Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202515 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2025, 15 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Eastern Cape Mock Exam 2025

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 SEPTEMBA 2025 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) IMIYALELO YOKUMAKISHA Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni, ingakumbi kwiCANDELO B. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-13 nele-14 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO. 2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. 3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO. ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-15 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi. Isincoko esibalisayo: • Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. • Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. • Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: • Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. • Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Isincoko esixoxayo: • Umviwa uthatha icala ngomba othile. • Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. • Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5 Isincoko esivelela amacala omabini: • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) UMBUZO 1 1.1 Ndisothuka nanamhlanje oku ndisakulucinga olo suku Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangiswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo,isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingaba libali lemini/lesiganeko/lemeko engobumnandi bolo suku. • Angabalisa /achaze/ uhlobo lwesiganeko esenzekayo nesenza othuke akulicinga olo suku. • Angabalisa ngefuthe elathi layenza empilweni yakhe. • Angabhala neziphumo zobo bumnandi. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Amava endinawo angabutshintsha ubomi bomnye umntu Isincoko singabalisa /chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lamava emini enye okanye iimini ezahlukeneyo/lesiganeko/leziganeko/ lemeko/ leemeko/ ezamehlelayo. • Umviwa angachaza zintoni ezabehlelayo nathi akuzicinga abone ukuba zingamnceda omnye umntu angabi sangena engxakini • Amava omviwa angenza ubomi bomntu butshintshe/buphumelele bube kwelinye inqanaba. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo/ isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7 1.3 Ukungazithembi kuyayibulala impumelelo yekamva lakho Isincoko singabalisa/chaza/camngca singaxoxela icala elinye/singaxoxela amacala omabini/. Isincoko masicwangiswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye okanye iimini ezahlukeneyo/lesiganeko/leziganeko/ lemeko/ leemeko eziveza ifuthe elibi lokungazithembi nelithi lichaphazele impumelelo yamntu. • Bangachaza baveze izenzo ezibonakalisa ukungazithembi kunefuthe kwimpumelelo yabo. • Bangeza neengcebiso ngendlela yokulwa ukungazithembi okuye kuchaphazele impumelelo yabo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Isiqhelo siyayoyisa ingqondo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko ebonisa umntu esenza izinto ngokwesiqhelo kanti isiphumo ayizukuba sesi ebesilindele/aqhele ukusifumana. • Angabhala ebonisa ukuba umntu akasoloko ephumelela ngendlela ebeyilindele/kwenzeke ngendlela aqhele ukwenza ngayo. • Angaveza okanye axele izinto ezenziwa ngumntu/ngabantu ngokuqhela kanti zingabi naso isiphumo adla ngokusifumana. • Angalumkisa abantu ngobungozi bokwenza izinto ngesiqhelo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi luhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) 1.5 Ukulunga nokungalungi kwetekhnoloji kubomi bethu Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela icala elinye/xoxela amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo efihlakeleyo/yentsusa/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engendima edlalwa yintlonipho kwimpumelelo yabafundi. • Bangabalisa/baveze iimbono zabo ngabafundi abahloniphayo kunye nempumelelo yabo. • Bangaveza uncedo olwenziwa yintlonipho kwimpumelelo yabafundi • Bangakhuthaza okanye bacebise ngokubaluleka kwentlonipho kubafundi ukuze baphumelele. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sesivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Ingomso lomntu alixhomekekanga kunamhlanje wakhe Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela icala elinye/xoxela amacala amabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efuhlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Umviwa angabhala ngamava akhe ngendlela aphila ngayo ngoku neminqweno yengomso lakhe. • Ungangeemeko zabantu eziveza ubomi babo buqale ngentlupheko/ ngentsokolo baze babutshintshe bube ngcono/bube bubomi obungcono. • Bangalumkisa babonise obu bomi ubuphilayo bungcono namhlanje bungaphela buyenye into ngomso. • Bangabhala ngesimilo esibi somntu kodwa atshintshe kweso simo enze izinto ezilungileyo eziluncedo kuluntu. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane esihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/sichaze/sicamngce/xoxele icala elinye/sixoxele amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/leemini/isiganeko/iziganeko eliphuhlisa impumelelo yokwenza izinto ngexesha/ubungozi bokungenzi izinto ngexesha. • Umviwa angakhuthaza abonise ukubaluleka kokusebenzisa ixesha ngokukuko. • Angabonakalisa ubungozi bokusebenzisa ixesha ngokungafanelekanga. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/sichaze/sicamngce/xoxele icala elinye/sixoxele amacala omabini. Isincoko masicwangciswe ngokokuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Angabhala ngokulondolozwa kwemali • Angabhala ngobuhle nobungozi bokugcina imali. • Usenokuveza indlela emncede ngayo into yokugcina akhulise imali. • Angaveza izinto ezinokwenziwa ukukhulisa imali. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA YOBUHLOBO Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] • Idilesi inye ibhalwa ngendlela eyamkelekileyo, iqalwe kwisiqingatha sephepha, ime, ingaxwesi. Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo mawubhalwe ngasezantsi kwedilesi. (12 Septemba 2024) • Emva kwedilesi makulandele isibuliso (umz. Linda endimthandayo) • Mayahlulwe imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo. • Umxholo ungokuvelana nomhlobo ngentlungu ethe yamehlela. • Kwisiphelo seleta yobuhlobo kubhalwe: Umhlobo wakho kunye negama elingenafani. • Izingxi azibhalwa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista engekho sesikweni nefanele umhlobo. • Ulwimi olungandilisekanga. [25] 2.2 I-OBHITSHUWARI Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] • Mayibhalwe kumntu wesithathu hayi kumntu wokuqala (NDI). Injongo kukukhumbula lowo ungasekhoyo. Umhlathi woku-1 • Mawube namagama omfi, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo, umnombo (abazali), umhla wokusweleka indawo abhubhele kuyo (unobangela wokubhubha ungafakwa). Isaziso ngobhubhileyo. Umhlathi-2 • Imfundo yakhe kumabanga asezantsi kunye naphakamileyo. • Amava akhe ngokomsebenzi, (umqeqeshi wezemidlalo) • Igalelo lakhe ekuhlaleni, izinto ebekholelwa kuzo, ebezibalule ngazo nezinto aya kukhunjulwa ngazo. Umhlathi we-3 • Amabalana ngaye. Iinkumbulo anazo amalungu, osapho, izihlobo nezalamane zakhe ngaye. Amazwi okukhapha lo ungasekhoyo. • Kufuneka konke oku kuzobe umfanekiso ocace gca ngaye, ukuba ebengumntu onjani. (Yuloji) Umhlathi we-4 • Amazwi ovelwano kusapho nezalamane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11 Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista mazibe sesikweni. • Ulwimi malube lolusesikweni lusulungeke. [25] 2.3 ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] ISIVI • Mayibhalwe kwiphepha elitsha. • Mayithi ngqo ingajikelezi ibe semxholweni. • Mayiqulathe izinto ezinokubangela umqeshi athabatheke. • Iinkcukacha zalowo ucela umsebenzi mazivele. • Iziqinisekiso zemfundo anazo mazihlengahlengiswe ngokweminyaka mpumelelo nangokwamava anawo ahambelana nesithuba eso somsebenzi. • Mayinike iinkcukacha zabantu abanokungqinisisa/abanonika ulwazi ngalowo ucela umsebenzi. Ileta eyikhaphayo • Ibhalwa ngokweleta esesikweni. • Ayinabude buqingqiweyo kodwa iziqulatho zayo eziphambili kukuvakalisa ubukho besivi eneenkcukacha ezifunekayo. • Umbhali angazithengisa kule leta. Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi, ithoni, irejista mayibe sesikweni. [25] 2.4 INGXOXO YABABINI Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] • Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo: indawo, ixesha, izithethi nomba okuxoxwa ngawo. • Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo. • Izithethi zibhalwe ngasekhohlo ephepheni zilandelwe yikholoni. • Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi. • Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli umzekelo: ingcaciso ebonisa intshukumo, imvakalelo neemeko abakuzo aba bathethayo umzekelo: ehleka. • Umxholo mawube ngempahla zexabiso namalungiselelo lwabafundi bebanga leshumi letheko lokuthi ndlelantle. • Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekiseke injongo yengxoxo. • Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela ukuba ngabantu abaqheleneyo nabasondeleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko. Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi, ithoni nerejista engekho sesikweni. • Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/ eladlulayo xa kubhekiswa kwisiganeko esithile. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) 2.5 IRIVYU Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] • Mayibe ngenkqubo yezemfundo zezifundo zebanga le-12 ayibukele kumabonakude. • Iveze iimpawu zayo eziphambili. • Mayivakalise izimvo neemvakalelo zombhali werivyu ngendawo eqhubeka kuyo. • Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle kuvezwe ngendlela ehloniphayo nenika isidima. • Mayitsale umdla kulowo uyifundayo. • Umbhali makabalule izinto ezinika umtsalane kwezi kqubo azibukela kumabonakude. • Kwisiphelo makuvele umyalezo okanye imfundiso efumaneka kwezi nkqubo zikamabonakude zemfundo. Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malube sesikweni. • Ithoni nerejista mayibe sesikweni. [25] 2.6 INQAKU LEMAGAZINI Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15] • Mayibe nesihloko esifutshane sitsale umdla wabantu. • Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku. • Amagama alowo ubhale inqaku mawavele ezantsi kwesihloko. • Kubalulekile ukubhala okuyinyani hayi uluvo. • Kulindeleke umntu akhankanye igama ozuze kulo ulwazi, ukuba ngumntu akhankanywe xa kuphuhliswa umxholo wenqaku. • Umxholo mawucebise ulutsha ngeendlela zokuzigcina lusempilweni. Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi malube lolusulungekileyo nolundilisekileyo kuba yenzelwa abangasondelanga kulowo uyinikezelayo. • Ithoni, irejista nesimbo sokubhala masibe sesifanelekilayo sihambelane nenqaku elo libhalwayo. • Inqaku malibe kumntu wesithathu. [25] AMANQAKU ECANDELO B (25 x 2): 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13 QAPHELA: o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO - Impendulo igqwesile/ - Impendulo ixongxwe - Impendulo iyanelisa. - Impendulo - Impendulo ayihambelani Inqwanqwa eliphakamileyo inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. - Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. (Impendulo nezimvo) koko bekulindelekile. - Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. - Izimvo ziyabhidisa Uyondelelwaniso - Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokuse-mxholweni. - Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga lwezimvo ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. - Azicacanga kwaye kwaye ngokucwangcisa. - Impendulo - Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, - Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. Ukuqonda injongo, elungelelaniswe kakuhle kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso - Azilungelelaniswanga abantu ekujoliswe ngokugqwesileyo iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani kubo kunye nesimo enothungelwano (inonamathelwano) lweengcamango. sentlalo. (enonamathelwano) kuquka intshayelelo, isiqu ukuquka intshayelelo, isiqu, ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo. 30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 - Impendulo egqwesileyo - Impendulo ixongxwe - Impendulo eyanelisayo - Ubukhulu becala - Akukho linge kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko. Inqwanqwa elingezantsi kuzo ukuba neempawu - Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani - Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza - Ilungelelaniswe kakuhle - Izimvo ziyanamathelana - Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ngokwanelisayo kwaye ukungahlangani - Ayingqamananga - Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ziyaqinisekisa. nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu - Kukho ulungelelaniso - Phantse bungabikho kwaye inobubhu- - Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo.. olufumanekayo ubungqina tyubhutyu. ngobugcisa nothungelwano bolungelelwaniso zinothungelwano kwintshayelelo, isiqu nothungelwano. (zinonamathelwano) nesiphelo. kuquka intshayelelo, isiqu kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025) ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ulwimi alunantsingiselo. NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama - Ithoni, irejista, isimbo Inqwanqwa eliphakamileyo Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, zifaneleke kakhulu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama isigama esifanelenenenjongo/nesimo kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela sentlalo. ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu Uchongo magama. sentlalo. sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo Ukusetyenziswa kolwimi - Ulwimi lusetyenziswe - Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo - Ulwimi lusetyenziswa sentlalo. nemigaqo, ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela ebuthathaka. - Ukusetyenziswa Iimpawu zokubhala, igrama, upelo. luyachukumisa ngokufanelekile - Ithoni nochongo - Ithoni ifanelekile. kwisigama ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo - Izixhobo zolwimi magama kunqongophele 15 AMANQAKU - Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. azifanelekanga. zisetyenzisiwe ngokubaxekileyo de nenobuciko. - Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa - Isigama ungakwazi ukuqonda - Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. sinqongophele okubhaliweyo. segrama nopelo. - Sixongxwe kakuhle kakhulu. - Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu. obukhulu. 13 10 7 4 - Ulwimi lugqwesile kwaye - Ulwimi luyakuthimba - Ukusetyenziswa kolwimi - Ukusetyenziswa kolwimi kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga. Inqwanq zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho - Kuncinci okanye wa ubuciko ngokufanelekileyo. - Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho ukohluka- elingeza - Akukho nasinye isiphene ichanekile. naphaya. hlukana kwezivakalisi. ntsi segrama nopelo. - Zimbalwa iziphene - Ubukhulu becala ithoni - Isigama - Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa sinqongophele - Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo ngokugqithisileyo. zolwimi lunqongophele. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi lwesincoko - Isihloko sikhuliswe - Iinkcukacha zakhiwe - Ukuphuhliswa - Kukho amanqaku - Amanqaku asemxholweni Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho. nokubunjwa kwezivakalisi. - Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. - Izivakalisi nemihlathi - Ulwakhiwo lwezivakalisi - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Ziyathungelana. - Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi 5 AMANQAKU ngokugqwesileyo. - Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. - Isincoko lunobubhutyu-bhutyu. nemihlathi kuyahambelana, - Isincoko sisesemxholweni - Isincoko siphume kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. iziphene. AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15 ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO - Impendulo igqwesile ngaphezu - Impendulo esemagqabini - Impendulo - Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI koko bekulindelekile ebonisa ulwazi olululo eyanelisayo ebonisa malunga nolwazi ukunqongophala - Izimvo eziqiqisisiweyo ngeempawu zodidi ulwazi ngeempawu lweempawu zolu didi kolwazi ngeempawu -Impendulo nezimvo. nezivuthiweyo. lomhlathi. zodidi lomhlathi. lwetekisi. zodidi lomhlathi. -Ulungelelwaniso lwezimvo - Ulwazi olunzulu - Ubhalo lusemxholweni. - Ayikho semxholweni - Kukho ukungqamana - Intsingiselo ilahlekile nokucwangcisa. ngeempawu zohlobo - Ukuthungelana komxholo ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho -Injongo, abantu ekujoliswe lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe - Kukho ukuphambuka okusemxholweni semxholweni kubo, iimpawu/ imigaqo - Ubhalo lusemxholweni kakuhle kakhulu kwaye okungephi emxholweni. kodwa ukuphambuka kwaphela. nesimo sentlalo. ncakasana. neenkcukacha zixhasa - Ubukhulu becala kubhalo. - Ayithungelani - Ukuthungelana komxholo isihloko. uyathungelana - Akusoloko kukho kumxholo nezimvo. nezimvo. - Ifomathi efanelekileyo umxholo nezimvo. uthungelwano - Zimbalwa kakhulu - Icaciswe nzulu kwaye zonke eneziphene ezingephi. - Ezinye iinkcukacha phakathi komxholo iinkcukacha iinkcukacha ziyasixhasa ziyasixhasa isihloko. nezimvo. ezixhasa isihloko. isihloko. - Ubukhulu becala - Zimbalwa iinkcukacha -Ayisetyenziswanga 15 AMANQAKU - Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile ezixhasa isihloko. imigaqo eyimfuneko ichanekile. kodwa kukho - Imigaqo eyimfuneko yefomathi. iziphene ezingephi. yefomathi isetyenziswe ngokungacacanga. - Imigaqo engundoqo yefomathi yetekisi ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/imeko, ekujoliswe kubo nakwesimo ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe - Ubukhulu becala ulwimi - Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye - Izele ziziphene yaye Ukusetyenziswa kolwimi ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa. nemigaqo yalo. lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. - Isigama esaneleyo. - Ukusetyenziswa - Isigama Uchongo magama. - Akukho ziphene konke konke. - Isigama sichaneke kakuhle. - Iziphene aziyichaphazeli kolwimi asihambelani Iimpawu zokubhala - Ubukhulu becala intsingiselo. ngokungachanekanga nenjongo. nopelo. akukho ziphene. kubangela iziphene - Intsingiselo ezibaxekileyo. ichaphazeleke - Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa. 10 AMANQAKU AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all