Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paperisiXhosa HLGrade 12202430 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the November 2024 NSC, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBINI (P2) NOVEMBA 2024 AMANQAKU: 80 IXESHA: Iiyure 2½ Olu viwo lunamaphepha angama-30. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential IMIYALELO NENGCACISO 1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo. 2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olusekelwe ukufundwa kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula. 3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU: ICANDELO A: ISihobe (30) ICANDELO B: Inoveli/Uncwadi Lwemveli (25) ICANDELO C: IDrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke: Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo: ICANDELO A: ISIHOBE IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI. UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/NONCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).  Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwiDrama oyifundileyo.  Phendula UMBUZO OSISINCOKO ubemNYE NOMFUTSHANE ubemNYE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama ali-190–240.  Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.  Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo nangokusemxholweni. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngocoselelo. Nov 8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe ngayo kwiphepha loviwo. 9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo: ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu 11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ITHEYIBHILE YESIQULATHO Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke. ICANDELO A: ISIHOBE Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO YEPHEPHA 1. ʹImfecaneʹ Umbuzo osisincoko 10 6 soncwadi 2. 'UJohn Tengo Jabavu' Umbuzo omfutshane 10 8 3. ʹMhela mfondiniʹ Umbuzo omfutshane 10 10 4. ʹUsanaʹ Umbuzo omfutshane 10 12 KUNYE Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile 5. 'Ukuthethaʹ Umbuzo omfutshane 10 14 QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE.* 6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 15 soncwadi 7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 15 8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 18 soncwadi 9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 18 10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 20 soncwadi 11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 20 OKANYE 12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 22 soncwadi 13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 22 ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE.* 14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 25 soncwadi 15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 25 16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 28 soncwadi 17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 28 *QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ITSHEKHLISTI Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo. ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI A: ISihobe 1–4 2 (ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo) KUNYE A: ISihobe 5 1 (ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga) B: INoveli OKANYE Uncwadi LweMveli (Umbuzo osisincoko 6–13 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) C: IDrama (Umbuzo osisincoko 14–17 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ICANDELO A: ISIHOBE IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo OMNYE ongafundiswanga.  Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye isibongo esingafundiswanga. QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli candelo. IMIBONGO EFUNDISIWEYO Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo. IMFECANE – JJR Jolobe 1 Yindimbane yentsabo amadoda nosapho, iimbacu, amafaca, 2 Iinkomo sezathinjwa. 3 Ngasemva kusisisi, izixeko luvundu. 4 Kumkhondo wemfecane kusele amagquba. 5 Yinkungu engqondweni, limpampam ngaphambili. 6 Ngebagxagxamisayo, kwalandula unyanya. 7 Baxhaliseka futhi nazizingqi zotshaba. 8 Ajuculuzela dzu amaHlubi amahle, 9 AmaZizi noBhele ejokilʹ amaNgwane, 10 Isizwe semfecane kwelasempumalanga. 11 Yaba neenzimʹ indlela kufohlwa kozindada. 12 Bawela imisinga yamanzʹ anamagama. 13 Bahlafunʹ iintsizi isonka seenyembezi. 14 Bangathi bacekisa neemfunda zokumiwa, 15 Ngomhla wenkcithakalo yezizwe zelaseMbo. 16 Baphelelwa lutshongo bafunzela ngodaka; 17 Zajacekʹ izambatho banxibʹ ingca yasendle 18 Ukufihla ubuze ngomhla wobandezelo, 19 Babindeka becinga iindyebo zelaseNtla. 20 Akubangakho ngoma emlonyeni ngaloo mhla. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 21 Ngamabona-ndenzile bethubeleza kwizizwe, 22 Basinda macebetshu kwiingozi zamarhamncwa, 23 Zancwina iimvekwana zizigulo zendlela, 24 Zalondolozwa noko bada bawelʹ uMbhashe, 25 Bangena kwaGcaleka kwimimandla kaPhalo. 26 Kwakwalathwe ziimboni ukuza kwezi zizwe. 27 Ukuzalisekiswa kwamaxesha kwabikwa 28 Ukufika kondwendwe ziintlola zakomkhulu. 29 Zema ezo ntsizana ziphandwa imvelaphi, 30 Ubukhosi nobuzwe, ngomhla wodandatheko. Tyhila indlela ukulandelelana nokucwangciseka kwezehlo kwimbali yeMfecane okukhulisa ngayo ukuyiqonda intlungu yokumfenguza kwesizwe samaHlubi kwisicatshulwa salo mbongo. Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UJOHN TENGO JABAVU – SEK Mqhayi 1 Khawuqokele njengelʹ enduna! 2 Khawuqokele nqeberhʹ enkulu! 3 Kukhe kwakuhle wakuwela 4 Oko wabuya nenkwenkwezi; 5 Bathʹ abanye yeka-Edwadi; 6 Zathʹ izizwe zabelana- 7 Athʹ amaXhosa yekaNtsikana; 8 Bathʹ abeSuthu yekaSotshangana; 9 Athʹ amaNdebele yekaLobengula. 10 Phindela kwakhona njengel' enduna! 11 Phindela kwakhona kwedini yaseMbo!! 12 Zophela ngokwazʹ iimfazwe zamakhaya, 13 Zoxelʹ umbethe kwakuvelʹ ilanga, 14 Zoxelʹ amagqabi kwakuvelʹ ubusika, 15 Thina maXhosʹ ikhwele saligweba 16 Salichitha salitshisela nezindlu; 17 Salingcwaba nothuthu lwalo. 18 Azi ngubani na lʹ ulivumbululayo? 19 Qabelʹ amanzi njengelʹ enduna! 20 Qabelʹ iinduli zamanzi thole laseNtla!! 21 Khuphʹ ilangʹ emafini. 22 Yitshʹ iindlebe ziphezʹ ukubethana, 23 Yitshʹ amathumbʹ ayekʹ ukuxuxuzela, 24 Yitsho kuse kwabajonge ngeentanyongo, 25 Thobʹ izandla kwabalibele ngumkhanya, 26 Ngazwinye nqumlʹ ingxolo bawo, 27 Nqumlʹ intetho kwabamilomo ingangeyengcungcu 28 Yitsho zivuthulukʹ iingxabano zamakhaya, 29 Namhlʹ uzubuye nenkwenkwezi kaJoji, 30 Zizokukwazʹ izizwʹ ukuhlomlelana. 31 Ncincilili!!! 2.1 Caphula kwisitanza soku-1 amabinzana amaBINI athetha ukuba uJohn Tengo ngumntu ohloniphekileyo. (2) 2.2 Chaza ukuba ibangwa ngelithini inkwenkwezi eze noJohn Tengo Jabavu (a) ngamaXhosa (b) nabeSuthu ngokwesitanza soku-1. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 2.3 Khankanya (a) into eza kuziphelela kumakhaya (b) netshabaleleyo kumaXhosa ngokuya kukaJohn Tengo Jabavu phesheya ngokwesitanza sesi-2. (2) 2.4 Tyhila ukuba isikweko esikumqolo wama-21 silicacisa njani ixabiso lolwazi ekufuneka eze nalo uJohn Tengo Jabavu. (2) 2.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda lo mbongo. Xhasa impendulo yakho. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. MHELA MFONDINI – GV Mona 1 Mhela mfondini, 2 Ndiphuthumʹ elamʹ ikhohlombe. 3 Ngokwesethu isithethe, 4 Inkwenkwe iyazihlanganisela. 5 Mhela mfondini, 6 Ndilande ezakowethu, 7 Kwelakowethu ukuzuma lityala. 8 Khawuthobʹ iqulo mfondini-ndini, 9 Zaphukilʹ ezam iintonga, 10 Mhela mfondini! 11 Naxa ndiphuza umhlaba, 12 Ndothi mhela kwakhona. 13 Kuba ngesethʹ isithethe, 14 Ewileyo ayibhuqwa. 15 Naxa ndigevezelʹ amadolo, 16 Ulwimi luyinkaba-nkaba. 17 Ndothi ndimele kanjaqo 18 Kuba le ndeko inemigaqo, 19 Mhela mfondini! 20 Akuvuyelelwana, akuxhatshazwana, 21 Kuhlonitshwene kuxatyiswene. 22 Amakhwenkwe amancinane, 23 Abahlonele oonongena, 24 Oonongena bawahlonel' amakhulu, 25 Amakhulu iinto ezitshotshʹ entla, 26 Abahlonele oonosala. 27 Kuyo le ndeko 28 Intlonipho ngundoqo, 29 Mhela mfondini! 3.1 Caphula kwisitanza soku-1 imiqolo emiBINI enika imigaqo yokudlalwa kweentonga. (2) 3.2 Chaza ukuba umdlali weentonga (a) umisa xa kutheni (b) uxele nesithethe asilandelayo ngokwesitanza sesi-2. (2) 3.3 Khankanya umkhwa (a) onqandwayo (b) nokhuthazwayo kwisitanza sesi-3. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 3.4 Tyhila ukuba ukuphindaphindwa kwesakhi silanduli nesimamva ʹu-anaʹ kwisitanza sokugqibela kungakunqanda njani ukuxhatshazwa. (2) 3.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda esi sicatshulwa sombongo. Xhasa impendulo yakho. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. USANA – ZS Qangule 1 Bubushushu bodwa emzini, 2 Lupholile usana londile. 3 Zinkxwaleko zodwa endlwini, 4 Luzolile usana, lujongile. 5 Yincwina yodwa egumbini, 6 Luncumile usana lubukele. 7 Ulilela ntoni wakufika? 8 Akulili wena uyathetha, 9 Akugxwali wena uyazixela, 10 Ubomi kaloku sisandi, 11 Ubomi kaloku ngumzamo, 12 Yiloo nto usana luhlabela. 13 Olo ncumo lumpuluswa, 14 Sibane sobomi bumbi. 15 Ezo nyembezi zehlayo, 16 Mfula wenzingo zempilo. 17 Oko kukhohlela ebusuku, 18 Sithonga sompu wotshaba. 19 Lusana lwethu uluvuyo, 20 Ntandane kowethu uluvalo. 21 Mbewu yekhaya uyabukwa, 22 Sithombo somzi uyoyikwa, 23 Sityalo uyimbiza yebhongo, 24 Siqhamo ukukutya okulumayo. 25 Ungumciki wothanda lothanda, 26 Uluthanda lothando olucikiweyo. 27 Wena ulikhwezi lomsobomvu, 28 Wena ulilifu elilengalengayo. 29 Ukufika kwakho kuyimvula 30 Ukumka kwakho kuyimbalela. 4.1 Caphula kwisitanza soku-1 imiqolo emiBINI ebonisa iimeko ezingqonge usana. (2) 4.2 Chaza indlela usana (a) oluthetha ngayo (b) noluyazisa ngayo imvakalelo yalo ngokwesitanza sesi-2. (2) 4.3 Khankanya (a) isenzo esihle sosana (b) neenzima zempilo oludibana nazo usana ngokwesitanza sesi-3. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 4.4 Tyhila ukuba isikweko esikumqolo wama-21 sikucacisa njani ukuba ikhaya lijonge lukhulu kusana. (2) 4.5 Nika ithoni yesitanza sokugqibela kumntu ofunda esi sicatshulwa sombongo. Xhasa impendulo yakho. (2) [10] KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE) UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UKUTHETHA – SE LANDAU 1 Kwamiselwa ukuze luvanʹuhlanga, 2 Kwazinziswʹukuze ziqondanʹ iintlanga, 3 Kwamiselwa phakathi kwabazanayo. 4 Kwazinziswa phakathi kwabeentlanga. 5 Vuleka mlomʹ iyaphuphum ʹingqondo, 6 Vakala mvakalo-zwi nesandi, 7 Vumbulula loo mathe lwimi, 8 Vakala kubʹ indlebe iphula-phule. 9 Ukuyiloza kuza kuvakala, 10 Ubuciko buza kudandalaza, 11 Ukuqonda kudale izinto, 12 Umlomo uxhaphazelʹamagwebu. 13 Iyahluzwa ivele inyaniso 14 Ludandalaze ngokunjalo uvakalelo, 15 Kuphazamiseke zonke iingcinga, 16 Ngenxa yako konʹ ukuthetha. 17 Bathetha ngezolo nenzolo, 18 Bayayinkqangaza inqwaba-nqwaba, 19 Athetha kamnandi bethamsanqelisa, 20 Bambi bayanyhukrula beqalekisa. 5.1 Xela into eyenziweyo malunga nokuthetha (a) kuhlanga ukuze luvane (b) nakwiintlanga ukuze ziqondane ngokwesitanza soku-1. (2) 5.2 Nika ilungu (a) lokuphulaphula (b) nelokuthetha ngokwesitanza sesi-2. (2) 5.3 Chaza zibeziBINI iziphumo zokuthetha ngokwesitanza sesi-3. (2) 5.4 Chaza indlela oludaleke ngayo undindwano kulo mbongo uwonke. (2) 5.5 Ngqina ngokuqulethwe sisitanza sokugqibela ukuba ukuthetha kunamacala amabini. (2) [10] AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.  Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.  KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo we-6 ukuya kumbuzo we-13.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama). Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama). INOVELI Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE). UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguThantaswa kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA A ʹHe madoda, ikhona into edibanisa uMnenga noNqoza malunga nobomi bukaMapheza,ʹ watsho uBhadula encokola noGqazana phaya esikhululweni samapolisa ngenye imini. Wayeyame ngegxalaba emnyango njengoko kwakungaxakekanga kakhulu ngaloo mini apho esikhululweni. ʹKudala mna ndiyirhanela loo nto. Wawuva umbuzo kaMnenga ngalaa mhla 5 kwakusithiwa uMapheza ulele?ʹ wabuza uGqazana. ʹUmothuko lo ungaka kuye yedwa wawungowantoni? Nathi sothuka kodwa hayi ngale ndlela wothuka ngayo uMnenga,ʹ wongeza uBhadula. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ʹUkuba usakhumbula kakuhle nguMnenga oweza nomphanga wokuba uMapheza ubhubhile. Loo nto yakhwezelwa nguNqoza emngqinela kobo buxoki kanti siza kubuya 10 kwaMapheza sifake imisila phakathi kwemilenze. Babeyiva phi bona bodwa loo nto naselokishini andizange ndayithi rhithi tu?ʹ wakrazula ngalo mbuzo uGqazana. ʹAbe yena uNqoza lo uyintoni emcimbini kuba yena uMnenga noMapheza yinyoka nesele kakade?ʹ wabuza uBhadula. ʹMasithule sithi tu, ziza kuvela iziphumo zayo yonke le nto.ʹ 15 'Ukuba uyaqaphela okokoko sabuya kwaMapheza, uMnenga noNqoza basoloko bezingqu zimashiyi, kwaye ababambeki tu okwabantu abanezazela,ʹ watsho uGqazana. ʹMasiwavalele ngokwenene, mfo kaGqazana uza kubuya uMapheza ngemini yakhe, siza kuweva onke la manyundululu ooMnenga,ʹ wagqibelisa ngelo uBhadula ejonge 20 kumntu owayeza kungena eze kufuna uncedo lwabo. Lihambile ixesha uMapheza engekabuyeli esibhedlele.UHlengiwe wacebisa ... 7.1 Xela into edibanisa uNqoza noMnenga malunga nobomi bukaMapheza ngokokukrokra okukwisicatshulwa. (2) 7.2 Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba ngenene uMapheza noMnenga bayinyoka nesele. (2) 7.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa intetho kaGqazana enomgca ngaphantsi ethi, ʹsifake imisila phakathi kwemilenze.ʹ (2) 7.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaMfuneko olufumaneka kwingxoxo ephakathi kukaGqazana noBhadula. Xhasa impendulo yakho. (3) 7.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela ezivezwe ngayo izaphulimthetho zale noveli ukuba umbhali uchasene nolwaphulomthetho. (2) 7.6 Chaza isiphelo sikaMnenga noNqoza akuba evelile amanyundululu wabo. (2) KUNYE ISICATSHULWA B ʹZizibhanxa gqitha amapolisa. Akakwazi tu ukuphanda. Mna ndazibona ngala wam amehlo izigebenga ezabulala uYangaphi. Sisela nazo apha kwaMbu nangoku ezo ntwana,ʹ watsho esiya kuphuma ngomnyango ebambe amatyhelufa uBhanqo. Wathi thuzu thuzu kancinci uMbuzeli ejonge kumzala wakhe. ʹUnyanisile uBhanqo. Nam ndiyabazi ababulali bakaYangaphi kodwa anditsho mzala, 5 ukuba uyokundibhaka, emapoliseni,ʹ wamyala ngelo uMbuzeli owayengamazi ukuba lo mzala wakhe ngoyena mcuphi ophethe elo tyala kanye. Wahlekela ekothukeni yena uMapheza, emva koko waphakama wayokungena endlwini encinci. Wathi ebhekabheka, wabe engasaboni kwaBhanqo lowo. ʹIntakʹ ingene endlwini! Inene izinyanya zakowethu zindijongile. Ingathi iza kuvuthwa le 10 mbiza yam. Umzala naye uza kukha andixelele nangalo nomyayi wakhe unekhompyutha adlisela ngaye,ʹ wacinga njalo unkabi esachama. Emva koko ubuyele endlwini, nalapho ufike wabiza enye ibhiya wahlala, wonwaba. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Wagoduka uMapheza ezinzulwini zobusuku ecupha apha kuMbuzeli, nowayembona ukuba unento eninzi ayaziyo ngokugwintwa kukaYangaphi. Intliziyo yakhe yayicula 15 ingoma yoloyiso kukuhlala ahlale afumane izinto zikaYangaphi ngobunjalo bazo. Emva kokuxambulisana ngezo zinto noMbuzeli owayemcenga esithi loo nto ingambambisa, uMapheza ekugqibeleni wazifumana. Kaloku wamqhatha ngelithi uza kufumana ibhaso elincumisayo emapoliseni ngokuwancedisa ekubanjweni kwezigwinta zikaYangaphi ekudala zizingelwa. Kwasa ngemini elandelayo yangeCawa edlulisela 20 emapoliseni umpu. 7.7 Tyhila ubunyani bamazwi kaBhanqo anomgca ngaphantsi ngokolwazi lwakho lwebali ukuza kuthi ga ngale mini yencoko. (2) 7.8 Chaza ifuthe lokufihla ulwazi abanalo ngezaphulimthetho uBhanqo noMbuzeli ekukhuleni kolwaphulomthetho kule noveli. (2) 7.9 Xhasa ngokuthathela kwisicatshulwa esingentla ukuba umcuphi uyawaphula umthetho kwimizamo yakhe yokusombulula ityala lolwaphulomthetho. (2) 7.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba ithaveni kaMbuzeli ikuncedisile ukukhulisa nokusombulula ulwaphulomthetho olukule noveli. (4) 7.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wokuhanahanisa kothando kwisiphelo esiyintlekele sale noveli. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguThole kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA C ʹNkqo! Nkqo! Nkqo! Nkqo!ʹ Lwazinga unkqonkqozo. Krwaqu uNomsa etafileni katitshala kutitshala, wafika emjonge ngamabi wona amehlo. Watsiba owenkawu ukuya kuvula kuba wayemazi ukuba akanja idlala nambundlwana. Galakangqa, kwangena ufafa olude lomfana, into emnyama ukusuka esihlangwini uyokuphosa elunweleni. Into emkhitha ngathi ngowenkabi yehashe. Obo bumnyama 5 babuphazanyiswe lithambo elimhlophe elalibhijele umqala lifuna ukumfanisa nehlungulu, kwakunye naloo mazinyo amhlophe ayemana ukuthi menye kobo buso babuzele uncumo olwaluntama uthando olungazenzisiyo kumninilo. Yayingumfundisi. Ebusweni wayetsho ngesiva esasixwese isidlele, simfanele ndithetha enga wazalwa naso. 10 Uthe akungena lo mfo wabonakala ephakama utitshala esihlalweni emhlangabeza, kucaca ukuba uyamfanisa. Akufika kuye wolula isandla embulisa, wenjenjalo nomhambi, baxhawulana. ʹTyhini bhota Thole!ʹ watsho utitshala esixhuzu-xhuzula isandla somhambi ehleka. ʹTitshala uza kudliwa, layekwa elo gama,ʹ watsho umhambi, phofu ehleka. 15 ʹUthini na mfondini? Nguwe lo? Waba ngumfundisi ngenene? Uyazi ndimana ukuyiva nje le nto ndingakholwa,ʹ watsho utitshala esibambile njalo isandla somhambi. ʹNdim lo, kholwa,ʹ yabamfutshane yatsho impendulo yomhambi. Bebambene njalo kwathi xum kwee cwaka, zaphela iindaba, bajongana umzuzu. Bebambene njalo zabonakala ziphalala iinyembezi kutitshala. Akazanga abenakho nomhambi 20 ukuzibamba, zabonakala nakuye ziphalala. Balilelana. Bayana ngamehlo abantwana besikolo bemangalisiwe ukuba kuqhubekani. 9.1 Xela into edibanisa uThole nokulila kukatitshala kwisicatshulwa malunga nobomi bukaThole angasazayamanisi nabo. (2) 9.2 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ezisebalini ukuba uThole ebengalindelekanga ukuba angangumfundisi. (2) 9.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa intetho kaThole enomgca ngaphantsi ethi ʹtitshala uza kudliwa.ʹ (2) 9.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaThole olufumaneka kwincoko ephakathi kukaThole notitshala. Xhasa impendulo yakho. (3) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 9.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela avezwe ngayo amatshijolo kule noveli ukuba umbhali ubuchasile ubutshijolo. (2) 9.6 Chaza isiphelo sobomi bukaThole akuba ebhubhile uThemba noSonwabo. (2) KUNYE ISICATSHULWA D ʹNdifuna sitshate Bhelekazi, ube ngumfazi wam sahlulwe kukufa sobabini. Umsebenzi omhle owawuwuqalile wuqabelise mntanʹ asekhaya. Ukuwa nokuphakama kum ndikufumanisa kuxhomekeke kuwe,ʹ Wamjonga isizungu uThozama enga umthele nqa. Bajongana. Bejongene njalo wabonakala encuma uThozama zisihla iinyembezi. Suka batsibelana, bawolana. 5 Bewolene njalo wavakala uThozama esithi, ʹMakube njengokuba uthetha bhuti Thole.ʹ Emva koko zathanda ukungabi ninzi iindaba kubo bobabini, ingulowo kucaca ukuba ingqondo iyabhadula ezingcingeni, suka kwada kwabonakala ukuba mabohlukane bengafikelelanga zigqibeni zokuba bathini na ngenkalo yomtshato. Bahlukana bebekelene kwelokuba bophinda babonane. 10 Kwakuzo ezo nyanga yayiza kuhlala iSinodi yamaWesile apho eRhawutini, kulindeleke ukuba kuthi xa kuhlenga-hlengiswa abefundisi uMangaliso anikwe eyakhe iSekethe njengoko wayesoloko engumncedisi phantsi komfundisi uZilindile e-Albert Street. Njengoko ingento iqhelekileyo nebukekayo ukuba umfundisi abe lisoka eWesile, umfundisi uZilindile wamcebisa ukuba kufuneka etshatile phambi kokuba iSinodi ihlale 15 khona ukuze kungabikho magingxi-gingxi ekumabeleni indawo. Wakungqina oko uMangaliso evuma ukutshata. Bathe bakufikelela kumbandela wentombi angayithathayo akaya kude uMangaliso wayikhomba kwalapha eRhawutini, eBharagwana, watsho elichaza kangako ibali lakhe noThozama kumfundisi uZilindile oweva weva wamkhuthaza uMangaliso ukuba atshate yona le ntombi. 20 Kwacaca ukuba ngenxa yokunqongophala kwexesha umtshato mawukhawuleziswe kwalapha eRhawutini kusukeliswe ... 9.7 Tyhila ubunyani bamazwi anomgca ngaphantsi ngokolwazi lwakho lwebali. (2) 9.8 Chaza ifuthe lokuhamba kukaThole kwiindlela zobutshijolo ekukhuleni komxholo wokuthatha izigqibo ezizizo kule noveli. (2) 9.9 Xhasa ngebali likaThole ukuba intshisakalo yobufundisi iyathimba emntwini ngaphakathi nokuba sele ephuma endleleni ade ayilandele. (2) 9.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba abantu abasondele kuThole bancedisile kubutshijolo nasekumakheni kule noveli. (4) 9.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wothando kwisiphelo esimnandi sale (2) noveli. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguMfazwe kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E Ndahlala phantsi phezu kwedlaka ndajonga isixeko esi, usathe thaa umfanekiso kaNokuzola egonwe nguFriday. Ndiyakubona ukupakaniswa nokuxushwa ndixhaywa ndixhatshazwa ngabantu abangazi nto, eyona nto yandixhelayo nguZo ezingalweni ezinuka umzondo zikaFriday. Ndahlala ndacinga. Ndathatha isiganeko ngasinye kuthando lwam noNokuzola, ndizama ukufumana ukuba umhlwa onguFriday waqala 5 nini na ukonakalisa. Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe iseLatakisa. Kanti kuhleliwe nje uNokuzola uyachwechwisa ecaleni? Yathuthumba intliziyo yam. Ngale yona into ndandiqinisekile. Ndakhumbula neemini awaye akhe anyamalale ngazo, lingabikho idinga ebesilibekile, ndithi ndakumbuza athi, hayi ebephangele. Ndandingazange ndayenza nento yokuya kumkhangela emsebenzini, kuba 10 ndisonqena iintetha ezininzi. Wayebika unina ukukhohlakala nje, inokuba wayesenzela ukuba ndingaze ndilubeke kowabo, kuba hleze kuvele izinto, intombi kuhleliwe nje idla isula. UNokuzola, lo besendimana ndizithembisa ukuba uya kuba yintonga yam esekhosi, nguye kanye lo undiqhola ngothuli? Kutheni ekhetha imini enje ukundibonisa ukuba lonke ixesha eli kanti 15 ebenkwalambisa? Intokazi ethi mfondini ukuba ikhe yancuma ngendlela apha ebindinqumla umphefumlo, kanti lonke elo xesha indojela umnga! Naxa ndandisazi ukuba sasithandana nje, ndingembangi ke ngoku, ukuba kuthe kanti yinyani yonke le nto yayiphehluzelisa ingqondo yam, ndandingasokuze ndimxolele ubomi bam bonke. Ndagqiba kwelo. 20 11.1 Xela into edibanisa uNokuzola noFriday ngokwengcinga zikaMfazwe ezikwisicatshulwa. (2) 11.2 Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba ngenene uFriday ungumhlwa ngokwamazwi kaMfazwe anomgca ngaphantsi. (2) 11.3 Tolika ngokomxholo wesicatshulwa ingcinga kaMfazwe enomgca ngaphantsi ethi ʹkanti ebenkwalambisaʹ. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 11.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaNokuzola olufumaneka kwiingcinga zikaMfazwe. Xhasa impendulo yakho. (3) 11.5 Ngqina ngokuzixhasa ngendlela avezwe ngayo amatshijolo ukuba umbhali wale noveli uchasene nengcinezelo. (2) 11.6 Chaza isiphelo sikaMfazwe akuba ebhacile, wahlukana noFriday. (2) KUNYE ISICATSHULWA F ʹSowuhamba ufuna ukunceda abantu ngemithwalo yabo uphi owakho? Uyazi ukuba ootsotsi aba baninzi?ʹ Ithe ukuba itsho ajika amehlo ajonga kuthi, sekukho ababonakala betshela bezisondeza kubo izinto ababeziphethe. Ndingaqinisekanga ukuba amapolisa andawoni na, ndathetha ngokukhawuleza ndisiviwa ngabaninzi ababekufuphi. ʹEyona nto ndizama ukusindisa wena kulaa 5 mapolisa ezayo. Aza kukubambela ukunxila oku, kanti uya kukwazi ukuzibamba ade agqithe ukuba akusindwa zezi zinto uziphetheyo. Uyawazi amapolisa alapha indlela ageza ngayo!ʹ Kwathi kanti nditsho enyameni, kuba baba baninzi abandingqinelayo. ʹHayi suk'apha, undoyikisa ngamapolisa, ndiyaphi nawo, wona akanxili kakade?ʹ ʹHe mfondini, utywala obu buyakwala hi! Yenza le nto uyixelelwayo uzisindise, usindise 10 nathi aba. Akuboni ukuba uza kubanjwa, ubambise nabanye? Khawulezisa sebefutshanisile aba bantu.ʹ Latsho elo lizwi emva kwethu, kubonakala ukuba linexhala, lingqinelwa nangabaninzi. Uthe esalibele kukumbombozela umfo wotywala, ndayithi hlasi idyasi, tyuu egxeni, nqaku iimpahla ezisongelweyo ndaziphakamisa. Wema ke yena emva kwam, esamana ukuthi akugqiba ukubhodla ambombozele. 15 ʹIcuba lam likuloo dyasi, ulilumkele, uyinto kabani kakade?ʹ Impendulo akazange ayifumane, kuba kwaphazamisa ipolisa kude kufuphi nathi libiza umfo owayegqitha. 'Yizʹ apha wena.ʹ Bathi bejika iintloko nje abanye, ndaqinisa intamo ndajonga phambili. ʹHayi, andenzanga nto.ʹ 11.7 Tyhila ubunyani bamazwi kaMfazwe anomgca ngaphantsi athi amapolisa ayageza ngokolwazi lwakho lwebali. (2) 11.8 Chaza ifuthe likaFriday lokungcungcuthekisa uMfazwe ekukhuleni komxholo wengcinezelo kule noveli. (2) 11.9 Xhasa ngokwale noveli ukuba umntu olwela inkululeko yelizwe lakhe ukhe abone kusisisombululo ukulishiya, alifulathele kwangenjongo yokulilwela. (2) 11.10 Cacisa ngeengongoma eziNE ukuba amapolisa akuncedisile ukukhula kwengcinezelo nokusombululeka kwayo kule noveli. (4) 11.11 Phawula ngenxaxheba yomxholwana wothando kwisiphelo esimnandi sale noveli. (2) [25] OKANYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UNCWADI LWEMVELI UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Iindidi zabantu umlinganiswa ahlangana nazo endleleni yobomi zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Xhasa olu luvo ngomlinganiswa onguFudwazana kwintsomi ꞌIntsomi yeenyamakazanaꞌ kunye noSteve Biko kwisibongo uʹEnkosi Steve Bikoʹ. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA G IMBALI KANXELE Ithi imbali kwathi kwakumka uMfundisi uNyengane kumhlaba wamaXhosa kwavela uNxele kwilali yaseMgwangqa kumhlaba kakumkani uNdlambe nowafika esithi uhambisa obekuthethwa nguNyengane, phofu bekho ababeyithandabuza loo ntetho yakhe. Ubedla ngokuthi xa efundisa abantu uNxele, athi iinkosi zimbini zaye zihlala emanzini. Kwezi nkosi enye yazo yayinguTayi ngeli xesha enye inguDalidephu. 5 Ubebethelela ukuba abantu bakwaNdlambe xa bewela umlambo banqule ngokubulisa besithi, A! Tayi! A! Dalidephu! Lo yayingummiselo awubekela abalandeli bakhe. Ebenemiqathango ayibekela uluntu lwakhe umfo kaGwala lo esithi abantu mabayeke ukuthakatha balahle ubuthi, bayeke ukukrexeza. Ingulowo nalowo makabule echaza konke okubi nokuyinkohlakalo awakha wakwenza amadoda nabafazi babula, 10 ngokulandela lo myalelo. UNxele, uMcwerha uthe akubona ukuba uyalandelwa kwiintshumayelo zakhe wavela nesithembiso esitsha sokuba ababhubhayo baya kuvuka bonke ekufeni bephuma kulwandle lwakwaGompo. Kodwa wona amaNgqika aya kuba ziinkuni, iimbovane, amawa kuba asoloko enezandla ezixhaphe igazi. AmaRharhabe avakala esithi kungokuba kutheni na le nto zonke ezi zinto zithethwa 15 ngulo kaGwala, engokabani na kakade yena? Ingaba aphi na amaphakatrhi akwaNdlambe angamaJwarha, amaCirha kunye namaNtakwenda. Alikhuphe lapoqa amaRharhabe ukuba uNxele makade avunywe ukuze kucace eyona nto aza kuba yiyo. Ngokwenene wavunywa ngamawabo wasiwa ecamagwini ngeenkomo ezimdaka, ezilubhelu nezimnyama kodwa zabe isininzi sazo izezimdaka kunye nezilubhelu. 20 AmaNgqika namaGcaleka awuzimasa lo mcimbi ngelokoyika ukujika abeziinkuni, iimbovane namawa. Kananjalo ayesoyika ukumka noqhwithela lomoya njengoko wayethethile uNxele esithi basisizwe esiya kubalixhoba loqhwithela. Ahamba enqula, ekhahlela kuyo yonke imilanjana ekhala ngo ʹA! Tayi, A! Dalidephu!ʹ bephatha kubonga besithi: 25 UQweqwedu phezulu, umkhonto awungeni, Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Iqutu likaTayi, Inkonjanʹ emnyama edlala emafini; Iqutu elimgxade. Uthe ofuna ikhubalo wabalekela khona ukuze naxa kududuma izulu anqule enjenje, 30 ʹTa zulu likaTayi!ʹ Oku ebekutsho kuba eligxotha. Abantu babeqhele ukuva kusithiwa uNxele lo yinto kaBhalala, umNgwevu, kanti akunjalo, uyinto kaGwala waseMaCwerheni. KwaBhalala waya engumfana elandela unina kunye noodadewabo nomkhuluwa wakhe uMagolo. Ngelo xesha uyise ebesele ebhubhile, wasele ehlala kwaNtentema emaMbalwini. Elona gama lakhe wayesaziwa ngalo ngamaRharhabe 35 lelokuba nguMakhanda, koko kwaduma elobucamagu bakhe, elokuba nguNxele. Wabanjwa ngamaNgesi, xa eyokungenela iRhini nemidushane, wawezwa wasiwa esiQithini saseRobben Island. Wafela esiqithini ngomhla ngomhla wama-25 kwinyanga kaDisemba ngomnyaka we-1819, phofu kungekho nesinye isiprofetho sakhe esiye sazaliseka. Yiyo le nto kukho isaci, ʹUkuza kukaNxele.ʹ Oku kuthetha ukuba nayiphi na 40 into elindelweyo ize ingazaliseki kuthiwa kukuza kukaNxele. Iphela njalo imbali. 13.1 Xela into eyahlukanisa umfundisi uNyengane noNxele ezingqondweni zabantu bakwaNdlambe. (2) 13.2 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba uNxele wayezama ukuzifanisa noNyengane. (2) 13.3 Tolika ukubula ngokomxholo wesicatshulwa esingentla. (2) 13.4 Khankanya uphawu lwesimo sikaNxele olufumaneka kwingxoxo engaye yamaRharhabe ekwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3) 13.5 Ngqina ngokuzixhasa ngokufa kukaNxele ukuba umbalisi wentsomi uchasene nabaprofethi bobuxoki. (2) 13.6 Tyhila ukuba intsomi iyayinika impendulo ngemvelaphi yesaci esithi, ʹukuza kukaNxeleʹ. (2) 13.7 Ingaba le ntsomi ingemvelaphi yezinto okanye yintsomi eyimbali? Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISICATSHULWA H INTABA KANDODA – LS Ngcangatha 1 Ayembazelʹiindlebe amaXhosʹakowabo. 2 Ephambi kwawo waphinda wathetha kwakhona, 3 ʹMasakhe imizi apha, silime nokulima, 4 Kule mimandla erhangqe le ntaba kaNdoda.ʹ 5 Yatsho inkonyane yohlanga, ithole lomthonyama. 6 Latsho likhomb'iziphaluk'eziphahla iNtaba kaNdoda. 7 Kwathi kanti lisitsho nje lizifakʹengozini. 8 Kumhla labonʹinyoka ikhwelʹemthini ingenazinyawo. 9 AmaLawu wayewaphethʹemanyeni ngokumisa kule ntaba. 10 Lafʹ ilizwe ngesiquphe, kwanyathelwana ngoobhontsi. 11 Laphalala lisisantyalantyala igazi, lafunxwa ngumhlaba. 12 Yagqoloda, yangqulwa indoda, yaya kwelemimoya. 13 Kwaba masikizi kuloo mfazwe kuloo ntaba. 14 Kungekudala lwadilikʹudonga kwicala lamaLawu. 15 AbaThwa bada bavusʹ umnyele, bangenelela. 16 Zanqoza kwakhona kuhlaselwʹamaXhosa. 17 ʹTsiha-a-a-a-a-a-a-a-a-a! Izikhali zikaRharhabe!ʹ 18 Watsho umXhosa egwazʹ ephindelela. 19 Kwada kwacacʹicala ovuthezela ngakulʹ umoya. 20 Babalekʹ abaThwa, bayifulathela loo ntaba. 13.8 Xela (a) amaXhosa akowabo awayebazʹiindlebe (b) nethole lomthonyama eliwisa imiyalelo, akhankanywa kwisitanza sokuqala nesesibini. (2) 13.9 Tolika umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sicatshulwa sesibongo ngokomxholo waso. (2) 13.10 Chaza umfanekiso ntelekelelo odalwa lulandelelwano lweziganeko oluqulethwe yimiqolo 11–12. (2) 13.11 Xela izizwe ezabandakanyekayo kuhlaselo lwamaXhosa ngokwesitanza se-4. (2) 13.12 Ngokwesicatshulwa sombongo xela udidi lwembongi ebonga kulo mbongo. Xhasa impendulo yakho. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO B: 25 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ICANDELO C: IDRAMA IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo we-14 ukuya kumbuzo we-17.  KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama). Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli/ kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama). UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Isohlwayo sikaNomaMpondomise nesikaGugulethu kule drama sihambelana nezenzo zabo. Hlalutya olu luvo ngokwale drama. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA I UMANTYI: ... Uninzi lwamadoda luwagqibile amantombazana ngokuwathembisa ngomtshato suka emva kwayo yonke loo nto ehle nomcinga angaziphumezi izithembiso zawo. Zibe yini ke iziqhamo zoko? Suka uve intombi kusithiwa izixhomile; suka uve intombi kusithiwa izeyelisele emlanjeni; suka uve intombi kusithiwa idle ityhefu yafa; 5 suka uve intombi kusithiwa iphambene, njengoko nangoku singazi isenzo sakho ukuba sozala nkomoni na. Kulindelekile nangaliphi na ixesha nangoku ukuba singeva enye yezi zinto ndizibalayo, kuyo le ntombi kaLangeni. Ngoko ke Gugulethu ndikufumanisa unetyala ngokwaphula isithembiso. Ndiyakugweba, ndikugweba iinyanga 10 ezintandathu usebenza nzima okanye amashumi amahlanu eeponti ukuba uyazikhupha. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UGUGULETHU: Ndiyabulela Nkosi ugwebe kakuhle, sindifanele isigwebo sakho. UZWILAKHE: Ndiyamkhupha Nkosi. UGUGULETHU: Musʹukuzikhathaza bawo. 15 UZWILAKHE: Nkosi ndiyamkhupha, nanga amashumi amahlanu. (Uyawakhupha) IPOLISA: Nkqo! Nkqo! Nkqo! (Liyangena) Nanku uNomaMpondomise kusithiwa uzeyelisele emlanjeni eMthatha, kuthiwa selefile. UMPHATHI MAPOLISA: Sukelani mapolisa! 20 UMANYAWUZA: Yho-o-o! Umntanam! Umntanam! Kazi ndingumntu oyintoni na bantu bakwaNyawuza! Ndincedeni ngomntanam! Yho-o-o! (Uyagibiseleka uyafa) UGUGULETHU: Awu, yini na le ntombi kaLangeni? Uyandishiya na kweli phakade? Bungamyoli na ubomi kum ngaphandle kwakho? Nakanye. Maze 25 undikhumbule ndiyeza; ndanga ndingahlala ngasekunene kwakho kwelo lizwe lizayo. Liyaduduma! Liyaduduma. Lidlula nemiphefumlo. Buzani kubawo! Buzani kubawo! (Uthetha la mazwi ezula enkundleni ngathi uyedwa akaqondi ukuba kukho abantu) 15.1 Xela isenzo akhethe ukusenza uNomampondomise kwezibalwa ngumantyi sakube singaphunyezwanga isithembiso sakhe. (1) 15.2 Nika iimpawu zibeMBINI ezixela ukuba isicatshulwa esingentla sithathwe kwidrama. (2) 15.3 Tyhila ukuhambelana kwesihloko sale drama esithi ʹBuzani kubawoʹ nokuqulethwe kwisicatshulwa esingentla. (2) 15.4 Chasa okanye uxhase uluvo lokuba uZwilakhe uyazohlwaya enkundleni ngokwamazwi akhe anomgca ngaphantsi. (2) 15.5 Phonononga isigwebo senkundla esiwiswa kuGugulethu kunye nesenzo sakhe. (2) 15.6 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ubomi bukaGugulethu khange bubemyoli emva kokushiywa kwakhe nguNomaMpondomise. (2) 15.7 Cacisa ukuchaneka kwamazwi athi, ʹLiyaduduma. Lidlula nemiphefumlo.ʹ ekuchazeni ingxaki elikuyo ikhaya likaGugulethu nelikaNomaMpondomise. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISICATSHULWA J UGUGULETHU: He-e-e, niyabona ke kwagqitywa, mhlawumbi nina lo ʹKugqityiweʹ namthabatha kancinane kanti ke wayethetha into enkulu. Wathi akuphuma lo ʹkugqityiweʹ kwintombi kaLangeni nam ndatsho ndathi, ʹkugqityiweʹ kwathiwa ezulwini ʹAmenʹ. Emazulwini kwabhalwa ngelo xesha ukuba nditshatile nentombi kaLangeni. Lo 5 ʹkugqityiweʹ wayethetha ukuthi libotshiwe iqhina lomtshato phakathi kwam nentombi kaLangeni. Lo nindibuza ngaye umfazi andimazi, asingowam ngowenu. Owam umfazi yintombi kaLangeni, nasezulwini ndohlala ekunene kwakhe. UNYANISO: Hayi ke mfo wam siyoyisakala, umdala asingekhe sakutyhala 10 ngesixhanti xa ungazimisele kuya ekhaya, akunguye mntwana into eqweqwediswayo, singazi kukubophelela nangentambo akulilo igeza, akuphambananga; ligeza lodwa into ebotshelelwayo. Nto nje ndingaphinda kwilizwi ebe likhe lathethwa ngumfo kabawo lo uMthetho elithi, ʹIintliziyo zethu ziligazi nguwe, zama ukusixolisaʹ, 15 ukuba unayo indlela. UGUGULETHU: Ndilusizi bawokazi, andinayo indlela. UNYANISO: Njani Hlubi? UGUGULETHU: Kalusizi. UNYANISO: Xa inguwe ke ongenakusixolisa, ngubani omnye ongasixolisayo? 20 UGUGULETHU: Buzani kubawo. UMTHETHO: Mfo kabawo Nyaniso kwanele ngoku, siwuzamile owethu umzamo. Njengoko sewutshilo nawe wathi asinakho ukumqweqwedisa lo mfana akamntwana, asinakho ukumbophelela akalogeza, ndibona ukuba masicele indlela sigoduke. 25 UGUGULETHU: Hayi hambani bawokazi. Kodwa ke anizi kuhamba ngoku niya kuhamba kusasa, ndinikhaphe ndinise esikhululweni. Kaloku bawokazi andixabananga nani aningede niphume olo hlobo. 15.8 Tolika igama, ʹkugqityiweʹ ngokwamazwi kaGugulethu akwisicatshulwa. (2) 15.9 Khankanya ubuthathaka abenabo uZwilakhe negalelo labo kubuzali bakhe. (2) 15.10 Cacisa igalelo lokwahlulelana kwamaxesha ezimbalini kuxambuliswano oluqhubeka kule drama. (2) 15.11 Chaza ngokuzeleyo (a) okuza kulandela emva kokwala ukugoduka (2) kukaGugulethu kunye (b) nenguqu kubomi bakhe. 15.12 Nika umyalezo oqulethwe sisiphelo sikaThobeka kule drama. (2) 15.13 Xela udidi lwabantu onokulucebisa ukuba lufunde le drama. Xhasa impendulo yakho. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INDLALʹINAMANYALA – M Lamati Isohlwayo sikaMaqhikizane nesikaMamQhinebe kule drama sihambelana nezenzo zabo. Hlalutya olu luvo ngokwale drama. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE INDLALʹINAMANYALA – M Lamati Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA K DLEZINYE: Amapolisa? Eee, ziintsana ezo kuwe Thole lesilo. MAGRAZULA: Ziintsana wona amapolisa kum Dlezinye. Kodwa ke nawe uyazi ukuba asindim ohamba ezingela ezi ntloko. Ezi zithunywa ke zisuka zibhatyaze, zibe zizisulu zamapolisa ke ngolo hlobo. DLEZINYE: Kodwa ke nawe Mhlekazi kudala ndisithi ndivumele ndiwenze 5 ngokwam lo msebenzi wezi ntloko. Akukho polisa linokundibamba mna. MAGRAZULA: Hayi Dlezinye, hayi. Uthi xa kunokuphuma wena, ngubani onokushiyeka esenza lo msebenzi ungaka aphʹekhaya? DLEZINYE: Ndabezitha! Thole lesilo! Kucaca ukuba undithembile ngenene 10 Mhlekazi. MAGRAZULA: Into endithuthuzelayo nje yile yokuba kubo bonke aba bantu sele bebanjiwe, akukho namnye osele etwele igama lam. DLEZINYE: Ewe, yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo. MAGRAZULA: Loo nto ke indinika ukuphumla komphefumlo, kuba ke ekubanjweni 15 kwabo andingeni ndawo konke-konke. Andithi na ndiyabahlawula ngentloko nganye abayizisa kum? DLEZINYE: Yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo. Umntu makazitubhele ubuyatha bakhe. MAGRAZULA: Uyabona ke Dlezinye, ndikuthandela le ngqondo yakho ichutywe 20 kangakanana. Umntu makazibondele umqa wakhe. DLEZINYE: Kwowu! Ziindaba ezimnandi ezo kum, ukuthi kanti kuhleliwe nje, iNkosi yam iyayiqaphela ukuba ichutyiwe ngenene le yam ingqondo. MAGRAZULA: Hayi ichutyiwe yona ingqondo le yakho, kodwa ke asikokuphela kwento esiya kulala sitye yona leyo. 25 DLEZINYE: Aa! Magrazula! ... 17.1 Xela isenzo esifaka izithunywa zikaMagrazula kwingxaki yokubanjwa ngokwesicatshulwa. (1) 17.2 Nika iimpawu zibeMBINI ezixela ukuba isicatshulwa esingentla sithathwe kwidrama. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 17.3 Tyhila ukuhambelana kwesihloko sale drama esithi, ʹIndlalʹinamanyalaʹ nokuqulethwe kwisicatshulwa esingentla. (2) 17.4 Chasa okanye uxhase uluvo lokuba uMagrazula uyadlisela ngokwamazwi akhe anomgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (2) 17.5 Phonononga ukungabanjwa kukaMagrazula noDlezinye, kubanjwe abathunywa babo. (2) 17.6 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba ubomi bukaMamQhinebe noMaGatyeni khange bubemyoli emva kokuba beyokujoyina kwaMagrazula. (2) 17.7 Cacisa ukuchaneka kwegama, ʹumqaʹ ekuchazeni ingxaki abazibona bekuyo uMaGatyeni noMamQhinebe ngemini yesigwebo. (2) KUNYE ISICATSHULWA L SIBANE: ... Wena Siqhiwu thatha nantsi itape recorder, uyifake aph' epokothweni. Seyingxashiwe. Thatha nali neli khulu leerandi lifunwa yile nkewu. SIQHIWU: Incinci kamnandi le tape. Akanakukrobela nokukrobela ukuba ikho aph' ezipokothweni zam. 5 SIBANE: Wena Siphokazi thatha nantsi eyakho itape recorder. Wena ke uza kuyifaka aphʹ ebhegini. Nayo seyivuliwe. SIPHOKAZI: Enkosi Kheneli. SIBANE: Ngenani ke. Mna ndiza kunilinda apha phandle. SIQHIWU: (Ankqonkqoze, avule ucango angene.) Molo Mhlekazi. 10 MAQHIKIZANE: Yes Sir! Uliphethe icuba lam phofu? SIQHIWU: Nali ikhulu leerandi Mhlekazi, njengezigqibo. MAQHIKIZANE: Kuthe kanti uyindoda, Zis' apha ke. Ufike ngomso uze kuqalisa ukuphangela. SIQHIWU: Enkosi Mhlekazi. 15 MAQHIKIZANE: Uphi yena uSiphokazi? SIQHIWU: Nguye lo apha phandle Mhlekazi. MAQHIKIZANE: Mxelele angene. (Aphume uSiqhiwu) SIQHIWU: Ngena Meli. Likufuna ngamehlo abomvu isele phakathʹ apha. 20 SIPHOKAZI: Liza kundifumana. (Ankqonkqoze, avule ucango angene.) Hello daddy! MAQHIKIZANE: Hello sithandwa sam! Uphilile phofu sithandwa? Bendingasakukhumbuli ngako nje. Uzifihle phi na? SIPHOKAZI: Ndiphilile daddy. Unjani wena? 25 MAQHIKIZANE: Ndiphilile nam. Sendingxamele ukude ndive ukuba isicelo sam siyamkeleka na. SIPHOKAZI: Ukuba siyamkeleka daddy, ndiza kuwufumana ngoko nangoko umsebenzi? Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential MAQHIKIZANE: Isithuba sakho sikulindile ngoku ndithethayo. SIPHOKAZI: Kulungile daddy, ndiyavuma. 30 MAQHIKIZANE: Khawuze ke sana lwam khe ndithi mathu-mathu. SIPHOKAZI: Hayi kaloku daddy. Siya kuthini xa kungena umntu sisancamisana e-ofisini karhulumente? MAQHIKIZANE: Ndingurhulumente ngokwam maan. Kutheni ingathi akuyiqondi ...? 17.8 Tolika ibinzana, ʹicuba lamʹ ngokwamazwi kaMaqhikizane akwisicatshulwa. (2) 17.9 Khankanya ubuthathaka abenabo uMaqhikizane negalelo labo ekuhleni kwesidima sakhe sokubangumqeshi karhulumente. (2) 17.10 Cacisa igalelo lendlala kuxambuliswano oluqhubeka kule drama. (2) 17.11 Chaza ngokuzeleyo (a) isenzo esiza kulandela kunye (b) nenguqu kubomi bukaMaqhikizane emva kohambelo olukwisicatshulwa. (2) 17.12 Nika umyalezo oqulethwe sisiphelo sikaSiphokazi kule drama. (2) 17.13 Xela udidi lwabantu onokulucebisa ukuba lufunde le drama. Xhasa impendulo yakho. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO C: 25 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all