Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2015
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam linamaphepha asi-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2015 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2015 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exams 2015, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 321.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC November Exams 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)23 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)7 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1
Umakisho lwesicatshulwa lumi ngolu hlobo:
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqondayo, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zinyityelwe amanqaku
ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. (Nangona kunjalo, kunyanzelekile ukuba iimposiso ezikhoyo
ziqatshelwe ngokukrwelelwa).
• Kubaviwa abasebenzise amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
Nangona kunjalo, oku akuchaphazeli iimeko apho kusetyenziswe amagama
akwisicatshulwa olunye ulwimi abhalwe ngobunjalo bawo.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/
ANDIVUMELANI kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo eziligama elinye aze umviwa anike
isivakalisi esipheleleyo, kumakishwa ngokuchanekileyo impendulo elindelekileyo
eligama elinye xa ngaba ikrwelelwe/igqanyisiwe.
• Kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, umviwa udwelise uluhlu lweempendulo
ezininzi, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
1.1 1.1.1 Ubani kufuneka abeke imali.√ (1)
1.1.2 Kukufuna into ngamandla/ kukubawela√√/
uyayirhalela√√/ kukuyikhanuka kakhulu√√/ kukuyinqwenela
ngamandla√√/ kukuyinxanelwa ngamehlo abomvu.√√
( Nayiphina kwezi) (2)
1.1.3 Kukuba nayo ngokugqithisileyo nayiphi na into ethatyathwa
njengeyona nto inexabiso eluntwini√/ ubutyebi yintlutha√/ kukuyiva
ngembali indlala.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
1.1.4 Isinhanha sendoda ke ngoko ibiyileyo iinkomo zingenakubalwa
ngenxa yobuninzi bazo√/ubutyebi bendoda bebubonwa
ngeenkomo ezininzi enazo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.5 Ebefumana ubisi√/inyama√/ufele√/iimpondo√/ubulongwe
bokusinda√/imnceda ekulimeni√/kulotyolwa ngayo√/ibixhelwa
kwizisusa ezixabisekileyo√/ bezithengiswa ukuze ibe nakho
ukuzuza imali.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
1.1.6 Ubutyebi bamandulo bebubonwa ngemfuyo eninzi ukanti obale
mihla bubonwa ngemali eninzi ebhankini√√ ubutyebi bamandulo
bebubonwa ngeenkomo ezininzi ukanti obale mihla yimali. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.7 Imfuyo inegalelo elikhulu ekutshintsheni impilo nekamva labantu√√/
umntu ofuyileyo uyakwazi ukuthengisa imfuyo aze afundise
abantwana bakhe√√/impumelelo yabaninzi ize ngokuthengiswa
kwemfuyo.√√
(Nayiphi na esemxholweni) (2)
1.1.8 Kwembiwa amatye exabiso ahlanjisisiswe ngezikhucula-ntsila
zodidi oluphambili,√ aze aphekwe kumaziko ashushu omlilo
apholiswe.√ (2)
1.1.9 Sibonisa ukuba ixabiso legolide lingentla kunezinye izimbiwa√√/
isesona simbiwa sithathwa njengesimele ubutyebi belizwe√√/
kubonisa ukubaluleka kwegolide kuqoqosho lwelizwe√√/ lelona
litye liza nobutyebi obuninzi.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.10 Ngokubila kwebunzi√√/ bawa bevuka√√/ babila besoma.√√ (2)
1.1.11 Kukuba ububilele√/ubutyebi akabubanga√/ kuyaziwa apho asuka
khona.√
(1)
(Nayiphi na kwezi)
1.1.12 Ngumntu olivila√/ngumntu okhawulezayo ukunikezela.√ (1)
1.1.13 Andinakubonwabela kuba bubutyebi obuza ngeenyembezi.√√
Ndingabonwabela kuba into endiyifunayo bubutyebi nokuba buze
njani.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
1.1.14 Kufundiswa uluntu ngendlela eyiyo yokufumana ubutyebi√√/
kufundiswa ukuba indlela obubonakala ngayo ubutyebi itshintshile
kwezi ntsuku.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[23]
1.2 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
1.2.1 Kukufuya iigusha√/bubutyebi bemfuyo√/ bubutyebi bamandulo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.2.2 Iveza indlela ayithanda nayixabise ngayo imfuyo yakhe√√/iveza
indlela ayikhathathalele nayiphethe ngayo imfuyo yakhe√√/iveza
ubudlelwane obububo phakathi kwakhe nemfuyo yakhe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.2.3 Umfanekiso okwisicatshulwa B uveza udidi lobutyebi oluyimfuyo
olukhankanyiweyo kwisicatshulwa A√√/ zozibini zibonakalisa
ubutyebi√√/ kwisicatshulwa B kubonakaliswa isityebi kwisicatshulw
B kubonakaliswa iindidi zobutyebi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.2.4 Imfuyo ingabulawa zizifo√/ibiwe√/ibe lixhoba leemeko zezulu ife
ngobuninzi umfuyi alahlekelwe√/ ukulahleka√/ ukungahoywa√/
ukutyiwa zizilwanyana.√
(2)
(Nasiphi na isibini kwezi) [7]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo- manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kumagama ama-5
ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
UMHLATHI
Ukunyaniseka yinto ethandekayo nebukekayo kuzo zonke izizwe. Ayithandeki into
yokuxoka komntwana ide iqatsele xa isenziwa ngumntu omdala. Yenye yeendlela
zokuxoka into yokuthi into akunayo kodwa unayo, kwaye olu didi luxhaphake ngakumbi
kubantu abathembakeleyo. Ukuthetha into ethethwe ngumntu ngolunye uhlobo lolunye
udidi lokuxoka. Ukunika umntu ulwazi olungaphelelanga bubuxoki obukhulu.
Ukubonisa umhambi uthando nokulwamkela ngobubele kanti ngaphakathi akuthethi
loo nto, bobunye ubuxoki. Umkhwa wokuxoka unefuthe elibi kulowo uxokayo ukodlula
abo axoka ngabo. [70]
Naziphi na iingongoma ezisi-7 kwezi zilandelayo ziyimpendulo yombuzo.
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Yinto entle nebukeka kakhulu kuzo 1. Ukunyaniseka yinto ethandekayo
zonke iintlanga le nto ikukunyani- nebukekayo kuzo zonke izizwe.
seka.'
2. 'Yinto embi kakhulu kumntwana 2. Ayithandeki into yokuxoka komntwana ide
ukuxoka, ize igqithe ukuba mbi iqatsele xa isenziwa ngumntu omdala.
kumntu omkhulu ukuthetha into
engeyiyo inyaniso.'
3. 'Ukulandula into unayo uthi 3. Yenye yeendlela zokuxoka into yokuthi into
akunayo yenye yeendlela zokuxoka akunayo kodwa unayo, kwaye olu didi
okuqhelwe kakhulu nangabantu luxhaphake ngakumbi kubantu
ebebefanele ukuthenjwa.'/ Ukuthi abathembakeleyo./ Ukungakwazi
uxelelwe into,uze uyalwe ukuba ukuyigcina into oyixelelweyo uyaliwe ukuba
ungayithethi nakubani, uze wena ungayigqithisi yenye yeendlela zokuxoka.
uyithethe komnye umntu wesithathu
ngelithi uyamhlebela, kukuxoka
oko.
4. 'Ukuyigqwetha ngabom intetho 4. Ukuthetha into ethethwe ngumntu
ethethwa ngomnye umntu ngolunye uhlobo lolunye udidi lokuxoka.
ngokunga ingavakala kakubi
kwabanye ukuze imenzakalise
kukuxoka.'
5. 'Ukunkinkishela umntu ulwazi, 5. Ukunika umntu ulwazi olungaphelelanga
ungalukhuphi lonke, ngobunjalo bubuxoki obukhulu.
balo bubungozi obufana nqwa nobu
buchazwa nguTennyson.'
6. 'Ukulubuka undwendwe, ulubonise 6. Ukubonisa umhambi uthando
ubuso obuhle, uthethe kakuhle nalo nokulwamkela ngobubele kanti
xa seluphambi kwakho, kanti uza ngaphakathi akuthethi loo nto, bobunye
kulusika iimpundu, uluhlebe ubuxoki.
lusakuthi tshiki, loo nto kukungabi
nakunyaniseka.'
7. 'Isimilo sexoki senzakalisa lona 7. Umkhwa wokuxoka unefuthe elibi kulowo
ngaphezu kokwenzakalisa abo uxokayo ukodlula abo axoka ngabo.
lixoka ngabo.'
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha ICANDELO C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwayelwa xa ngaba isiphene eso sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye
lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 Singokulondolozwa kwemali√/ singotyalo-mali.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 Kubonisa ukuba imali eselugcinweni ifumana inzala kanye ngale ndlela
isithole esityalwe emhlabeni sithi sikhule sinike isivuno.√ (1)
3.3 ... wenzele isuzukulwana esizayo.√ (1)
3.4 Ilahleko√/ inkcitho.√ (1)
3.5 Ubonakalisa ukuba uyikhathelele le nto ayinikwayo√/ubonakalisa imbeko√/
ibonakalisa ukubaluleka kwayo√/ ibonakalisa umbulelo√/ ibonakalisa
ukuyivuyela√/ kukuba kufuneka iingcambu zayo zingaphulukananga
nomhlaba esimile kuwo ukuze sikhule ngokukhula ngokukhawuleza
sisakufakwa emhlabeni. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.6 Siluncedo kuba sinika abantu ulwazi ngokubaluleka kokulondoloza imali√√/
sikhuthaza ukulondoloza imali.√√
Asiloncedo kuba isibhengezo-ntengiso sisetyenziselwa ukutyebisa umnini-
mveliso√√/okubhengeziweyo akwenzeki njengoko kubhengeziwe.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
3.7 Aliyi kuhamba nawe kwilizwe elibanzi lotyalo-mali.√ (1)
3.8 Ukuveza ukuba abantwana bayaxhamla kubutyebi obuqokelelwe ngumzali √√
/imali oyityalileyo iyabasebenzela abantwana bakho.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Bakwigumbi lokufundela√/baseklasini√/ basesikolweni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.2 Ukukhathazeka √/inkxalabo√/ ukukruquka.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
4.3 Imfundo ibubutyebi obungapheliyo√√/imfundo iyinzuzo ongenakuphulukana
nayo√√/ imfundo ibalulekile ebomini bethu.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.4 Ibonisa ukuba aba bantu abalawuleki njengoko ingulowo esenza into
yakhe√√/ibonisa ukuba abamphulaphulanga utitshala njengoko ingulowo
esenza ukuthanda kwakhe.√√/ ibonisa ukuba abanankathalo√√/ ibonakalisa
indelelo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.5 C/Ulwimi oluqulethe ingcinga ecalanye√/C.√/ulwimi oluqulethe ingcinga
ecalanye.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.6 Kubonisa ukuba lo umileyo umangaliswa yile ndlela baziphethe ngayo√/
ukubasizela kuba bebonakalisa ukungayixabisi imfundo√/ kubonisa
ukukruquka√/ ukucaphuka√/ kubonisa ukuxakwa.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.7 Ingokungakhathaleli kwabantwana imfundo√√/ingokungalawuleki
kwabantwana esikolweni√√/ ukubaluleka kwemfundo√√/ ukungaxabiseki
kwemfundo kulutsha√√/ ukuphelelwa lixabiso lemfundo nootitshala
ezikolweni.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
UMBUZO 5: IMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
5.1 Lisetyenziswe njengesichazi√/Lisetyenziswe njengesibaluli.√ (1)
5.2 ULumkile uthe√ bahlumile√ ngokukhawuleza/uLumkile uthe√ bahlume√
ngokukhawuleza. (2)
5.3 Siphuhlisa intsingiselo yesenzeko esenzeka macala omabini.√ (1)
5.4 Umakhi√/abakhi√/isakhiwo√/izakhiwo√/ulwakhiwo√/ ukwakhiwa.√
(1)
(Nayiphi na kwezi)
5.5 Igatya Udidi
A. Abantu bakuTsolo bahluthwa Igatya eliyintloko
umhlaba wabo
B. ngexesha lokufika kwamaJamani. Igatya sihlomelo sexesha
(2 x 1) (2)
5.6 Kwacaca ukuba aphantsi kolawulo lomntu ongumama√/Kwacaca ukuba
onganyelwa ngumntu wasetyhini/wasegoqweni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.7 Sisakhi sokuzenza.√ (1)
5. 8 Iliso lam liyaqaqamba√/iliso lomlambo liphuma amanzi√kuphume iliso lalinye
kumaso ebewahlohla.√
(1)
(Nayiphi na kwezi)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata