NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2025
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.
Skip to contentAll 2025 papers 





View all
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)



isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2025, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2025
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 864.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting100 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting100 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
IMIYALELO YOKUMAKISHA
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo,
eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola:
• Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
• Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni, ingakumbi kwiCANDELO B.
• Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
• Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
• Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
• Ukubunjwa kwezivakalisi.
• Ukubhalwa kwemihlathi.
• Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-13
nele-14 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.
2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
le-15 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
• Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
• Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
• Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
• Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
• Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela
asitolika ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala
nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo,
esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.
Isincoko esibalisayo:
• Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
• Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
• Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
• Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
• Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5
Isincoko esivelela amacala omabini:
• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
UMBUZO 1
1.1 Ndisothuka nanamhlanje oku ndisakulucinga olo suku
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangiswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo,isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingaba libali lemini/lesiganeko/lemeko engobumnandi bolo suku.
• Angabalisa /achaze/ uhlobo lwesiganeko esenzekayo nesenza othuke
akulicinga olo suku.
• Angabalisa ngefuthe elathi layenza empilweni yakhe.
• Angabhala neziphumo zobo bumnandi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.2 Amava endinawo angabutshintsha ubomi bomnye umntu
Isincoko singabalisa /chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lamava emini enye okanye iimini
ezahlukeneyo/lesiganeko/leziganeko/ lemeko/ leemeko/ ezamehlelayo.
• Umviwa angachaza zintoni ezabehlelayo nathi akuzicinga abone ukuba
zingamnceda omnye umntu angabi sangena engxakini
• Amava omviwa angenza ubomi bomntu butshintshe/buphumelele bube
kwelinye inqanaba.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo/ isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7
1.3 Ukungazithembi kuyayibulala impumelelo yekamva lakho
Isincoko singabalisa/chaza/camngca singaxoxela icala elinye/singaxoxela
amacala omabini/.
Isincoko masicwangiswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu, nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye okanye iimini ezahlukeneyo/lesiganeko/leziganeko/
lemeko/ leemeko eziveza ifuthe elibi lokungazithembi nelithi lichaphazele
impumelelo yamntu.
• Bangachaza baveze izenzo ezibonakalisa ukungazithembi kunefuthe
kwimpumelelo yabo.
• Bangeza neengcebiso ngendlela yokulwa ukungazithembi okuye
kuchaphazele impumelelo yabo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.4 Isiqhelo siyayoyisa ingqondo
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko ebonisa umntu esenza izinto
ngokwesiqhelo kanti isiphumo ayizukuba sesi ebesilindele/aqhele
ukusifumana.
• Angabhala ebonisa ukuba umntu akasoloko ephumelela ngendlela
ebeyilindele/kwenzeke ngendlela aqhele ukwenza ngayo.
• Angaveza okanye axele izinto ezenziwa ngumntu/ngabantu ngokuqhela
kanti zingabi naso isiphumo adla ngokusifumana.
• Angalumkisa abantu ngobungozi bokwenza izinto ngesiqhelo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi luhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
1.5 Ukulunga nokungalungi kwetekhnoloji kubomi bethu
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela icala elinye/xoxela amacala
omabini.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo efihlakeleyo/yentsusa/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engendima edlalwa yintlonipho
kwimpumelelo yabafundi.
• Bangabalisa/baveze iimbono zabo ngabafundi abahloniphayo kunye
nempumelelo yabo.
• Bangaveza uncedo olwenziwa yintlonipho kwimpumelelo yabafundi
• Bangakhuthaza okanye bacebise ngokubaluleka kwentlonipho
kubafundi ukuze baphumelele.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sesivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.6 Ingomso lomntu alixhomekekanga kunamhlanje wakhe
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela icala elinye/xoxela amacala
amabini.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efuhlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Umviwa angabhala ngamava akhe ngendlela aphila ngayo ngoku
neminqweno yengomso lakhe.
• Ungangeemeko zabantu eziveza ubomi babo buqale ngentlupheko/
ngentsokolo baze babutshintshe bube ngcono/bube bubomi
obungcono.
• Bangalumkisa babonise obu bomi ubuphilayo bungcono namhlanje
bungaphela buyenye into ngomso.
• Bangabhala ngesimilo esibi somntu kodwa atshintshe kweso simo enze
izinto ezilungileyo eziluncedo kuluntu.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane esihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/sichaze/sicamngce/xoxele icala elinye/sixoxele
amacala omabini.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo
yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/leemini/isiganeko/iziganeko eliphuhlisa impumelelo
yokwenza izinto ngexesha/ubungozi bokungenzi izinto ngexesha.
• Umviwa angakhuthaza abonise ukubaluleka kokusebenzisa ixesha
ngokukuko.
• Angabonakalisa ubungozi bokusebenzisa ixesha ngokungafanelekanga.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/sichaze/sicamngce/xoxele icala elinye/sixoxele
amacala omabini.
Isincoko masicwangciswe ngokokuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo
yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Angabhala ngokulondolozwa kwemali
• Angabhala ngobuhle nobungozi bokugcina imali.
• Usenokuveza indlela emncede ngayo into yokugcina akhulise imali.
• Angaveza izinto ezinokwenziwa ukukhulisa imali.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkeleka.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala,uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude
bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku
kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane
nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
• Idilesi inye ibhalwa ngendlela eyamkelekileyo, iqalwe kwisiqingatha
sephepha, ime, ingaxwesi. Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo
mawubhalwe ngasezantsi kwedilesi. (12 Septemba 2024)
• Emva kwedilesi makulandele isibuliso (umz. Linda endimthandayo)
• Mayahlulwe imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
• Umxholo ungokuvelana nomhlobo ngentlungu ethe yamehlela.
• Kwisiphelo seleta yobuhlobo kubhalwe: Umhlobo wakho kunye negama
elingenafani.
• Izingxi azibhalwa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista engekho sesikweni nefanele umhlobo.
• Ulwimi olungandilisekanga. [25]
2.2 I-OBHITSHUWARI
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
• Mayibhalwe kumntu wesithathu hayi kumntu wokuqala (NDI). Injongo
kukukhumbula lowo ungasekhoyo.
Umhlathi woku-1
• Mawube namagama omfi, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo,
umnombo (abazali), umhla wokusweleka indawo abhubhele kuyo
(unobangela wokubhubha ungafakwa). Isaziso ngobhubhileyo.
Umhlathi-2
• Imfundo yakhe kumabanga asezantsi kunye naphakamileyo.
• Amava akhe ngokomsebenzi, (umqeqeshi wezemidlalo)
• Igalelo lakhe ekuhlaleni, izinto ebekholelwa kuzo, ebezibalule ngazo nezinto
aya kukhunjulwa ngazo.
Umhlathi we-3
• Amabalana ngaye. Iinkumbulo anazo amalungu, osapho, izihlobo
nezalamane zakhe ngaye. Amazwi okukhapha lo ungasekhoyo.
• Kufuneka konke oku kuzobe umfanekiso ocace gca ngaye, ukuba
ebengumntu onjani. (Yuloji)
Umhlathi we-4
• Amazwi ovelwano kusapho nezalamane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista mazibe sesikweni.
• Ulwimi malube lolusesikweni lusulungeke. [25]
2.3 ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
ISIVI
• Mayibhalwe kwiphepha elitsha.
• Mayithi ngqo ingajikelezi ibe semxholweni.
• Mayiqulathe izinto ezinokubangela umqeshi athabatheke.
• Iinkcukacha zalowo ucela umsebenzi mazivele.
• Iziqinisekiso zemfundo anazo mazihlengahlengiswe ngokweminyaka
mpumelelo nangokwamava anawo ahambelana nesithuba eso
somsebenzi.
• Mayinike iinkcukacha zabantu abanokungqinisisa/abanonika ulwazi
ngalowo ucela umsebenzi.
Ileta eyikhaphayo
• Ibhalwa ngokweleta esesikweni.
• Ayinabude buqingqiweyo kodwa iziqulatho zayo eziphambili kukuvakalisa
ubukho besivi eneenkcukacha ezifunekayo.
• Umbhali angazithengisa kule leta.
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi, ithoni, irejista mayibe sesikweni. [25]
2.4 INGXOXO YABABINI
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
• Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo:
indawo, ixesha, izithethi nomba okuxoxwa ngawo.
• Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle
kweempawu zocaphulo.
• Izithethi zibhalwe ngasekhohlo ephepheni zilandelwe yikholoni.
• Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
• Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli umzekelo: ingcaciso ebonisa
intshukumo, imvakalelo neemeko abakuzo aba bathethayo umzekelo:
ehleka.
• Umxholo mawube ngempahla zexabiso namalungiselelo
lwabafundi bebanga leshumi letheko lokuthi ndlelantle.
• Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekiseke injongo
yengxoxo.
• Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela ukuba ngabantu
abaqheleneyo nabasondeleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko.
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi, ithoni nerejista engekho sesikweni.
• Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/
eladlulayo xa kubhekiswa kwisiganeko esithile. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
2.5 IRIVYU
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
• Mayibe ngenkqubo yezemfundo zezifundo zebanga le-12 ayibukele
kumabonakude.
• Iveze iimpawu zayo eziphambili.
• Mayivakalise izimvo neemvakalelo zombhali werivyu ngendawo
eqhubeka kuyo.
• Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle kuvezwe ngendlela
ehloniphayo nenika isidima.
• Mayitsale umdla kulowo uyifundayo.
• Umbhali makabalule izinto ezinika umtsalane kwezi kqubo azibukela
kumabonakude.
• Kwisiphelo makuvele umyalezo okanye imfundiso efumaneka kwezi
nkqubo zikamabonakude zemfundo.
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi malube sesikweni.
• Ithoni nerejista mayibe sesikweni. [25]
2.6 INQAKU LEMAGAZINI
Umxholo, ucwangciso nefomathi: [15]
• Mayibe nesihloko esifutshane sitsale umdla wabantu.
• Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku.
• Amagama alowo ubhale inqaku mawavele ezantsi kwesihloko.
• Kubalulekile ukubhala okuyinyani hayi uluvo.
• Kulindeleke umntu akhankanye igama ozuze kulo ulwazi, ukuba
ngumntu akhankanywe xa kuphuhliswa umxholo wenqaku.
• Umxholo mawucebise ulutsha ngeendlela zokuzigcina lusempilweni.
Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi malube lolusulungekileyo nolundilisekileyo kuba yenzelwa
abangasondelanga kulowo uyinikezelayo.
• Ithoni, irejista nesimbo sokubhala masibe sesifanelekilayo sihambelane
nenqaku elo libhalwayo.
• Inqaku malibe kumntu wesithathu. [25]
AMANQAKU ECANDELO B (25 x 2): 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13
QAPHELA:
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO - Impendulo igqwesile/ - Impendulo ixongxwe - Impendulo iyanelisa. - Impendulo - Impendulo ayihambelani
Inqwanqwa eliphakamileyo
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. - Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
(Impendulo nezimvo) koko bekulindelekile. - Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. - Izimvo ziyabhidisa
Uyondelelwaniso - Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokuse-mxholweni. - Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga
lwezimvo ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. - Azicacanga kwaye kwaye
ngokucwangcisa.
- Impendulo - Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, - Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
Ukuqonda injongo, elungelelaniswe kakuhle kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso - Azilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe ngokugqwesileyo iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani
kubo kunye nesimo enothungelwano (inonamathelwano) lweengcamango.
sentlalo. (enonamathelwano) kuquka intshayelelo, isiqu
ukuquka intshayelelo, isiqu, ukuqukumbela/nesiphelo.
ukuqukumbela/nesiphelo.
30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
- Impendulo egqwesileyo - Impendulo ixongxwe - Impendulo eyanelisayo - Ubukhulu becala - Akukho linge
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
kuzo ukuba neempawu - Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani - Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza - Ilungelelaniswe kakuhle - Izimvo ziyanamathelana - Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ngokwanelisayo kwaye ukungahlangani - Ayingqamananga
- Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ziyaqinisekisa. nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu - Kukho ulungelelaniso - Phantse bungabikho kwaye inobubhu-
- Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo.. olufumanekayo ubungqina tyubhutyu.
ngobugcisa nothungelwano bolungelelwaniso
zinothungelwano kwintshayelelo, isiqu nothungelwano.
(zinonamathelwano) nesiphelo.
kuquka intshayelelo, isiqu
kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2025)
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama - Ithoni, irejista, isimbo
Inqwanqwa eliphakamileyo
Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, zifaneleke kakhulu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
isigama esifanelenenenjongo/nesimo kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
sentlalo. ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
Uchongo magama. sentlalo. sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
Ukusetyenziswa kolwimi - Ulwimi lusetyenziswe - Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo - Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
nemigaqo, ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela ebuthathaka. - Ukusetyenziswa
Iimpawu zokubhala, igrama, upelo. luyachukumisa ngokufanelekile - Ithoni nochongo
- Ithoni ifanelekile. kwisigama
ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo - Izixhobo zolwimi magama kunqongophele
15 AMANQAKU - Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. azifanelekanga.
zisetyenzisiwe ngokubaxekileyo de
nenobuciko. - Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa - Isigama ungakwazi ukuqonda
- Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. sinqongophele okubhaliweyo.
segrama nopelo. - Sixongxwe kakuhle kakhulu.
- Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu.
obukhulu.
13 10 7 4
- Ulwimi lugqwesile kwaye - Ulwimi luyakuthimba - Ukusetyenziswa kolwimi - Ukusetyenziswa kolwimi
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga.
Inqwanq zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho - Kuncinci okanye
wa ubuciko ngokufanelekileyo. - Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho ukohluka-
elingeza - Akukho nasinye isiphene ichanekile. naphaya. hlukana kwezivakalisi.
ntsi segrama nopelo. - Zimbalwa iziphene - Ubukhulu becala ithoni - Isigama
- Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa sinqongophele
- Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo ngokugqithisileyo.
zolwimi lunqongophele.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi lwesincoko - Isihloko sikhuliswe - Iinkcukacha zakhiwe - Ukuphuhliswa - Kukho amanqaku - Amanqaku asemxholweni
Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho.
nokubunjwa kwezivakalisi. - Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. - Izivakalisi nemihlathi - Ulwakhiwo lwezivakalisi
- Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Ziyathungelana. - Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
5 AMANQAKU ngokugqwesileyo. - Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. - Isincoko lunobubhutyu-bhutyu.
nemihlathi kuyahambelana, - Isincoko sisesemxholweni - Isincoko siphume
kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
iziphene.
AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2025) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO - Impendulo igqwesile ngaphezu - Impendulo esemagqabini - Impendulo - Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI koko bekulindelekile ebonisa ulwazi olululo eyanelisayo ebonisa malunga nolwazi ukunqongophala
- Izimvo eziqiqisisiweyo ngeempawu zodidi ulwazi ngeempawu lweempawu zolu didi kolwazi ngeempawu
-Impendulo nezimvo. nezivuthiweyo. lomhlathi. zodidi lomhlathi. lwetekisi. zodidi lomhlathi.
-Ulungelelwaniso lwezimvo - Ulwazi olunzulu - Ubhalo lusemxholweni. - Ayikho semxholweni - Kukho ukungqamana - Intsingiselo ilahlekile
nokucwangcisa. ngeempawu zohlobo - Ukuthungelana komxholo ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho
-Injongo, abantu ekujoliswe lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe - Kukho ukuphambuka okusemxholweni semxholweni
kubo, iimpawu/ imigaqo - Ubhalo lusemxholweni kakuhle kakhulu kwaye okungephi emxholweni. kodwa ukuphambuka kwaphela.
nesimo sentlalo. ncakasana. neenkcukacha zixhasa - Ubukhulu becala kubhalo. - Ayithungelani
- Ukuthungelana komxholo isihloko. uyathungelana - Akusoloko kukho kumxholo nezimvo.
nezimvo. - Ifomathi efanelekileyo umxholo nezimvo. uthungelwano - Zimbalwa kakhulu
- Icaciswe nzulu kwaye zonke eneziphene ezingephi. - Ezinye iinkcukacha phakathi komxholo iinkcukacha
iinkcukacha ziyasixhasa ziyasixhasa isihloko. nezimvo. ezixhasa isihloko.
isihloko. - Ubukhulu becala - Zimbalwa iinkcukacha -Ayisetyenziswanga
15 AMANQAKU - Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile ezixhasa isihloko. imigaqo eyimfuneko
ichanekile. kodwa kukho - Imigaqo eyimfuneko yefomathi.
iziphene ezingephi. yefomathi isetyenziswe
ngokungacacanga.
- Imigaqo engundoqo
yefomathi yetekisi
ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/imeko, ekujoliswe kubo nakwesimo ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo
abantu ekujoliswe kubo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo.
nesimo sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe - Ubukhulu becala ulwimi - Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye - Izele ziziphene yaye
Ukusetyenziswa kolwimi ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa.
nemigaqo yalo. lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. - Isigama esaneleyo. - Ukusetyenziswa - Isigama
Uchongo magama. - Akukho ziphene konke konke. - Isigama sichaneke kakuhle. - Iziphene aziyichaphazeli kolwimi asihambelani
Iimpawu zokubhala - Ubukhulu becala intsingiselo. ngokungachanekanga nenjongo.
nopelo. akukho ziphene. kubangela iziphene - Intsingiselo
ezibaxekileyo. ichaphazeleke
- Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa.
10 AMANQAKU
AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Amended SC June Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2014 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper