GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2024
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-25.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2024 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 515.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)65 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Esi sikhokelo sokumakisha silungiselelwe ukuba sibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Esi sikhokelo sokumakisha siza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi
kokuba kuqalwe ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye
loncwadi).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwisikhokelo sokumakisha.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo.
Xa intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko.
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
exhasayo ehambelana nokhetho olo.
Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makisha impendulo exhasayo ehambelana nokhetho olo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
'IMFECANE' – JJR Jolobe
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Umbongo ‘imfecane’ uneempawu zokubayindumasiso, ngenxa yokuba ubalisa ibali
ngesiganeko esasikhe senzeka. Sesinye sezixhobo neenjongo zendumasiso
ukudakanca intlungu abakuyo abantu abachatshazelwa sisiganeko ekubaliswa ngaso.
Kwizixhobo ezisetyenziswayo, ukucwangciseka kwezehlo nendlela ezilandelelaniswa
ngayo komeleza injongo yokudakanca intlungu. Esi sincoko sicazulula ifuthe
lokulandelelana nokucwangciseka kwezehlo ekuqondeni ukunyukela kwentlungu
yamaHlubi ngexesha awayemfenguza ngesiganeko seMfecane.
• Isehlo sokuqala sidala umfanekiso wentlungu yabantu abasabayo beshiya
amakhaya abo, kusisisi nje emva kwabo. Ngokwesi sehlo bayanyanzeleka bashiye
amakhaya, izixeko zingumthuthu oshushu kungasekho zindlu namakhaya
bebonakala belamba nasesiswini, bengenanto, ngokukodwa bengenathemba.
• Ibali livula nomfanekiso wentsabo, umbalisi ayichaza njengendimbane yentsabo
ngenxa yobuninzi babantu ababandakanyekayo.
• Ngokomfanekiso ozotywayo wababandakanyekayo koku kusaba, iimbacu
zingamadoda nosapho.
• Ngokwesi sehlo amadoda nosapho asabayo abonakala engazazi apho aya khona
kodwa kucacile ukuba awasenalo okanye laaxhwithwa ithemba lokubanekhaya.
• Esilandelayo isehlo kolu cwangciso, singumbono wogxagxamiso afakwa kulo
amaHlubi ngamaNgwane kucaca mhlophe ukuba ayadudulwa. Ugxagxamiso
luhamba nokuthiwa mbende lutshaba ukuba bawashiye amagquba.
• Kulandela iinzima eziveliswa yimbali ngokuthi, bayafohleka kwiindada, bawela
imisinga yamanzi, indlala ibaphethe. Usizi lubonakala luzingile de lube luthatha
nendawo yokutya kubomi obuqhelekileyo. Kutsho kuqaqambe imeko yendlala
ethathelwe indawo lusizi.
• Ngokokucwangciseka komhobe ngoku sebephila ngamabonandenzile. Basindile
abasindileyo kwiingozi zendlela eziquka amarhamncwa.
• Kumzali akukho nto iba buhlungu ngaphezu kokuncwinelwa lusana ungenacebo
lokulusindisa. Usana olufayo ngumqondiso wokufa kwesizwe kuba asikhuli,
asibheki phambili xa lutshabalala usana.
• La maMfengu eva intlungu xa ebuzwa amakhaya, kuxhokonkxwa ubuzwe bawo
abangasenabo bebuzwa iinkosi zabo kube iyiyona nto bayifuna ngakumbi.
Babonakaliswa bekulaa ndawo yokuba sebefuna nayiphi into enokubanceda ukuze
babuye benamakhaya nobuzwe obabusebahluthwayo kubo nabo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
'UJOHN TENGO JABAVU' – SEK Mqhayi
2.1 Njengelʹenduna√/Nqeberhʹenkulu.√ (2)
2.2 (a) AmaXhosa ayibanga ngelithi yekaNtsikana.√
(b) AbeSuthu bayibanga ngelithi yekaSotshangana.√ (2)
2.3 (a) Ziza kuziphelela iimfazwe zamakhaya√/(b) KuMaXhosa kutshabalele
ikhwele.√ (2)
2.4 Silucacisa ngokulufanisa ulwazi nento exabisekileyo abantu abasele beyazi
ezingqondweni zabo ekukuvela kwelanga ngaphaya kwamafu√√/Silucacisa
ngokudala umbono wokukhanya okuxabisekileyo ezingqondweni zofundayo
xa sele lufikile ulwazi√√/Silucacisa ngokufanisa ngokungangqalanga ukufika
kolwazi novakalelo oluxabisekileyo ngemifanekiso ngqondweni
enjengowesikhumba noweliso.√√/Silucacisa ngokudala ukuliqonda ifuthe
lokuxabiseka kolwazi ngokulifanisa ngokungangqalanga nokuphuma
kwelanga emafini okusele kusaziwa.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
2.5 Yeyalelayo√ kuba isigama esiyalelayo esingoo, ʹyitsho, thobʹizandla,
nqumlʹingxolo, nqumlʹintetho, uzubuyeʹ sidala uvakalelo lokuyalelwa
kumfundi√/ kuba ofundayo uziva eyalelwa sisigama esinjengoo, ʹyitsho,
thobʹizandla, nqumlʹingxolo, nqumlʹintetho, uzubuyeʹ√/ Yeyokuzimanya
nenjongo yokuthunywa√ kuba ukusebenzisana kweziyaleli nezihlanganisi
kumenza ofundayo naye azibone ezibophelela kokufanele kwenziwe.√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
[10]
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
'MHELA MFONDINI' – GV Mona
3.1 Inkwenkwe iyazihlanganisela.√/ Kwelakowethu ukuzuma lityala√/
Khawuthobʹiqulo mfondini-ndini √/Mhela mfondini.√/
/Ndiphuthum’elam’ikhohlombe.√ (2)
3.2 (a) Xa ephuza umhlaba√/xa egevezela amadolo.√/ Xa ulwimi
luyinkabankaba√/ xa ewile ngobuso√/ xa ewile√
(b) Ewileyo ayibhuqwa.√ (2)
3.3 (a) Kunqandwa umkhwa wokuxhaphaza√/wokuvuyelela.√
(b) kukhuthazwa ukulindana√/ukuhloniphana√/ ukuxabisana√/ ukuhlonelana.√ (2)
3.4 Ukuphindaphindwa kwezilanduli ezikwisixando sokwenzana
komeleza/kubethelela imfuneko yokungamxhaphazi omnye.√√/
Ukuphindaphindwa kwesimamva sesixando sokwenzana kunqanda
ngokubethelela/ngokugxininisa ukubandakanyeka kwamacala omabini
ekubeni umntu ngamnye angaxhaphazi omnye, angavuyeleli omnye koko
axabise ahloniphe omnye.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
3.5 Yenqonqozisayo√/yebethelelayo√ kuba isitanza sisebenzisa amanqanaba
okuhlonelana; kwamakhwenkwe ukubethelela imfuneko yokuhlonelana/
isitanza sibalula amanqanaba okuhlonelana njengooʹ amancinane,
oonongena, amakhulu, noonosala ngokuhambelana noxanduva lomnye
komnye.√/isigama sisebenzisa uphindaphindo lwegama 'hlonela'
ngokuhambelana nenqanaba lokukhula komhloniphi nomhlonitshwa.√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
[10]
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
'USANA' – ZS Qangule
4.1 Zinkxwaleko zodwa endlwini.√/Yincwina yodwa egumbini.√/Bubushushu
bodwa emzini.√ (2)
4.2 (a) Luthetha ngokulila.√
(b) Luyazisa ngokugxwala.√ (2)
4.3 (a) sisenzo sokuncuma.√
(b) kukukhohlela ebusuku.√ (2)
4.4 Sikucacisa ngokulufanisa ngokungangqalanga usana nembewu kwikhaya
yona kujongwa kuyo iziqhamo zokondla usapho.√√/Sikucacisa ngokufanisa
ngokungangqalanga usana nento eyaziwa ngokwandisa eyimbewu kutsho
kukhanye nakobengawazi umsebenzi wosana kwikhaya/obengakwazi
okulindeleke kusana ekhaya.√√ (2)
4.5 Yeyenkxalabo√ kuba uchasaniso olugqamileyo olulubiza ikhwezi lomso
luphinde lulibone lulilifu elilengalengayo ludiza inkxalabo√ kuba indlela
isithethi esikhetha ngayo amagama adiza ukoyika nethemba
elingaphelelanga kudiza kwa-inkxalabo.√
[Nayiphi na kwezi] (2)
[10]
KUNYE
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
'UKUTHETHA' – SE Landau
5.1 (a) Kuhlanga kumiselwe ukuthetha.√
(b) Kwiintlanga kwazinziswa ukuthetha.√ (2)
5.2 (a) Yindlebe.√ (b) Ngumlomo√/lulwimi.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
5.3 Kukuyiloza okuvakala kwakuthethwa√/kukucikoza okuvela
kwakuthethwa√nokuqonda okudaleka ngenxa yokuthetha.√/umlomo
uxhaphazel’amagwebu.√ (2)
(Nasiphi isibini kwezi.)
5.4 Kusetyenziswe ukulingana kwenani lemiqolo kwisitanza ngasinye.√√/ Isitanza
ngasinye sakhiwe ngemiqolo emine.√√ (2)
5.5 Ukuthetha kunamacala amabini kuba xa kuthethwa kamnandi
kuyathamsanqelisa kanti xa kunyhukrulwa kuyaqalekisa./Kuyathamsanqelisa
okumnandi kanti okunyhukrulayo kuyaqalekisa.√√/ Kukho ukuthetha ngenzolo
kanti nokunkqangaza kananjalo.√√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Iindidi zabantu ahlangana nazo uThantaswa endleleni yobomi bakhe bale noveli
zibenegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe;
• Kwindlela yobomi uThantaswa uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe
ngabanye benza umqela kubomi bakhe bale noveli. Abanye babanegalelo ekuweni
bambi banegalelo ekuphumeleleni nangona ubukhulu becala bejonge ngasekuweni
nje.
• Ekukhuleni uThantaswa uhlangana noMfuneko afumane isiwo ngokuthi abe
nomntwana eseyintombi.
• Ukwahlukana kukaThantaswa noMfuneko ngezobutsha babo bekungathatheka
njengelahleko kubo bobabini kuba iluthando lokuqala kubo kodwa ukufumana
kukaThantaswa umtyhi wokuzibandakanya noMsindisi kungabuya kuthatheke
njengempumelelo kaThantaswa.
• Ukuhlangana kukaThantaswa noMsindisi ongusomashishini owaziwayo
waseGcuwa, aze azimanye naye ngothando de kuye ekuzimanyeni ngeqhina
lomtshato kukhokelela kwimpumelelo. Ukwendela kwindoda enemali kumabhinqa
amaninzi kwayanyaniswa nempumelelo.
• Ukuhlangana kukaThantaswa noMfuneko okwesibini, kukuqala kwendlela
kaThantaswa ebheka kwisiwo sakhe, nangona yena ezibona ngathi uyaphumelela
nje. Uhlangana noMfuneko elipolisa elinamava wezinto zasesipoliseni ezimbi
nezintle abe uThantaswa enengxaki yokungaphathani kakuhle noMsindisi ngenxa
yokuba kufumaniseke ukuba emtshatweni akanakuphinda ambone umntwana.
Iingcebiso namava kaMfuneko zenza ukuba bazibone zingamkhupha uThantaswa
engxakini. Ngoko nangoko uThantaswa uyatshintsha ubangumfazi otakayo, etakela
uMfuneko. Eso senzo sibalinqanaba lokuqala lokuhlelwa nasisidima somtshato de
kuthi kube kuhle nendlela abonwa ngayo ngumntu oncedisayo.
• Ukuhlangana kukaThantaswa noMfuneko kumnika elinye icebo lokumncedisa
uThantaswa asuse uMsindisi endleleni ngokuthi abulawe. Ukusebenza kweli cebo
kumsusa kumgangatho wokuhamba noosomashishini ehlele kumgangatho
wokuhamba noorhunta abangooSixaki, abangababulali basematyotyombeni
aseZamokuhle.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Utshintsha ngoko nangoko abenegama lokubangumbulali kubafundi bencwadi,
abengumtyholwa kwisipolisa esijongene nokukhuselwa komthetho njengoMapheza
ophethe ityala lokubulawa kukaMsindisi. Omnye umntu angathi sele lirhuqa phantsi
igama lakhe kodwa yena uThantaswa akakayiqondi loo nto, yimpumelelo kuye
leyo.
• Xa ephephaphepha uphando kuvakala Thantaswa wumbi, uThantaswa ofukame
inzondo, onqwenela ukuba angafa ngala mzuzu uMapheza. Uguqukile ngokwebali,
unguntliziyombi, umbulali onqwenelela yena kuphela okuhle. Ugqobha,
engusebekho kumayelenqe ngamayelenqe aquka ukudliswa kukaMapheza ityhefu,
ukuthuthwa kukaMapheza esibhedlele ukuze atshiswe ngovutha. Usebenzisana
nooSiphongo abathembisa ngokubulala ukuze bazuze imali. Le ndlela yakhe
noSiphongo noMfuneko imenza abalwe ngabafundi bencwadi kuluhlu lwabantu
abangababulali, abantliziyo-mbi ekhokelela kwisiwo sakhe. Ngokwakuncwadi
kungathiwa uliqhawe lentlekele.
• Ngokuhlangana kwakhe uThantaswa noMfuneko uhlangana noosomaqhinga
abangooMdlambila abangxangele kwale mali athe kanti naye ufuna yona. Uye
esetha amandla xa liphanza nelikaMdlambila icebo. Isidima sakhe simka namanzi
kuba uyadula ubunje bakhe.
• Uyanikezela xa kuvalwa ibhanki yakhe ukuze angafumani mali, aziqonde ukuba
ufana nongasekhoyo. Udubula uMfuno, azidubule naye afe ngenxa yokuba ezibona
ukuba akusekho yakhe xa engasenayo nemali. Isisu abesikhawulwe ufa naso abe
njalo ulahlekene nendlela eya empumelelweni kuba abantu abebemxhasa kuthe
kanti bayamlahlekisa nje.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
7.1 Badityaniswa kukubanenjongo yokusokolisa uMapheza kuphando alwenzayo
lwetyala lokugwintwa kukaYangaphi.√√/Badityaniswa yinto yokuba befuna
ukuba afe uMapheza angakwazi ukuliphanda ityala lokugwintwa
kukaYangaphi.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
7.2 UMapheza noMnenga bayinyoka nesele kuba basoloko befungelana
ukubethana.√/UMfuneko ubekela uMapheza izabatha ukuze angaphumeleli
emsebenzini wakhe.√/UMfuneko umfuna efile uMapheza√/UMapheza uvala
indlela yokuba uMfuneko afumane ilifa likaMsindisi√/Bakhombana ngemipu
noMapheza besenza ibango likaHlengiwe.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
7.3 Ngokomxholo wesicatshulwa le ntetho ithetha ukuba babeziva bedanile
bephoxekile kukuba kanti lo Mapheza beze kukhuza ukufa kwakhe
abakuxelelweyo, uyaphila.√√ (2)
7.4 Luphawu lokubalixoki/lwesimo sokungcola/noburhalarhume√ kuba ingxoxo
ithi uxokise isipolisa wathi uMapheza ubhubhile kanti akunjalo.√√/ kuba
ecingela ububi uMapheza ngokuthi ubhubhile engabhubhanga.√√
Ungumlinganiswa onobungozi/onamanyundululu liphixi/ umxabanisi√ kuba
ngokwengxoxo uyawampimpa amanye amapolisa/wazi izinto ezingaziwayo
ngamanye amapolisa ezinobungozi.√√ (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
7.5 Ndiyangqina ukuba umbhali uchasene nolwaphulomthetho kuba kule noveli
wenze ukuba zonke izaphulimthetho zifumane izohlwayo ngezenzo zazo
zokwaphula umthetho ngeli xesha abaxhasi bomthetho bona bephumelela.√√ (2)
7.6 Bobabini banqunyanyiswa emsebenzini.√√ (2)
7.7 Anyanisile kuba kude kwangala mini yencoko kungekabikho luphando luze
kufika kuBhanqo noMbuzeli abanebango lokubanolwazi ngezigwinta
nokugwintwa kukaMsindisi.√√ (2)
7.8 Ifuthe lokufihlwa kolwazi nguBhanqo noMbuzeli ngezaphulimthetho
lilukhulisile ulwaphulomthetho ngokuthi ngeli xesha basabambe ulwazi, lube
lukhula ulwaphulomthetho ngokuthi uMapheza obeya kulufumana abe
esazanywa ukubulawa, ebekelwa nezabatha ezahlukeneyo.√√/Kwelinye icala
belukhula ngokuthi izaphulimthetho zithubelezise izixhobo, zithengiselane
izinto zikaMfi, nemipu yasesipoliseni kwaze kwanda ulwaphulomthetho.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
7.9 Ngokwesi sicatshulwa uMapheza ongumcuphi, uphula umthetho ngokuthi
angazichazi ukuba ungumcuphi ozokufuna ulwazi ngezigwinta.√√ Waqhatha
umzala wakhe ngelithi uza kufumana ibhaso elincumisayo emapoliseni
ngokuwancedisa ekubanjweni kwezigwinta zikaYangaphi ekudala
zizingelwa.√√/ Wadlula kwindawo yentselo ngexesha lomsebenzi.√√ (2)
7.10 Incedisile ukulukhulisa ulwaphulomthetho kuba ngokophando kufumaniseka
ukuba ooSixaki bazithengisa kule thaveni izinto ezibiweyo.√/izaphulimthetho
zifumaneka kwithaveni kaMbuzeli.√/ UMbuzeli ongusothaveni nguye osoloko
esibanemali okanye onemali yokuthenga izinto ezibiweyo aphinde
azisebenzise kwakule thaveni yakhe, zibonwa baze ngolo hlobo baye
besomelela abophulimthetho.√
Isisombululo esiza nethaveni sibonakala xa uMapheza efumana ulwazi
kuMbuzeli ongusothaveni malunga nezigwinta zikaMsindisi.√/ Ithaveni
ivuleleke kumntu wonke kangangokuba umcuphi onguMapheza ungena
engacelanga mvume atsho abone newotshi kaMsindisi inxitywe
ngusothaveni.√/Ukungeneka kwethaveni kusisisombululo solwaphulomthetho
kuMapheza kuba kumnceda ancokole noBhanqo ozonwabeleyo ade abe
ukhupha neendaba zokuba yena wazi konke ngokufa kukaMsindisi.√
(Nayiphi na impendulo kwezi.) (4)
7.11 Uthando olukule noveli luyahanahanisa. UMfuneko umthandela ilifa
likaMsindisi uThantaswa, kanti uThantaswa naye umthandela kwa-eli lifa aza
kuncedwa nguMfuneko alifumane. Luthando olunjongo - mbi olwenza ukuba
xa uThantaswa ebona imali yelifa isiya isithi qelele kuye, asuke adubule
uMfuneko afe naye azidubule afe sitsho isiphelo senoveli nesabo
sibeyintlekele.√√ (2)
(Nayiphi na kwezi) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Iindidi zabantu ahlangana nazo umlinganiswa zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni
kwakhe.
Kwindlela yobomi uThole uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe ngabanye
benza umqela kubomi bakhe bale noveli. Abanye bamncedise ekuweni bambi
bamncedisa ekuphumeleleni nangona ubukhulu becala bejonge empumelelweni.
• Ekukhuleni kukaThole ibali lihlangana naye endwendwela kwisikolo afikele
kutitshala uZolile onegalelo ekuphumeleleni kukaThole. UZolile ubenegalelo kuba
ukhulise umoya wethemba kubomi bukaThole.
• UThole ngokwebali wazana noThozama obenesandla kwimpumelelo kaThole.
Ubengumhlobo osenyongweni kuThole ebubini nasebumnandini. Uye wamxhasa
uThole ngomoya nangezenzo. Umxhasile nangemali ngeli xesha ebuyela esikolweni
emdala. UThozama ubekho ebomini bukaThole kukuhle kukubi emkhuthaza bade
baba bayatshata. Ukutshata kwabo kungathatyathwa njengempumelelo kuba
umncede uThole de wafumana uyise awayengamazi ukuba kanti usaphila.
• Ubukho babazali abaneenjongo eziphezulu ngokuphumelela kukaThole buncedisile
ngemithandazo neminqweno yabo kwimpumelelo kaThole yokubangumfundisi.
• Kukho abanye abalinganiswa ababeneenjongo zokuchitha iinjongo zikaThole.
Iinzame zikaSonwabo noThemba bezingayilahleko kodwa zaphanza kuba ibali
likaThole liphele sele engumfundisi onemimangaliso. Abahlobo bakaThole,
ooSonwabo babenefuthe elibi kuThole kodwa abazange baphumelela ekumwiseni
uThole. Ukuhlukana kwakhe nezi nqeberhu ikamva lakhe liyaphuhla.
• Ukubethwa nguJoe amgrogrise ngokumbulala kunceda ukuba azikhumbuze
ngesifungo sakhe noThixo enze isithembiso sokusebenzela inkosi esihleli
njengesazela kwiingcinga nezenzo zakhe. Oku kungabonakala njengokunyusela
isazela kwinqanaba lesifungo.
• Abefundisi badlala indima enkulu ekuxonxeni ikamva likaThole ebufundisini. UThole
uphela engumfundisi ophume izandla ngenxa yembewu ehlwayelwe ngabefundisi
abathile esemtsha. Kukwasekuqaleni kwebali apho abona umfundisi olamla
abantwana abalwayo watsho wazenzela isifungo sobomi sokubanjengaye
abengumfundisi naye ebudaleni.
Sele engulo chwenene womfundisi, imbewu yobufundisi iye yaqanduselwa
ngumfundisi uShepherd owayemnika amathuba athathe iqonga lokushumayela
kubafundi basesinaleni. Yena umfundisi uMaqoma uye wayiphuhlisa le talente waze
uThole wamkela ubizo oluye lwakhula wenza imimangaliso kubufundisi. Ukuba uThole
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
abengumfundisi ophume izandla ngenxa yefuthe laba bafundisi ingathathwa
njengempumelelo
Inene abantu ahlangene nabo uThole kwindlela yabo bamsondeze kubizo lwakhe
lobufundisi ngeendlela ezibuhlungu ezingaqondakalanga lula.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo). [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1 Badityaniswa ziinkumbulo zangexesha uMangaliso awayesemncinci
lingekabikho themba lokuba angaze abengumfundisi wakwaLizwi njengokuba
enguye ngale mini.√√ (2)
9.2 Ebehamba etyhutyha ilizwe engenzi zinzame zokubangumfundisi engekagqibi
nokufunda esikolweni√/Wayegqityelwe ehamba noThemba noSonwabo
abaqwengwa ziingonyama√/ubeselekhe waligqirha elinemali eninzi eKnysna.
√√/ Imibuzo katitshala ethi waba ngumfundisi ngenene na idiza ukuba
ebengalindelekanga ukuba anganguye.
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
9.3 Ngokomxholo wesicatshulwa le ntetho ithetha ukuba uza kumnyanzela arhole
nokuba yintoni yokucela uxolo kuba selayekwa igama likaThole.√√ (2)
9.4 Luphawu lokomelela√ kuba ngokwesicatshulwa woyisa imiqobo
eyayimbangela abe litshijolo waguquka wangumfundisi
ngokungalindelekanga.√√/ Lobukhalipha√ kuba kwakucingwa waqwengwa
ziingonyama kanti wasinda kuzo.√√/ Uphawu lwesimo sokunganikezeli√ kuba
nangona iindlela zakhe zazingalunganga zange anikezele de wayinto
awayeyinqwenela.√√ (3)
9.5 Ndiyakungqina ukuchasa kombhali ubutshijolo kuba abantu abanezenzo
zobutshijolo njengoSonwabo noThemba bafumana isohlwayo sokudliwa
ziingonyama.√√ (2)
9.6 Waphela engumfundisi.√√ (2)
9.7 Anyanisile la mazwi kuba ehlathini laseKnysna uThole wasindiswa
kukuqamela ngezixhobo awayezinikwe nguThozama eziziincwadi
ezineBhayibhile. √√/Anyanisile kuba ukuze akwazi ukuphumelela
wakhuthazwa nguThozama ukuba aye esikolweni waza wamana emxhasa
ngemali.
(Nayiphi na kwezi.) (2)
9.8 Ifuthe lokuhamba kwiindlela zobutshijolo liwukhulisile umxholo wokuthatha
izigqibo ezizizo kule noveli kuba uThole uhambe iindlela zobutshijolo,
wabetheka kodwa wangumfundisi oyimbalasane akuzithathela izigqibo
zokuphinda alande ubufundisi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
9.9 Ndiyaxhasa kuba intshisakalo kuThole izibonakalise ngokumnqwanqwada
qho ehamba indlela engayiyo ebufundisini njengokubhomboloza xa sela
utywala, abethelwe luvalo xa ehamba iindlela zobutshijolo wade wathi
akwamkela ubizo wabangumfundisi ongawiyo sele eseGeorge Goch eyaziwa
ngokuwisa abefundisi.√√ (2)
9.10 UThemba noSonwabo bancedisile kubutshijolo bamtyhoba walahleka
endleleni.√/UThemba noSonwabo bakhe bamtyhoba wayokusinda cebetshu
ekufeni ehlathini eKnysna apho wabasemngciphekweni wokuqwengwa
ziingonyama√/UFikizolo umncedisile ngokumnika ikhaya wathi akubuya efuna
ukuphindela esikolweni wamvumela waphindela ngoku ungumfundisi√/
UThozama ngezipho nangenkxaso umncedisile uThole ukumkhapha ukuya
kwilizwe lokucinga ngokuba- ngumfundisi√/uJoe awambona kuloNomsa
umncede ngokumbetha ade azikhumbule ukuba uqatshulwe ngelizwi leNkosi
watsho wenza izifungo zokusebenzela iNkosi. √
(Nasiphi na isine esichanekileyo.) (4)
9.11 Umxholwana wothando kule noveli ovela ngokuthandana kukaThole
noThozama ubenenxaxheba kwisiphelo esimnandi sale noveli kuba
uThozama umkhuthaze ukuba abuyele esikolweni, wamxhasa wade
wangumfundisi apho ade wabe ubenesandla ekuhlanganeni kukaThole
noyise.√√
(Nayi phi na impendulo echanekileyo.) (2)
[25]
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Iindidi zabantu ahlangana nazo uMfazwe endleleni yobomi bakhe bale noveli
zibenegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Kwindlela yobomi uMfazwe
uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe ngabanye benza umqela kubomi
bakhe bale noveli. Abanye bamncedise ekuweni bambi bamncedisa ekuphumeleleni
nangona ubukhulu becala bejonge ngasekuphumeleleni nje ngokwesiphelo sakhe kule
noveli.
• Ekukhuleni uMfazwe uhlangana noFriday abasele besazana kuba babefunda
kunye into leyo ebonisa ukuba baphumelele ebomini ngoku kulindeleke igalelo
lomntu ngamnye ekuhlaleni nasekutshintsheni iimpilo zabanye abantu.
• Xa ibali liqhubeka uMfazwe uhlangana noNokuzola othe wafumana umntwana
kuye, waze ke ngolo hlobo waba unomntwana amfumene phambi kokuya
elubhacweni. Leyo ingathatyathwa njengempumelelo xa kujongwa ubomi bomntu
olitshantliziyo ongazange aphinde abenamntwana ebomini bakhe, noNokuzola
ongazange aphinde abenomntwana ebomini bakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Ukuhlangana kukaMfazwe noMfundisi uHlathi owaziwa ngokuxhasa
amatshantliziyo omzabalazo wakwaQaka, kumnceda akwazi ukutsiba imida yeli
eyokuqeqeshelwa ukulwela inkululeko. UMfundisi uHlathi usindisa ubomi
bukaMfazwe xa uFriday namahlakani akhe ezama ukumbulala kuba bemtyhola
ngobumpimpi, waze wafihlwa kwaMfundisi uHlathi.
• Ukungahambisani kwezimvo zikaMfazwe nezikaFriday kubangela ukuba uMfazwe
angcungcutheke kude kuduke abazali bakhe abaphela sebesweleka kungekho
mntu uyaziyo indlela abasweleke ngayo ibeyilahleko kuMfazwe leyo.
• Ukudibana kukaMfazwe noNtsipho kumncedile ukuba aqhubeke nezifundo zakhe
kuba wammela eYunivesithi wade utata kaMfazwe wathengisa inkomo ukuze
abhatalele izifundo zakhe. Ufundile uMfazwe wabangutitshala.
• Utshintsha ngoko nangoko abe negama lokuba yimpimpi kubafundi
awayebafundisa kwaQaka nasekuhlaleni abengumtyholwa kwisipolisa esijongene
nokukhuselwa kocalucalulo apho azibona esentolongweni ngezityholo zobumpimpi
kanti yindlela yokumsondezela iingcinga zabo zokumguqula abeyimpimpi.
Kungalula ukuthi ziziqalela zokuphakamisa igama lakhe ngokwala izithembiso
ezingamenza aphile ngaphandle kokungcungcuthekiswa kwaye afume nepokotho.
• Ukuphephaphepha ugqogqo lwakhe ngamapolisa ekhatshwa lungcungcuthekiso
oluza ngoFriday othi uyimpimpi, uhlangana nemingeni ebeka ubomi bakhe
esichengeni. Yonke le nquleqhu ibimsondeza kwimpumelelo yakhe njengeqhawe
lamatshantliziyo.
• eyayimqhubela.
• Indlela esingisa elubhacweni imhlanganisa nomzingeli omnika zonke izixhobo
zokumkhusela kuhambo lwakhe, ezifana namafutha enyoka, amaqwili, imiqwayito
• Amapolisa adibana nawo endleleni ngobuthathaka bawo amncedile ukuba indlela
yakhe eya elubhacweni ingabinamagingxigingxi, ngokusuka alibale zizinto
ezingenamsebenzi xa kufuneka embambile njengokuhleka ubufutshane bendoda
• ngathi uyabazi ubude bendlela azakuyihamba. Umzingeli umsondeza kwiqela
leNtsimbebomvu kuba zamnceda wakwazi ukungalambi endleleni, akhuseleke
nakwimiqobo ebibekwe endleleni yakhe enjengokubonwa njengentlola ezekusenga
ulwazi ize iyokuxelela amabhulu, nokulwa abaThwa kodwa aphumelele.
• Kwakhona ukuhlangana noFriday emva kwenkululeko kwiinkundla zamatyala
kuphakamise igama lakhe nesidima sakhe xa echophele ityala likaFriday emgweba
njengeJaji echophe kwisitulo esiphezulu kuneso wayechophe kuso yena uFriday
owayemngcungcuthekisa.
Inene uMfazwe udibene nabantu abamsondeze kwinkululeko yakhe.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1 Badityaniswa luthando.√√ (2)
11.2 Ndiyangqina kuba uFriday uphazamisana neenjongo zenkululeko ngokuba
yimpimpi yombuso wamadlagusha√ nokuthengisa ngoMfazwe.√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
11.3 Ngokomxholo wesicatshulwa ingcinga kaMfazwe ithetha ukuba uNokuzola
zonke izinto ebezenza kuye ebezenza ezazi ukuba akenzi zona ncam.√√/
Ingcinga ithetha ukuba uNokuzola ebengathandi uMfazwe ethanda uFriday
ngalo lonke eli xesha azenza ngathi uyathanda uMfazwe.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
11.4 Luphawu lokunganyaniseki kuthando lwakhe noMfazwe√ kuba iingcinga ezithi
uyachwechwisa ecaleni√/intombi idla isula√/zibonakala zimenza umntu
osondelelene noFriday olutshaba lukaMfazwe othandana noNokuzola√ kuba
iingcinga zikhankanya izenzo zokunganyaniseki.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (3)
11.5 Ndiyangqina kuba umbhali uchasene nengcinezelo kuba amatshijolo afana
noFriday uwenze awavuna nto kwizenzo zawo asuka angamaxhoba.√√/
UFriday obetshutshisa uMfazwe ityala lakhe lichotshelwe nguMfazwe
abemtshutshisa kwakufika inkululeko ingcinezelo iye yoyiswa kwazuzeka
inkululeko.√√ (2)
11.6 UMfazwe uye walitshantliziyo lomzabalazo/wabaliqhawe lomzabalazo.√√ (2)
11.7 Anyanisile amazwi kaMfazwe kuba ugezo lwawo amapolisa ayelubonakalisa
ngokukhaba izindlu zabantu zivuleke ngeenjongo zokubabamba.√√/
Agxagxamisa uMfazwe embamba, amfaka ingxowa enomchamo entloko.√√/
Amapolisa ayeleqa adubule abantwana besikolo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
11.8 Ukungcungcuthekisa uMfazwe kukaFriday ngokumnyoka emapoliseni
nakubantu bakwaQaka zibenefuthe ekukhuleni kwengcinezelo kuba
kukhokelele ekubeni uMfazwe abanjwe ade aleqwe ngamapolisa nabahlali
engenzanga nto.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
11.9 Ngokwebali uMfazwe namanye amatshantliziyo bancame babhaca
bayokujoyina umbutho oyiNtsimbi ebomvu, babuya bephethe intshinga, ilizwe
likhululekile.√√ (2)
11.10 Akuncedisile ukukhula kwengcinezelo kuba ebengamagosa engcinezelo
esetyenziselwa ukuqinisekisa ukuba abantu benza kuphela izinto ezifunwa
ngamadlagusha.√/Ebesebenzisa neemeko zendlala ukuthengisa ngabantu
batsho babengamaxhoba engcinezelo abanye njengoko bebebaziimpimpi
zawo baze abangavumanga baphathwe kakubi.√/Ancedisile
ekusombululekeni kwengcinezelo ngeempazamo zawo ezifana nokuthathwa
ingqondo zizinto ezincinci agqibele uMfazwe ephuncuka.√/Kwelinye icala
ebekhe alibale kukuhleka nokuhlekisa ngobufutshane bomntu emke okanye
asinde ekubanjweni kwangawo uMfazwe.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (4)
11.11 Umxholwana wothando uzise ubumnandi kwisiphelo sale noveli ngokuthi
uMfazwe afumanise ukuba kanti unomntwana ogama linguZubuye
noNokuzola ongasekhoyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Iindidi zabalinganiswa abazizilwanyana ahlangana nazo uFudwazana endleleni yobomi
bakhe kule ntsomi yeenyamakazana, zibenegalelo ekujongelweni kwakhe phantsi
nasekuphumeleleni kwakhe. Kwindlela yobomi uFudwazana uhlangana
nabalinganiswa abazizilwanyana abahlukeneyo nabancedisileyo kwimpumelelo yakhe.
• Ukufika komlinganiswa ongukaMaginyi’inyathi oneempondo entsimini wayenza
eyakhe ebasa nomlilo ngeenjongo zokuzojela umbona, kuzisa uloyiko
kwizilwanyana ngaphandle kukaFudwazana.
• UFudwazana uhlanganiswa nezilwanyana ezimdelelayo ezimnika amagama
adelelayo afana noFudwazana omncinci, ezinye zimsizela ngelithi uza
kuzenzakalisa kanti ngolo hlobo kuye ngaphakathi kukhula ikhwele lokufuna
ukuzibonakalisa nendzondelelo. Yindlela eya empumelelweni leyo.
• UFudwazana udibana buqu nomlinganiswa uMaginy’inyathi oneempondo
angabonakalisi loyiko. Xa uMaginyinyathi neempondo emoyikisa ngelizwi elikhulu
uFudwazana akabuyi ngamva. Uyarhoqoza akhwele kuye, bajijisane amkhame de
afe. Ukugqiba kwakhe uvuma ingoma yoloyiso, ezinye izilwanyana ebezimdelela
azisakholelwa. Ezinye ezivileyo zibaleka ziye entsimini zimbulele uFudwazana
ngobugorha bakhe abubonakalisileyo zimncome.
• Le mpumelelo ize noFudwazana yabutshintsha ubomi bakhe waphela
engumlinganiswa ohlonitshwayo zizilwanyana ebezikade zimdelela. Izilwanyana
adibene nazo uFudwazana ebomini bakhe zibe nefuthe ekudelelweni
nasekujongelweni phantsi kwakhe kanti ukudibana kwakhe nomlinganiswa
ongumaginyinyathi neempondo kuzise elinye icala lobugorha nobuqhawe
kuFudwazana waphela engumntu ohloniphekileyo phakathi kwezilwanyana.
USteve Biko
• Kwesi sibongo uSteve Biko uthatyathwa njengophumeleleyo ngenxa yobukho
babantu ababenegalelo lokumwisa okanye ukumphakamisa ebomini bakhe
• Kwindlela yobomi bukaSteve Biko uhlangana nabantu abahlukeneyo abathe benza
umzila kubomi bakhe. Bakho abantu ababesilwa naye abanjengoRhulumente
wengcinezelo ngeenjongo zokuba ingcinezelo nocalucalulo luhlale lukhona
eMzantsi Afrika.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Aba bantu ngokwesibongo benze zonke iinzame zokumwisa bemvalela
ezintolongweni bemngcungcuthekisa ngeenjongo zokumthoba amandla, khange
aphele mandla uqhubekekile esilwa ingcinezelo. Ukuzuzwa kwenkululeko
kuthatyathwa njengempumelelo kaSteve Biko kumlo wengcinezelo nethe
yabayimpumelelo yesizwe siphela soMzantsi Afrika.
• Kwesi sibongo isininzi esisetyenziswa kwimiqolo efana nethi, ʹNamhlanje sithi
yeyethu kuba asilwele amathandazweʹ. Amanye amathandazwe nabanye
abanjongo yokunceda uMzantsi Afrika ukuya enkululekweni ebekhona enegalelo
lenkxaso nokukhuthazana kule ndlela yomzabalazo. Kuphela kukhululeka ilizwe
ngenxa yobambiswano lwesininzi. Wabe ke inkululeko yoMzantsi Afrika ithathwa
njengempumelelo kaSteve Biko.
• URhulumente wocalucalulo ube negalelo ekuncediseni kwimpumelelo kaSteve
Biko. Ezi ziqhamo zenkululeko zibonakala engasekho uSteve Biko kushiyeke
imisebenzi yakhe kuphela. Iziphumo ziphinda zibonakale kwisizwe esiNtsundu
ngemfundo engenamkhethe, ukuncedeka koluntu olufana neenkendama kunye
nabahlolokazi.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
13.1 UNxele uthetha into kumaNdlambe athi uyive ngoNyengane, abe
amaNdlambe athile ekuthandabuza ukuhambelana kwale nto ayithethayo
uNxele nebithethwa nguNyengane.√√/Zizenzo neentetho zikaNxele athi yena
zihambisana nezikaNyengane abe amaNdlambe ekuva ukuba akukho
ukuhambisana.√√ (2)
13.2 Uzifanisa ngokuthi uNxele afune abantu banqule njengokuba noNyengane
wayefuna banqule.√/Ngokuthi afune bavume izono balahle nezinto ezimbi
ababezenza.√/Ngokuxelela abantu abangafuni ukumlandela ukuba baza
kwehlelwa zizinto ezimbi njengomgwebo owawushunyayelwa nguNyengane.√
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
13.3 Ngokomxholo wesicatshulwa ukubula kukuhlambulula uxele izinto ezimbi
owakha wazenza.√√ (2)
13.4 Luphawu lokubalixoki√/lokubangumlahlekisi√ kuba ngokwengxoxo
ekwisicatshulwa kuvela ukuba izinto azenzisa amaNdlambe azaziwa
sisiNdlambe.√√ (3)
13.5 Ndiyangqina ukuba umbalisi wentsomi uchasene nabaprofethi bobuxoki kuba
imbali iphela kubhubha umprofeti wobuxoki onguNxele kungazange kubekho
nasinye isiprofetho sakhe esazalisekayo.√√/Ndiyangqina kuba umbalisi
kucwangciso lwakhe lweziganeko umenza asweleke uNxele ongumprofethi
wobuxoki ngemini ekuzalwa ngayo uYesu Krestu owaziwa njengomprofethi
oyinyani.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
13.6 Iyayinika impendulo kuba njengokuba esi saci sibhekiselele kwinto engasoze
yenzeke ngokokusetyenziswa kwaso, sizalwa sisenzo sikaNxele sokwenza
iziprofetho ezalindwa zancanywa azade zizaliseke ngokwale ntsomi.√√ (2)
13.7 Iyintsomi engemvelaphi yezinto kuba isinika imvelaphi yesaci ngokusebenzisa
imbali kaNxele.√√
OKANYE
Ingembali kuba ngokwesakhiwo ibalisa imbali kaNxele kudala.√√ (2)
13.8 (a) Ngabalandeli bakaRharhabe mhla wayeqephuka kwelakubo kwaPhalo√
(b) nguRharhabe.√ (2)
13.9 Ngokomxholo wesibongo yimini athe uRharhabe wahlangana nengqumbo
yamaLawu awathi kanti nawo ayincwasile le ndawo amisa kuyo.√√ (2)
13.10 Ngumfanekiso ntelekelelo wobuzaza bemfazwe.√√ (2)
13.11 AmaLawu√ AbaThwa.√ (2)
13.12 Yimbongi yomthonyama√ kuba yazi imvelaphi yesizwe.√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo xa aphuhlisa ukuhambelana
kwesohlwayo sikaNomaMpondomise nesikaGugulethu nezenzo zabo.
UNOMAMPONDOMISE
Le drama imbonisa uNomaMpondomise efumana isohlwayo sokuba uGugulethu
atshate noThobeka yena esamlindile kunye nesokuzeyelisela emlanjeni emva
kwezenzo zakhe zokungabathobeli abazali nokuphoxisa ngoMcunukelwa.
• UNomaMpondomise wamkela uthando lukaGugulethu avume nokumtshata
ekubeni sele elotyolwe nguMcunukelwa.
• Uthatha isigqibo sokukhupha iinkomo zikaMcunukelwa enqandwa ngunina
uMaNyawuza noyise uLangeni.
• Uthembisa abazali bakhe ukuba zikho iinkomo ezizayo eziza kungena endaweni
yezi zikaMcunukelwa zisuke zinganeni.
• Abazali bayavuma kodwa bemlumkisile ngokulahla imbo yakhe ngophoyiyana.
• Wala uMcunukelwa akakhathalele nezicengo neentshwabulo zakhe.
• Ufumana iindaba kwiphephandaba zokubulawa kukaMzamo kumtshato
kukaGugulethu.
• Uyazisola ngokuphoxa abazali bakhe kuba ebenethemba lokutshatwa
nguGugulethu.
• Akakwazi ukumelana neentloni nentlungu abeke kuyo abazali bakhe.
• Umangalela uGugulethu ngokumphoxa atshate enye intombi ekubeni
ebemthembisile ngomtshato.
• Akalindi nokuva iziphumo zesimangalo sakhe, uyazibulala ngokuzeyelisela
emlanjeni. Isohlwayo sakhe sikhulu kuba ngesiXhosa uzenzile akakhalelwa.
UGUGULETHU
Le drama imbonisa uGugulethu efumana isohlwayo sokuhlawula ngesithembiso
esingazalisekanga nesokugwetywa intambo ngokubulala.
• UGugulethu ngokucela umtshato kuNomaMpondomise avunywe, angakulandeli
okanye angasizalisekisi isithembiso ngenene ufanelwe sisohlwayo. Inkundla
yamatyala isebenzisa umthetho welo xesha ukumgweba ngesenzo sakhe.
• Eyona ngxaki ibonakalayo neyenza isohlwayo simfanele kukuthula anganiki
ngcaciso kuNomaMpondomise phambi kokuba uNomaMpondomise ade
alahlekiswe ziingcinga ngenxa yokuzifumanela iindaba zokutshata kukaGugulethu
ebezijoliswe ekwaziseni ngokufa kukaMzamo.
• Nangona abazali bakaGugulethu uZwilakhe noMaGaba bemnyanzele
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ngokutshata intombi ethandwa ngabo enguThobeka, ibiseluxanduva
lukaGugulethu ukudlulisa unxunguphalo lwakhe kuNomaMpondomise baluphathe
kunye ngoku uvela enolwazi yedwa nangona luyintlungu nje.
• Ubuqatha besigwebo senkundla ngokophula isithembiso somtshato, esiziinyanga
ezintandathu esebenza nzima okanye amashumi amahlanu eeponti sifanele
ukuthotyelwa kuphela kwaye sithathwe nguye kuba akukho bungqina phambi
kwenkundla bokuba asinguye otshatileyo.
• Sesinye isohlwayo kuye ukushiywa nguNomaMpondimise kabuhlungu ngokuthi
azeyelisele emlanjeni ngenxa yokungakwazi kwakhe ukuzilamlela ngokumazisa
kwangoko ngengxaki akuyo.
• Ukuzahlukanisa nekhaya kukuzohlwaya kuye uGugulethu kuba ubalikheswa
elinxiba impahla emnyama eMthatha, iminyaka elishumi elinesibini, elingenakhaya.
• Ukohlwaywa ngokulandeliswa ngoThobeka osele enabantwana nguyise uZwilakhe
kunye nabo bantwana bakhe kumenza axolele ukufa kodwa aqinisekise igama
lakhe liyacima emhlabeni.
• Ngenxa yokona uGugulethu ufumana isohlwayo sokushiya iphakade
sekungasekho nempunde egameni lakhe nonina lowo owayeyiqalile injece.
Siyamfanela nesi isigwebo
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
15.1 Sisenzo sokuzeyelisela emlanjeni.√ (1)
15.2 Abalinganiswa bayazithethela ngokwabo.√/Kukho izalathisi zeqonga.√/ Igama
lomlinganiswa lisekhohlo lilandelwe yintetho yakhe.√/ Kukho ikholoni emva
kwegama lesithethi.√ (2)
15.3 Sihambelana ngokuba isihloko esithi, ‘Buzani Kubawo’ sikrobisa kumntu
ongafuni kuthatha uxanduva lwesenzo sakhe kanti kwisicatshulwa siyambona
ukuba nguGugulethu ongafuni kuthatha uxanduva.√√
(Impendulo mayiqulathe icala lesihloko kunye necala lesicatshulwa.) (2)
15.4 Ndiyaxhasa uZwilakhe uyazohlwaya ngokuthi abone ukuba isohlwayo esiya
kuGugulethu sifanele ukuba size kuye.√√/ Ndiyaxhasa kuba uyazohlwaya
ngokubhatalela uGugulethu imali enkundleni.√√
OKANYE
Ndiyachasa akazohlwayi udlala indima yakhe njengomzali okhupha
umntwana wakhe engxakini njengaye nawuphi umzali.√√ (2)
15.5 Isigwebo senkundla sihambelana nemithetho yelo xesha elizweni.
Ngokuqinisekileyo isigwebo esinikwa uGugulethu sisisohlwayo esinikwa
nabani ophula isithembiso sokutshata umntu.√√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo.] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
15.6 UGugulethu unxibe iimpahla ezimnyama ishumi elinesibini leminyaka.√/ Uyala
ukugoduka utshipha eMthatha.√/Unqwenela ukuzibulala.√
Ubulala uThobeka nabantwana bakhe bakuthunyelwa kuye eMthatha.√
(Nasiphi na isibini esichanekileyo.) (2)
15.7 Achanekile kuba intetho ethi 'liyaduduma lidlula nemiphefumlo' ichaza
ngokufanisa ngokungangqalanga imeko yoloyiko abazibona bekuyo kunye
nezulu eloyikekayo ngenxa yokufa nokudandatheka kwemiphefumlo
yabantu.√√ (2)
15.8 Ngokwamazwi kaGugulethu igama 'kugqityiweʹ lithetha ukuba yena uzibona
etshatile noNomaMpondomise kunjalonje akakho omnye umntu owobuya
atshatwe nguGugulethu.√√ (2)
15.9 Ubuthathaka abenabo uZwilakhe bobokufuna ukunyanzelisa ilizwi lakhe.√
bukhokelele ekubeni bubenobungozi kuGugulethu nakwabanye
abasondeleyo.√ (2)
15.10 Ukwahlulelana kwamaxesha kudale iyantlukwano phakathi kwabatsha
nabantu abadala abasadla ngendebe endala kwaze oko kwenza uthanda
kwiingcinga, izimvo nezenzo zabo.√√ (2)
15.11 (a) Kukuthunyelwa kukaThobeka nabantwana bakhe kuGugulethu aze
uGugulethu ababulale ngezembe.√
(b) Yeyokuba uGugulethu ubengumbulali, nebanjwa.√ (2)
15.12 Ngowokuba abantu mabaziqhelise ukukhupha imbilini yabo, bayilwele into
abangayithandiyo nabanyanzelwa ukuba bayenze nanjengoko uThobeka ethe
ngokungazilweli kwakhe waphulukana nobomi bakhe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
15.13 Ngabantu ekufuneka bazi okanye balumkele ukunyhashwa kwelungelo labo
lokuzikhethela undofa naye√ kuba kufuneka balumke babenolwazi ngeendlela
anyhasheka ngazo amalungelo√ kuba kufuneka bazi ngeengozi
abanokuzifaka kuzo ngokungawaboni amalungelo abo anyhashekayo.√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo xa aphuhlisa ukuhambelana
kwesohlwayo sikaMaqhikizane nesikaMamQhinebe ngezenzo zabo.
UMAQHIKIZANE
Kule drama uMaqhikizane ufumana isohlwayo sokuphulukana nesidima
sokubangumqeshi abelibanjwa
• UMaqhikizane ngumqeshi wakwarhulumente. Isikhundla sakhe usisebenzisele
ukuxhaphaza abantu abahluphekileyo abadinga umsebenzi.
• Akabaphathi kakuhle abantu xa beze kwiofisi yakhe, umzekelo; uthetha kakubi
noSiqhiwu xa eze kuqonda ngemiba yomsebenzi ude amthuke ngokuthi unyabile,
usisanya-mtya.
• Ufuna izinyobo ukuze anike umsebenzi umntu owudingayo. Uthi abantu abangeni
nje eofisini yakhe bengaphethe nto xa befuna umsebenzi ude acacise ngelithi
umntu uthenga emithiyo ngenethole.
• Ufuna ikhulu leerandi kuSiqhiwu ukuze amnike umsebenzi.
• Kumantombazana uwaxhaphaza ngesondo ukuze awalungiselele izithuba
zomsebenzi. Uwaqhatha ngokuthi uza kuwatshata, engathethi loo nto. Uloba
uSiphokazi ngokuthi uza kumnika umsebenzi, imali nobunewunewu.
• UMaqhikizane uthiyiselwa nguSiqhiwu noSiphokazi ngoncedo lwabakwantsasana.
• UMaqhikizane uyabanjwa aze agwetywe iminyaka esibhozo esebenza nzima
entolongweni.
UMAMQHINEBE
Kule drama uMamQhinebe ufumana isohlwayo sokuphoxeka kuSiqhiwu ongumntwana
wakhe nesokuphulukana nesidima sokubangumama wekhaya abengumtyholwa
kwityala lokuba iintsana. Kanti ke nokungabisaya eNorth Crest kusisohlwayo. Umntu
unokucinga ukuba uphoxeka kwakuMaGatyeni lo amrhwebesha ngokusebenzisa
ubuhlwempu bakhe kanti umzisa kobunye. Uluhlu lwezinto ezenza isohlwayo
asifumanayo samkeleke zezilandelayo;
• Ukungakwazi ukuzeyisa nokungakwazi ukuzazelelela afune ukufumana izinto lula
emva kokuba ephumelele ukufundisa uSiqhiwu.
• Ukungamameli kwakhe uSiqhiwu emcebisa, emnqanda ngemiba ehambelana
nezinyobo norhwaphilizo
• Uthi gabhu kurhwaphilizo ehamba noDlezinye noMagrazula abahambela kude
nokubanjwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Ude azincame ayokuqiniswa nguMagrazula olixhwele ukuze abenesibindi
sokwenza umsebenzi wokuba iintsana ezifunwa leli xhwele.
• Ukugxagxamisa uMaGatyeni ukuba amncedise kumkhuba wokuba iintsana
ngokumqobisela ngokuthi abuyise yonke into ebemnceda ngayo akwala ukuba
iintsana kumbeka kwindawo engumngcipheko kuba uyatyholeka.
• Ukuba iintsana zabantu, engumama wekhaya, ekwangumama webhatyi, eyazi
intlungu yokungabinamntwana imenza afanelwe sesiqatha isohlwayo.
• Ubangumama ozimisele ukubanamaqhinga okuxokisa abantwana ngokuthi uya
eMzamba apho kungcakazwa khona, umntu onethamsanqa afumane imali
ekhawulezileyo. Oku kumenza afanelwe sesiqatha kuba ngoku sekufuneka
abantwana bamhunyamhunyane nesazela somzali oba abantwana.
Isohlwayo asifumeneyo uMaqhikizane sokugwetywa iminyaka esibhozo esebenza
nzima entolongweni sihambelana kakuhle nezenzo zakhe zokuxhaphaza nokunyhasha
amalungelo abantu abadinga imisebenzi. UMamQhinebe naye ufumene isohlwayo
esihambelana nezenzo zakhe ngokuthi abanjwe ngokwenza okumasikizi okukubela
abanye oomama iintsana zabo akugqiba ukuba engumama ozeleyo naye.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
INDLALʹ INAMANYALA – M Lamati
Umbuzo 17: UMBUZO OMFUTSHANE
17.1 Kukwenza iimpazamo kulo msebenzi wabo wokuba iintloko.√ (1)
17.2 Abalinganiswa bayazithethela ngokwabo.√/. Abalinganiswa abasekhohlo ze
kusetyenziswe ikholon ukwahlula kwintetho.√/ Ingxoxo ephakathi
kwabalinganiswa.√ (2)
17.3 Sihambelana ngokuba isihloko xa sisithi, ʹIndlalʹinamanyalaʹ sithetha ukuba
umntu ogutyungelwe yindlala angenza nantoni na ukuzikhupha endlaleni.
Kwisicatshulwa kuvela uMagrazula noDlezinye bengabantu abathenga
iintloko zabantu ngeenjongo zokuzikhupha endlaleni.√√/Kwabona babenza
izisulu abantu abasendlaleni ngokubafaka kumgibe wokuba iintloko baphinde
bababone beziziyatha xa bebanjwa ngumthetho.√√
(Impendulo mayiqulathe icala lesihloko kunye necala lesicatshulwa.) (2)
17.4 Ndiyaxhasa uyadlisela uMagrazula kuba ukhangeleka ebeka imali phambili
ngaphezu komngcipheko abakuwo abantu abazizithunywa zakhe kanti naba
bangamaxhoba akhe.√√
Okanye
Ndiyachasa kuba uMagrazula ukubahlawula kukuzalisekisa isivumelwano (2)
esiphakathi kwabo njengomqeshi wabo. √√
17.5 Ukubanjwa kwezithunywa akusiso isisombululo sengxaki yobiwo lweentloko
nentsana xa engade abanjwe uMagrazula noDlezinye abaziinkintsela zobiwo
lwazo.
[Nayiphi impendulo echanekileyo.] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
17.6 Bahlala ngokungathembani kwabodwa√/abaqondani nabantwana babo√/
baphila ubomi obufuna isibindi sokuzingela iintsana zabantu√/bahlala
ngokuthandazela ukwenza ubumdaka ngempumelelo√/behleli nje bayila
amacebo okuzingela iintsana.√/bayabanjwa bavalelwe.√
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
17.7 Lichanekile kuba umqa yinto emonyeneyo engasombululekiyo, ngoko ke
bakwimeko abangakwazi ukuzikhupha kuyo kuba babanjwe, batwela
bengekayi nasejele babe bezibonda kwangokwabo. √√/ kungumqa ukuba
umnqweno wokubanomzi eNorth Crest ebebeyisebenzela ijike yayijele.√√ (2)
17.8 Ngokwamazwi kaMaqhikizane, ibinzana elithi 'icuba lam' liqulethe intsingiselo
yokuba icuba sisihlonipho semali yokunyoba ukuze bafumane umsebenzi
abafuna ukufumana umsebenzi.√√ (2)
17.9 Ubuthathaka abenabo uMaqhikizane bobokunyoluka√ bukhokelele ekuhleni
kwesidima ngokuthi abanjwe ngenxa yokunyobisa abantu abafuna
umsebenzi.√ (2)
17.10 Indlala igqamise iyantlukwano phakathi kwabanemali nabangenamali (2)
ngokuthi abanayo baxhaphaze abangenayo .√√.
17.11 (a)Sesokubanjwa kukaMaqhikizane abekwe izityholo.√
(b)Uyagwetywa abe libanjwa angabisaba ngumntu karhulumente
ohloniphekileyo.√ (2)
17.12 Ngowokuba abantu mabaziqhelise ukukwazi ukuthi, ‘hayi’ bangade
babezizisulu zokuxhatshazwa okanye bafune ukuthethelelwa ngabanye.√√/
Ngowokuba masikulwele okulungileyo senze okulungileyo singabi
ngamaxhoba eemeko esizifumana sikuzo.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.) (2)
17.13 Ngabantu abaswele umsebenzi√ ukuze bazi ukuba xa umntu ethwaxwa
yindlala kufuneka abenomonde azi ukuba uza kukhululeka ngenye imini
angalukuhleki enze amacebo anobungozi kuba amenza umntu aphelele
ejele.√ (2)
(Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
5–6 4 3 2 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ibonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/ umbuzo -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe
nokuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe lwesihobe ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe
kufanelekile -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
6 AMANQAKU ulwazi lwesihobe lwesihobe
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
ISAKHIWO -Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo -Iziphene zolwimi
NOLWIMI kwaye izimvo zikhuliswe kakuhle -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo azamkelekanga konke-
ngokugqwesileyo -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
nangokucacileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko asichanekanga
4 AMANQAKU -Ulwimi, ithoni nesimbo kuyalandeleka kwezimvo -Bukho ubungqina
sokubhala zivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi
zinomtsalane, zichanekile sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
-Igrama upelo ubukhulu becala sokubhala zichanekile sokubhala
neziphumlisi ikakhulu azichanekanga
azinaziphene kwaphela
AMANQAKU 4 3 2 1 0-1
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0 kumxholo
nakwisakhiwo nolwimi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI – INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo nefanelekileyo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo
UMXHOLO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
-Impendulo igqwesile -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, asiyiyo -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14-15 nokutolika kakuhle isihloko yonke imiba ekungenwe kuyo obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo okanye umbuzo nzulu isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku asixhasa ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele kakhulu
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo - ngokufanelekileyo isihloko ekubhalwa ngayo ukuphendula umbuzo
kwesihloko Izimvo ezibambekayo -Ezinye izimvo zixhasiwe -Ambalwa amanqaku -Izimvo zibekwe ngendlela
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona ingezizo kodwa ubungqina abusoloko axhasa isihloko engacacanga konke-konke
ezixhaswe zonke nje ezixhaswe busamkeleka -Iimpendulo -Alukho kwaphela ulwazi
ngokuvokothekileyo njengoko kufanelekile -Ulwazi lwejenre/netekisi ezichanekileyo zimbalwa lwejenre netekisi
kusetyenziswa uncwadi -Impendulo ibonisa ulwazi alugqibelelanga kakhulu
-Ukuqonda okubalaseleyo lwejenre netekisi -Luncinane ulwazi
kwejenre netekisi ngejenre netekisi
ISAKHIWO 9–10 7–8 5-6 3–4 0–2
NOLWIMI -Isakhiwo siyathungelana
-Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina besakhiwo -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyilo
-Intshayelelo nesipheloingxoxo iyathungelana obungagqibelelanga iziphene zoyilo kwenza ukuba kungabikho
10 AMANQAKU esigqwesileyo kakuhle -Unamathelelwano -Izimvo azithungelelani thungelelwano lwezimvo
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo nothungelelwano lwezimvo kakuhle -Iimposiso zolwimi nesimbo
ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi lukho, kodwa kukho iziphene -Iziphene zolwimi sokubhala esife amanqe
yakhuliswa ngokucacileyo
zicwangciswe ngendlela -Zikho iziphene zolwimi ziyabonakala zenza ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimboedala uthungelwano ezithile, ithoni, nesimbo -Ithoni nesimbo kokubhaliweyo
sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana sokubhala sichanekile sokubhala -Ayichanekanga ithoni
sinomtsalane, sichanekile
ngokuchanekileyo ikakhulu asichanekanga nesimbo sokubhala
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Imihlathi ichanekile ikakhulu -Imihlathi ineziphene -Ulwakhiwo lwemihlathi
sokubhala sisetyenziswe ludlakadlaka
ngokuchanekileyo ikakhulu
QAPHELA: Makungabikho kwahluka kudlula kwisibini samabakala phakathi kwamanqaku wesakhiwo nolwimi kunye nawomxholo.
Ukuba umviwa ubhale isincoko sephepha lesithathu mnike u-0 kumxholo no-0 kulwimi nesakhiwo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2021 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata