Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
2017
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha ali-8.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2017 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Amended SC June Exams 2017 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Amended SC June Exams 2017, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- Amended SC June Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 308.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Amended SC June Exams 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2017
SCE – Imemorandam
QAPHELA
• Le memorandam yenzelwe ukuba ibe sisikhokelo kubamakishi.
• Ayenzelwanga ukuba ibe ngummiselo ogqibeleleyo.
• Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
• Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
umakisho emgangathweni.
• Imemorandam iya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.
IMIYALELO KUBAMAKISHI
Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
• Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe kwitekisi kwaye
impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
• Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
• AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela
impendulo.
• Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
okanye ligqanyisiwe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2017
SCE – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA SOKUQONDA
1.1 Kwenziwa bubuninzi bezinto ehlabathini ezibenza abantu bakhathazeke,
banganeliseki.√ (1)
1.2 Kubonakala ngokungambombi/ kubonakala ngokungakhalazi√
nangokungabek'ityala abanye abantu√. (2)
1.3 Umntu onqwenela ukuba abe ebeqeshwe komnye umsebenzi ongenguwo lo
akuwo√/umntu onqwenela ukuba abe ebenomzi ongenguwo lo anawo√/
umntu onqwenela ukuba abe ebenenye indoda engeyiyo le anayo√/umntu
onqwenela ukuba abe ebenomfazi ongomye ongenguye lo anaye√/umntu
ominqweno ingasamlalisiyo ebusuku.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.4 Kumelwe ukuba baxakekise ingqondo yabo ngezinto eziluncedo ezinokuba
semandleni abo.√√ (2)
1.5 Isityebi sisengavumela usizi oluthile lisibekele imihla yobomi bakhe
ngesithokothoko sobumnyama ukanti umntu onokuncinanana uhlala enovuyo
ngaphakathi imihla ngemihla√√/isityebi asisaboni neentsikelelo ezininzi
ezisijikelezileyo ukanti umntu onokuncinanana uhlala enovuyo ngaphakathi
imihla ngemihla.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.6 Umnqweno ongalawulekiyo wobunye ubunewunewu phezu kobunye
uyalutshabalalisa ulonwabo lomntu.√ (1)
1.7 Abantu abaphangela ixesha elongezelelweyo bayabufumana ubunewunewu
ababufunayo√ kodwa abakonwabeli ngenxa yokudinwa kakhulu√/abantu
abaphangela ixesha elongezelelweyo bayabufumana ubunewunewu
ababufunayo√ kodwa impilo yabo iyophuka√/abantu abaphangela ixesha
elongezelelweyo bayabufumana ubunewunewu ababufunayo√ kodwa
basweleka phambi kwexesha.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.8 B. Bangabonakali tu√/B.√/bangabonakali tu.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.9 Bahlazeka kwiintsapho zabo√√/bazibeka elusizini√√/bayazihlaza
nokuzihlaza√√/baguqukela kwiziyobisi√√/abanye baye bazixhome.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.10 Ngumntu oqiqayo ophila ngokwamandla akhe√√/ngumntu oqiqayo√√/
ngumntu ophila ngokwaneliseka nganako√√/ngumntu ongazihluphiyo
ngobunewunewu babanye.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2017
SCE – Imemorandam
1.11 Umntu oqiqayo uyakuphepha ukuthenga nantoni na ngetyala√√/ xa
siziqhelise ukulawula umnqweno wethu wobunewunewu nobutofotofo√√/xa
siziqhelise ukwanela sisabelo sethu ebomini kuphela kuxa kunjalo esithi
sikhululeke ngokupheleleyo emaxhaleni√√/umntu oqiqayo uziqhelisa
ukwanela sisabelo sakhe ebomini.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.12 '… kwande ngendlela engazange ibonwe nanini na embalini'√/ '… kwande
ngendlela engazange ibonwe ...' √
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.13 Umbhali ukhuthaza ukuba ulutsha lufunde√√/umbhali ukhuthaza ulutsha
ukuba lufunde lungalibali yipolitiki√√/umbhali ukhuthaza ukuba ulutsha
malufunde lungazifaki kwizinto ezingasifuniyo√√/umbhali ukhuthaza ukuba
nokuba ulutsha luyayikhalazela ipolitiki kodwa malungayeki ukufunda.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.14 Ewe iyakha kuba ikusindisa kuxinzelelo lwengqondo ngenxa yokuba
namatyala amaninzi ongakwaziyo ukuwahlawula.√√
OKANYE
Hayi iyachitha kuba uza kuphela ungenanto ngenxa yokoyiswa
kukunyamezela uxinzelelo lwamatyala.√√
OKANYE
Inakho ukwakha ukanti ingakuchitha. (azixhase umfundi)√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.15 Iqam lengcingane√/ukubeka isandla/inqindi esilevini√/ukondela phezulu.√
(Nayiphi na kwezi). (1)
1.16 Uveza amaphupha okuphila ubomi obuphucukileyo bokuba nendlu, imali,
unomathotholo nemoto.√√/uveza umnqweno wezinto ezininzi ngexesha
elinye.√√
(Nayiphi na kwezi). (2)
1.17 Zifana ngokuba zozibini zimalunga nokuba ubani akanelisekanga sisabelo
sakhe√√/zifana ngokungoneliseki√√/zifana ngokungoneliseki nokufuna
ubunewunewu.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2017
SCE – Imemorandam
1.18 Sisicatshulwa A singanefuthe elimandla kuba sivelela zonke iinkalo
ngokwaneliseka√√/sisicatshulwa B singanefuthe elimandla kuba into oyibona
emfanekisweni iyabetheleleka engqondweni.√√/Zizo zozibini kuba umba
wokunganeliseki sisabelo ubani anaso ziwuvelela ngeendlela
ezahlukeneyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2017
SCE – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.
Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane)
UCAPHULO IINGONGOMA
1. Umntwana ukhula exelelwa ngabazali 1. Ekukhuleni uyachazelwa ukuba
bakhe ukuba imbeko yakha umntu siyintoni isimilo ngabazali nendlela
kungoko wonke umntu eyazi esibumba ngayo umntu nokuba uza
intsingiselo yayo nokuba akayilandeli kukutyeshela oko.
ngezenzo.
2. Iimfundiso zabazali zibaluleke kakhulu
2. Iingqeqesho zekhaya zidlala indima
ebomini bethu. enkulu ekukhuleni komntwana.
3. Umntwana ekhula kufuneka 3. Luxanduva lwabazali ukuxongxa
elungiselelwe ikamva ngabazali umntwana esakhula ebunjelwa
bakhe. ikamva lakhe.
4. Umzali yena kuqala kufuneka abe 4. Umzali kufuneka enze kakuhle
ngumzekelo kumntwana wakhe lowo khon'ukuze umntwana noluntu
nakuluntu ngokubanzi. lwenze njalo nalo.
5. Imbeko sisiqalo sobuntu emntwini 5. Ukuziphatha kakuhle sisiseko
kwaye yayisinika indili isizwe. sobuntu kwaye yayisinika isidima
isizwe loo nto.
6 Ngoku umntwana uthethiswa ngumzali 6. Kula maxesha siphila kuwo
wakhe kuphela. umntwana uqeqeshwa kuphela
ngulowo umzeleyo.
7. Ngummiselo ukuba umntu abe nento 7. Ngumthetho omiyo ukuba umntu
ayihloniphayo nangenako ukuyenza abe nento ayoyikayo kwaye
phambi kwabantu. engenako ukuyenza esidlangalaleni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2017
SCE – Imemorandam
UKUBHALWA NGOKOMHLATHI
QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
makusetyenziswe ngobuchule.
UMHLATHI
Ekukhuleni uyachazelwa ukuba siyintoni isimilo ngabazali nendlela esibumba ngayo
umntu nokuba uza kukutyeshela oko. Iingqeqesho zekhaya zidlala indima enkulu
ekukhuleni komntwana. Luxanduva lwabazali ukuxongxa umntwana esakhula
ebunjelwa ikamva lakhe. Umzali kufuneka enze kakuhle khon'ukuze umntwana noluntu
benze njalo nabo. Ukuziphatha kakuhle sisiseko sobuntu kwaye kusinika isidima isizwe
loo nto. Kula maxesha siphila kuwo umntwana uqeqeshwa kuphela ngulowo umzeleyo.
Ngumthetho omiyo ukuba umntu abe nento ayoyikayo kwaye engenako ukuyenza
esidlangalaleni.
(70 amagama)
Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo- manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kumagama ama-5
ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2017
SCE – Imemorandam
ICANDELO C: ULWIMI NGOKUSEMXHOLWENI
Ukumakisha iCandelo C
Umakisho lweCANDELO C:
• Upelo
o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
o Kwiimpendulo ezizivakalisi eziphelelyo upelo olugwenxa malunyityelwe
amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO
3.1 Yibhalbhu√/yibhalbhu yombane√/yiglowbhu√/yiglowbhu yombane.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 NguPhillips.√ (1)
3.3 Yonga umbane√/Vela kukhanye√/Inexabiso kwaye uyisebenzisa lula.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
3.4 Kuye wonke umntu osebenzisa umbane√/kubaninimzi√/koosomashishini√/
kwimizi- mveliso.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.5 Kunika enye inzuzo onokuyifumana ngokusebenzisa le mveliso√√/kunika
enye into eyenziwa yile mveliso√√/kunika inzuzo eyongezelelekileyo yomnye
umsebenzi owenziwa yile mveliso.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.6 Esi simnini u-zakho simenza wonke ubani azive kubhekiswa kuye ngqo√√/ esi
simnini u-zakho simenza wonke ubani azive ebandakanyekile.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.7 Ewe uwudlulisa ngokugqibeleleyo kuba umfanekiso webhalbhu emile okwe-
aysikhrim ethoba ubushushu emzimbeni uhambelana nomyalezo othetha
ngokuthotywa kweendleko zombane yile glowbhu.√√/
Hayi ayiwudlulisi ngokugqibeleleyo kuba ukumila kwale bhalbhu njenge-
aysikhrim akuthethi kuthi ixabiso lombane liyathotywa njengoko ukutya i-
aysikhrim kungabuthobi ubushushu emzimbeni ngalo lonke ixesha.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2017
SCE – Imemorandam
UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA
4.1 Basedolophini√ kuba kukho irobhothi√/kuba kukho imoto√/kuba kukho
izakhiwo zale mihla eziphakamileyo√/kuba basesitalatweni√/basendleleni√
kuba kukho imoto√/basendleleni√ kuba kukho iirobhothi.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.2 Akamjonganga√√/ ujonge ecaleni√√/ umfulathele√√/ uyazithengisela√√/
uthengisa amaphepha.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.3 Ubonisa ukothuka√/ ubonisa ukumangaliswa√/ ubonisa ukungakholelwa.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.4 Umntu obhalwe A kwibhokisi yoku-1 unxibe kakuhle kanti lo ukwibhokisi yesi-
3 uxazalala√√/ umntu obhalwe A kwibhokisi yoku-1 unxibe ndilisekileyo kanti
lo ukwibhokisi yesi-3 akanxibanga ndilisekileyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.5 A. Ukuwa kwerandi√/ A.√/ukuwa kwerandi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.6 Idlulisa umyalezo wokuba bobabini bothukile kukuhla kwexabiso lerandi
kangaka.√√/bobabini bothukile.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[10]
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Ubukheswa.√ (1)
5.2 Sisetyenziselwe ukubonisa indawo.√ (1)
5.3 Siveza isenzo esenzeke calanye√/siveza isenzo esenzeka mayana.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.4 Sikhokela isibizo√/sandulela isibizo√/silandelwa sisibizo√/sihamba nesibizo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.5 A. Sicacisa isenzi√ / A√ / sicacisa isenzi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/2017
SCE – Imemorandam
5.6 Kwizilwanyana nakwii√ntaka kukwanjalo. (1)
5.7 Umhlambi weempahla zokunxiba kumele ukuba ahlawulwe kakhulu.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
5.8 Inkomo edla yodwa.√√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Amended SC June Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Amended SC June Exams 2017 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata