lolwaluphi√na uhlanga nokuba lolotshaba lwakho olukhulu. (1)
5.5 Umntu oya kuphakamisa isandla sakhe.√ (1)
5.6 Umbhali uthe zikho nezinye iintlobo zokuhleka, kodwa kokwakhe√ ukucinga
ubuninzi bazo busuka kukuzikhulula kwiimeko ezibuhlungu, ezilusizi
nezingathwalekileyo. (1)
5.7 Khangelani√ xa nifuna √ ukuphelisa ukudinwa okanye isithukuthezi. (2)
5.8 Ukungakrazuki√ kwebhulukhwe engamlinganiyo umniniyo noxa engayithandi√
yena. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Amended SC June Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2015 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November Exams 2017 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Amended SC June Exams 2017 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata