Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2015
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-26.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2015 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2015, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 437.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC November Exams 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2015
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli noNcwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)
Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli okanye kuncwadi lwemveli
nakwidrama oyifundisiweyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI ube mNYE NOMFUTSHANE
ube mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2015
NSC
6. UBUDE BEEMPENDULO
Imibuzo ezizincoko zoncwadiyeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe
ngamagama ali- 190–240.
Imibuzo ezizincoko zoncwadi iNoveli, uncwadi lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku.
7. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
8. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo ngalinye kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
9. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo
ekwiphepha loviwo.
10. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
11. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
12. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2015
NSC
ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO:
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Uvukani madoda kusile' Umbuzo osisincoko 10 6
soncwadi
2. 'Intlakohlaza' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'Amazwi obulumko' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'Unkosana "The happyboy" Mgxaji' Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Zihlabana nje ziyalamba' Umbuzo omfutshane 10 10
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 12
soncwadi
7. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 12
8. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 15
soncwadi
9. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 15
OKANYE
10. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 17
soncwadi
11. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 17
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
12. Amaza Umbuzo osisincoko 25 20
soncwadi
13. Amaza Umbuzo omfutshane 25 20
14. A-a-a! Jongumsobomvu! Umbuzo osisincoko 25 24
soncwadi
15. A-a-a! Jongumsobomvu! Umbuzo omfutshane 25 24
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO
SONCWADI nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko zoncwadi okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2015
NSC
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A: Isihobe
(Isihobe esifundisiweyo) 1–4 2
KUNYE
A: Isihobe
(Isihobe esingafundiswanga) 5 1
B: Inoveli noNcwadi Lwemveli
(Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE umbuzo 6–11 1
omfutshane)
C: Idrama
(Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE umbuzo 12–15 1
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko zoncwadi okanye
imibuzo EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2015
NSC
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
Ubude beempendulo zemibuzo ezizincoko zoncwadi buli-190–240 amagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule uhlalutye isitanza ngasinye
ukuphuhlisa umongo.
UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa
.........................................................
1 Itsho kamnand' emini,
2 Ewe x'ixel' imin' emaqanda;
3 Yatsho kalusizi ngorhatya,
4 Kwathwa kwelakowethu zezombethe.
5 Nkunz' edla kamnandi edla neemazi,
6 Nkunz' eyaziwayo yaziwa ngamathole.
7 Yaqhwaya madad' izihlamb' emgqubeni,
8 Yancedis' ukufun' isitshix' emfungu-mfungwini.
.........................................................................
9 Wubon' uzigwagwisa kwiintokazi,
10 Wubon' usakha amaxhaka,
11 Wubon' udlisela ngobungangamsha,
12 Gqi indun' enkulu usapho luyashiywa
13 'Mampehle, ma-Mpehle ni-ni – nisindile?'
14 'Xa, xa-xa bekutheni?'
15 'Ndakubetha, nda-ndakubetha'
16 'U-u-usile, u-u-sile' zatsho iintokazi zintyontyela.'
17 Wakhony' emnyangw' emini,
18 Wagxothwa kub' ubiz' iindwendwe kulanjiwe.
19 Wakhul' amajengxeb' emlenzeni,
20 Awu kamb' iintsuku zihambile.
21 Mqhagindini uxatyisiwe
22 Wotshindini yakowethu uyathandwa,
23 Ndatsho nam ndancoma. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe
1 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2 Mvuseleli, sithi tyaph' ufike.
3 Luhl' uhlaza olwambes' umhlaba,
4 Neentyatyambo ezigqagqeleyo.
5 Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6 Uxwebil' uhlininika, umbi-
7 Namhla uyancuma, uyahleka,
8 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
9 Ubugugile, wambeth' amajacu,
10 Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11 Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
..........................................
13 Yonwabile nayo imifula,
14 Iyadloba ngokwamatakane,
15 Ihlokoma, idanduluka isithi,
16 'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
17 'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
18 Silandeli sobusik' obubi,
19 Mfudumezi emva kwamakhephu,
20 Mniki-bomi olandel' intshazo.
2.1 Xela isizathu sokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo woku-1. (1)
2.2 Mfanekiso ngqondweni mni esiwuzotyelwa yimbongi kwisitanza sesi-2
kumqolo wesi- 6? Cacisa. (2)
2.3 Caphula umqolo obonisa uphindaphindo kulo mbongo. (1)
2.4 Liveza ntoni ibinzana, 'Iyadloba ngokwamatakane' kwisitanza sesi-14? (1)
2.5 Nika indlela ezakheke ngayo izitanza ngokwesakhiwo salo mbongo. (1)
2.6 Beka ngawakho amazwi umqolo wesi-18. (2)
2.7 Mfundisoni etyhilwa yimbongi kulo mbongo? (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
AMAZWI OBULUMKO – VL Mabinza
1 Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
2 Khon' ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
3 Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
4 Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
5 Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
6 Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
7 Khon' ukuze nibe nokuphumelela.
8 Omnye komnye, yibani nokuthobeka,
9 Lahlani ikratshi nokuzicingela,
10 Yibani banye nithandane nonke.
11 Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
12 Nibe novelwano omnye komnye.
13 Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
14 Kub' igazi lenu linye xa ninonke.
3.1 Xela isizathu sokusetyenziswa kwegama 'Yivani' ... ekuqaleni komqolo woku-
1 kulo mbongo. (1)
3.2 Iveza ntoni imbongi ngobomi ngegama 'ugqatso'? (2)
3.3 Yintoni injongo yokuba umbhali asebenzise amagama '... nomonde
wokuzondelela ningatyhafi' kumqolo wesi-4? (1)
3.4 Caphula umqolo obonisa ukuphathisana kwabantu. (1)
3.5 Mfanekiso ngqondweni mni otyhilwa yimbongi kwimiqolo EMIBINI
yokugqibela? (2)
3.6 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
3.7 Nika uphawu lube LUNYE oluveza ukuba lo mbongo yiSonethi
ngokwesakhiwo? (1)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UNKOSANA 'THE HAPPYBOY' MGXAJI – N Thuthani
.............................................................................
1 Ebesithi elapha abe phaya eqongeni,
2 Esenz' amadanyadanya edlala ngeenyawo,
3 Etyibilika eqongeni esebenzis' iinyawo ngomtsalane omkhulu,
4 Elibhanx' ixhoba enguphuncuka-bemphethe,
5 Loo matshamba ebukeka, elingqul' ixhoba!
6 Zize zithontelana iimbethi – manqindi zaseRhawutini,
7 EKapa, eNatala, eBloemfontein naphi na.
8 Zize zithontelana zaxel' iimvula zehlobo,
9 Zakroza nganye zaxel' amakhwenkw' eentonga esitikini,
10 Zize kufun' intshing' ebanjwe yinkunzi yaseMonti
11 Zalwa zizijul'ijacu yem' entla into kaMgxaji.
12 Ebesith' akudibana nembethi-manqindi elolu hlobo.
13 Amelane nayo, ayiqhath' ibe sisitunxa,
14 Akudibana nenjeya azijike afane nayo angaxakeki,
15 De aqaqambe asamel' ekhuph' ezikrakra izithonga,
16 Yakuxhom' umgangatho awuxhom de athi vetshe,
17 Kulaph' ibikhon' iimfihlelo yesakhono sakhe.
18 Uzitshayel' ezoMzantsi Afrika khucu,
19 Ezinqumamis' esithubeni ingagqity' imijikelo,
20 Sakhony' isilo esimpondo zingxakangxaka singenantanga,
21 Satshotsh' entla sibhavumla siqwenga okusendleleni,
22 Igazi lidloba ecel' umngeni, zakhwencel' imisila ezeli.
..............................................................................
23 Ephepha-phepha edlal' ezintanjeni ephephuka,
24 Eligang' iqonga ee jaju phaya ngobuchul' obumangalisayo,
25 Athi cebu kuhle aphathe kuvova,
26 Ekhulul' imvula yamanqindi ngokuthawuza,
27 Wayibek' iMonti emagqabini nakubeni bengayifuni ...
4.1 Xela isixhobo sohlalutyo esisetyenzisiswe ngumbhali ekuqaleni kwemiqolo
emi-4 yokuqala kwisitanza soku-1. (1)
4.2 Sityhila ntoni isigama esibhalwe ngqindilili kwisitanza sesi-2? (2)
4.3 Safobe sini esikrwelelwe umgca kwisitanza sesi-3? (1)
4.4 Chonga umqolo obonisa ukuba uzigqibile zonke iimbethi-manqindi
zaseMzantsi Afrika kwisitanza sesi-4. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2015
NSC
4.5 Nika indlela esifana ngayo isitanza sesi-4 nesesi-5 ngokwesakhiwo
sombongo. (1)
4.6 Phuhlisa intsingiselo equlathwe sisitanza sokugqibela. (2)
4.7 Mfundisoni etyhilwa kulo mbongo? (2)
[10]
KUNYE
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ZIHLABANA NJE ZIYALAMBA – W Shasha
1 Govu! Bhokro-o-o-o-o-o zahlabana!
2 Kuhlaban'iinkomo zomthonyama
3 Nazi iimazi zamasi!
4 Nazi inkab'ezimaxhaka!
5 Zivalelwe kuthango lwaphakathi!
6 Ingca ziyayiphoselwa
7 Kodw'uqaqaqa udlal'abantwana;
8 Kusikwa ngerhenqe kuphoswe
9 Zilwe zona ngaloo nketshe-nketshe;
10 Zihlabana nje ziyalamba
11 Zihlabana nje ziyalamba
12 Bayahluth'abazisengayo
13 Basengel'eselweni nasemlonyeni
14 Kodwa abavumi kuzivulela
15 Banya bethe qhutsu kuba ziyakhaba!
16 Bath'abakahluthi ngumphehluthi!
17 Zihlabana nje ziyalamba
18 Zihlabana nje ziyalamba.
19 Bekungasekho nempunde na
20 Enokurhol'ihlahl'ivul'isango?
21 Sakuyithiya sithi 'Rholihlahla'
22 Siphinde sithi kuye 'Vulisango'
23 Zophuma zigramz'uqaqaqa
24 Zithwal'amatshoba zigqotsa!
25 Tyhini nam ndadloba
26 Kwanga ke ngoku sekunjalo!
27 Akusentsuku zatywa-a-a-a-la!
28 Nde-e gram ndawudl'uqaqaqa!
29 Zihlabana nje ziyalamba ...
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2015
NSC
5.1 Xela isizathu sokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo woku-1. (1)
5.2 Sesiphi isixhobo sohlalutyo esifumaneka ekuqaleni kumqolo wesi-3 nowe-4. (1)
5.3 Nika intsingiselo efihlakeleyo yebinzana 'Ingca ziyayiphoselwa'. (2)
5.4 Caphula umqolo ophuhlisa ukuxabana ngento encinci kwistanza soku-1. (1)
5.5 Mfanekiso ngqondweni mni esiwunikwa ngumbhali kumqolo we-15? Cacisa. (2)
5.6 Thelekisa isitanza sesi-2 nesesi-3 ngokwesakhiwo. (1)
5.7 Uthini umongo walo mbongo? (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2015
NSC
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
• Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
ukuya kumbuzo 11.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli)
KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340-390 amagama.
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Bonisa indlela umbhali azilandelelanise ngayo iziganeko kule noveli, Nyana Wam!
Nyana Wam! ukubonisa indlela obuthe batshintsha ngayo ubomi bukaThole. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
'Kulungile ke madoda ndiza kunicela nihle, nindilindele apha ndide ndibuye, ndiza
kujika ndikhangele apho ndinokuthi ndithele khona amafutha kuba ndiyaqonda ukuba
kukude phambili.' Ehla onke amadoda ahlala ecaleni kwendlela wayibasela umqhubi
ejika. Ngalo lonke ixesha bemi apho zamana zivakala izikhalo zeemfene, imigqumo
yeendlovu neengonyama etsho kuhambe umzimba kwezo ntsunguzi zamahlathi, phofu
zingade zitsho kude.
Yayinyamezeleka yonke le migqumo kodwa oweengonyama owawusithi wakutsho
kunyikime nomhlaba kwakunzima ukuwunyamezela. Ngokuya ihamba imizuzu
wavakala umngqumo wengonyama ukuba awukude. Bathe besahleli belinde njalo
babona ngenkunzi nemazi yengonyama zisithi gqi kufutshane. Bathi besaxakekile
ukuba baza kuthini na zaye sezifikile. Hayi ke zenza iziqwenga zibaqengqa, yaba bobo
busadusadu. Kuthe kweso siphithiphithi wabaleka uThole wakhwela emthini
wawabukela loo masikizi abantu beqwengwa zingonyama.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2015
NSC
Wayesithi akuyibona le nto kuthi makafihle amehlo, ingumbono ongajongekiyo, kodwa
athi ewafihlile njalo amehlo kwale ukuba angajongi. Ngesiquphe ezi zilo zozibini
zagqiba isihlanu samadoda ebukele uThole satya sakhothuluza sishiya iintloko zodwa.
Kweso sihlanu sasiqwengwa zingonyama kwakukho uThemba noSonwabo, iintanga
zakhe. Zithe zakugqiba yabuya inkunzi yengonyama yeza kulo mthi akhwele kuwo
kucaca ukuba iyambona.
Yafika yatsho ngomgqumokazi owatsho kwanyikima umhlaba, suka nomthi lo akhwele
kuwo wangcangcazela ngathi uza kuwa, yaye imana ukulengetyeka le nto kumthi
imtsibela ingade lfikelele kuye, ivuza izinkcwe kukumbawela.
7.1 Xela le ndawo bakuyo ooThole ngokwesicatshulwa? (1)
7.2 Qhinga lini elisetyenziswe ngumqhubi ukuzahlukanisa nooThemba? (1)
7.3 Sizathu sini esabangela ukuba uThole azibone sele ekule ndawo
uyikhankanye ku-7.1? (2)
7.4 Phawula ngesenzo somqhubi sokushiya abantu kumahlathi aseKnysna. (2)
7.5 Cacisa isimo sentlalo sale ndawo wayekuyo uThole? (2)
7.6 Wenza njani uThole ukuzisindisa kwiingonyama? (2)
7.7 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
7.8 Chaza ukuba uncedwe yintoni uThole ukuze abe ligqirha elamkelekileyo
eKnysna? (2)
7.9 Sizathu sini esabangela ukuba uThole alishiye elaseKnysna? (1)
ISICATSHULWA B
Ngomhla wokufika kukaMangaliso eRhawutini uThozama waqesha itaxi eBharagwana
ukuba imse eJan Smuts. Wacela amaqabane akhe amabini ukuba amkhaphe esithi
kwelinye, 'Ndinexhala Tshom'am hleze ithi yakuvela le ntwana ndijube isiduli, ngoko ke
ndicela nina njengabongikazi nindikhaphe khona ukuze nithi ukuba ndithe ndajuba
nenze umsebenzi wenu.'
Bafika eJan Smuts kuzele inguMbo noMxesibe, abaNtsundu nabaMhlophe, iititshala,
abefundisi neentatheli zamaphephandaba, amakhosikazi oManyano namadodana
aseWesile kubomvu kusisiqhoqhobela kuqeshwe iibhasi ukusuka koomaNigel
noomaRandfontein andithethi ke zona iimoto kwakuyinto nje.
'Uwo-o! Xa bengaka abantu kucaca ukuba bazokubona umntu omnye uthi
usakumbona ke thina? Lavakala lisitsho elinye lamaqabane kaThozama.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2015
NSC
'Ukuba ndingakhe ndimthi tshe ngeliso Tshom' am ndingaxola nokuba andithethanga
naye ndambamba ngesandla.' Watsho uThozama ukuphendula. Ngenxa yokubona esi
sihlwele sabefundisi ababemhlangabezile neentatheli zamaphephandaba bacela
kwiziphatha-mandla zesikhululo ukuba bavunyelwe bamhlangabeze esehla enqweleni
kuba ngenxa yobuninzi babantu kwaba nzima ukuthetha naye nokuzazisa ukuba ude
waza kufika kubo, naye hleze abe sengozini yokulahleka angazi apho makaye khona,
okunene bavunyelwa.
Kulindelwe njalo wamana ukudanduluka ezikhwaza umfana ophetheyo iinqwelo
ezizayo ezisusa e-Alexandria kwelaseJiphethe ukuza komaKhartoum nomaNairobi
ngombhobho wokukhwaza atsho sihlokome isikhululo.
7.10 Ufika evela phi uMangaliso sele egaleleka eJan Smuts? (1)
7.11 Yintoni eyayingamenza ajube isiduli uThozama xa ebona uMangaliso? (2)
7.12 Ngqina ngeengongoma EZIMBINI ukuba uMangaliso ungumlinganiswa
ophumeleleyo ebomini bakhe ngokwencwadi. (2)
7.13 Nika uphawu lube LUNYE afana ngalo uMangaliso noMkwayi. (1)
7.14 Phawula ngeengongoma EZIMBINI indima edlalwe nguThozama kubomi
bukaThole. (2)
7.15 Ungantoni umongo wale ncwadi? (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Bonisa indlela umbhali azilandelelanise ngayo iziganeko kule noveli, Ukhozi
Olumaphiko, ukususela mhla uMfazwe wabanjwa ngamapolisa de umfundisi uHlathi
amcebise ukuba makabhace. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
'Uza kwenzakala kuloo ndlela uyithathayo,' yayililizwi elirhabaxa lendoda, lisitsholo
kude kufutshane nam. Ndaqwanya ndajonga ngasentla, hayi andabona mntu, utsho
phi bethu?
'Ndihambe ngaphi ke?' Cwaka. Tyhini, uyokutshona phi na lo mntu? Kwathi qatha kum
ukuba makube akafuni ukuthetha, ngoko ke mandimkhokele. Ndalathe ezantsi kwam,
'Ndihambe ngapha?' yabuya ngoko nangoko impendulo, 'hayi!'
Ndalathe ngasekunene, wathi hayi kwakhona, nangasekhohlo waphinda walandula.
Ndalathe entla kwam, 'heke, nyuka ke ngolo hlobo.'
'Njani,kungekho ndlela nje?' Ndabuza ndingxamile.
'Nyuka wena iza kubakho indlela.'
'Uphi wena? Yabuya impendulo isithi 'ndilapha' ndabe mna ndingaboni kwanto.
Ndigwencele eliweni ndanyuka izicalu zamatye athe nkqo. Ukuqabela amawa
nokunyuka umithi yayiyinto esasiyenza sisengamakhwenkwana, kangangento yokuba
saside sikhuphisane ngokunyuka eyona ndawo iphakamileyo kulaa ntaba kaQaka.
Lwaluneengozi zawo ke nolu khuphiswano esasilunyukiswa njalo ngazo.
Ndandisayikhumbula into yokuba phambi kokuba wenze nayiphi na intshukumo,
kufuneka uneendawo ezintathu pha kuwe oxhathise ngazo. Ukuba uza kususa
unyawo kufuneka olunye nezandla zozibini zibe zixhathise kakuhle. Ndanyuka njalo
ndada ndaya kuqabela. 'Uthe kanti uyindoda, ungowaphi?' latsho elo lizwi
ligodlozelayo laloo mfo wayethe gedledle ngecala phambi kwam.
9.1 Ngubani lo wayelumkisa uMfazwe ngokwesi sicatshulwa? (1)
9.2 Nika isizathu esibangela ukuba uMfazwe alumkiswe ngale ndawo ahamba
kuyo? (2)
9.3 Siganeko sini esimehleleyo ukuze azibone sele edibana nomzingeli? (2)
9.4 Nika indlela awasinda ngayo uMfazwe kumapolisa aseThongo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2015
NSC
9.5 Umncede njani umzingeli uMfazwe kuhambo lwakhe? (2)
9.6 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
9.7 Uhambo lukaMfazwe oluya eMgazi lube yimpumelelo. Ngqina oku. (2)
ISICATSHULWA D
Andizange ndibe nawo amandla okuzifunda ezinye, ndayisonga ipasile ndayibuyisela
kwindawo yayo, intliziyo ibuhlungu. Yini madoda, ndamenza ntoni uMdali? Andazi
ukuba uxolo ndalubiza kangaphi na phambi kokuba inqwelo-moya iyokuthi ngciphu
eRhawutini. Ithe yakuhla ndaziqokelela zonke, ndaziphuthuma, ndalandela abanye
ukuphuma.
Ndakhumbula xa ndisithi qolokotho ngaphakathi esikhululweni ukuba uSiphiwo
wayethe baninzi abantu abaya kundiphuthuma. Ngenene kwakugcwele kuphithizela.
Abanye babexhawulana, abanye bephuzana kukho nabagudlana ngezifuba. Hayi ke,
andiyazi ke le into, inokuba iza nalo Mzantsi Afrika mtsha. Abantu bafika bathatha
abantu babo bahamba, yashiyeka iholo ize. Makube mhlawumbi abazokundiphuthuma
baseza. Ndajingxela ndaya kuhlala kwisitulo esikufuphi. Ndithe ndakuphakamisa
amehlo, ndafika kukho umfazana ohleli qelele kwesimelene nesam isitulo.
Ecaleni kwakhe kwakumi intwanana engaba kwishumi leminyaka. Lithe selimkile iliso
lam kuye, laphinda labuyela kwakuye. Unina wayezigqume ubuso kucaca ukuba
uyalila, le nkwenkwana imi bume iyathuthuzela. Emva komzuzu ndibone ngentokazi
iphakama, yaza kugqitha ngakum. Yayintle imile kakuhle, emile oku kugqithisileyo
nonyana wayo. Ulilela ntoni ke umntu omhle kangaka enonyana onje ukuba mhle?
Ithe seyigqithile le ntokazi kum, yajika, ndamva umfana xa ekukhalazela oko, ethetha
isiXhosa. Ijike yaza kuma phambi kwam, ayagqitha. Ndaphakamisa intloko ndisiba
mhlawumbi ngumntu oxakwe yinto.
9.8 Ufika evela phi uMfazwe sele egaleleka kwisitishi senqwelo-moya? (1)
9.9 Zintoni ezi wayengenawo amandla okuzifunda? (1)
9.10 Cacisa unobangela wokuba uKhonjwayo abe ligeza lentambo? (2)
9.11 Ingaba uMfazwe wazalwa ejingxela? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.12 Phawula ngendima edlalwe nguCikizwa kubomi bukaZubuye. (2)
9.13 Uthini umongo wale ncwadi? (2)
9.14 Umbhali umsebenzise njani uCikizwa ukutyhilela uMfazwe ngeziqhamo
zothando lwakhe noZo? (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Xoxa ngezibongo neentsomi phantsi kwezi ngongoma zilandelayo:
1. Imisebenzi
2. Isakhiwo [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda le ntsomi ingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
INTSOMI YEENYAMAKAZANA
Kwathi ke kaloku ngantsomi, yayiziinyamakazi zonke, zalima intsimi zemka zaya
kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya zisiya
kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala phantsi
zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo
usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi:
'Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima,
zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?' Livakele ilizwi lisithi, 'Ndim Maginyʼ inyathi
neempondo, ndingasuka nawe Mvudlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.'
Wagqotsa kwa oko uMvundla.
Zathi iinyamakazi makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi: 'Ungubani
wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima, zayihlakuhlakula zemka
zaya kuzingela.' 'Ndim uMaginyʼ inyinyathi neempondo, ndingakuginya ngoku'
Yagqotsa imfene ukubuyela emva. Zamana ukuya nganye-nganye zibuye, kwada
kwacaca ukuba kushiyeke uFudwazana yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe
ezinye zinqanda zisithi kungathi koyiswe zona kobekela phi kooFudwazana abancinci.
Wabonakala ezwabuluka ngokuzola zabe ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi
na kodwa eza kuzenzakalisa nje. UFudwazana zange amamele warhoqoza
wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le nto isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza
wathi: 'Ungubani wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima,
zayihlakuhlakula zaya kuzingela?' Yaphendula njengesiqhelo yathi:
'NdinguMaginyʼinyathi neempondo nawe lo ndingakuginya ungabonakali.'
Warhoqoza uFudwazana wabheka phambili ezama ukusondela kanye kule nto. Wathi
akuyibona izojela umbona waphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi xa iqala
ukuphendula njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama. Kwajijiswana
kwayiloo nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke uFudwazana
uyigqibile edelelekile enjalo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2015
NSC
Wathi ukuba abone ukuba uyigqibile waza wacula ingoma yakhe wathi:
'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo.
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Yizani nonke nize kubona isimanga!'
Zabuza iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo uthi ubulele
utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela ngobugorha
abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba uzihlangule
iinyamakazana.
Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi kwezinye
izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa ingqondo
kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba izandla zimvuma
ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho zalivuma elithi:
'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.' Phela-phela ngantsomi.
11.1 Nika ENYE indlela eqala ngayo intsomi ngaphandle kwale isetyenziswe kule
ntsomi. (1)
11.2 Idla ngokuba ngubani umbalisi wentsomi? (1)
11.3 Sizathu sini esibangela ukuba intsomi ibaliswe ebusuku? (2)
11.4 Thelekisa indlela abazotywe ngayo aba balinganiswa uMaginyʼ inyathi
noFudwazana. (2)
11.5 Ngezivakalisi EZIBINI cacisa ukuba iveza ntoni ngoFudwazana le ntetho
ibhalwe ngqindilili kule ntsomi? (2)
11.6 Yintoni injongo yengoma kaFudwazana kule ntsomi? (2)
11.7 Tyhila isigqebelo esikule ntsomi. (2)
11.8 Nika intsingiselo yeli qhalo: 'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.' (1)
11.9 Ungantoni umxholo wale ntsomi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2015
NSC
ISICATSHULWA F
A! Zilimbola!
.......................................................
1 A! Zilimbola!
2 Yinkcalankcala inkunz' aseGwali,
3 Umjezula kakuhle gqitha ngeliso,
4 Ngomlomo le nkunzi iyabhodla,
5 Ibhodl' iintshwembenxa zamagama,
6 Itsho ngezibhebhewula uncuthu.
7 Ciko lokuncokola, ciko lokuvuma-
8 Mv' evum'engaziwayo ingoma.
9 Nkunz' inomcondo yaseGwali-
10 Mabandl' akuloPhuthise nivile na?
11 Nditsho kuni mabandl' aseGwali.
12 MaGwali akuloPhuthise nibonile na?
13 Ukusombuluka kwenamba kowayo?
14 Isilo esimzila sibonwa koomaForthare-
15 KoomaKapa kooRowdzi siboniwe.
..........................................................
16 A! Zilimbola!
17 Ndikhuza wena, nyana kaNtaba,
18 Mphakuli wetsili linolwamvila,
19 Msombululi wezintsonkotha nezintsompothi,
20 Mvumisi phakathi kwamagqirha,
21 Mbongi phakathi kweembongi,
22 Rhanga-rhanga phakathi kwamarhwanqa,
23 Ntyulubi phakathi kwamaqhitala,
24 Ntaba kaNdoda nay'iyangqina.
25 Nditsh' eyeBhukazana nekaMnqwazi,
26 Kuye kuye kwezaseBaThenjini,
27 Zithi zonke, Zilimbol' uyingqanga.
28 Nam ndith' uyindangandanga.
29 A! Zilimbola!
30 Ncincilili!
11.10 Nika iimpawu zibe MBINI zesi sibongo singentla. (2)
11.11 Safobe sini esikumqolo wesi-2 kwistanza soku-1? (1)
11.12 Yintoni injongo yokuphindaphindwa kwesikhahlelo u A! Zilimbola!? (1)
11.13 Nika into ibe NYE ebongwa ziimbongi zomthonyama. (1)
11.14 Tolika intsingiselo ephuhliswa ngumqolo we-18. (2)
11.15 Sixhobo sini sohlalutyo esiboniswa zizandi ezibhalwe ngqindilili kumqolo
we-19? (1)
11.16 Cacisa okuqulathwe ngumqolo wama-23 kwesi sibongo? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2015
NSC
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 12
ukuya kumbuzo 15.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli);
KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO C (kwiDrama).
Ubude beempendulo zemibuzo ezizincoko zoncwadi bungama-340–390 amagama.
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
Xoxa ngamanqanaba esakhiwo sebali (iploti) kwiNcwadi ethi Amaza. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
XOLILE: (Ebhekisa kuKhulile)
Khawunqande mkhwezeli weentlantsi eziqhuqhumbayo!
SABATHA: Namhla mnta ...
NAMHLA: Wena, tat' omncinci akunaye nomfazi.
Uhamba usaneka izabatha nje!
Ulifuzile kunjalo nje igama lakho!
QEBEYI: Uphambene Namhla?
MPHURHU: Iya kuqhawukela kuwe le mvubu!
NAMHLA: Sukulingisa. Betha!
(Baphakama bonke. Abanye bayanqanda,
Abanye bayafuna. UMaDlamini uziphosa phezu kukaNamhla
emkhusela.
Ekugqibeleni kukho inzolo.)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2015
NSC
MADLAMINI: (Esophisa)
Kujongenwe ngezikhondo zamehlo
Ngenxa yakho ntomb'am Namhla.
NAMHLA: (Evutha ngumsindo, ethetha esiya emnyango)
Bekuthwe kuqala ngam ukubona isiko?
MADLAMINI: Sityhale isifuba ntomb' am undigile,
Ngqisha isihlangu sakho undixovule.
Mazigqabhuke izidlele zakho likratshi,
Kodwa uze ukhumbule oku:
Ndim owakushubelisayo, ndim owakufinyisayo!
NAMHLA: (Esima emnyango)
Zingakanani izinto owandenzela zona?
DANILE: Kodwa Namhla ungenwe yintoni?
Uthi wafundiswa ngubani?
NAMHLA: Ndafunda ngebhasari mna,
Ndancedwa kwakhona sisipho semali somntu endingamaziyo.
Wena wawundendisa!
XOLILE: Sanukuzihlupha torho!
Umntu akoneli zizinto omenzela zona, eyona ngubo yokumambathisa
athule ngumhlaba!
KHULILE: Ewe,
Ubulungisa bunamanxeba!
SIXHAXHA: Wakufa wena uya kuya esihogweni,
Ndiyayithandazela loo nto.
NAMHLA: Ha! Ha! Ha-a-a-a-a-a-a-a!
Umthandazo weyilo nesikhohlakali awufiki ezulwini, uThixo
akahlalanga kumqolomba weminyanya;
Uhleli ebuqaqawulini beminyanya;
(Umbakraza ucango aphume)
KHULILE: Wasigezela umntwana ngendoda engekamtshati nokumtshata!
13.1 Kuphi kule ndawo badibanele kuyo aba bantu bancokola apha? (1)
13.2 Siganeko sini esandulela ukuba kubekho le ntlanganiso yamaBhele? (2)
13.3 Inokuba yintoni eyabangela ukuba uSabatha angayigqibi intetho yakhe? (2)
13.4 Ityhila ntoni ngesimo sikaNamhla intetho yakhe ethi, 'Wena, tat' omncinci
akunaye nomfazi. Uhamba usaneka izabatha nje!'? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2015
NSC
13.5 Loluphi udidi lwempixano oluphakathi kwamaBhele ngokwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (2)
13.6 Xela inqanaba lesakhiwo sebali esikulo esi sicatshulwa ngokwencwadi.
Zixhase. (2)
13.7 Veza indima edlalwe nguMaDlamini ebomini bukaNamhla
ngokwesicatshulwa. (1)
ISICATSHULWA H
SILUMKO: Kufuneka nithethe nomfi uSidima,
Nguye obangela lo mba;
Umoya wakhe usalwa noMaMbhele
Kuba bohlukana kakubi xa ndisiva.
VATHISWA: Kanti injalo loo nto.
SILUMKO: Umfi ke uxoliswa ngokunikwa isitya segazi.
NGXELELO: Kanti singaya ngobu busuku.
SILUMKO: Hayi Cirha,
Akwenziwa njalo.
Kukhethwa ubusuku benyanga esisonka.
NGXELELO: Siza kuyazi kanjani ke thina?
SILUMKO: Ilula loo nto kuthi thina bantu bathwasileyo.
Inyanga iya kuba sisonka kule veki izayo,
Iincwadi zabelungu ziyayingqina nazo loo nto.
Siye phi?
NGXELELO: Ngayiphi kanye imini?
SILUMKO: Imini iya kube inguLwesibini kule veki izayo.
MANDABA: Ixesha?
SILUMKO: Iya kube iyintsimbi yeshumi elinambini ebusuku.
VATHISWA: Ndakuligcina ixesha,
Babugugarha aba ndihlala nabo.
SILUMKO: Vathiswa, ndinike iphepha
Ndibhalele unyokokhulu amazwi ekuza kufuneka ewathethile
engcwabeni.
(UVathiswa unika uSilumko iphepha.
Akugqiba ukubhala ulinika uVathiswa.)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2015
NSC
MANDABA: Ndangena esikolweni sendigugile.
NGXELELO: Silungisa imeko Ndaba.
SILUMKO: Uze ke Vathiswa uculise unyokokhulu loo mazwi yonke imihla
naphambi kokuba alale.
NGXELELO: Umntu akabulelwa esaphila.
SILUMKO: (Enika uMaNdaba umgutyana ngelaphu)
Thatha nanku umgubo,
Uze uthi wakugqiba ukubeka igazi ngesikotile,
Usarhaze wona wandule ukuthetha amazwi akho.
NGXELELO: Isimanga Thole sesokuba uMaNdaba lo ligqirha ngokwakhe kodwa
akhange ayiboniswe le nto!
13.8 Ngowuphi lo mba athetha ngawo uSilumko kwibinzana elibhalwe ngqindilili? (2)
13.9 Ngubani lo MamBhele uSilumko athetha ngaye? (1)
13.10 Sizathu sini esibangela ukuba kuthiwe umoya kamfi uSidima usalwa
noMamBhele? (2)
13.11 Usebenzise obuphi ubuchule umbhali ukubonisa uMaNdaba njengegqwirha
kule ncwadi? (2)
13.12 Yintoni unobangela wokuba uSilumko anike uMaNdaba umgutyana osongwe
ngelaphu. (2)
13.13 UVathiswa uloluphi udidi lomlinganiswa kule ncwadi? Xhasa impendulo
yakho. (2)
13.14 Ingaba injongo kaLizo noNamhla ngomtshato yaphumelela? Cacisa. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2015
NSC
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Xoxa ngamanqanaba esakhiwo sebali (iploti) kwincwadi ethi, A-a-a! Jongumsobomvu!. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
FILIPHU: Nalapho usaphazama Kholoneli obekekileyo. Khumbula kaloku ukuba
akukho ndawo eBhayibhileni ethi awuvumelekanga ukuba
ungamqesha umsebenzi wakho. Urhulumente nabantu banelungelo
lokuqesha abasebenzi bokwenza loo misebenzi ilolo hlobo baze
babahlawule imivuzo efanelekileyo ngangokubona kwabo. Eyona nto
siyilwayo thina lolu shishino ngabantu beNkosi kwanokuphathwa
gadalala kwabo, bebangwa ngendlela apha emasikizi. Kodwa
ndingakhendikuphe le ndawo: Umfundisi uKondile undibikele into
yokuba kukho abantu abangamakhoboka phantsi koHintsa, ndiyibeke
esweni naleyo imeko.
SOMERSET: Ndikhe ndayithi rhithi ke loo ndawo ngeempukane eziluhlaza. Sekukho
nangoku amafama ebekhalaza apha besithi xa uHintsa yena
evumelekile ukuba namakhoboka, kwalani kuwo? Kukho umkhethe na
kulo mbuso wethu waseBrithane? Ndilithandile elo lizwi lawo kuba
linenyaniso. Sekukho nangoku umkhwa apha kwaba bantu
bebengamakhoboka, lo wokungafuni kusebenza. Uthini ke kuloo
ndawo Gqirha?
FILIPHU: Sendiwubonile loo mkhwa Kholoneli. Yiloo nto kanye le indizise apha.
Abalawuleki ngenene. Wokhumbula kaloku ukuba esi sizwe samaLawu
sathatyathwa ngaphaya eNtshona -Koloni, sanda kangako kweli cala
ngenxa yokongezelelwa ngezo zizwana zaseMpuma. Kungoku nje
abanandlela yakubuyela kuloo makhaya abo. Bayakhutshwa
ngamafama xa bengafuni kusebenza, nto leyo esiphathele iimbacu
phaya emishini. Ndize kufuna icebo apha kuwe. Asikwazi kubathwala
bonke, kuba uninzi lwabo luza lungena zinkomo nampahla
emfutshane.
15.1 Kuphi kule ndawo badibanele kuyo aba bantu bancokola apha? (1)
15.2 Siganeko sini esandulela ukuba kubekho le ndibano? (2)
15.3 Ingaba amagama abalinganiswa abakwesi sicatshulwa avelisa ntoni
ngokwesimo sentlalo? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2015
NSC
15.4 Ibonisa ntoni ngamakhoboka intetho kaFiliphu ethi 'Eyona nto siyilwayo
thina lolu shishino ngabantu beNkosi ...'. (2)
15.5 Ingaba uHintsa wayenamakhoboka ngokwamaNgesi? Xhasa impendulo
yakho ngokwesicatshulwa. (2)
15.6 Xela inqanaba lesakhiwo sebali esikulo esi sicatshulwa ngokwencwadi.
Zixhase. (2)
15.7 Loyiko luni awayenalo uSomerset ngokukhululwa kwamakhoboka
ngokwesicatshulwa? (2)
15.8 URufus uzotywe wangumlinganiswa onjani kweli bali? (2)
ISICATSHULWA J
MAQOMA: Tshezi khawubuze kula madoda ukuba ahambe njani nomfi kule ndlela.
MSIKA: A! Jongumsobomvu! (Akhahlela onke amabutho) A! Jongíndyebo!
(Aphinda) Gcina, ndiza kubhekisa kuwe mfondini. Anikhange nidibane
nazimpungutye kule ndlela?
GCINA: A! Jongumsobomvu! (Aphinda alandele amabutho) A! Jongíndyebo!
(Aphinde) Mhlekazi, indlela yethu ibe ntle kakhulu kuba iminyanya
ivakele ukuba ithethile neShologu. Size kugaleleka apha komkhulu
emva kweenkukhu zesithathu. Sifike kuyile nyambalala uyibonayo,
ekucaca ukuba iintlola zethu ziwenze ngokufanelekileyo umsebenzi
wokubika. Sonke isizwe silapha njengoko ubona.
MSIKA: Kwakuhle ke oko madoda. Zibikelwe na iinkosi ezingabammelwane
ngesi sihelegu?
MZIMA: Tshezi sibaqhube kwangesifingo ababiki ukuya kuzo zonke iinkosi
ezisingqongileyo zabaThembu namaQwathi. Ndithetha nje sezifikile
ezindlebeni zam ezokuba sezisemnyango zonke ezo nkosi.
MAQOMA: Ndiyabulela Tshezi. Ndibamba ngazibini nakuni madoda. Kuyabonakala
ukuba umkhwe ubekhuselwe ngamadoda enyaniso namakroti enene.
Ngxatsho! Mandiphinde ndithi ngxatsho Dlomo nakuwe Qwathi. Mzima,
lungisani abembi ngoku, niyalazi isiko labaThembu. Qhubani ngalo ke.
Ndiza kucela ke ngeli xesha abembi bombayo kukhululwe uMngxongo
lowa kulaa mthi khe simncine, hleze kuthi kanti ayanyakazela amawala-
wala apha phakathi kwenu. (uMzima ukhetha oonyana bamaphakathi
ukuba bembe ngeli xa uDlomo neqela elithile besiza kukhulula
uMngxongo naloo mbinana yamadoda achaphazelekayo)
15.9 Xela okuveliswa yintetho kaMaqoma esekuqaleni ngokwesimo sentlalo. (1)
15.10 Sizathu sini esibangele ukuba uBawana abulawe? (1)
15.11 Sityhila ntoni isenzo sokuncinwa kukaMngxongo nguMaqoma namaphakathi
akhe? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2015
NSC
15.12 Babunjani ubudlelwane phakathi kobukumkani bukaNgqika nombuso
wamaNgesi? Zathuza. (2)
15.13 Ingaba liyinene uluvo oluthi uSomerset yingcuka eyambethe ufele lwegusha
ngokwasencwadini? Xhasa impendulo yakho. (2)
15.14 Ungantoni umxholo wale ncwadi? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2015 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum