Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2015
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-24.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentMemorandum 






View all
IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Pages
- 24
- File size
- 493.9 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 24
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE
UMBUZO 1 (ISINCOKO SONCWADI)
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Kwistanza soku-1
• Apha kwesi sitanza imbongi isixelela ngomqhagi njengewotshi yendalo. Kumqolo
woku-1 nowesi-2 ichaza indlela okhala ngayo kamnandi umqhagi ngexesha
lasemini ngenjongo yokwazisa ukuba kuxesha liphi. Kumqolo wesi-3 nowesi-4
ivelisa ixesha langorhatya okhala ngalo umqhagi nenkolo abantu abanayo xa
zikhala ngeli xesha olo iluphawu lokuba kuza kusa kulele umbethe.
Umzekelo: Yatsho kalusizi ngorhatya,
Kwathwa kwelakowethu zezombethe.
Kwistanza sesi-2
• Kwesi sitanza sesi-2 kumqolo wesi-5 nowesi-6 isityhilela umqhagi owodwa
phakathi kwezikhukukazi nodume ngokuba nenzala engamantshontsho kuloo
mhlambi weenkuku. Kumqolo wesi-7 nowesi- 8 sixelelwa ngomqhagi obonakala
uqhwaya emgqubeni ngeenjongo zokufumana isitshixo sikakhetshe kwindawo
ezele amabibi.
Umzekelo: Nkunz' edla kamnandi edla neemazi,
Yancedis' ukufun' isitshix' emfungu-mfungwini.
Kwesi stanza kukho ushiyo lwesikhamiso oludala isingqisho. Imbongi isebenzise
imvano siqalo ukudulisa obu bungangamsha bomqhagi.
Kwistanza sesi-3
Kwesi sitanza kumqolo we-9, we-10 nowe-11 imbongi isebenzise isimntwiso ukuveza
indlela umqhagi ozidla ngayo phakathi kwezikhukukazi njengalo naliphi na ithol' iduna.
Ukususela kumqolo we-12 ukuya kumqolo we-16 imbongi isixelela ngokuthi gqi
kotshaba uze umqhagi ushiye usapho enyanyeni. Loo nto ibangela ukuba kubekho
ukungavisisani kusapho lwakwankuku kuba lungoneliseki sesi senzo somqhagi.
Umzekelo: 'Ndakubetha, nda-ndakubetha'
'U-u-usile, u-u-sile' zatsho iintokazi zintyontyela.
Imbongi isebenzise isifanekisozwi u ‘gqi’ esibonisa ukuvela kotshaba ngequbuliso
nagokungxama nto leyo yenza umqhagi ubaleke ushiye izikhukukazi namantshontsho
zingakhuselekanga.
Kwisitanza sesi-4 nesesi -5
Kwesi sitanza, kumqolo we-17 nowe-18 imbongi iveza umqhagi ukhonya emnyango
nto leyo ingamkelekanga kuba kukholelwa ukuba ubiza iindwendwe kungekho kutya.
Kwimiqolo wama-19 nowe-20 imbongi iveza iimpawu zobudala ukubonisa ukuba
sekuntsuku uphila. Kwimiqolo wama-21 ukuya kuma-23 imbongi iveza uthando
nokubaluleka kwale wotshi yendalo ingumqhagi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
Umzekelo: Mqhagindini uxatyisiwe.
Wotshindini yakowethu uyathandwa.
Imbongi isebenzise isimntwiso ukuphuhlisa ukuwa kwesidima somqhagi.
Imbongi isebenzise umbuzo buciko / ukubonakalisa ubushushu bengxabano phakathi
komqhagi nesikhukukazi. [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe
2.1 Sisetyenziselwe ukubonakalisa ukuvuyela/ imincili/ ukonwabela ukufika
kwexesha lentlakohlaza.√ /ukwamkela ixesha lentlakohlaza.√ (1)
2.2 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usibonisa into egugileyo
nengabukekiyo.√ (2)
2.3 Ntlakohlaza, siyakubulisa!√ (1)
2.4 Liveza le ndlela amanzi ageleza ngayo ngokukhawuleza ngenxa yokufika
kweli xesha lentlakohlaza.√/ Liveza ukudyakatyula kwamanzi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
2.5 Isitanza ngasinye sakhiwe sanemiqolo emine.√ (1)
2.6 Ixesha leNtlakohlaza lifika emva kobusika ixesha elingathandeki ncam.√√/
INtlakohloza iza emva kobusika obungathandwayo.√√/Kuqala ubusika
obungathandwayo ukuze kubekho iNtlakohlaza.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
2.7 INtlakohlaza lixesha elonwatyelwa kakhulu sisininzi sabantu.√√/Indalo
iyatshintsha ibukeke ngexesha leNtlakohlaza.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZWI OBULUMKO – VL Mabinza
3.1 Imbongi ilisebenzisele ukucela indlebe.√/ Icela ukumanyelwa.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 Iveza ukuba ebomini kukho imingeni athi ubani ahlangane nayo.√√ (2)
3.3 Igxininisa ukuba ukuze umntu aphumelele ebomini kufuneka abe ngumntu
ongapheli mandla.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
3.4 Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana.√ (1)
3.5 Ngumfanekiso ngqondweni weliso.√√ (2)
3.6 Ngumyalezo wokokuba siziintlanga singacalucalulani/ sibe nembeko/
kuphathiswane/ kumanyanwe/ uluntu luhlalisane ngothando noxolo√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
3.7 Imigca ili-14. √ (1)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNKOSANA 'THE HAPPYBOY' MGXAJI – N Thuthani
4.1 Yimvano-siqalo.√ (1)
4.2 Sityhila indlela ezigxalathelana ngayo ukucela umngeni kuMngxaji zinganikani
mathuba.√√ (2)
4.3 Lubaxo√/Ugqithiso √/Ubabazo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.4 Uzitshayel' ezoMzantsi Afrika khucu,√ (1)
4.5 Isitanza ngasinye sinemiqolo emi-5.√ (1)
4.6 Imbongi iphuhlisa ukuba yincutshe kukaMgxaji.√√/ ukuba nesakhono
kukaMgxaji emanqindini nendlela athe wayenza yaduma ngayo idolophu
yaseMonti.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.7 Ityhila ukuba umntu uyakwazi ukuba yintshatsheli nakuyiphi into xa ezimisele.
√√/ ukusebenzisa izakhono ozinikiweyo nguMdali kuyaphumelelisa.√√/
ukuzinikezela nokwenza into ngokuzimisela nokuyithanda kuza
nempumelelo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
ZIHLABANA NJE ZIYALAMBA – W Shasha
5.1 Siphuhlisa isandi sokuhlabana.√ (1)
5.2 Luphindaphindo.√/ yimvano siqalo.√ (1)
5.3 Abantu abamnyama/abacinezelweyo ubutyebi belizwe labo babunikwa
ngendlela engenasidima belinganiselwa/ benkinkishelwa/becuntsulelwa.√√
(2)
5.4 Zilwe zona ngaloo nketshe-nketshe.√ (1)
5.5 Ngumfanekiso ngqondweni weliso√ kuba aba bantu baxhamla
bengakhululekanga kuba belindele nantoni na enokwenzeka kubo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
5.6 Isitanza sesi-2 sinemiqolo esi-7, esesithathu sinemiqolo eli-11.√/imiqolo yazo
ayilingani.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.7 Uthi abantu abamhlophe/iinkokheli zixhamla kubutyebi base-Afrika ngelixa
ama-Afrika/ abacinezelweyo/abaNtsundu bona becuntsulelwa into encinci ade
alwe ngayo ngenxa yendlala.√√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
5.7 Uthi abantu abamhlophe/iinkokheli zixhamla kubutyebi base-Afrika ngelixa
ama-Afrika/ abacinezelweyo/abaNtsundu bona becuntsulelwa into encinci ade
alwe ngayo ngenxa yendlala.√√ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
UMBUZO 6 (ISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Umbhali usebenzisa iziganeko ukwenza ibali. Uzenza zithungelane/zilandelelane/
zinxibelelane ngendlela efanelekileyo egxininisa kunobangela nesiphumo.
Unelungelo lokuzikhethela ukuba ibali lakhe uliqala kweyiphi indawo. Angaliqala
ekuqaleni, ekugqibeleni okanye phakathi.
• Zisuka nje kule ncwadi umbhali uliqala ibali lakhe ngokuthi asingcamlise
ngokwenzeka ekupheleni kwebali. Umzekelo, umbhali usisa kwisikolo
saseZazulwana, kwisithili saseGcuwa apho uMangaliso aze kutyelela khona kuba
wayefunda kuso. Impumelelo yakhe ize emva kwemigudu namahla-ndinyuka.
• Udibana nabahlobo bakhe uThemba noSonwabo edolophini efika evela
eRhawutini. Aba bahlobo bakhe ayingabo abahlobo benene, ngabahlobo
abazimisele kubomi bokusela utywala. UThemba noSonwabo sibabona
bemkhukulisa ukuba makaye eBhayi eshiya kokwabo engaxelelanga mntu.
• Uzibona sele eseBhayi engasakhumbuli nokuba uye njani. Abavumi kumnika
umkhondo wokuba uye njani abahlobo bakhe. Uzama ukulungisa ubomi bakhe
eBhayi, uzifunela umsebenzi.
• Udibana negqiyazana elinguNomsa edolophini nathe wathandana nalo. Ngenxa
kaNomsa uzibhaqa sele esengxakini yokuphantsa ukubulawa yimiguvela ekukho
phakathi kwayo othandana noNomsa, uJoe. Akuba esindile, uthabatha isigqibo
sokubuyela kowabo.
• Endleleni egodukayo udibana kwakhona noThemba noSonwabo. Bamenzela
iyelenqe lokumfaka kwinqwelo ebheka eKnysna hayi eGcuwa. Kwelo yelenqe
usinda ekuqwengweni ziingonyama kumahlathi aseKnysna.
• Ufika eKnysna azenze igqirha. Ubomi bumhambela kakuhle, uyafuya afume
eKnysna.
• Akonwabi eKnysna ngenxa yamaphupha amphethe kakubi. Iimeko zamaphupha
angamonwabisiyo zimnyanzelisa ukuba alishiye elaseKnaysna abheke kowabo.
• Ufika ekhaya, azimisele ukubuyela esikolweni. Uyise uFikizolo ufuna athathe
umfazi ngenxa yokuba embona emdala nangenxa yeemeko zobomi agqithe
kuzo. Akamthembi kwaphela uyise xa esithi uzimisele ukuphinda esikolweni.
• Ufika esikolweni agqwese. Usebenza kakuhle kwizifundo zakhe. Uyabalasela
nakwezemidlalo. Loo nto imenza aziwe nguye wonke umntu esikolweni.
• Wenziwa umphathi wamakhwenkwe esinaleni. Ufumana imbasa nesipho-nkxaso
mali ngenxa yemisebenzi yakhe emihle. Wenziwa usihlalo weS.C.A wanikwa
noxanduva lokujongana neenkonzo zabafundi ngumfundisi uSheperd. Usondela
kakhulu kumfundisi uMaqoma noSheperd.
• Uthi esengumfundi osesikolweni, afumane ithamsanqa lokumela iDyunivesithi
kukhuphiswano lweengxoxo-mpikiswano. Uqaqamba kakhulu kolo khuphiswano.
Loo nto imnceda de imenze afumane ithamsanqa lokuya phesheya kwangale
ngxoxo-mpikiswano.
• Uyonyulwa ukuba aye kwingqungquthela eNgilane kwingxoxo-mpikiswano.
Nalapho eNgilane uyaqaqamba uThole kwiingxoxo-mpikiswano, awongwe
ngemali-nkxaso yokufunda kwalapho eNgilane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
• Uyaphumelela nalapho. Ucela ukubuyela kwelakubo. Emve kweengxoxo,
uyakhululwa ukuba azokwenza umsebenzi wobufundisi ekhaya.
• Ufika ekhaya sele engumfundisi odume kwilizwe lonke. Utshata uThozama
osisinqanda- mathe sakhe sakudala nobe negalelo elikhulu ekutshintsheni ubomi
bukaThole.
• Uzicelela kwiSinodi yabefundisi ukuba asiwe eGeorge Goch, eyayiyilokishi
edume ngotywala, iziyolo, ukungafuni kukhonza nokuwisa abefundisi.
• Ufika eGeorge Goch aguqule isimo sentlalo ngendlela engalindelekanga. Uvula
inkonzo yamaWesile, iSpes Bona. Impumelelo yakhe yaseGeorge Goch imnceda
ekudibaneni noyise wakhe uMkwayi ngendlela emangalisayo. Butsho ubomi
bakhe bugqibelele abe ngumntwana onabazali ababini.
• Wenza isigqibo sokubuyela ekhaya, eGcuwa, efika sele enguchwenene
womfundisi. Kulapho afike wakha khona ipomakazi lendlu watshintsha nemeko
yekhaya lakhe. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
7.1 Bakumahlathi aseKnysna.√/Basendleleni ebheka eKnysna.√/eKnysna.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
7.2 Usebenzise iqhinga lokuphelelwa kwenqwelo ngamafutha.√ (1)
7.3 Ufakwe emgibeni ngabahlobo bakhe, bamkhwelisa kwimoto engayi eGcuwa/
kowabo.√√ (2)
7.4 Wenze isenzo esingaqhelekanga/esibi/ubutsotsi/inkohlakalo/amaqhinga.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.5 Kusemahlathini aseKnysna apho kuzele izilwanyana ezinobungozi.√√ (2)
7.6 Wakhwela emthini ngokukhawuleza ukuze asinde ezingonyameni.√√/Wagaqa
ngamadolo ingonyama yacinga ukuba sisilo esithile engazanga yasibona.√√ (2)
7.7 Ukuyondelelana kwebali.√/Ukujiya kwebali.√ kuba kulapho kuqala ukukhula
kweziganeko eziza kwenza ibali liqhubekele phambili.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
7.8 Uncedwe kukudibana namakhwenkwe efuna inkonyana elilahlekileyo,
walibona naye, wasebenzisa olu lwazi ekulandeni umkhondo njengagqirha.√√ (2)
7.9 Wayephethwe ngamaphupha amabi awayemkhumbuza kowabo.√/
yintshumayelo yonyana wolahleko.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
7.10 Uvela eNgilane.√/Uvela phesheya kweelwandle.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
7.11 Kuba eza kubona umntu amthandayo namgqibele kudala.√√ (2)
7.12 Ungumfundisi odumileyo ofunde wade wayityekeza√/Unepomakazi alakhileyo
lendlu kokwabo√/Uhamba ngomnyobo wemoto.√/uguqule isimo sentlalo
saseGeorge Goch.√/ukwakha icawe iSpes Bona.√/akawanga njengabanye
abefundisi .√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
7.13 Ufana naye ngomkhango ezantsi kwenkaba√/Sisiva esisebusweni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
7.14 Kukumkhuthaza√/Wayemthumelela imali√/Wampha ibhayibhile
neencwadi.√/Wamncedisa ekufaniseni uyise.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
7.15 Umongo ungethemba.√√/Umongo ungamahla-ndinyuka kaThole ebomini
bakhe.√√/Umzingisi akanashwa.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
UMBUZO 8 (ISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Umbhali usebenzisa iziganeko ukwenza ibali. Uzenza zithungelane/
zilandelelane/zinxibelelane ngendlela efanelekileyo egxininsa kunobangela
nesiphumo. Unelungelo lokuzikhethela ukuba ibali lakhe uliqala kweyiphi indawo.
Angaliqala ekuqaleni, ekugqibeleni okanye phakathi.
• Umbhali eyivula nje incwadi izinto zihamba kakuhle selixolile ilizwe imeko
emaxongo yezopolitiko idlulile, uMfazwe engummelwane kaMeva.
• Umbhali usebenzise iinkumbulo ukusilandisa ukuba uMfazwe sele esisiqhwala
nje kuxa kwakutheni.
• Indima kaMfazwe emzabalazweni yiyo emenze wasisiqhwala.
• UMfazwe nangona ngokweminqweno wayefuna ukuba ngugqirha waphetha
engutitshala ohlohla ezeMbali ngenxa yengcinezelo.
• Ulisebenzisile eli thuba ukuvula abafundi bakhe amehlo ngeemeko zopolitiko.
Akudibana noogxa bakhe abangootitshala ubebarhabulisa ngezopolitiko kanti
ngokunjalo nasekuhlaleni.
• Oku kumeme abomthetho kuba ngabusukwazana buthile bamfikela
engacinganga bembeka isityholo sokuba unolwazi oluninzi ngezopolitiko.
• Eziseleni ufumanisa ukuba kukho indoda etsho esofelweyo imbokrwa
ngamapolisa uyangenelela kumanye amabanjwa ukuposa izithuko.
• Ngentsasa elandelayo ubuzisa ngesi senzo kwipolisa elathi kuye nguye
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
olandelayo. Uyatshintshwa usiwa eRhini, evenini yamapolisa uhlaliswa nenja.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
• Useziseleni zaseRhini amapolisa ayamcenga ukuba abe ngomnye
woongcothoza, amthembisa ngemali entle kunomvuzwana wobutitshala.
• Kwezi zicengo kuvela ukuba abantu abathembekileyo ekuhlaleni uNdlela
noNtsipho ngoongcothoza.
• Uyakhululwa eluvalelweni uyagoduswa ufika kuQaka ingumbhodamo abafundi
benyanzelisa ukukhululwa kukaMfazwe. Kusenjalo kuvakala udaba lokubhubha
kukaKK eziseleni iqhawe kwezopolitiko.
• Ungenelele naye kulo mbhodamo, yabe ilipolisa, ingabahlali ingabantwana
besikolo.
• Ufika engenakhaya umzi wakowabo utshe waluthuthu, esamkelwa yinja.
• Umntu wokuqala ukuba secaleni kwakhe ngutata uGaba oye wambuza ngokuba
uyangcothoza na. Akazange abenazwi lamlomo koko wasuka waphuma waya
kulo Nokuzola.
• UCwe naye umbuze lo mbuzo mnye katata uGaba wokungcothoza. Nalapho
akaphendulanga. Ufumanisa ukuba kumbhodamo wasemini kukho abantwana
ababini abaswelekileyo nangentlanganiso eseholweni aye kuyo uNokuzola
elandwe nguFriday, phofu lonke olu lwazi uluxelelwa nguCwe.
• Udzulela eholweni apho kwakudibene abahlali. Apho wangcamla okokuqala
ukutyekezwa ngabantu ebebathembile ngokufunzwa ngumchasi wakhe uFriday.
• Walishiya elo holo intliziyo yakhe ilihlwili wadzulela emangcwabeni phofu
eqalekisa wonke umntu nomnikazi welo ngcwaba wayehleli phezu kwalo
ebathabatha njengamaxoki.
• Esi senzo samenza waba nempixano yangaphakathi ekhohliwe ukuba
angalihlamba njani eluntwini igama lakhe.
• Uphindela ekhaya ehamba ngamathunzi kwilokishi azalelwe, wakhulela kuyo.
• Wamkelwa kwakhona yilaa nja ebeyibone ikhangela kwindawo acinge ukuba
inokuba ibilikhitshi ifuna into naye angayaziyo. Esamangalisiwe yile nto yeli
khaya, kuvela utat' uGaba emthuthuzela ngale meko. Umchazela ngokusweleka
komzala wakhe uMachule kunye nenye intwazana engakhankanywanga
ngegama.
• Ufumanisa ukuba amapolisa ngawo la anqande abantu ekucimeni umlilo
kokwabo kwaye nabazali bakhe bamke noNdlela, nto leyo yamenyanyisayo.
• Besancokola njalo noGaba beva urhwasharhwasha abangamqondiyo, uyaqonda
kunyembelekile uyokuzifihla kwimoto endala.
• Nakule moto uzibona engakhuselekanga kuba uye wabona uFriday namahlakani
akhe wona ezigqume ngeebhara klava.
• Ibe lihlwili intliziyo yakhe akuva ukuba kanti kuzungulwana naye.
• Ubhacela kwaninalume eSihlahleni, izinja zomthetho ziyamnukisa ngoku selapho.
• Ufumana ithuba lokuhlamba igama lakhe ngobuqhawe abubonakalisileyo
ukuqinisekisa ukuba uMachule nentwazana abhubhe nayo bayangcwatywa elixa
abanye abantu bebalekile.
• Oku kubonakala ngendlela amkeleke ngayo eluntwini kulo Machule.
• Nalapho umthetho awuphelanga mandla ukumlandela koko umbhali umsindisa
ngesandla sikaSiphiwo noSiphiwo.
• Selephindele eSihlahleni uphindela entlanganisweni kuQaka engaphumelelanga.
• Uya kwaMfundisi uHlathi apho kuthe kwakho ukungavivisisani phakathi kwakhe
noNdlela watsho wafumana ithuba lokuba amkrwempe kanobom uNdlela
ngesimo sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
• UMfazwe unkolonkoloza yedwa endlwini kwamfundisi uHlathi. Uva isithongakazi
sompu, uyaphuma phandle, walama iCressida emthubi ayilandele, esajonge leyo
uva incwina kanti itsho phakathi kule Cressida ngumntu ofuna ukuhlangulwa
ngelishwa ufike sele erhoxozelela ukufa. Akalufumana nolwazi alufuna kuye.
Wayeqinisekile ukuba ngumsebenzi kaFriday lo njengoko esi siganeko senzeke
kwindlela eya ngakulo Friday.
• Uphindele kwaMfundisi uHlathi ihlathi lakhe bafikisana phofu yena esothukile
izihlangu zinqongo ligazi.
• Wothuka akuxelelwa nguMfundisi uHlathi ngezihlangu ezigcwele igazi, akubuzwa
aye aphela emqaleni kuye.
• Emva kokunikwa amanzi nguMfundisi uHlathi ukuhlisa izibilini waba namandla
okumxelela ukungcola okwenziwa ngooFriday namahlakani akhe.
• UMfundisi uyambonisa ubungozi akubo kuba nguye lo unqongo ligazi umcebisa
ukuba atsibe imida ukuya kujoyina iNtsimbi ebomvu phofu eza kuqala aye
kudibana noNkosi Zamlandela eMhlabiso.
• Uyalithabatha eli cebiso uMfazwe, walishiya elokuzalwa ngeenjongo zokulwa
ingcinezelo yabaMnyama engaphandle.
• Yiyo loo nto incwadi ivulwa sele imeko intle iphelile imfazwe yengcinezelo
ibonakala ngeenkumbulo kuphela njengoko sidibana nesiqhwala esinguMfazwe.
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
9.1 Ngumzingeli.√/nguTat’uQhinebe.√ (1)
9.2 Kungokuba le ndlela yindlela enabavukeli mbuso nezigcayiseli ekulula ukufa
kwabantu.√√ (2)
9.3 Sisiganeko sokukhangelwa kwakhe ngamapolisa wabona ukuba ehle kuloliwe
wakhetha ukuhamba ngeenyawo kuba amapolisa ayemsukela.√√ (2)
9.4 Wehliswa endleleni.√√/Wasinda ngokusuka kungene imfonomfono kumphathi
wamapolisa imxelela ngaye yena Mfazwe.√√ (2)
9.5 Uncede ngokunika uMfazwe amayeza okumkhusela kule
ndlela.√√/ngokumlumkisa ngeendawo ezinobungozi.√ (2)
9.6 Ukujiya kwebali√/ukuyondelelana kwebali√ kuba kuqala khona iziganeko
zokuqhubela ibali phambili.√ (2)
9.7 Lube yimpumelelo kuba isizwe sakhe siphela siyifumana inkululeko nangona
kubekho amanzithinzithi endleleni yakhe.√√/lube yimpumelelo kuba ukwazile
ukufika apho ebesiya khona kwelaBathwa.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
9.8 Elubhacweni.√/kwelaBathwa.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
9.9 Ziileta√/Iincwadi ezivela kuNokuzola.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
9.10 Kungokuba wayexabane noMfazwe emxelela ngobumpimpi wasuka
wambetha ngamandla.√√ (2)
9.11 Hayi, wafumana ukudutyulwa xa wayeselubhacweni.√√ (2)
9.12 Uthe wakhulisa le nkwenkwana emva kokusweleka kukanina wayo.√√ (2)
9.13 Umongo ungomzabalazo nokuphatheka kakubi kwabantu abaMnyama.√√ (2)
9.14 Umsebenzise ngokuba ibe nguye okhulisa uZubuye emva kokusweleka
kukaNokuzola.√√/UCikizwa nguye omkhawulela noZubuye esikhululweni
seenqwelo moya xa evela elubhacweni.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[25]
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Izibongo
IMISEBENZI
Izibongo lolunye udidi olubalulekileyo lwemveli olwenziwa ziimbongi zomthonyama.
Kuthi kwakubakho imbambano phakathi kwabantu, imbongi isuswa yiloo mbambano
ibonge injongo ikukuxolelanisa. Loo nto ke ithi imbongi zinamandla okwenza uxolo
apho bekungekho mvisiswano khona. Izibongo zinenxaxheba enkulu eziyithabathayo
kubomi babantu. Ziyakwazi izibongo ukuthuthuzela. Umzekelo: Xa umntu ethe
wagutyungelwa lilifu elimnyama okanye wehlelwa yinto ebuhlungu izibongo zimnika
ithemba kwaye ziyomeleza. Umzekelo xa kubhekwa emfazweni okanye umntu
esezintlungwini. Ubusithi umkhosi xa usiya emfazweni ivele imbongi idanduluke
ukulungisa iingqondo zawo nokuwunika amandla ukubabonisa ukuthenjwa sisizwe
sawo.
Izibongo zinamandla amakhulu okubopha abantu ngebhanti elinye babeyinyanda, loo
nto ke ithetha ukuba imbongi ifana nekhonkco elidibanisa abantu babe banye. Le yale
mbumba inika iqhayiya kwisizwe sizibone sikwazi ukuba nenjongo enye yokujongana
notshaba. Izibongo zinemfundiso enkulu kubomi besizwe. Umzekelo: Zifundisa
ngonqulo, ngembali yakwaNtu, indlela yokuziphatha njalo njalo.
Zinako ukucebisa, ukulumkisa zikwavula umntu amehlo. Xa kulungiswa iimposiso
nezinto ezidla umzi kusetyenziswa izibongo. Ukanti naxa kucengwa umntu othile
okanye kufunwa into ethile kusetyenziswa izibongo. Ikwangumsebenzi wezibongo xa
kucanyagushwa kunxityelelwana nabaphantsi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
Iintsomi
IMISEBENZI
Iintsomi lolunye udidi nalo olubalulekileyo kolu hlobo loncwadi. Iintsomi nangona
zingakholeleki zinganabo nobunyani zinomsebenzi omkhulu eziwudlalayo kubomi
bomntu. Iintsomi ziyonwabisa kutsho kube mnandi phakathi kwekhaya. Olona hlobo
lunamandla ekufundiseni kuba kufundwa kuhlekwa konwatyiwe. Ziyalumkisa kwinto
umntu ebengayiqondi enokumenzakalisa. Zinika ulwazi kwaye zikwavula ingqondo.
Zisinceda ekunikeni imvelaphi yezinto ezininzi zakwaNtu, zikwaphendula nemibuzo
emininzi esingaba asikwazi kuyiphendula.
UKWAKHEKA
Izibongo
Isiqalo
Iimbongi zineendlela eziqala ngayo etsala abaphulaphuli ukuze baphulaphule.
Umzekelo: eyona ndlela ibiqhelekile yile ithi Ho-oo-yina, ho-o-o-yina. Zimbi zisebenzisa
ikhwelo. Umzekelo: Vi-vi-vi-i-ityo kwakhona zikwaqala ngezikhahlelo Umzekelo: Aa!
Dalibhunga. Kukho enye indlela yokuqala isibongo nangona yona ingaxhomekeke
kumazwi omlomo.Umzekelo: Isuka ichwechwe ihambe kancinane ngokungathi inanto
iyichwechwelayo.
Isiqu
Isiqu siyohluka kabini okanye kathathu. Kungachazwa imvelaphi, inkangeleko yenkosi
xa kubongwa inkosi nezinto ezenzileyo.
Isiphelo
Kwisiphelo zikho iindlela zokusonga isibongo Umzekelo: Ncincilili, Ndee gram iyho!
Iintsomi
Isidingo
Kweli nqanaba kudla ngokubakho le nto idingekayo neza kwenza ukuba abalinganiswa
bashukume.
Iinzame zokuhlangabezana nesidingo
Kwezinye iintsomi kuzanywa iindibano yentlanganiso ukuze kuzanywe iindlela
zokuhlangabeza nokuza necebo. Kuye kufikelelwe kwisigqibo esithile.
Ukudubaduba izigqibo:
Kweli nqanaba kuthi kubekho umlinganiswa othile odubaduba izigqibo ebekufikelelwe
kuzo ngokuthi enze izinto ezichaseneyo nesigqibo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
Iinzame zokubamba umdubadubi
Kubakho abalinganiswa abathile okanye umlinganiswa othile onikwa uxanduva
lokwenza iinzame zokubamba lo mdubadubi.
Isiphelo:
Apha kweli nqanaba kuyenzeka ukuba umdubadubi abanjwe okanye angabanjwa.
QAPHELA: (Umfundi angayiphuhlisa impendulo yakhe ngokunika imizekelo
esuka ezintsomini)
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
11.1 Kwahlala kwahlala kwayintsomi.√/Ithi imbali√/ithi intsomi.√/
chosi chabalala ndaba zolwimi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.2 Ngumakhulu√/Ngugogo√/Ngamaxhegwazana.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.3 Kungokuba emini kuxakekiwe ngumsebenzi wemini.√√/kukuqokelela
usapho.√√/Kukho nenkolo yokuba xa yenziwe emini ubani lowo uyenzayo uya
kuphuma iimpondo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.4 UMaginy'inyathi ngumlinganiswa ongenalusini, ocinga ukuba unamandla
ngaphezu kwabanye abantu ukanti uFudwazana ngumlinganiswa ocingayo
ongenzi nje nangona edelekile.√√ (2)
11.5 Isivezela ukuba uFudwazana ungumntu othatha ixesha noqala acinge phambi
kokuba enze into.√√/isivezela ukuba abantu bajonga kakhulu indlela
okhangeleka ngayo bakugwebe.√√
(Nayiphi na Kwezi) (2)
11.6 Kukudlulisa ukuba yena ubuye noloyiso kuba ukwazile ukumoyisa
uMaginy'inyathi neempondo isilwanyana esoyikwayo.√√ (2)
11.7 UFudwazana esisilwanyana esincinane ukwazile ukoyisa esona silwanyana
soyise ezinye ezikhulu uMaginy' inyathi neempondo.√√/ufuna ezinye
izilwanyana zimhloniphe kuba ukwazile ukubulala utshaba lwabo emncinane
enjalo.√√
(Nayiphi na Kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
11.8 Ungabokuqala ngokudelela umntu kuba umbona indlela akhangeleka ngayo.√ (1)
11.9 Amandla engqondo ayawedlula amandla ezigalo.√√ (2)
11.10 Isikhahlelo u-A! Zilimbola√/Isiphelo u-Ncincilili√/Izitanza azilingani
ngokwemiqolo√/amagama antsokothileyo√/ukunxulumanisa nezilo ezithile
ukuchaza ngokwenkangeleko yangaphandle.√/Ukusetyenziswa kwezafobe.√
(Naziphi na ezimbini kwezi) (2)
11.11 Sisikweko.√ (1)
11.12 Imbongi iyagxininisa ngenjongo yokubonisa intlonipho√./Ukugcina
unxibelelwano phakathi kwesihloko nomxholo wesibongo√
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.13 Ziinkosi√/Zizilwanyana ingakumbi ezasekhaya√/Ngabantu ababalulekileyo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.14 Unesakhono sokusombulula iingxaki ezibonakala zinobunzima
nobunkenenkene.√√ (2)
11.15 Yimfano-zandi.√ (1)
11.16 Ityhila ukuba le nkosi abanye abantu ibahlalisa phantsi ngemihla yemidudo.√√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
Umfundi makachankcathe kwezingongoma zilandelayo:
Ingabula zigcawu:
• Kweli nqanaba umbhali usivezela abalinganiswa abaphambili ekwasityhilela
nangezimo zabo, ixesha nendawo eliqhubeka kuyo ibali, usikrobisa kwizithole
zempixano eziza kuqhambukisa ingxubakaxaka yongquzulwano. Olu
ngquzulwano lubangelwa kukuthandana kukaNamhla noLizo bobabini
besemitshatweni abangayifuniyo ngenxa yokunyanzelwa ngabazali.
• Eli bali liqala ezilalini entangeni kulo Namhla apho simbona ethuka ekwaqalekisa
zonke izinto aya nazo ekwendeni kumtshato angawufuniyo wokunyanzeliswa
kwesiko lokubonelwa.
• UNamhla uthandana noLizo logama esendela kuSidima. UNamhla noLizo
bazama iindlela zokuchitha lomtshato kaNamhla noSidima anyanzelwa ngawo
nguyise uDanile.
Ukuyondelelana kwebali:
• Izithole zempixwano zikhula ngokukhula litsho liyondelelane ibali nezimo
zabalinganiswa ziyadula ngenxa yeentetho nezenzo zabo. Unxunguphalo
oludalwa yimpixano luyatwebeka.
• UDanile ufika uNamhla emhokamhokana noLizo entangeni kwaDanile.
Simcaphukisa kakhulu esi senzo sikaNamhla noLizo atsho abize amaBhele
ephela ukuza kushukuxa eli nyala likaNamhla nalo mntu ambona njengengqeqe
inguLizo.
• AmaBhele ahlukene phakathi awaboni ngasonye abanye babona le nto ilinyala
njengomntu osele eceliwe uNamhla ukanti abanye bayibona le ntlanganiso
njengenkcitha-xesha.
• UNamhla ubhaqa ileta nefoto kaXelisa ongumntwana kaZodwa Zazile noSidima
ongumyeni wakhe ebhatyini, bayaxambulisana loo nto idale intiyo kuNamhla.
ULizo naye kwelinye icala uxabana nenkosikazi yakhe enguZodwa Zazile.
• UZodwa uphela ebhacela eRhawutini kuSidima ebaleka nencwadi yebhanki
kaLizo. Uthando lukaNamhla noLizo luya luqina ngokuqina.
• Ukungavani kwamaBhele kuya kukhula ngokukhula.
Uvuthondaba
• Kweli nqanaba zonke iziganeko zikhule de zafikelela kwelona qondo liphezulu
[encochoyini]. Omabini amacala awavumi kugoba uphondo, awanikezeli oko
kukuthi kubambene ingwe nengonyama. Kulo mmandla abalinganiswa baxolele
ukumila ingca emqolo kunokuba iinjongo zabo zingaphumeleli.
• UNamhla akakwazi ukuzibamba kuthando lwakhe noLizo loo nto imenze enze
izinto ezimbi nezingamkelekanga kumntu otshatileyo. Umzekelo, uthandana
noLizo etshatile, umithiswa nguLizo esanxibe iimpahla zezila, ukhaba ngawo
omane isiko lekhaya lokungenwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
• ULizo ubheka eRhawutini ngeenjongo zokuya kubulala uSidima noZodwa Zazile
endaweni yokubulala uSidima ubulala uDuma. Udubula abulale uZodwa
waseBhayi ngelokucima ubungqina.
• USidima ukufika kwakhe emva kwesi sihelegu uthabatha uZodwa Zazile
babalekele eSwazini.
• UNamhla uyakhulelwa kungentsuku zatywala umyeni eswelekile ekhuleliswa
nguLizo esanxibe izila, akaboni nyala kuloo nto.
• Isimilo siyabhenceka kuNamhla kuba uthuka unina uMaDlamini nonizala
uMaNdaba naye nawuphi na umntu ongena into yakhe noLizo.
Isisombululo
• Kweli nqanaba kusonjululwa iqhina ebelibotshiwe loma nka kumanqanaba
angaphambili. Kutyhilwa kukwawululwa izinto ebezingahambi ngendlela eyiyo,
kuphenduleka imibuzo emininzi ebingaphenduleki. Umzekelo: Umbulali kaDuma
noZodwa waseBhayi kuyavela ukuba nguLizo Vaxa yaye uZodwa Zazile
noSidima ayingabo ababhubhileyo. Kuyatyhileka ukuba uMalimakhwe ngoyena
nina kaNamhla. Kuyacaca ukuba uSilumko akalilo igqirha ungumcuphi.
Isiphelo
• Kweli nqanaba lesiphelo kuyavela ukuba umdlalo unesiphelo esihle okanye esibi
yaye zonke iziganeko ziyaqukunjelwa izinto ziya ngokwendawo zazo.
• Kule ncwadi abenzi bobubi bayabanjwa bohlwaywe. ULizo ongumbulali
uyabanjwa avalelwe, uMalimakhwe ubanjelwa ukuxoka nabo bonke abaphethe
izixhobo ezingekho mthethweni abanjengoSidima, noZodwa Zazile. UGobinamba
yena udlala indima yakhe yokuxolelanisa njengeNkosi. Amagqobhoka
afunyaniswa emsulwa, avuma iingoma zoloyiso. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
13.1 Badibene kwaDanile.√ / KuloNamhla. √/ kwamaDlamini √/emaBheleni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
13.2 Kukusweleka kwendoda kaNamhla uSidima.√√ (2)
13.3 Ungenwe emlonyeni nguNamhla.√√/Uthe esathetha waphazanyiswa
nguNamhla ocatshukiswa lisiko lokungenwa.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.4 Ityhila ukuba uNamhla ngumntwana ongabahloniphiyo abantu abadala.√√/
Unomsindo ngenxa yokunyanzelwa ngomtshato angawufuniyo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
13.5 Yimpixano yangaphandle√ kuba kubhidana aMaBhele ngomba wokungenwa
kukaNamhla.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
13.6 Inqanaba lovuthondaba.√/Kuba ikwelona nqanaba liphezulu, kasabanjenwe
kuzanywa ukusonjululwa izinto, uNamhla uxambulisana nabazali kuba
engafuni kuvuma isiko lokungenwa.√ (2)
13.7 Umshubelisile, wamfinyisa, wamfundisa uNamhla.√/umkhulisile.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
13.8 Ngulo wokungavisisani kwamaCirha noNamhla.√√ (2)
13.9 NguNamhla.√ (1)
13.10 Kungenxa yendlela yokuziphatha kukaNamhla oyinkosikazi kaSidima.√√ (2)
13.11 Usebenzise uSilumko othe umbone uMandaba egrumbela ufele lwenyoka nto
leyo eya kubenza bangatshati naphakade, uLizo noNamhla bakholelwa.√√ (2)
13.12 Yayikukuba wayesithi uya kumnceda ekupheliseni uthando lukaLizo
noNamhla.√√ (2)
13.13 NguValithuba√ kuba uvela ngamaxesha athile aphinde asithele.√/
usetyenziselwe ukuphuhlisa injongo ethile yombhali.√ (2)
13.14 Zange iphumelele√ kuba uLizo wabanjwa bengekatshati.√ (2)
[25]
UMBUZO 14 (ISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Umfundi makachankcathe kwezingongoma zilandelayo:
Ingabula zigcawu:
• Kweli nqanaba umbhali usivezela abalinganiswa abaphambili ekwasityhilela
nangezimo zabo, ixesha nendawo eliqhubeka kuyo ibali, usikrobisa kwizithole
zempixwano eziza kuqhambukisa ingxubakaxaka yongquzulwano.
• Eli bali liqala sixelelwa ngoMaqoma okwikomkhulu lakhe iTshokotshela. Sibona
inkosi ezinje ngoSomerset engonwabanga ngenxa yokuba wayefuna umhlaba
kaMaqoma. Oku kungonwabi sikubona nasesiDutyini kunkosi uBawana
ejikelezwa ngamaphakathi ngenxa yendlela awaphethe ngayo.
• UNkosi uMaqoma akonwabanga kuba umhlaba wabaMnyama ubhunyulwa
ngabaMhlophe bebathatha bebabeka kwimihlaba eyimiqwebedu baze
balahlekelwe yimfuyo namalungelo kule mihlaba.
• UMaqoma uzimisele ukusikhusela isizwe sakhe kanti noSomerset kwelakhe icala
uzimisele ukumkhupha uMaqoma kumhlaba wakhe awunike abaMhlophe.
• Ekuhlaleni iinkosi nabantu bazo zizonwabele kusilwa iindywala kuselwe,
izinyanya nazo ziyanqulwa. Le ndlela yokuphila iyanyenjwa ngabaMhlophe.
Zonke iinkosi zinamajoni azo okukhusela isizwe xa kukho imfuneko yoko.
• Olu kruthakruthwano lomhlaba lubangele uSomerset enze isicwangciso
ukubonisa ukuzimisela ukuwufuna ngenkani, loo nto yenza uMaqoma ahlale
ehlanganisile nayiphi na into enokuvela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
Ukuyondelelana kwebali:
• Izithole zempixwano zikhula ngokukhula litsho liyondelelane ibali nezimo
zabalinganiswa ziyadula ngenxa yeentetho nezenzo zabo. Unxunguphalo
oludalwa yimpixano luyatwebeka.
• USomerset eRhini uqinisekisa ukuba amajoni akhe akwicala lakhe ukuze
bakwazi ukumhlasela ngobuchule uMaqoma. Abefundisi bayekisa abantu izono
kwaze kwakhiwa nezikolo.
• USomerset uba luncedo ekubeni abefundisi bakwazi ukufumana umhlaba.
• Abefundisi bacela imihlaba kwiilali nangona bengekaziwa.
• USomerset ukhupha umyalelo wokuba zihlaselwe iilali zakwaNdlambe kwelinye
icala noMaqoma uyalela awakhe amabutho ukuba ayokulanda imfuyo eyayibiwe
ahlasele xa kuyimfuneko.
• Abetha ebuyelela amajoni ekuhlaseleni loo nto yenza ukuba kungabikho
konwaba.
Uvuthondaba
• Kweli nqanaba zonke iziganeko zikhule de zafikelela kwelona qondo liphezulu
[encochoyini]. Omabini amacala awavumi kugoba uphondo, awanikezeli oko
kukuthi kubambene ingwe nengonyama. Kulo mmandla abalinganiswa baxolele
ukumila ingca emqolo kunokuba iinjongo zabo zingaphumeleli.
• Abefundisi kwimvuselelo zasekuhlaleni babebethelela uluvo lokuba abantu
abaMnyama ingakumbi amakhoboka babizwe njengemirhangqolo yabahedeni.
• Abefundisi bazama ngandlela zonke ukurhwebeshela abantu kubo ukuze
baphume kwiindlela abaphila zona zobuhedeni ngabula bona.
• Bazama ngandlela zonke ukufumana umhlaba ukuze abaguqukileyo abantu babe
nendawo eyeyabo bangasuleleki kule ndlela bebephila ngayo.
• UMaqoma ubonisa ukungayamkeli indlela uSomerset angene ngayo kwimihlaba
yooyise kwaye akayekanga ukuqhubeka neziyunguma.
• Ufumana iingcebiso kumaphakathi akhe zokugxotha abefundisi. Loo nto imenza
ilunda ukuba azimisele ukungayeki umhlaba kayise umke nezinye izizwe.
• Izicwangciso zikaQuka ekhuthazwa nguMngxongo ngobukhosi bakhe
ziququzelelwe nakukufika komfundisi ehamba noRufus owayephethe izixhobo
zempucuko nezokulwa. Ukukuvuyela kwakhe oku kwavula ikroba lokuba inzondo
yakhe ikhule esazi ukuba unezixhobo.
• Unkosi uBawana uyabulawa.
Isisombululo
• Kweli nqanaba kusonjululwa iqhina ebelibotshiwe loma nka kumanqanaba
angaphambili. Kutyhilwa kukwawululwa izinto ebezingahambi ngendlela eyiyo,
kuphenduleka imibuzo emininzi ebingaphenduleki.
• Kuyavela ukuba umdlalo unesiphelo esihle nesibi yaye zonke iziganeko
ziyaqukunjelwa izinto ziya ngokwendawo zazo.
UQuka uyabulawa. Abefundisi bayavunyelwa nguMaqoma ukuba beze komkhulu.
Injongo kaSomerset usebenzisa impilo yokugula kukaNgqika ukukhupha uMaqoma.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
Isiphelo
• Incwadi evela eBhrithane yiyo eyakhupha uMaqoma kumhlaba wakhe. Ngenxa
yentliziyo ebuhlungu uNgqika wayalela unyana wakhe ukuba ahambe afuthelane
nomntakwabo aphume kulo mhlaba.
• UMaqoma uphela enikezela nangona wayefungile.
Isizwe esimnyama salahlekelwa ngumhla waso.
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
15.1 KuseRhini√/Kwinkampi yamaJoni√/Kusegumbini lomphathi -hlelo weMpuma -
Koloni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
15.2 Kukukhululwa kwamakhoboka ejele.√√ (2)
15.3 Avelisa ukuba abelungu babesele bengenile kwilizwe labaMnyama.√√ (2)
15.4 Ibonisa ukuba uwaxabisile amalungelo abantu√√/Ibonisa ukuba nosizi
nokungathandi indlela aphatheke ngayo amakhoboka.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.5 Wayenawo, kuba intetho kaKondile noSomerset iyangqina ukuba ngenene
uHintsa wayenawo amakhoboka.√√ (2)
15.6 Likwinqanaba lokukhula kwezinto.√ kuba ibali liyayondelelana.√ (2)
15.7 Wayenoloyiko ngeenzima, ucwangco lomthetho nobusela oluza
namakhoboka.√√ (2)
15.8 Uzotywe njengomlinganiswa okhohlakeleyo waze waguquka√√/
wayengumlinganiswa owayenecala elibi waza waguquka wanecala
elihle.√√/uzotywe wangumlinganiswa ongqukuva.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.9 Sisimo sentlalo sakwaNtu ukuba umntu xa efika abuzwe ukuba ihambo
yakhe ibe njani na.√ (1)
15.10 Kungokuba uQuka naye wayezibona esesikhundleni sikaBawana inguye
inkosi.√ (1)
15.11 Kutyhila ukuba kusekho abantu abangekabanjwa malunga nokubulalwa
kukaBawana.√√ Kukho inyani engekaphumi malunga nokubulalwa
kukaBawana.√√
(Nayiphi na impendulo kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
15.12 Babubuhle kakhulu√ kuba wayethandwa ngamaNgesi uNgqika naye
ewathanda kuba wayewakhusela.√ (2)
15.13 Luyinene kuba uSomerset ubangisana noMaqoma ngomhlaba kodwa
eqamele ngevangeli.√√/Iinzame zikaSomerset zazinobuqili bokufuna inzuzo
kwisizwe sikaMaqoma phantsi kwephiko lokushumayela ivangeli.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.14 Ungembali yeSizwe samaXhosa√√/Ungokubhunyulwa kwemihlaba nemfuyo
yamaXhosa kukhokeliswa ivangeli.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA.
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A (imibongo
efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
emide kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela umbuzo wokuqala kwiCANDELO ngalinye.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
Intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo emide.
Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe.
Xa impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo
ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.
Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu
lwezikhokelo zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYi/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makishwa impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
6.1 ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko.
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo. -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo. -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle. -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo. -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe. -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko. ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe.
ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe. lwesihobe. ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe.
kufanelekile. -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
7 AMANQAKU ulwazi lwesihobe. lwesihobe.
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe.
ISAKHIWO siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo. iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
NOLWIMI -Ingxoxo ixongxwe kuhle kakuhle. -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
kwaye zikhuliswe -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
ngokugqwesileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko. esingachanekanga.
3 AMANQAKU nangokucacileyo. kuyalandeleka. kwezimvo. -Bukho ubungqina
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi.
sokubhala zivuthiwe, sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
zinomtsalane, ubukhulu becala. sokubhala zichanekile sokubhala
zichanekile. ikakhulu. azichanekanga.
-Igrama upelo
neziphumlisi
azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2015
NSC – Imemorandam
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4-5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. kufanelekile. abusoloko busamkeleka. kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi. alugqibelelanga. ngejenre netekisi.
netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6-7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
10 AMANQAKU siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
-Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
-Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
yakhuliswa edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
ngokucacileyo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimbo ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
sokubhala sivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ayichanekanga ithoni
sinomtsalane, sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. nesimbo sokubhala
sichanekile. Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu. ikakhulu. ludlakadlaka.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 5–8 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Memorandum
IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiXhosa HL P3 Nov 2015 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiXhosa HL P1 Nov 2015_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P2 Nov 2021_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiXhosa HL P2 Nov 2021 MG_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.


