Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2024
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-30.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the November 2024 NSC, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 30
- File size
- 576.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 30
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)65 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olusekelwe
ukufundwa kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: Inoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwiDrama
oyifundileyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO ubemNYE NOMFUTSHANE
ubemNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
ngamagama ali-190–240.
Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE
ngocoselelo. Nov
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. ʹImfecaneʹ Umbuzo osisincoko 10 6
soncwadi
2. 'UJohn Tengo Jabavu' Umbuzo omfutshane 10 8
3. ʹMhela mfondiniʹ Umbuzo omfutshane 10 10
4. ʹUsanaʹ Umbuzo omfutshane 10 12
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Ukuthethaʹ Umbuzo omfutshane 10 14
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 15
soncwadi
7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 15
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 18
soncwadi
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 18
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 20
soncwadi
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 20
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 22
soncwadi
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 22
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 25
soncwadi
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 25
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 28
soncwadi
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 28
*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
LweMveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
IMFECANE – JJR Jolobe
1 Yindimbane yentsabo amadoda nosapho, iimbacu, amafaca,
2 Iinkomo sezathinjwa.
3 Ngasemva kusisisi, izixeko luvundu.
4 Kumkhondo wemfecane kusele amagquba.
5 Yinkungu engqondweni, limpampam ngaphambili.
6 Ngebagxagxamisayo, kwalandula unyanya.
7 Baxhaliseka futhi nazizingqi zotshaba.
8 Ajuculuzela dzu amaHlubi amahle,
9 AmaZizi noBhele ejokilʹ amaNgwane,
10 Isizwe semfecane kwelasempumalanga.
11 Yaba neenzimʹ indlela kufohlwa kozindada.
12 Bawela imisinga yamanzʹ anamagama.
13 Bahlafunʹ iintsizi isonka seenyembezi.
14 Bangathi bacekisa neemfunda zokumiwa,
15 Ngomhla wenkcithakalo yezizwe zelaseMbo.
16 Baphelelwa lutshongo bafunzela ngodaka;
17 Zajacekʹ izambatho banxibʹ ingca yasendle
18 Ukufihla ubuze ngomhla wobandezelo,
19 Babindeka becinga iindyebo zelaseNtla.
20 Akubangakho ngoma emlonyeni ngaloo mhla.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
21 Ngamabona-ndenzile bethubeleza kwizizwe,
22 Basinda macebetshu kwiingozi zamarhamncwa,
23 Zancwina iimvekwana zizigulo zendlela,
24 Zalondolozwa noko bada bawelʹ uMbhashe,
25 Bangena kwaGcaleka kwimimandla kaPhalo.
26 Kwakwalathwe ziimboni ukuza kwezi zizwe.
27 Ukuzalisekiswa kwamaxesha kwabikwa
28 Ukufika kondwendwe ziintlola zakomkhulu.
29 Zema ezo ntsizana ziphandwa imvelaphi,
30 Ubukhosi nobuzwe, ngomhla wodandatheko.
Tyhila indlela ukulandelelana nokucwangciseka kwezehlo kwimbali yeMfecane
okukhulisa ngayo ukuyiqonda intlungu yokumfenguza kwesizwe samaHlubi
kwisicatshulwa salo mbongo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UJOHN TENGO JABAVU – SEK Mqhayi
1 Khawuqokele njengelʹ enduna!
2 Khawuqokele nqeberhʹ enkulu!
3 Kukhe kwakuhle wakuwela
4 Oko wabuya nenkwenkwezi;
5 Bathʹ abanye yeka-Edwadi;
6 Zathʹ izizwe zabelana-
7 Athʹ amaXhosa yekaNtsikana;
8 Bathʹ abeSuthu yekaSotshangana;
9 Athʹ amaNdebele yekaLobengula.
10 Phindela kwakhona njengel' enduna!
11 Phindela kwakhona kwedini yaseMbo!!
12 Zophela ngokwazʹ iimfazwe zamakhaya,
13 Zoxelʹ umbethe kwakuvelʹ ilanga,
14 Zoxelʹ amagqabi kwakuvelʹ ubusika,
15 Thina maXhosʹ ikhwele saligweba
16 Salichitha salitshisela nezindlu;
17 Salingcwaba nothuthu lwalo.
18 Azi ngubani na lʹ ulivumbululayo?
19 Qabelʹ amanzi njengelʹ enduna!
20 Qabelʹ iinduli zamanzi thole laseNtla!!
21 Khuphʹ ilangʹ emafini.
22 Yitshʹ iindlebe ziphezʹ ukubethana,
23 Yitshʹ amathumbʹ ayekʹ ukuxuxuzela,
24 Yitsho kuse kwabajonge ngeentanyongo,
25 Thobʹ izandla kwabalibele ngumkhanya,
26 Ngazwinye nqumlʹ ingxolo bawo,
27 Nqumlʹ intetho kwabamilomo ingangeyengcungcu
28 Yitsho zivuthulukʹ iingxabano zamakhaya,
29 Namhlʹ uzubuye nenkwenkwezi kaJoji,
30 Zizokukwazʹ izizwʹ ukuhlomlelana.
31 Ncincilili!!!
2.1 Caphula kwisitanza soku-1 amabinzana amaBINI athetha ukuba uJohn
Tengo ngumntu ohloniphekileyo. (2)
2.2 Chaza ukuba ibangwa ngelithini inkwenkwezi eze noJohn Tengo Jabavu (a)
ngamaXhosa (b) nabeSuthu ngokwesitanza soku-1. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
2.3 Khankanya (a) into eza kuziphelela kumakhaya (b) netshabaleleyo
kumaXhosa ngokuya kukaJohn Tengo Jabavu phesheya ngokwesitanza
sesi-2. (2)
2.4 Tyhila ukuba isikweko esikumqolo wama-21 silicacisa njani ixabiso lolwazi
ekufuneka eze nalo uJohn Tengo Jabavu. (2)
2.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda lo mbongo. Xhasa
impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
MHELA MFONDINI – GV Mona
1 Mhela mfondini,
2 Ndiphuthumʹ elamʹ ikhohlombe.
3 Ngokwesethu isithethe,
4 Inkwenkwe iyazihlanganisela.
5 Mhela mfondini,
6 Ndilande ezakowethu,
7 Kwelakowethu ukuzuma lityala.
8 Khawuthobʹ iqulo mfondini-ndini,
9 Zaphukilʹ ezam iintonga,
10 Mhela mfondini!
11 Naxa ndiphuza umhlaba,
12 Ndothi mhela kwakhona.
13 Kuba ngesethʹ isithethe,
14 Ewileyo ayibhuqwa.
15 Naxa ndigevezelʹ amadolo,
16 Ulwimi luyinkaba-nkaba.
17 Ndothi ndimele kanjaqo
18 Kuba le ndeko inemigaqo,
19 Mhela mfondini!
20 Akuvuyelelwana, akuxhatshazwana,
21 Kuhlonitshwene kuxatyiswene.
22 Amakhwenkwe amancinane,
23 Abahlonele oonongena,
24 Oonongena bawahlonel' amakhulu,
25 Amakhulu iinto ezitshotshʹ entla,
26 Abahlonele oonosala.
27 Kuyo le ndeko
28 Intlonipho ngundoqo,
29 Mhela mfondini!
3.1 Caphula kwisitanza soku-1 imiqolo emiBINI enika imigaqo yokudlalwa
kweentonga. (2)
3.2 Chaza ukuba umdlali weentonga (a) umisa xa kutheni (b) uxele nesithethe
asilandelayo ngokwesitanza sesi-2. (2)
3.3 Khankanya umkhwa (a) onqandwayo (b) nokhuthazwayo kwisitanza sesi-3. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
3.4 Tyhila ukuba ukuphindaphindwa kwesakhi silanduli nesimamva ʹu-anaʹ
kwisitanza sokugqibela kungakunqanda njani ukuxhatshazwa. (2)
3.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda esi sicatshulwa sombongo.
Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
USANA – ZS Qangule
1 Bubushushu bodwa emzini,
2 Lupholile usana londile.
3 Zinkxwaleko zodwa endlwini,
4 Luzolile usana, lujongile.
5 Yincwina yodwa egumbini,
6 Luncumile usana lubukele.
7 Ulilela ntoni wakufika?
8 Akulili wena uyathetha,
9 Akugxwali wena uyazixela,
10 Ubomi kaloku sisandi,
11 Ubomi kaloku ngumzamo,
12 Yiloo nto usana luhlabela.
13 Olo ncumo lumpuluswa,
14 Sibane sobomi bumbi.
15 Ezo nyembezi zehlayo,
16 Mfula wenzingo zempilo.
17 Oko kukhohlela ebusuku,
18 Sithonga sompu wotshaba.
19 Lusana lwethu uluvuyo,
20 Ntandane kowethu uluvalo.
21 Mbewu yekhaya uyabukwa,
22 Sithombo somzi uyoyikwa,
23 Sityalo uyimbiza yebhongo,
24 Siqhamo ukukutya okulumayo.
25 Ungumciki wothanda lothanda,
26 Uluthanda lothando olucikiweyo.
27 Wena ulikhwezi lomsobomvu,
28 Wena ulilifu elilengalengayo.
29 Ukufika kwakho kuyimvula
30 Ukumka kwakho kuyimbalela.
4.1 Caphula kwisitanza soku-1 imiqolo emiBINI ebonisa iimeko ezingqonge
usana. (2)
4.2 Chaza indlela usana (a) oluthetha ngayo (b) noluyazisa ngayo imvakalelo
yalo ngokwesitanza sesi-2. (2)
4.3 Khankanya (a) isenzo esihle sosana (b) neenzima zempilo oludibana nazo
usana ngokwesitanza sesi-3. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
4.4 Tyhila ukuba isikweko esikumqolo wama-21 sikucacisa njani ukuba ikhaya
lijonge lukhulu kusana. (2)
4.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda esi sicatshulwa sombongo.
Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UKUTHETHA – SE LANDAU
1 Kwamiselwa ukuze luvanʹuhlanga,
2 Kwazinziswʹukuze ziqondanʹ iintlanga,
3 Kwamiselwa phakathi kwabazanayo.
4 Kwazinziswa phakathi kwabeentlanga.
5 Vuleka mlomʹ iyaphuphum ʹingqondo,
6 Vakala mvakalo-zwi nesandi,
7 Vumbulula loo mathe lwimi,
8 Vakala kubʹ indlebe iphula-phule.
9 Ukuyiloza kuza kuvakala,
10 Ubuciko buza kudandalaza,
11 Ukuqonda kudale izinto,
12 Umlomo uxhaphazelʹamagwebu.
13 Iyahluzwa ivele inyaniso
14 Ludandalaze ngokunjalo uvakalelo,
15 Kuphazamiseke zonke iingcinga,
16 Ngenxa yako konʹ ukuthetha.
17 Bathetha ngezolo nenzolo,
18 Bayayinkqangaza inqwaba-nqwaba,
19 Athetha kamnandi bethamsanqelisa,
20 Bambi bayanyhukrula beqalekisa.
5.1 Xela into eyenziweyo malunga nokuthetha (a) kuhlanga ukuze luvane (b)
nakwiintlanga ukuze ziqondane ngokwesitanza soku-1. (2)
5.2 Nika ilungu (a) lokuphulaphula (b) nelokuthetha ngokwesitanza sesi-2. (2)
5.3 Chaza zibeziBINI iziphumo zokuthetha ngokwesitanza sesi-3. (2)
5.4 Chaza indlela oludaleke ngayo undindwano kulo mbongo uwonke. (2)
5.5 Ngqina ngokuqulethwe sisitanza sokugqibela ukuba ukuthetha kunamacala
amabini. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.
KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo
we-6 ukuya kumbuzo we-13.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli okanye
kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni
nasekuphumeleleni kwakhe.
Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguThantaswa kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
ʹHe madoda, ikhona into edibanisa uMnenga noNqoza malunga nobomi
bukaMapheza,ʹ watsho uBhadula encokola noGqazana phaya esikhululweni
samapolisa ngenye imini. Wayeyame ngegxalaba emnyango njengoko
kwakungaxakekanga kakhulu ngaloo mini apho esikhululweni.
ʹKudala mna ndiyirhanela loo nto. Wawuva umbuzo kaMnenga ngalaa mhla 5
kwakusithiwa uMapheza ulele?ʹ wabuza uGqazana.
ʹUmothuko lo ungaka kuye yedwa wawungowantoni? Nathi sothuka kodwa hayi ngale
ndlela wothuka ngayo uMnenga,ʹ wongeza uBhadula.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ʹUkuba usakhumbula kakuhle nguMnenga oweza nomphanga wokuba uMapheza
ubhubhile. Loo nto yakhwezelwa nguNqoza emngqinela kobo buxoki kanti siza kubuya 10
kwaMapheza sifake imisila phakathi kwemilenze. Babeyiva phi bona bodwa loo nto
naselokishini andizange ndayithi rhithi tu?ʹ wakrazula ngalo mbuzo uGqazana.
ʹAbe yena uNqoza lo uyintoni emcimbini kuba yena uMnenga noMapheza yinyoka
nesele kakade?ʹ wabuza uBhadula.
ʹMasithule sithi tu, ziza kuvela iziphumo zayo yonke le nto.ʹ 15
'Ukuba uyaqaphela okokoko sabuya kwaMapheza, uMnenga noNqoza basoloko
bezingqu zimashiyi, kwaye ababambeki tu okwabantu abanezazela,ʹ watsho
uGqazana.
ʹMasiwavalele ngokwenene, mfo kaGqazana uza kubuya uMapheza ngemini yakhe,
siza kuweva onke la manyundululu ooMnenga,ʹ wagqibelisa ngelo uBhadula ejonge 20
kumntu owayeza kungena eze kufuna uncedo lwabo.
Lihambile ixesha uMapheza engekabuyeli esibhedlele.UHlengiwe wacebisa ...
7.1 Xela into edibanisa uNqoza noMnenga malunga nobomi bukaMapheza
ngokokukrokra okukwisicatshulwa. (2)
7.2 Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba ngenene uMapheza noMnenga bayinyoka
nesele. (2)
7.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa intetho kaGqazana enomgca ngaphantsi
ethi, ʹsifake imisila phakathi kwemilenze.ʹ (2)
7.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaMfuneko olufumaneka kwingxoxo ephakathi
kukaGqazana noBhadula. Xhasa impendulo yakho. (3)
7.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela ezivezwe ngayo izaphulimthetho zale noveli
ukuba umbhali uchasene nolwaphulomthetho. (2)
7.6 Chaza isiphelo sikaMnenga noNqoza akuba evelile amanyundululu wabo. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
ʹZizibhanxa gqitha amapolisa. Akakwazi tu ukuphanda. Mna ndazibona ngala wam
amehlo izigebenga ezabulala uYangaphi. Sisela nazo apha kwaMbu nangoku ezo
ntwana,ʹ watsho esiya kuphuma ngomnyango ebambe amatyhelufa uBhanqo. Wathi
thuzu thuzu kancinci uMbuzeli ejonge kumzala wakhe.
ʹUnyanisile uBhanqo. Nam ndiyabazi ababulali bakaYangaphi kodwa anditsho mzala, 5
ukuba uyokundibhaka, emapoliseni,ʹ wamyala ngelo uMbuzeli owayengamazi ukuba lo
mzala wakhe ngoyena mcuphi ophethe elo tyala kanye.
Wahlekela ekothukeni yena uMapheza, emva koko waphakama wayokungena
endlwini encinci. Wathi ebhekabheka, wabe engasaboni kwaBhanqo lowo.
ʹIntakʹ ingene endlwini! Inene izinyanya zakowethu zindijongile. Ingathi iza kuvuthwa le 10
mbiza yam. Umzala naye uza kukha andixelele nangalo nomyayi wakhe
unekhompyutha adlisela ngaye,ʹ wacinga njalo unkabi esachama. Emva koko ubuyele
endlwini, nalapho ufike wabiza enye ibhiya wahlala, wonwaba.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Wagoduka uMapheza ezinzulwini zobusuku ecupha apha kuMbuzeli, nowayembona
ukuba unento eninzi ayaziyo ngokugwintwa kukaYangaphi. Intliziyo yakhe yayicula 15
ingoma yoloyiso kukuhlala ahlale afumane izinto zikaYangaphi ngobunjalo bazo.
Emva kokuxambulisana ngezo zinto noMbuzeli owayemcenga esithi loo nto
ingambambisa, uMapheza ekugqibeleni wazifumana. Kaloku wamqhatha ngelithi uza
kufumana ibhaso elincumisayo emapoliseni ngokuwancedisa ekubanjweni kwezigwinta
zikaYangaphi ekudala zizingelwa. Kwasa ngemini elandelayo yangeCawa edlulisela 20
emapoliseni umpu.
7.7 Tyhila ubunyani bamazwi kaBhanqo anomgca ngaphantsi ngokolwazi lwakho
lwebali ukuza kuthi ga ngale mini yencoko. (2)
7.8 Chaza ifuthe lokufihla ulwazi abanalo ngezaphulimthetho uBhanqo noMbuzeli
ekukhuleni kolwaphulomthetho kule noveli. (2)
7.9 Xhasa ngokuthathela kwisicatshulwa esingentla ukuba umcuphi uyawaphula
umthetho kwimizamo yakhe yokusombulula ityala lolwaphulomthetho. (2)
7.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba ithaveni kaMbuzeli ikuncedisile
ukukhulisa nokusombulula ulwaphulomthetho olukule noveli. (4)
7.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wokuhanahanisa kothando kwisiphelo
esiyintlekele sale noveli. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni
nasekuphumeleleni kwakhe.
Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguThole kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA C
ʹNkqo! Nkqo! Nkqo! Nkqo!ʹ Lwazinga unkqonkqozo. Krwaqu uNomsa etafileni
katitshala kutitshala, wafika emjonge ngamabi wona amehlo. Watsiba owenkawu
ukuya kuvula kuba wayemazi ukuba akanja idlala nambundlwana.
Galakangqa, kwangena ufafa olude lomfana, into emnyama ukusuka esihlangwini
uyokuphosa elunweleni. Into emkhitha ngathi ngowenkabi yehashe. Obo bumnyama 5
babuphazanyiswe lithambo elimhlophe elalibhijele umqala lifuna ukumfanisa
nehlungulu, kwakunye naloo mazinyo amhlophe ayemana ukuthi menye kobo buso
babuzele uncumo olwaluntama uthando olungazenzisiyo kumninilo. Yayingumfundisi.
Ebusweni wayetsho ngesiva esasixwese isidlele, simfanele ndithetha enga wazalwa
naso. 10
Uthe akungena lo mfo wabonakala ephakama utitshala esihlalweni emhlangabeza,
kucaca ukuba uyamfanisa. Akufika kuye wolula isandla embulisa, wenjenjalo
nomhambi, baxhawulana.
ʹTyhini bhota Thole!ʹ watsho utitshala esixhuzu-xhuzula isandla somhambi ehleka.
ʹTitshala uza kudliwa, layekwa elo gama,ʹ watsho umhambi, phofu ehleka. 15
ʹUthini na mfondini? Nguwe lo? Waba ngumfundisi ngenene? Uyazi ndimana ukuyiva
nje le nto ndingakholwa,ʹ watsho utitshala esibambile njalo isandla somhambi.
ʹNdim lo, kholwa,ʹ yabamfutshane yatsho impendulo yomhambi. Bebambene njalo
kwathi xum kwee cwaka, zaphela iindaba, bajongana umzuzu. Bebambene njalo
zabonakala ziphalala iinyembezi kutitshala. Akazanga abenakho nomhambi 20
ukuzibamba, zabonakala nakuye ziphalala. Balilelana. Bayana ngamehlo abantwana
besikolo bemangalisiwe ukuba kuqhubekani.
9.1 Xela into edibanisa uThole nokulila kukatitshala kwisicatshulwa malunga
nobomi bukaThole angasazayamanisi nabo. (2)
9.2 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ezisebalini ukuba uThole
ebengalindelekanga ukuba angangumfundisi. (2)
9.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa intetho kaThole enomgca ngaphantsi ethi
ʹtitshala uza kudliwa.ʹ (2)
9.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaThole olufumaneka kwincoko ephakathi
kukaThole notitshala. Xhasa impendulo yakho. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
9.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela avezwe ngayo amatshijolo kule noveli ukuba
umbhali ubuchasile ubutshijolo. (2)
9.6 Chaza isiphelo sobomi bukaThole akuba ebhubhile uThemba noSonwabo. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
ʹNdifuna sitshate Bhelekazi, ube ngumfazi wam sahlulwe kukufa sobabini. Umsebenzi
omhle owawuwuqalile wuqabelise mntanʹ asekhaya. Ukuwa nokuphakama kum
ndikufumanisa kuxhomekeke kuwe,ʹ
Wamjonga isizungu uThozama enga umthele nqa. Bajongana. Bejongene njalo
wabonakala encuma uThozama zisihla iinyembezi. Suka batsibelana, bawolana. 5
Bewolene njalo wavakala uThozama esithi, ʹMakube njengokuba uthetha bhuti Thole.ʹ
Emva koko zathanda ukungabi ninzi iindaba kubo bobabini, ingulowo kucaca ukuba
ingqondo iyabhadula ezingcingeni, suka kwada kwabonakala ukuba mabohlukane
bengafikelelanga zigqibeni zokuba bathini na ngenkalo yomtshato. Bahlukana
bebekelene kwelokuba bophinda babonane. 10
Kwakuzo ezo nyanga yayiza kuhlala iSinodi yamaWesile apho eRhawutini, kulindeleke
ukuba kuthi xa kuhlenga-hlengiswa abefundisi uMangaliso anikwe eyakhe iSekethe
njengoko wayesoloko engumncedisi phantsi komfundisi uZilindile e-Albert Street.
Njengoko ingento iqhelekileyo nebukekayo ukuba umfundisi abe lisoka eWesile,
umfundisi uZilindile wamcebisa ukuba kufuneka etshatile phambi kokuba iSinodi ihlale 15
khona ukuze kungabikho magingxi-gingxi ekumabeleni indawo. Wakungqina oko
uMangaliso evuma ukutshata. Bathe bakufikelela kumbandela wentombi
angayithathayo akaya kude uMangaliso wayikhomba kwalapha eRhawutini,
eBharagwana, watsho elichaza kangako ibali lakhe noThozama kumfundisi uZilindile
oweva weva wamkhuthaza uMangaliso ukuba atshate yona le ntombi. 20
Kwacaca ukuba ngenxa yokunqongophala kwexesha umtshato mawukhawuleziswe
kwalapha eRhawutini kusukeliswe ...
9.7 Tyhila ubunyani bamazwi anomgca ngaphantsi ngokolwazi lwakho lwebali. (2)
9.8 Chaza ifuthe lokuhamba kukaThole kwiindlela zobutshijolo ekukhuleni
komxholo wokuthatha izigqibo ezizizo kule noveli. (2)
9.9 Xhasa ngebali likaThole ukuba intshisakalo yobufundisi iyathimba emntwini
ngaphakathi nokuba sele ephuma endleleni ade ayilandele. (2)
9.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba abantu abasondele kuThole bancedisile
kubutshijolo nasekumakheni kule noveli. (4)
9.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wothando kwisiphelo esimnandi sale (2)
noveli. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni
nasekuphumeleleni kwakhe.
Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguMfazwe kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
Ndahlala phantsi phezu kwedlaka ndajonga isixeko esi, usathe thaa umfanekiso
kaNokuzola egonwe nguFriday. Ndiyakubona ukupakaniswa nokuxushwa ndixhaywa
ndixhatshazwa ngabantu abangazi nto, eyona nto yandixhelayo nguZo ezingalweni
ezinuka umzondo zikaFriday. Ndahlala ndacinga. Ndathatha isiganeko ngasinye
kuthando lwam noNokuzola, ndizama ukufumana ukuba umhlwa onguFriday waqala 5
nini na ukonakalisa. Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe iseLatakisa.
Kanti kuhleliwe nje uNokuzola uyachwechwisa ecaleni? Yathuthumba intliziyo yam.
Ngale yona into ndandiqinisekile. Ndakhumbula neemini awaye akhe anyamalale
ngazo, lingabikho idinga ebesilibekile, ndithi ndakumbuza athi, hayi ebephangele.
Ndandingazange ndayenza nento yokuya kumkhangela emsebenzini, kuba 10
ndisonqena iintetha ezininzi. Wayebika unina ukukhohlakala nje, inokuba wayesenzela
ukuba ndingaze ndilubeke kowabo, kuba hleze kuvele izinto, intombi kuhleliwe nje idla
isula. UNokuzola, lo besendimana ndizithembisa ukuba uya kuba yintonga yam
esekhosi, nguye kanye lo undiqhola ngothuli?
Kutheni ekhetha imini enje ukundibonisa ukuba lonke ixesha eli kanti 15
ebenkwalambisa? Intokazi ethi mfondini ukuba ikhe yancuma ngendlela apha
ebindinqumla umphefumlo, kanti lonke elo xesha indojela umnga! Naxa ndandisazi
ukuba sasithandana nje, ndingembangi ke ngoku, ukuba kuthe kanti yinyani yonke le
nto yayiphehluzelisa ingqondo yam, ndandingasokuze ndimxolele ubomi bam bonke.
Ndagqiba kwelo. 20
11.1 Xela into edibanisa uNokuzola noFriday ngokwengcinga zikaMfazwe
ezikwisicatshulwa. (2)
11.2 Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba ngenene uFriday ungumhlwa ngokwamazwi
kaMfazwe anomgca ngaphantsi. (2)
11.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa ingcinga kaMfazwe enomgca ngaphantsi
ethi ʹkanti ebenkwalambisaʹ. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
11.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaNokuzola olufumaneka kwiingcinga
zikaMfazwe. Xhasa impendulo yakho. (3)
11.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela avezwe ngayo amatshijolo ukuba umbhali
wale noveli uchasene nengcinezelo. (2)
11.6 Chaza isiphelo sikaMfazwe akuba ebhacile, wahlukana noFriday. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
ʹSowuhamba ufuna ukunceda abantu ngemithwalo yabo uphi owakho? Uyazi ukuba
ootsotsi aba baninzi?ʹ Ithe ukuba itsho ajika amehlo ajonga kuthi, sekukho
ababonakala betshela bezisondeza kubo izinto ababeziphethe.
Ndingaqinisekanga ukuba amapolisa andawoni na, ndathetha ngokukhawuleza
ndisiviwa ngabaninzi ababekufuphi. ʹEyona nto ndizama ukusindisa wena kulaa 5
mapolisa ezayo. Aza kukubambela ukunxila oku, kanti uya kukwazi ukuzibamba ade
agqithe ukuba akusindwa zezi zinto uziphetheyo. Uyawazi amapolisa alapha indlela
ageza ngayo!ʹ Kwathi kanti nditsho enyameni, kuba baba baninzi abandingqinelayo.
ʹHayi suk'apha, undoyikisa ngamapolisa, ndiyaphi nawo, wona akanxili kakade?ʹ
ʹHe mfondini, utywala obu buyakwala hi! Yenza le nto uyixelelwayo uzisindise, usindise 10
nathi aba. Akuboni ukuba uza kubanjwa, ubambise nabanye? Khawulezisa
sebefutshanisile aba bantu.ʹ Latsho elo lizwi emva kwethu, kubonakala ukuba
linexhala, lingqinelwa nangabaninzi. Uthe esalibele kukumbombozela umfo wotywala,
ndayithi hlasi idyasi, tyuu egxeni, nqaku iimpahla ezisongelweyo ndaziphakamisa.
Wema ke yena emva kwam, esamana ukuthi akugqiba ukubhodla ambombozele. 15
ʹIcuba lam likuloo dyasi, ulilumkele, uyinto kabani kakade?ʹ Impendulo akazange
ayifumane, kuba kwaphazamisa ipolisa kude kufuphi nathi libiza umfo owayegqitha.
'Yizʹ apha wena.ʹ Bathi bejika iintloko nje abanye, ndaqinisa intamo ndajonga phambili.
ʹHayi, andenzanga nto.ʹ
11.7 Tyhila ubunyani bamazwi kaMfazwe anomgca ngaphantsi athi amapolisa
ayageza ngokolwazi lwakho lwebali. (2)
11.8 Chaza ifuthe likaFriday lokungcungcuthekisa uMfazwe ekukhuleni komxholo
wengcinezelo kule noveli. (2)
11.9 Xhasa ngokwale noveli ukuba umntu olwela inkululeko yelizwe lakhe ukhe
abone kusisisombululo ukulishiya, alifulathele kwangenjongo yokulilwela. (2)
11.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba amapolisa akuncedisile ukukhula
kwengcinezelo nokusombululeka kwayo kule noveli. (4)
11.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wothando kwisiphelo esimnandi sale
noveli. (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni
nasekuphumeleleni kwakhe.
Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguFudwazana kwintsomi ꞌIntsomi yeenyamakazanaꞌ
kunye noSteve Biko kwisibongo uʹEnkosi Steve Bikoʹ.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA G
IMBALI KANXELE
Ithi imbali kwathi kwakumka uMfundisi uNyengane kumhlaba wamaXhosa kwavela
uNxele kwilali yaseMgwangqa kumhlaba kakumkani uNdlambe nowafika esithi
uhambisa obekuthethwa nguNyengane, phofu bekho ababeyithandabuza loo ntetho
yakhe. Ubedla ngokuthi xa efundisa abantu uNxele, athi iinkosi zimbini zaye zihlala
emanzini. Kwezi nkosi enye yazo yayinguTayi ngeli xesha enye inguDalidephu. 5
Ubebethelela ukuba abantu bakwaNdlambe xa bewela umlambo banqule ngokubulisa
besithi, A! Tayi! A! Dalidephu! Lo yayingummiselo awubekela abalandeli bakhe.
Ebenemiqathango ayibekela uluntu lwakhe umfo kaGwala lo esithi abantu mabayeke
ukuthakatha balahle ubuthi, bayeke ukukrexeza. Ingulowo nalowo makabule echaza
konke okubi nokuyinkohlakalo awakha wakwenza amadoda nabafazi babula, 10
ngokulandela lo myalelo. UNxele, uMcwerha uthe akubona ukuba uyalandelwa
kwiintshumayelo zakhe wavela nesithembiso esitsha sokuba ababhubhayo baya
kuvuka bonke ekufeni bephuma kulwandle lwakwaGompo. Kodwa wona amaNgqika
aya kuba ziinkuni, iimbovane, amawa kuba asoloko enezandla ezixhaphe igazi.
AmaRharhabe avakala esithi kungokuba kutheni na le nto zonke ezi zinto zithethwa 15
ngulo kaGwala, engokabani na kakade yena? Ingaba aphi na amaphakatrhi
akwaNdlambe angamaJwarha, amaCirha kunye namaNtakwenda. Alikhuphe lapoqa
amaRharhabe ukuba uNxele makade avunywe ukuze kucace eyona nto aza kuba yiyo.
Ngokwenene wavunywa ngamawabo wasiwa ecamagwini ngeenkomo ezimdaka,
ezilubhelu nezimnyama kodwa zabe isininzi sazo izezimdaka kunye nezilubhelu. 20
AmaNgqika namaGcaleka awuzimasa lo mcimbi ngelokoyika ukujika abeziinkuni,
iimbovane namawa. Kananjalo ayesoyika ukumka noqhwithela lomoya njengoko
wayethethile uNxele esithi basisizwe esiya kubalixhoba loqhwithela. Ahamba enqula,
ekhahlela kuyo yonke imilanjana ekhala ngo ʹA! Tayi, A! Dalidephu!ʹ bephatha kubonga
besithi: 25
UQweqwedu phezulu, umkhonto awungeni,
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Iqutu likaTayi,
Inkonjanʹ emnyama edlala emafini;
Iqutu elimgxade.
Uthe ofuna ikhubalo wabalekela khona ukuze naxa kududuma izulu anqule enjenje, 30
ʹTa zulu likaTayi!ʹ Oku ebekutsho kuba eligxotha. Abantu babeqhele ukuva kusithiwa
uNxele lo yinto kaBhalala, umNgwevu, kanti akunjalo, uyinto kaGwala
waseMaCwerheni. KwaBhalala waya engumfana elandela unina kunye noodadewabo
nomkhuluwa wakhe uMagolo. Ngelo xesha uyise ebesele ebhubhile, wasele ehlala
kwaNtentema emaMbalwini. Elona gama lakhe wayesaziwa ngalo ngamaRharhabe 35
lelokuba nguMakhanda, koko kwaduma elobucamagu bakhe, elokuba nguNxele.
Wabanjwa ngamaNgesi, xa eyokungenela iRhini nemidushane, wawezwa wasiwa
esiQithini saseRobben Island. Wafela esiqithini ngomhla ngomhla wama-25 kwinyanga
kaDisemba ngomnyaka we-1819, phofu kungekho nesinye isiprofetho sakhe esiye
sazaliseka. Yiyo le nto kukho isaci, ʹUkuza kukaNxele.ʹ Oku kuthetha ukuba nayiphi na 40
into elindelweyo ize ingazaliseki kuthiwa kukuza kukaNxele. Iphela njalo imbali.
13.1 Xela into eyahlukanisa umfundisi uNyengane noNxele ezingqondweni
zabantu bakwaNdlambe. (2)
13.2 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba uNxele wayezama ukuzifanisa
noNyengane. (2)
13.3 Tolika ukubula ngokomxholo wesicatshulwa esingentla. (2)
13.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaNxele olufumaneka kwingxoxo engaye
yamaRharhabe ekwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
13.5 Ngqina ngokuzixhasa ngokufa kukaNxele ukuba umbalisi wentsomi uchasene
nabaprofethi bobuxoki. (2)
13.6 Tyhila ukuba intsomi iyayinika impendulo ngemvelaphi yesaci esithi, ʹukuza
kukaNxeleʹ. (2)
13.7 Ingaba le ntsomi ingemvelaphi yezinto okanye yintsomi eyimbali? Xhasa
impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ISICATSHULWA H
INTABA KANDODA – LS Ngcangatha
1 Ayembazelʹiindlebe amaXhosʹakowabo.
2 Ephambi kwawo waphinda wathetha kwakhona,
3 ʹMasakhe imizi apha, silime nokulima,
4 Kule mimandla erhangqe le ntaba kaNdoda.ʹ
5 Yatsho inkonyane yohlanga, ithole lomthonyama.
6 Latsho likhomb'iziphaluk'eziphahla iNtaba kaNdoda.
7 Kwathi kanti lisitsho nje lizifakʹengozini.
8 Kumhla labonʹinyoka ikhwelʹemthini ingenazinyawo.
9 AmaLawu wayewaphethʹemanyeni ngokumisa kule ntaba.
10 Lafʹ ilizwe ngesiquphe, kwanyathelwana ngoobhontsi.
11 Laphalala lisisantyalantyala igazi, lafunxwa ngumhlaba.
12 Yagqoloda, yangqulwa indoda, yaya kwelemimoya.
13 Kwaba masikizi kuloo mfazwe kuloo ntaba.
14 Kungekudala lwadilikʹudonga kwicala lamaLawu.
15 AbaThwa bada bavusʹ umnyele, bangenelela.
16 Zanqoza kwakhona kuhlaselwʹamaXhosa.
17 ʹTsiha-a-a-a-a-a-a-a-a-a! Izikhali zikaRharhabe!ʹ
18 Watsho umXhosa egwazʹ ephindelela.
19 Kwada kwacacʹicala ovuthezela ngakulʹ umoya.
20 Babalekʹ abaThwa, bayifulathela loo ntaba.
13.8 Xela (a) amaXhosa akowabo awayebazʹiindlebe (b) nethole lomthonyama
eliwisa imiyalelo, akhankanywa kwisitanza sokuqala nesesibini. (2)
13.9 Tolika umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sicatshulwa sesibongo
ngokomxholo waso. (2)
13.10 Chaza umfanekiso ntelekelelo odalwa lulandelelwano lweziganeko
oluqulethwe yimiqolo 11–12. (2)
13.11 Xela izizwe ezabandakanyekayo kuhlaselo lwamaXhosa ngokwesitanza
se-4. (2)
13.12 Ngokwesicatshulwa sombongo xela udidi lwembongi ebonga kulo mbongo.
Xhasa impendulo yakho. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo we-14
ukuya kumbuzo we-17.
KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli/
kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Isohlwayo sikaNomaMpondomise nesikaGugulethu kule drama sihambelana nezenzo
zabo.
Hlalutya olu luvo ngokwale drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA I
UMANTYI: ... Uninzi lwamadoda luwagqibile amantombazana ngokuwathembisa
ngomtshato suka emva kwayo yonke loo nto ehle nomcinga
angaziphumezi izithembiso zawo. Zibe yini ke iziqhamo zoko? Suka
uve intombi kusithiwa izixhomile; suka uve intombi kusithiwa
izeyelisele emlanjeni; suka uve intombi kusithiwa idle ityhefu yafa; 5
suka uve intombi kusithiwa iphambene, njengoko nangoku singazi
isenzo sakho ukuba sozala nkomoni na. Kulindelekile nangaliphi na
ixesha nangoku ukuba singeva enye yezi zinto ndizibalayo, kuyo le
ntombi kaLangeni. Ngoko ke Gugulethu ndikufumanisa unetyala
ngokwaphula isithembiso. Ndiyakugweba, ndikugweba iinyanga 10
ezintandathu usebenza nzima okanye amashumi amahlanu eeponti
ukuba uyazikhupha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UGUGULETHU: Ndiyabulela Nkosi ugwebe kakuhle, sindifanele isigwebo sakho.
UZWILAKHE: Ndiyamkhupha Nkosi.
UGUGULETHU: Musʹukuzikhathaza bawo. 15
UZWILAKHE: Nkosi ndiyamkhupha, nanga amashumi amahlanu.
(Uyawakhupha)
IPOLISA: Nkqo! Nkqo! Nkqo! (Liyangena) Nanku uNomaMpondomise
kusithiwa uzeyelisele emlanjeni eMthatha, kuthiwa selefile.
UMPHATHI
MAPOLISA: Sukelani mapolisa! 20
UMANYAWUZA: Yho-o-o! Umntanam! Umntanam! Kazi ndingumntu oyintoni na
bantu bakwaNyawuza! Ndincedeni ngomntanam! Yho-o-o!
(Uyagibiseleka uyafa)
UGUGULETHU: Awu, yini na le ntombi kaLangeni? Uyandishiya na kweli phakade?
Bungamyoli na ubomi kum ngaphandle kwakho? Nakanye. Maze 25
undikhumbule ndiyeza; ndanga ndingahlala ngasekunene kwakho
kwelo lizwe lizayo. Liyaduduma! Liyaduduma. Lidlula
nemiphefumlo. Buzani kubawo! Buzani kubawo! (Uthetha la mazwi
ezula enkundleni ngathi uyedwa akaqondi ukuba kukho abantu)
15.1 Xela isenzo akhethe ukusenza uNomampondomise kwezibalwa ngumantyi
sakube singaphunyezwanga isithembiso sakhe. (1)
15.2 Nika iimpawu zibeMBINI ezixela ukuba isicatshulwa esingentla sithathwe
kwidrama. (2)
15.3 Tyhila ukuhambelana kwesihloko sale drama esithi ʹBuzani kubawoʹ
nokuqulethwe kwisicatshulwa esingentla. (2)
15.4 Chasa okanye uxhase uluvo lokuba uZwilakhe uyazohlwaya enkundleni
ngokwamazwi akhe anomgca ngaphantsi. (2)
15.5 Phonononga isigwebo senkundla esiwiswa kuGugulethu kunye nesenzo
sakhe. (2)
15.6 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ubomi bukaGugulethu khange
bubemyoli emva kokushiywa kwakhe nguNomaMpondomise. (2)
15.7 Cacisa ukuchaneka kwamazwi athi, ʹLiyaduduma. Lidlula nemiphefumlo.ʹ
ekuchazeni ingxaki elikuyo ikhaya likaGugulethu nelikaNomaMpondomise. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ISICATSHULWA J
UGUGULETHU: He-e-e, niyabona ke kwagqitywa, mhlawumbi nina lo ʹKugqityiweʹ
namthabatha kancinane kanti ke wayethetha into enkulu. Wathi
akuphuma lo ʹkugqityiweʹ kwintombi kaLangeni nam ndatsho
ndathi, ʹkugqityiweʹ kwathiwa ezulwini ʹAmenʹ. Emazulwini
kwabhalwa ngelo xesha ukuba nditshatile nentombi kaLangeni. Lo 5
ʹkugqityiweʹ wayethetha ukuthi libotshiwe iqhina lomtshato phakathi
kwam nentombi kaLangeni. Lo nindibuza ngaye umfazi andimazi,
asingowam ngowenu. Owam umfazi yintombi kaLangeni,
nasezulwini ndohlala ekunene kwakhe.
UNYANISO: Hayi ke mfo wam siyoyisakala, umdala asingekhe sakutyhala 10
ngesixhanti xa ungazimisele kuya ekhaya, akunguye mntwana into
eqweqwediswayo, singazi kukubophelela nangentambo akulilo
igeza, akuphambananga; ligeza lodwa into ebotshelelwayo. Nto nje
ndingaphinda kwilizwi ebe likhe lathethwa ngumfo kabawo lo
uMthetho elithi, ʹIintliziyo zethu ziligazi nguwe, zama ukusixolisaʹ, 15
ukuba unayo indlela.
UGUGULETHU: Ndilusizi bawokazi, andinayo indlela.
UNYANISO: Njani Hlubi?
UGUGULETHU: Kalusizi.
UNYANISO: Xa inguwe ke ongenakusixolisa, ngubani omnye ongasixolisayo? 20
UGUGULETHU: Buzani kubawo.
UMTHETHO: Mfo kabawo Nyaniso kwanele ngoku, siwuzamile owethu umzamo.
Njengoko sewutshilo nawe wathi asinakho ukumqweqwedisa lo
mfana akamntwana, asinakho ukumbophelela akalogeza, ndibona
ukuba masicele indlela sigoduke. 25
UGUGULETHU: Hayi hambani bawokazi. Kodwa ke anizi kuhamba ngoku niya
kuhamba kusasa, ndinikhaphe ndinise esikhululweni. Kaloku
bawokazi andixabananga nani aningede niphume olo hlobo.
15.8 Tolika igama, ʹkugqityiweʹ ngokwamazwi kaGugulethu akwisicatshulwa. (2)
15.9 Khankanya ubuthathaka abenabo uZwilakhe negalelo labo kubuzali bakhe. (2)
15.10 Cacisa igalelo lokwahlulelana kwamaxesha ezimbalini kuxambuliswano
oluqhubeka kule drama. (2)
15.11 Chaza ngokuzeleyo (a) okuza kulandela emva kokwala ukugoduka (2)
kukaGugulethu kunye (b) nenguqu kubomi bakhe.
15.12 Nika umyalezo oqulethwe sisiphelo sikaThobeka kule drama. (2)
15.13 Xela udidi lwabantu onokulucebisa ukuba lufunde le drama. Xhasa impendulo
yakho. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLALʹINAMANYALA – M Lamati
Isohlwayo sikaMaqhikizane nesikaMamQhinebe kule drama sihambelana nezenzo
zabo.
Hlalutya olu luvo ngokwale drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLALʹINAMANYALA – M Lamati
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA K
DLEZINYE: Amapolisa? Eee, ziintsana ezo kuwe Thole lesilo.
MAGRAZULA: Ziintsana wona amapolisa kum Dlezinye. Kodwa ke nawe uyazi
ukuba asindim ohamba ezingela ezi ntloko. Ezi zithunywa ke zisuka
zibhatyaze, zibe zizisulu zamapolisa ke ngolo hlobo.
DLEZINYE: Kodwa ke nawe Mhlekazi kudala ndisithi ndivumele ndiwenze 5
ngokwam lo msebenzi wezi ntloko. Akukho polisa linokundibamba
mna.
MAGRAZULA: Hayi Dlezinye, hayi. Uthi xa kunokuphuma wena, ngubani
onokushiyeka esenza lo msebenzi ungaka aphʹekhaya?
DLEZINYE: Ndabezitha! Thole lesilo! Kucaca ukuba undithembile ngenene 10
Mhlekazi.
MAGRAZULA: Into endithuthuzelayo nje yile yokuba kubo bonke aba bantu sele
bebanjiwe, akukho namnye osele etwele igama lam.
DLEZINYE: Ewe, yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo.
MAGRAZULA: Loo nto ke indinika ukuphumla komphefumlo, kuba ke ekubanjweni 15
kwabo andingeni ndawo konke-konke. Andithi na ndiyabahlawula
ngentloko nganye abayizisa kum?
DLEZINYE: Yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo. Umntu
makazitubhele ubuyatha bakhe.
MAGRAZULA: Uyabona ke Dlezinye, ndikuthandela le ngqondo yakho ichutywe 20
kangakanana. Umntu makazibondele umqa wakhe.
DLEZINYE: Kwowu! Ziindaba ezimnandi ezo kum, ukuthi kanti kuhleliwe nje,
iNkosi yam iyayiqaphela ukuba ichutyiwe ngenene le yam ingqondo.
MAGRAZULA: Hayi ichutyiwe yona ingqondo le yakho, kodwa ke asikokuphela
kwento esiya kulala sitye yona leyo. 25
DLEZINYE: Aa! Magrazula! ...
17.1 Xela isenzo esifaka izithunywa zikaMagrazula kwingxaki yokubanjwa
ngokwesicatshulwa. (1)
17.2 Nika iimpawu zibeMBINI ezixela ukuba isicatshulwa esingentla sithathwe
kwidrama. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
17.3 Tyhila ukuhambelana kwesihloko sale drama esithi, ʹIndlalʹinamanyalaʹ
nokuqulethwe kwisicatshulwa esingentla. (2)
17.4 Chasa okanye uxhase uluvo lokuba uMagrazula uyadlisela ngokwamazwi
akhe anomgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (2)
17.5 Phonononga ukungabanjwa kukaMagrazula noDlezinye, kubanjwe
abathunywa babo. (2)
17.6 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ubomi bukaMamQhinebe
noMaGatyeni khange bubemyoli emva kokuba beyokujoyina kwaMagrazula. (2)
17.7 Cacisa ukuchaneka kwegama, ʹumqaʹ ekuchazeni ingxaki abazibona bekuyo
uMaGatyeni noMamQhinebe ngemini yesigwebo. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
SIBANE: ... Wena Siqhiwu thatha nantsi itape recorder, uyifake aph'
epokothweni. Seyingxashiwe. Thatha nali neli khulu leerandi
lifunwa yile nkewu.
SIQHIWU: Incinci kamnandi le tape. Akanakukrobela nokukrobela ukuba ikho
aph' ezipokothweni zam. 5
SIBANE: Wena Siphokazi thatha nantsi eyakho itape recorder. Wena ke uza
kuyifaka aphʹ ebhegini. Nayo seyivuliwe.
SIPHOKAZI: Enkosi Kheneli.
SIBANE: Ngenani ke. Mna ndiza kunilinda apha phandle.
SIQHIWU: (Ankqonkqoze, avule ucango angene.) Molo Mhlekazi. 10
MAQHIKIZANE: Yes Sir! Uliphethe icuba lam phofu?
SIQHIWU: Nali ikhulu leerandi Mhlekazi, njengezigqibo.
MAQHIKIZANE: Kuthe kanti uyindoda, Zis' apha ke. Ufike ngomso uze kuqalisa
ukuphangela.
SIQHIWU: Enkosi Mhlekazi. 15
MAQHIKIZANE: Uphi yena uSiphokazi?
SIQHIWU: Nguye lo apha phandle Mhlekazi.
MAQHIKIZANE: Mxelele angene.
(Aphume uSiqhiwu)
SIQHIWU: Ngena Meli. Likufuna ngamehlo abomvu isele phakathʹ apha. 20
SIPHOKAZI: Liza kundifumana. (Ankqonkqoze, avule ucango angene.) Hello
daddy!
MAQHIKIZANE: Hello sithandwa sam! Uphilile phofu sithandwa?
Bendingasakukhumbuli ngako nje. Uzifihle phi na?
SIPHOKAZI: Ndiphilile daddy. Unjani wena? 25
MAQHIKIZANE: Ndiphilile nam. Sendingxamele ukude ndive ukuba isicelo sam
siyamkeleka na.
SIPHOKAZI: Ukuba siyamkeleka daddy, ndiza kuwufumana ngoko nangoko
umsebenzi?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
MAQHIKIZANE: Isithuba sakho sikulindile ngoku ndithethayo.
SIPHOKAZI: Kulungile daddy, ndiyavuma. 30
MAQHIKIZANE: Khawuze ke sana lwam khe ndithi mathu-mathu.
SIPHOKAZI: Hayi kaloku daddy. Siya kuthini xa kungena umntu sisancamisana
e-ofisini karhulumente?
MAQHIKIZANE: Ndingurhulumente ngokwam maan. Kutheni ingathi akuyiqondi ...?
17.8 Tolika ibinzana, ʹicuba lamʹ ngokwamazwi kaMaqhikizane akwisicatshulwa. (2)
17.9 Khankanya ubuthathaka abenabo uMaqhikizane negalelo labo ekuhleni
kwesidima sakhe sokubangumqeshi karhulumente. (2)
17.10 Cacisa igalelo lendlala kuxambuliswano oluqhubeka kule drama. (2)
17.11 Chaza ngokuzeleyo (a) isenzo esiza kulandela kunye (b) nenguqu kubomi
bukaMaqhikizane emva kohambelo olukwisicatshulwa. (2)
17.12 Nika umyalezo oqulethwe sisiphelo sikaSiphokazi kule drama. (2)
17.13 Xela udidi lwabantu onokulucebisa ukuba lufunde le drama. Xhasa impendulo
yakho. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum