Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2024
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
AMANQAKU: 80
IXESHA: 2½ liyure
Olu viwo lunamaphepha angama-30.
Hosted by www.ecexams.co.za.
Skip to contentAll 2024 papers 
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)




View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 30 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024 · isixhosa. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- Eastern Cape Prelim Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 1.0 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
Eastern Cape Prelim Exam 2024
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo kulo
nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B, NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Ngumbuzo onyanzelekileyo
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KWICANDELO B (INOVELI/UNCWADI LWEMVELI)
NECANDELO C (IDRAMA).
• Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
• Phendula UMBUZO OSISINCOKO omNYE kunye NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C. Sebenzisa
itshekhlisiti ukwenza oku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
6. UBUDE BEEMPENDULO
• Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama
ali-190–240.
• Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
• Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO ngaliNYE ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Amanqaku Umbuzo omde 10 6
2. Mhela mfondini Umbuzo omfutshane 10 7
3. Ingqina ezingela imiphefumlo Umbuzo omfutshane 10 8
4. Isiqithi seentini Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
5. Tywala Ungumlahlekisi Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo omNYE OSISINCOKO nombuzo omNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
INOMBOLO
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU
YEPHEPHA
6. Inkawu idliw’ilila Umbuzo osisincoko
soncwadi 25 11
7. Inkawu idliw’ilila Umbuzo omfutshane 25 12
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko
soncwadi 25 14
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 14
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko
soncwadi 25 17
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 17
12. Ubuncwane boncwadi Umbuzo osisincoko
Lwemveli soncwadi 25 20
13. Ubuncwane boncwadi Umbuzo omfutshane
Lwemveli 25 20
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo omNYE.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko soncwadi 25 23
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 24
16. Indlal’Inamanyala Umbuzo osisincoko soncwadi 25 27
17. Indlal’Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 27
QAPHELA: KUMACANDELO B no C, qiniseka ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo emiBINI ezizincoko okanye imibuzo emiBINI
emifutshane.
ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
Sebenzisa le tshekhlisti ukuqinisekisa ukuba ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A ISihobe (ISihobe
1–4 2
esifundisiweyo)
KUNYE
ISihobe
(ISihobe esingafundiswanga) 5 1
B INoveli OKANYE Noncwadi
Lwemveli
6–13 1
(Umbuzo osisincoko soncwadi
OKANYE omfutshane)
C IDrama (Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE 14–17 1
omfutshane)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B NGOMBANE
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo
okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qiniseka ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
AMANQAKU – ZS QANGULE
1 Ulwazi lufukame ubudenge,
2 Ubudenge yitrone yobulumko.
3 Inyembezi ngumthombo wenkathalo,
4 Inkathalo ihlanjwa ziinyembezi.
5 Intiyo iphuphuma luthando,
6 Uthando liyeza lentiyo.
7 Ukhula lutshaba lwesivuno,
8 Isivuno sondliwa lukhula.
9 Ukholo lulwandle lweenkolo,
10 Iinkolo sisifingo seentolo.
11 Impilo yambethe ukufa,
12 Ukufa yileli yobomi.
13 Ukuba oku uyakwamkela,
14 Ilizwe ngoko lokwamkela.
Phicotha okuqulathwe sisigama esiphawulwe ngqindilili ukutyhila umxholo walo
mbongo. Impendulo yombuzo ngamagama ali-190–240. [10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo esekwe kuwo.
MHELA MFONDINI – GV MONA
1 Mhela mfondini,
2 Ndiphuthum’elam’ikhohlombe.
3 Ngokwesethu isithethe,
4 Inkwenkwe iyazihlanganisela.
5 Mhela mfondini,
6 Ndilande ezakowethu,
7 Kwelakowethu ukuzuma lityala.
8 Khawuthob’iqulo mfondini,
9 Zaphukil’ezam iintonga.
10 Mhela mfondini!
11 Naxa ndiphuza umhlaba,
12 Ndothi mhela kwakhona
13 Kuba ngeseth’isithethe,
14 Ewileyo ayibhuqwa.
15 Naxa ndigevezel’amadolo,
16 Ulwimi luyinkabankaba
17 Ndothi ndimele kanjaqo
18 Kuba le ndeko inemigaqo,
19 Mhela mfondini!
2.1 Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso. (2)
2.2 Tolika igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesi-7 ngokusemxholweni. (1)
2.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
Naxa ndiphuza umhlaba
A Ukusela amanzi anomhlaba
B Ukuncamisa umhlaba
C Ukuwa phantsi usoyisakala
D Ukubambelela phantsi (1)
2.4 Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo we-16. (2)
2.5 Thelekisa ezi zitanza zibini zalo mbongo, utyhile umahluko ngokomongo
wesitanza ngasinye. (2)
2.6 Nika injongo yombhali kulo mbongo. (2)
[10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.
INGQINA EZINGELA IMIPHEFUMLO – JJR JOLOBE
1 “Ulindel’ukuba ndinyuke kuwe na, ndlelandini,
2 Ndikubona nje ukuba ungumnqantsa?”
3 “Ikwayiloo ndlela eyahanjwa nayiNkosi,
4 Ngoko kufanelekile uyihambe.”
5 “Lo mnqamlezo unzim’ungab’uza kuthwalwa ndim na?”
6 Koda kube nini undihleli nzima?”
7 “Loo mnqamlez’owalindela kwaneNkosi yakho,
8 Usahleli ulindele wena lowo.”
9 “Iziphango nezaqhwithi zakufika futhi,
10 Ndothini na ukuba ndibe ndisahamba?”
11 “Elaa litha elakhanyisel’iNkosi yakho,
12 Khona ngoku ke liyakukhanyisela.”
3.1 Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso. (2)
3.2 Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo wesi-2. (1)
3.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
Ingqina ekuthethwa ngalo kulo mbongo lithetha.
A Ukuxhasa into ethethwa ngumntu
B Iqela labantu abayokuzingela
C Ukucacisa into kangangoko
D Umntu obizela abanye abantu enkonzweni (1)
3.4 Tolika umqolo wesi-3 ngokusemxholweni. (2)
3.5 Thelekisa istanza soku-1 nesesi-3, utyhile umahluko ngokomongo
wesitanza ngasinye. (2)
3.6 Nika injongo yombhali kulo mbongo. (2)
[10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.
ISIQITHI SEENTINI – T.N. MAKABANYE
1 Isiqithi esiQithini seeNtini!
2 Isiqithi esimid’ iphelel’ elwandle
3 Sisiqith’ esithen’ esingumsinandozele?
4 Sisiqith’ esithen’ esaziwa kangaka?
5 Nditsho nothathatha wezol’ uyasazi.
6 Lizothe kwabaNtsundu’ eMzantsi Afrika
7 Ndulo sadalwa ngenjong’ entle,
8 Njengendawo zonke saba likhaya,
9 Kwiintini zolwandle zaphumla khona.
10 Oonwele ziyephuyephu ziphetshethwa ngumoya
11 Beza neenjongo eziphuthileyo eKoloni.
12 EzaseNtshon’ izaphuselane zade zaphukaneka.
13 Zathi isiqithi silungel’ abaneqhenqe,
14 Balahlwe khona de bawohlozeke,
15 Mva kwalandelisw’ abalahlekwa ziingqondo.
16 Bazenzel’ indumanga yab’ esiqithini.
4.1 Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso. (2)
4.2 Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo wesi-5. (1)
4.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
Sisiqith’ esithen’esingumsinandozele? (Umqolo wesi-3)
A Sisiqithi esozelisa abantu
B Sisiqithi esikruqulayo
C Sisiqithi esiyokozelayo
D Sisiqithi esizolisayo (1)
4.4 Tolika umqolo we-10 ngokusemxholweni. (2)
4.5 Thelekisa istanza soku-1 nesesi-3, utyhile umahluko ngokomongo
wesitanza ngasinye. (2)
4.6 Nika injongo yombhali kulo mbongo. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.
TYWALA UNGUMLAHLEKISI – MV MABUSELA
1 Nyikinyi nyam’enempethu,
2 Sabhongo sezimba nediliya,
3 Tyathang’elingqingqisholo,
4 Mbopheleli woluntu, khula lengqondo.
5 Dyokhw’erhabaxa kaSathana, khaya lesihogo,
6 Yez’elintubulul’elinevumba likaKufa,
7 Nozala wezidumbu namangcwaba.
8 Khozo lesihum’elatyalwa ngumntu,
9 Suka kwazal’izihange neenkedama,
10 Kwabusadusadu kwalawul’intiyo-
11 Tywala wena ungumlahlekisi.
12 Ngub’erhabax’eyambathwa zizibhoxi,
13 Zizihange,oontswela-thando namaxoki.
14 Nozala weengxwelerha namatshijolo;
15 Ndlel’enguhol’esing’esihogweni.
16 Uthob’unxan’ud’uthobe nembeko;
17 Uphepheth’iintloni nesimilo njalo.
18 Mfaz’onombizan’othandwa zonk’iindawo;
19 Ncumo luziisabile, ntsini izizililo.
20 Xhego lakudal’elimabel’afedefede,
21 Elilahlekis’isizukulwan’esiphilayo-
22 Tywala wen’ungumlahlekisi.
5.1 Chonga umqolo othetha ukuba buyaphela ubukrelekrele ngenxa yotywala
umntu angakwazi ukucinga kakuhle, kwistanza soku-1. (1)
5.2 Xela umfanekiso ngqondweni esiwufumana kumqolo woku-1 kwaye unika
mfanekiso ntelekelelo mni? (2)
5.3 Sifana njani istanza soku-1 nesesi-2 ngokwesakhiwo sangaphandle? (1)
5.4 Nika intsingiselo yemiqolo ekrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
5.5 Unjani umoya wembongi kwistanza sesi-2? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.6 Xela imfundiso oyifumene kulo mbongo. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
ICANDELO B: INOVELI/ UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
• Khetha umbuzo kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli olufundisiweyo.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo
wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: • Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
• Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli/KuNcwadi Lwemveli), KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6/8/10/12 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO
7/9/11/13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA
Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.
Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMapheza, uqamele kwimigudu ayenzileyo
ukususa imiqobo esendleleni yakhe yokumela umthetho de aqabele ngaphaya
kwayo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390. [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
“Uncedile ukhawulez’ufike, mntu wabantu! Pakisha zonke iimpahla zakho
ndikugoduse!” utsho engamjonganga erhabula ekomityini yekofu uMsindisi.
“Hayi bo! Ndigxothelwani maCirha?”
“Ndifuna ukuba uyokuhluza kakuhle ingqondo yakho uhleli nomama wakho. Ndifuna
ukhethe phakathi komtshato owazifaka kuwo kunye nokutshuntuza apha esithubeni 5
okwethokazi lehagu elihamba livatshula. Ndigqibile,” watsho engcangcazela
ngumsindo uMsindisi. Akazange akwazi ukukhanyela uThantaswa kuba wahliwa
entloko ngento angayicingelanga. Wayecinga yena ukuba uza kubuzwa ukuba uvela
phi na.
Wathi ukuze aqonde uThantaswa ukuba indoda yakhe ayidlali phuca, wayibona 10
imthathela isitshixo semoto yakhe, emva koko yambeka ngaphambili ukuya kumfaka
kweyayo. Kwakuthule cwaka endleleni, neenyembezi awayemana ukuzisula
uThantaswa zingamchukumisi nakancinci umyeni wakhe.
Wabekwa kowabo esangweni eshiywa nomyalelo wokuba angazidubi ngokufowuna
15
ukuba akakasiqwebi isimilo esitsha. Wangena nje endlwini wazijula phezu kwesofa
wakhala. “Yintoni ngoku? Wath’ungena nje walila?” wabuza echopha phambi
kwakhe uNonkanyiso owayecinga sel’ifikile imini yokugxothwa kukaThantaswa
emzini wakhe ngenxa yesithembu. Wathi cwaka akaphendula uThantaswa.
Elila nje uThantaswa wayecinga ukuba kuphelile ngaye kwaYangaphi, kwaye ithuba
20
lokugxothwa kwakhe ulivule ngokwakhe. Kaloku kuyo yonke into,
wayengazimiselanga kuzimkela emzini wakhe emva kokuba eve ngesithembu
esicetywa yindoda yakhe.
7.1 Xela isenzo esingunobangela wokugxothwa kukaThantaswa kwesi
sicatshulwa. (2)
7.2 Tyhila intsingiselo yesifaniso esikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
wesi sicatshulwa. (2)
7.3 Khankanya izinto uThantaswa ayalelwe ukuba akhethe kuzo nguMsindisi. (1)
7.4 Phawula ngegalelo likaNonkanyiso emtshatweni wentombi yakhe. (2)
7.5 Chaza isiganeko sokuqala esidudulele lo mtshato ukuba ube kweli nqanaba
lincindi ikrakra. (2)
7.6 Ngqina ukuba udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa
lolwangaphandle. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
7.7 Ngokolwazi lwakho lwale Noveli ucinga ukuba zeziphi iinjongo anazo
uThantaswa ngalo mtshato? (2)
ISICATSHULWA B
“Ndiphantse ukufa luhlaza mna Dlangamandla,” watsho uMapheza emchubela
ngako konke okwathi kwenzeka kuye ukubuya kwabo emngcwabeni eDutywa.
Wambalisela nangala glasi yakhe yotywala yayinomgubo omhlotshana apha
ngaphandle. Wothukela ngaphakathi uNqoza akuyiva loo ndawo, wabe selebuza
elahla umkhondo. 5
“Kodwa uziva njani ngoku wena Msuthu?” wambuza uNqoza emjonge kalusizi.
“Hayi, ukufa sele ndikwahlulile wena okokoko ndingazange ndife ngala mhla
ndalaliswa apha,” watsho uMapheza.
“Ziindaba ezimnandi ezo Khetshe. Ndothuka ndaphantsa ukubhubha mhla ndeva
ukuba ulaliswe kwicandelo labagula kakhulu. Ndanqandwa ngabantu sendisiza 10
apha ngaloo mini, bathi mandilindele ukukhululwa kwakho kwelo candelo. Yiyo loo
nto undibona ndilapha nje namhlanje.”
“Ndiyabulela Tola xa ndikubona phambi kwam, kuyacaca ukuba uyazikhathaza
kakhulu ngobomi babanye abantu,” watsho uMapheza echukumiseka nyhani
kukuvelelwa ngumntu asebenza naye. 15
Ejengile luvelwano, uNqoza wamcebisa ngamayeza, nawayekholelwa kakhulu
kakade kuwo uMfezeko. Ngulo kaloku wayengxoliswa rhoqo ngumama wakhe,
ephethe ithumbu lokucima esiya kutshona kwindlwana yangasese okanye kuthi
kusisa abe sezalise ibhakethe ngeyeza lokugabha.
“Khawutsho ke Msuthu, uyakuphuma nini apha kuba kukho indawo endinqwenela 20
ukukusa kuyo? Le nto ngoku seyifanele abantu abamnyama kuba lidliso eli
walityayo. Abelungu ke abakwazi ukulikhupha, yiyo loo nto liquqa libuyelela nje
emntwini de limbulale.
7.8 Xela ukuba kwenzekeni uMapheza walapha. (2)
7.9 Ngqina ukuba uNqoza yingcuka eyambethe ufele lwegusha. Khokelwa
ngamazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
7.10 Nika isafobe esifumaneka kwinkcaza ebhalwe ngqindilili uze uxele ukuba
sicacisa ntoni ngoNqoza kwesi sicatshulwa. (2)
7.11 Cacisa ezona nzame azenzileyo uMapheza ezidale ukuba agaxeleke kule
meko. (2)
7.12 Khankanya udidi lwenkolo phantsi kwemontlalo yoluntu oluvezwa sesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
7.13 Siganeko sini esenzeke emva kwesi sicatshulwa? (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA
Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele
ngaphaya kwemiqobo evale indlela yalo.
Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMangaliso uqamele kwimigudu ayenzileyo
ukususa imiqobo esendleleni yakhe de aphumelele.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-
340–390. [25]
OKANYE
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
“Nkosi ukuba ndingaphuncula kula makhamandela ndizibone ndingosindileyo
inkulu into endingakwenzela yona, igama lakho ndingalibonga njalo.”
Bathe xa balushiyayo ucingo lwelokishi kwabonakala ukufa kumkhweba ezantsi
bunje ngamanzi echibi. Kanye xa balushiyayo ucingo kwathi gqi umqokozo
wamapolisa ngomgaqo oza ngelinye icala ukhweza ucingo olo ukhwele 5
iibhayisekile, suka zee dungu ezi zihange zabaleka zimshiya ngemva ebotshwe
izandla ngezo ntambo. Afike abuza amapolisa kungaba kwehleni na, afika umfo
exwebe elithwebetshu, ubuso buyiloo nto kukudumba ziimpama namanqindi.
Amkhulula ezo ntambo zazisezandleni. Athe ukuba amkhulule wadanduluka
ngelizwi elikhulu esithi, “Umkhulu Thixo!” Suka wagibiseleka phantsi waya kuwa. 10
Akazanga azi ukuba kwathini na emva koko, nto ayikhumbulayo kukuqabuka
kwakhe esesikhululweni samapolisa engazi ukuba waya njani na apho. Wabuzwa
ngamapolisa walichaza lonke ibali lakhe ngolo rhatya.
Akuba ebuyele ezingqondweni amkhapha amapolisa amsa apho ahlala khona.
Abuzanga buhle ubuthongo ngobo busuku ecinga ngento ephantse ukumhlela 15
ephatha kuthandaza embulela uThixo ngokumsindisa kwakhe sel’ekuvelele ukufa,
ekhumbula isibhambathiso asenzileyo noThixo kumthandazo abe wenza
esemakhamandeleni.
9.1 Xela isenzo sesithethi samazwi abhalwe bukekela esingunobangela wale
meko akuyo. (2)
9.2 Tyhila intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
wesi sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
9.3 Ingaba wakhetha yiphi indlela uThole ngokwesibhambathiso sakhe akuba
esindile? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.4 Phawula ngegalelo likaThemba noSonwabo ebomini bukaThole. (2)
9.5 Chaza isiganeko esandulela oku nesidudulele ubomi bukaThole bube kule
meko akuyo. (2)
9.6 Ngqina ukuba udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa
lolwangaphakathi. (2)
9.7 Njongo ni anayo uThole ngesibhambathiso asenzileyo? (2)
ISICATSHULWA D
“Nicinga ntoni ngeGeorge Goch madoda?” wamana ebuza esitsho usihlalo
weSinodi. Aqubuda amadoda. Ndithetha mna neengwevu zabefundisi
kwakungekho yayinqwenela ukunga ingathunyelwa eGeorge Goch.
Wayibukela le nto uMangaliso, wakhumbula amazwi eentokazi awakha
waziva zincokola kuloliwe kudala engekabinguye nomfundisi, zincokola
5
ngeentlobo zotywala ezisilwa kule lokishi, izikhwikhwikhwi, iziqeda-veki,
oontaba zosizi, waqonda bafanele abefundisi ukuyoyika, le ndawo. Kuthe kolo
cwaka equbudile amadoda wabonakala ephakama uMangaliso esithi,
“Nyulani mna ndiye eGeorge Goch.”
Wathi ukuba atsho sabonakala sisothuka sonke isifundisi simjonga. 10
“Kodwa mfundisi uyayazi le George Goch kuthethwa ngayo?” wabuza
owayesesihlalweni.
“Akuyi lubuyayo mfo wam, kukwazembe leyela nomphini.” Yatsho enye
ingwevu yomfundisi esidlangalaleni.“
Into yokuzinikela kukaMangaliso ukuba athunyelwe eGeorge Goch yathanda 15
ukuvusa ingxoxo enkulu kubefundisi, uninzi luyichasa mpela phantsi
kwezizathu ezithi indawo enje ngeGeorge Goch ayifuni mfundisi
usemncinci unokuthi ahendeke lula ziziyolo zelizwe, ifuna umfundisi
osel’eqinile. Ngaphezulu akungelungi ukuba umfundisi obaluleke
njengoMangaliso nofunde kangako athunyelwe kwindawo ephantsi ngolo 20
hlobo, engekabinayo nendlu yecawa, noko icawa yaseWesile ingathelwa nqa
luluntu lonke luphela ngesenzo esinjalo.
9.8 Cacisa ngale nto ivakala iyingxaki kule Sinodi yabefundisi. (2)
9.9 Chaza lo mxholwana wale noveli utyhilwa yintetho ebhalwe ngqindilili. (2)
9.10 Ingaba weyela akabuya naye uMangaliso kule George Goch akuba
engumfundisi khona? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
9.11 Senzo sini esibonakalisa ukungakhathaleli nkonzo kubantu baseGeorge
Goch? (1)
9.12 Cacisa eyona nzame kwintetho yakhe uMangaliso eyabangela ukuba
bamvumele aye eGeorge Goch. (2)
9.13 Cacisa ngolona didi lwenkolo phantsi kwentlalo yoluntu oluvezwa sesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N. SAULE
Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.
Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMfazwe uqamele kwimigudu ayenzileyo ukususa
imiqobo esendleleni yakhe yokulwela inkululeko yomntu omnyama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
OKANYE
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
“Ooqhimngqoshe abafuneki apha!” Amehlo akhe ayethe ntsho kum
engathandabuzi umntu abhekisa kuye. Yaduma ngoko nangoko indlu, zayimvula
izithuko ukuza kum.Ndeva ngombokro wenqindi emqolo, mpaku impama
ebusweni, ndaphala phalwa ndityhalwa ukududulelwa phandle. Kukho ababefuna
ukundingqula phantsi kodwa ndaxhathisa ndatyhudisela ngasemnyango. Yaba 5
bubudidi nobungxashingxashi, amanqindi ephambana phezu kwentloko yam.
Umfanekiso endaphuma apho uthe thaa okwethongo engqondweni yam
ngokaFriday egwejelisa ingalo yakhe kuNokuzola emsondeza kuye akugqiba
ukufunza.
Ndigxadazelele ngaphandle ibubuxhishixhishi, ndilekuzwa ndilingiswa 10
ngamanqindi, iimpama zibhabha emoyeni zingade zindifumane. Ndabaleka ndaya
kudlula kula mapolisa ayesesangweni sele ongezelekile ngoku. Impi eyayindileqa
ingabantu endibaziyo abaxube neentwana zesikolo sam, sekukho nokhe
wandifumana entsuleni ngembokotho, yajika ngobungxamo yakubona isixeko,
ndada ndaya kuphumela ngaphaya kwaso kweli cala lingasempuma, kula 15
mangcwaba madala, ndidane ndiyinko.
Ndahlala phantsi phezu kwedlaka ndajonga isixeko esi, usathe thaa umfanekiso
kaNokuzola egonwe nguFriday. Ndiyakubona ukumpakaniswa nokuxushwa
ndixhatshazwa ngabantu abangazi nto, eyona nto yandixhelayo nguZo
ezingalweni ezinuka umzondo zikaFriday. Ndathatha isiganeko ngasinye 20
kuthando lwam noNokuzola, ndizama ukufumana ukuba umhlwa onguFriday
waqala nini ukonakalisa. Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe
iseLatakisa.
11.1 Xela unobangela wokugxothwa kwesithethi kule ntlanganiso. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
11.2 Tyhila intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo wesi
sicatshulwa. (2)
11.3 Ingaba wakhetha ukuhamba okanye wahlala kule ntlanganiso uMfazwe? Xhasa
impendulo yakho. (2)
11.4 Phawula ifuthe lobukho bukaFriday kuthando lukaMfazwe noNokuzola. (2)
11.5 Chaza isiganeko esidala ukuba uMfazwe abe kule meko akuyo. (2)
11.6 Ngqina ukuba udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa
lolwangaphandle. (2)
11.7 Njongoni anayo uMfazwe ebangela ukuba eze kule ntlanganiso angafunwa kuyo? (2)
ISICATSHULWA F
“Yile nto kanye besiyithetha, yintlola le, impimpi.” Utsho umfo omkhulu
ebonisa abanye isiqhuma esingumbhumbutho wemali, nabo bengenelela
ngezithuko nangezinyeliso. Mna lalindiyile, ndiqonda mhlophe ukuba andinakuze
ndibenabo ubuchule bokubaqinisekisa ukuba asimali yabumpimpi leyo. Ingqina
laloo nto izokuvela kumazwi enkokeli xa ilumkisa uwabo. 5
“Loo mali ivuza igazi labantwana babantu, lingakudyobhi mfondini. Nika uJudas
imali yakhe azokufa nayo.” Ngokungathi seledyojwe kade ligazi lo mfo, wayithi
khatha epokothweni yam engxamile, wabuya umva kancinci. Kangangendlela
endandisele ndizinikele ngayo ekufeni, andizange ndibe nalo novalo olu ngeli
xesha lale nquleqhu. Ndema zole, ndaba bungxabalaza ngesandla sasekhohlo 10
ndimana ukuphulula impumlo le, ngeli xa esasekunene sijinga apha ecaleni
kwam.
Ndambona ngendlela le axhathise ngayo ukuma phambi kwam ukuba uza
kuphosa isihlangu okanye inqindi. Kwathi kanti ndichanile, ndabona inqindi
ukusuka kwalo ngathi yigutsi ithwele amalahle. Ndayithi cebu intloko yam, lagqitha 15
ngomfuthokazi, watsho wanxanxatheka umninilo, wathi xa aza kugileka kum,
ndathi jaju phaya, ndeva ndityhalwa ngasemva ndaya kuwa phezu kwakhe xa athi
uzama ukuqingqa. Bhodlo, saya kukhahleleka phantsi indim ngaphezulu. Ndivuke
ngoko nangoko ndabhekabheka. Iqale kwangoko enye impi athelela, yavuma laa
ngoma yokuthelekisa sekuqhwatywa izandla.
11.8 Cacisa ngale yokuba uMfazwe azibone sele ebizwa ngoJudas. (2)
11.9 Chaza lo mxholwana ukule noveli utyhilwa yintetho kaMfazwe ekrwelelwe umgca
ngaphantsi. (2)
11.10 Ingaba wayeyimpimpi ngenene uMfazwe njengoko isitsho intetho ephawulwe
ngqindilili? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
11.11 Senzo sini esibonakalisa ubuqhawe awasenzayo uMfazwe ukusindisa ubomi
bukaSikhotsholo? (2)
11.12 Cacisa ngeyona nzame ayenzileyo uMfazwe akuzibona ukuba
uyaxhatshazwa ngokubethwa. (2)
11.13 Khankanya udidi lwenkolo phantsi kwemontlalo yoluntu oluvezwa sesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE
Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.
Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguGxuluwe kwintsomi ethi, “UGxuluwe
nabathwa” kunye noSteve Biko kwisibongo esithi, “Enkosi Steve Biko” uqamele
kwimigudu abayenzileyo ukususa imiqobo esendleleni yabo ukulwa utshaba
nokulwela inkululeko.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
UQEBEYI NENGONYAMA
Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudaladala kwabakho ikhoboka elinguQebeyi
elalihluphekile. Ngezo mini ubomi bamakhoboka babunzima kakhulu.
Kwakunzima nokuba afumane ukutya okwaneleyo kwaye ukuba
awasebenzanga ngokuxolisayo nangokwanelisayo ayethunyelwa kwamanye
amazwe, apho ayefika aphoswe kwiingonyama ukuba ziwaqwenge. 5
Ngaminazana ithile uQebeyi wafumana ithuba lokuqhwesha. Akuba efikelele
kwesi sigqibo akazange aphozise maseko wabaleka, wabaleka wada wabe
udiniwe. Uthe akufika ngasehlathini wazimela esenzela ukuphumla ade
afumane amandla okuphinda abaleke. Esazama ukulala uve ngomgqumo
wengonyama usitsho kufutshane naye. Wayexakiwe ukuba le yinto azakuyithini 10
ukuba athi ebalekile ebukhobokeni kanti uzakuphinda aqwengwe yingonyama.
Akuqonda ukuba le ngonyama ayigqunyiswa kukuba ifuna ukudla yena kodwa
yayigqunyiswa kukuba yenzakele apha elunyaweni, wazincama waya kuyo
ngenjongo yokuyinceda. Wafumana ukuba ihlatywe ngameva yaye yayisopha.
UQebeyi wayihlangula, wayosula wayibopha ngamagqabi esenzela ukuba 15
yome. Ukubonakalisa umbulelo, ingonyama yamkhotha yamlalisa ecaleni
kwayo. Kwakusa ingonyama yavuka ngentseni yahamba noQebeyi
waqhubeleka nolwakhe uhambo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
Minazana ithile uQebeyi efikele kuloo ndawo wayesiya kuyo waye akaphatheka
kakuhle kuba waxelelwa ukuba makalwe neengonyama. Yakuphuma ingonyama 20
isiza ngakuye wagqiba ukuba ngaloo mini ungofileyo. Wawavala amehlo kuba
wayengafuni ukuwubona loo mbono wokuqwengwa kwakhe. Esavale amehlo akhe
njalo weva ulwimi olurhabaxa lumkhotha apha ebusweni. Tyhini! Kwathi kanti yila
ngonyama wayekhe wayinceda. Ababebukele bamqhwabela izandla uQebeyi xa
kwakubonakala ukuba izinto azihambanga njengoko bebecinga. Umntu 25
owayephethe esi sizwe wayebalekele kuso, wamyalela ukuba uQebeyi axelele
abanye ukuba wayihlangula njani le ngonyama. Kwagqitywa ukuba akhululwe
uQebeyi kwaye le ngonyama ihambe naye. Wazigcina iinzipho zengonyama
zicocekile nayo icocekile ngelo xesha yona ingonyama ngokulala naye imgcina
efudumele. 30
13.1 Xela iindlela eziMBINI ezibonisa ubunzima kubomi bekhoboka. (2)
13.2 Chaza umsebenzi wophindaphindo oluphawulwe ngqindilili, xa ubalisa. (2)
13.3 Cacisa ukuba lwaba yimbuyekezo njani uncedo lukaQebeyi kwingonyama. (3)
13.4 Nika iindidi eziMBINI zabalinganiswa abafumaneka kule ntsomi. (2)
13.5 Ngqina le ntetho ilandelayo ngokomxholo wale ntsomi:
Isandla sihlamba esinye. (2)
13.6 Umbalisi umzobe uQebeyi wangumlinganiswa onjani? Xhasa impendulo
yakho. (2)
13.7 Chaza imfundiso oyifumene kule ntsomi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
ISICATSHULWA H
UVUKANI MADODA KUSILE! – ESIBUNTSOMIRHA
1 “Ndikhumbul’eNxuba,”
2 Watsh’uvukani madoda kusile?
3 Wathi makuthengw’eyekak’ibhlukhwe;
4 Yatsh’intekhonya ngamava,
5 Yatsh’ixel’isifingo sokusa.
6 Itsho kamnand’emini,
7 Ewe x’ixel’imin’emaqanda;
8 Yatsho kalusizi ngorhatya,
9 Kwathwa kwelakowethu zezombethe.
10 Nkunz’edla kamnandi yedla neemazi,
11 Nkunz’eyaziwayo yaziwa ngamathole.
12 Yaqhwaya madod’izihlamba emgqubeni,
13 Yancedis’ukufun’isitshixo emfungumfungwini.
14 “Tyhini! Tyhini le kwedini,
15 Yaz-yaz’ukub’uzenz’umntu.”
16 Yatsh’intenkul’isongela,
17 Isongel’igatyan’elincokoli’eny’intokazi.
18 Wubon’uzigwagwisa kwiintokazi,
19 Wubon’usakh’amaxhaka,
20 Wubon’udlisela ngobungangamsha,
21 Gqi indun’enkulu usapho luyashiywa.
13.8 Xela uphawu lube lunye olubonakalisa ukuba sisibongo esi. (1)
13.9 Nika amaxesha amathathu okhonya ngawo lo mqhagi ukuchaza ixesha. (3)
13.10 Chaza esona safobe sisetyenziswe kakhulu kwesi sibongo. Xhasa
impendulo yakho. (2)
13.11 Nika intsingiselo yomqolo ophawulwe ngomgca ngaphantsi. (2)
13.12 Ithini imfundiso yesi sibongo? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14
ukuya kumbuzo 17.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI
kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwinoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO
SONCWADI kwiCANDELO B (kwinoveli/Ncwadi lwemveli)
KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA
Kungenxa kabani na ukuba kude kube nje?
Phendula lo mbuzo ngokutyhila umlinganiswa ongunobangela wesiphumo
sokubanjwa kukaGugulethu de agwetywe intambo. Gxila ngakumbi kwizenzo
zakhe ezikhokelele ekubanjweni kukaGugulethu.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390. [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zedrama uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA I
UMCUNUKELWA: Kodwa ke Jola ungade ube uyakwenza konke
okwenzayo, intlungu ondibeke kuyo yengenako
ukubaliswa, ngowakha wayiva yedwa onokuba
nawo amazwi okuyichaza. Ibhongo ebendinalo
ngawe Nomampondomise ibilelikhulu; bendisithi 5
nokuba ndihleli nawe ndibone umfanekiso wekamva
lethu sihleli sobabini singoonozala. Kodwa
namhlanje! Kodwa namhlanje. Kodwa akukho nto
ntomb’asemzini, umntu uphoxwa ngulowo
ebemthembile kakade. Kuzezi mini nje 10
ndiyabungqina ubunyani bawo amazwi omfo
wasemaXhoseni athi, “Ibhongo lingaba likhulu
umbombo uyaqhosha.” Nokuba ke wena usenza
oku nje sewubona inkalo oza kuqabela kuyo,
andazi. Kodwa ke mna uzitsho zaludaka zonke 15
iindlela zam, kwamnyama ngaphezu kwayo
nentsunguzi yobusuku. Andazi apho ndoqabela
khona, ndingayiboni emandihambe ngayo indlela.
Kodwa nawe maze ulumkele ukuthi kanti wofumana
esam, kuba ntombi kaLangeni esitya esinye naso 20
sotyiwa ngomso. Maze ulumkele ukuthi kanti
uzilahlela imbo yakho ngophoyiyana.
UNOMAMPONDOMISE: Uyandishwabulela na ngoku?
UMCUNUKELWA: Andikhange ndibe ndiyakushwabulela nakancinci.
UNOMAMPONDOMISE: Into ekunayo wenzani xa ungashwabuliyo? 25
UMCUNUKELWA: Into ekunayo ndizama ukwaneka intlungu yam
kuwe.
UNOMAMPONDOMISE: Ungade ube uyakuthetha konke okuthethayo,
ukujika khona andingeze ndajika kule nto
ndiyithethileyo. Ndithi thatha imfene yakho ubuyise 30
ityathanga lam.
15.1 Xela le ntlungu abekwe kuyo uMcunukelwa nguNomaMpondomise. (1)
15.2 Phawula ngala mazwi abhalwe ngqindilili. (2)
15.3 Tyhila intsingiselo yeqhalo elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
wesicatshulwa. (2)
15.4 Bonisa ngezizathu ezibini izinto ezibangela ukuba uNomaMpondomise
athathe esi sigqibo asibizele uMcunukelwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 25
15.5 Ngqina ukuba le ntetho ingezantsi luphawu loPHUPHELO kweli bali,
“Kodwa nawe maze ulumkele ukuthi kanti wofumana esam, kuba ntombi
kaLangeni esitya esinye naso sotyiwa ngomso.” (2)
15.6 Chaza ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesi sicatshulwa. Xhasa
impendulo yakho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA J
UTHOBEKA: Guqani bantwana bam sithandaze.“Thixo odume
ngonaphakade, wena umthanda umoni njengelungisa. Nasi
bawo isicakazana sizibeka phambi kwakho ngale njikalanga,
sikwenkulu imbandezelo nentlupheko. Ndithi Nkosi yiba nam
xa ndikule nzima, ndiziyaleza kuwe njengoko seletshilo 5
umculi wathi, “Bakutshutshiswa ngemililo uba nabo wena,
nasemarhamncweni Thixo bagciniwe nguwe.” Ndithi ke
Nkosi yiba nam. Nkosi andifanele ukuba ndingathetha nawe
ndide ndigqithise kuba ndiyiloo ntwanazana inyhukunyhuku
zizinto zeli hlabathi; izinto ezingathi zinencasa okwencindi 10
yobusi kanti ekuhambeni kwexesha zithi zikrakre okwencindi
yekhala. Sendisithi ke Nkosi kwinto yonke oyenzayo maze
ugcine umphefumlo wam, ugcine abantwana bam
ndingabashiyi bezinkedama. Fikelela ke nalapho
ndingafikelelanga khona, egameni walowo wasifelayo uYesu 15
Kristu iNkosi yethu. Amen.
UBALENI: Nkqo! Nkqo! Nkqo!
UTHOBEKA: Ngaphakathi
UBALENI: Kwakhona Bhelekazi (Uphethe isitya sigqunyiwe)
UTHOBEKA: Bhota bhuti. 20
UBALENI: Senilala na emin’apha?
UTHOBEKA: Sizama ukwenjenjalo bhuti, kaloku imizimba idiniwe idutywe
nguloliwe.
UBALENI: Uphi uRadebe?
UTHOBEKA: Usaphumile bhuti. 25
UBALENI: Kudala emkile?
UTHOBEKA: Noko sekumzuzu.
UBALENI: Angaba uye ebhayaskophu bethu?
UTHOBEKA: Asazi.
UBALENI: Angathini uGugulethu ukuthi efikelwe ziindwendwe aye 30
ebhayaskophu? Bese nikhe natya kodwa?
UTHOBEKA: Hayi bhuti.
UBALENI: Khanibambe nibe nisitya oku.
UTHOBEKA: Ndiyabulela bhuti. (Xa kulalwayo uyafika uGugulethu)
UGUGULETHU: Hina Thobeka! 35
UTHOBEKA: Bhuti.
UGUGULETHU: Ude wathi uya phi na ntombi yaseMaBheleni?
UTHOBEKA: Bhuti Gugulethu khawundiyeke ngale mibuzo. Uze undibuze
kusasa ndakukuphendula, ndisadiniwe ngoku ndifuna
ukulala. Le mibuzo yakho iya kundenza ndingalali buthongo 40
buhlayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
26 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
15.7 Cacisa ukuba yiyiphi le mbandezelo nentlupheko athetha ngayo
uThobeka kwesi sicatshulwa. (1)
15.8 Khankanya izinto EZIMBINI ngokwakwisicatshulwa ezintama ukuba
akamkelekanga uThobeka kule ndawo andwendwele kuyo. (2)
15.9 Nika intsingiselo yala mazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
15.10 Ngqina ukuba uzobo olusetyenziswe ngumbhali kwesi sicatshulwa
ngomlinganiswa onguThobeka LUMAYANA. (1)
15.11 Sizathu sini esibangela ukuba uThobeka athethe amazwi athi, “Nkosi
kwinto yonke oyenzayo maze ugcine umphefumlo wam”? (2)
15.12 Siganeko sini esenzeke emva koku? (2)
15.13 Ucinga ukuba uThobeka ungumntu onjani ngokwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (2)
15.14 Ncoma okanye ugxeke isiphelo sale Drama. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 27
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI
Kungenxa kabani na ukuba kude kube nje?
Phendula lo mbuzo ngokutyhila umlinganiswa ongunobangela wesiphumo
sokubanjwa kukaMamQhinebe noMaGatyeni. Gxila ngakumbi kwizenzo zabo
ezikhokelele ekubanjweni kwabo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–
390. [25]
OKANYE
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI
Funda ezi zicatshulwa zedrama zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA K
MAMQHINEBE: MaGatyeni uyandijoyina kule nto okanye akundijoyini? Ndifuna
uhayi okanye no-ewe qha.
MAGATYENI: E..e..e..hayi ... ewe, ngendiba ndiyavuma Qhinebe, kodwa
intliziyo yam yona iyarhuqeka.
MAMQHINEBE: Kungcono xa irhuqeka isiya. 5
MAGATYENI: Hayi iyarhuqeka yona kakuhle, andifuni kuxoka iyarhuqeka.
MAMQHINEBE: Kodwa ke kufuneka uqaphele ukuba kufuneka isibindi kulo
msebenzi.
MAGATYENI: Yile nto ndiyisweleyo kanye ke leyo mna Qhinebe, eso sibindi
uthetha ngaso. Imali kaloku Gatyeni, asiyoyamabhetyebhetye. 10
MAMQHINEBE: Uyandiphulaphula kodwa Gatyeni?
MAGATYENI: Ngendiba ndiyakuva kona Qhinebe, kodwa ke ...
MAMQHINEBE: Kuza kufuneka siqalise ngomso lo usayo ke, singabi saphozisa
maseko.
MAGATYENI: O! Sekuqalwa kwangomso na? 15
MAMQHINEBE: Sekuqalwa kwangomso ntomb’enkulu. Ndisemkile (Aphume
uMamQhinebe)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
28 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
MAGATYENI: (Ethetha yedwa) Kwowu! Kazi isingisa phi na le ndlela
andiqweqwedisela kuyo lo mfazi Bawo onamandla onke? Uze
undikhumbule Bawo xa ndiza kuhamba indlela endingazanga 20
ndayiphupha nokuyiphupha aph’ebomini bam. Namhlanje
ndiyalingwa Bawo. Usathana uze ehamba ngeenyawo zombini
endlwini yam, wandiqweqwedisela kwantshabalalo, nam
ndamvumela. Kodwa, kodwa Nkos’enofefe ndithembe amandla
akho. Ndiyazi ukuba kungamandla akho endiya kuthi ndizibone 25
ndiphuncukile kulo mgibe kamtyholi. (Afixize) Bawo ndihlangule.
Wena wabakho zingekabikho iinduli neentaba. Awuxakwa nto
wena gxalaba libanzi lokuthwala izono zehlabathi. Ndihlangule
Nkosi naku ndisoyela kulo mhadi ubunzulu bungenakuqikeleleka.
Ndihlangule ndiyeyela kulo Mgxobhozo kaMamQhinebe umanzi 30
abilayo. UNAMANYALA kambe nawe NDLALANDINI!
(Aphume)
17.1 Xela ukuba yintoni le afuna ukujoyinwa kuyo ngenkani uMamQhinebe. (1)
17.2 Phawula ngala mazwi abhalwe ngqindilili. (2)
17.3 Tyhila intsingiselo yesaci esikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
wesicatshulwa. (2)
17.4 Bonisa izizathu ezibini ezibangela ukuba uMamQhinebe athathe isigqibo
sokuwenza lo msebenzi afuna ukuncediswa kuwo nguMaGatyeni. (2)
17.5 Ngqina ukuba le ntetho luphawu loPHUPHELO kweli bali,
“Usathana uze ehamba ngeenyawo zombini endlwini yam,
wandiqweqwedisela kwantshabalalo ... (2)
17.6 Chaza ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesi sicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 29
ISICATSHULWA L
SIQHIWU: (Efunda iphepha) Yaza yabuhlungu ke le nto yehlele aba
bantu bakwafrosi,Yhini madoda!
MAMQHINEBE: Kutheni na Siqhiwu? Ushiywa ziingqondo ngoku, wathetha
wedwa?
SIQHIWU: Hayi, akukho kwangqondo zindishiyayo mama, koko nje 5
ndothuswa yile nto ibhalwe kweli phepha.
MAMQHINEBE: Khawufunde wethu nam ndive le nto ikothusa
kangangokuba kude kucace ukuba uza kushiywa
ziingqondo.
SIQHIWU: Yima ke ndikufundele. Utshw’endodeni. (Efunda) 10
EMTATA. (KwaDosi) “Usapho lwakwaMagade lwehlelwe
sisimbadlakanya somphanga wokubelwa usana
obelukukuphela komntwana walo. Ethetha eyengezelisa,
uNkosikazi Noziphongo Magade uthe, olu sana beluveki-
nye kuphela luzelwe. Uqhube wathi, kumtshato wakhe 15
nomyeni wakhe, uMnumzana Makwedini Magade,
bebeqala ukufumana umntwana emva kweminyaka
engama-20 betshatile. Eyona nto ayithethe yabuhlungu
nangaphezulu uNksk. Magade, yeyokuba oogqirha
ngethuba lokubeleka kwakhe olu sana lubiweyo, 20
bamxelela ukuba akasayi kuze aphinde ambone
umntwana ku ...’
MAMQHINEBE: (Ngomsindo) Siqhiwu!
SIQHIWU: (Othukile) Mama!
MAMQHINEBE: Phuma nelo phetshana lakho limdakanyana kule yam 25
indlu! Phuma!
SIQHIWU: Awu! Kutheni na mama?
MAMQHINEBE: Ndithe phuma nelo phetshanyana lakho! Kunjalo nje
andifuni nokuphinda ndilibone apha kwam!
SIQHIWU: (Aphume, ehamba ethetha yedwa) Siyandimangalisa ke 30
esi senzo sikamama namhlanje. Yintoni le imcaphukisayo
kweli nqaku?
SIPHOKAZI: Kutheni na Meli wathetha wedwa? Iintsuku sezihambile olo
hlobo na?
SIQHIWU: Hayi Meli, ndothuswa ngumama aph’endlwini. Indlela 35
andiheshe ngayo xa ndimfundela eli nqaku lwalo mntwana
wakwaDosi ubiweyo.
17.7 Cacisa ukuba yiyiphi le ntlungu yakwafrosi athetha ngayo uSiqhiwu kwesi
sicatshulwa. (1)
17.8 Bonisa ngezinto EZIMBINI ezikwisicatshulwa ezintama ukuba
uMaMqhinebe uyabandakanyeka ekubiweni kolu sana lakwaDosi. (2)
17.9 Nika intsingiselo yala mazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
17.10 Ngqina ukuba uzobo olusetyenziswe ngumbhali kwesi sicatshulwa
ngomlinganiswa onguMamQhinebe LUMAYANA. Xhasa impendulo
yakho. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
30 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2024)
17.11 Sizathu sini esibangela ukuba uMamQhinebe angonwabi xa kuthethwa
ngosana olubiweyo? (2)
17.12 Siganeko sini esenzeke emva koku? (2)
17.13 Ucinga ukuba uMamQhinebe ungumntu onjani ngokwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (2)
17.14 Ncoma okanye ugxeke isiphelo sale drama. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum