Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2018
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-34.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exams 2018, 34 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 34 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 34
- File size
- 558.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 34
This exam
NSC June Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 6Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 8Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
Show all 15 questions
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 11Uncwadi / Literature (Set Works)70 marks
- Question 13Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 15Uncwadi / Literature (Set Works)8 marks
- Question 17Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 21Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 23Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 25Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2018
SCE – Imemorandam
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko.
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI / BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makisha impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2018
SCE – Imemorandam
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela
IMIHOBE EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SESIHOBE)
'INTLAKOHLAZA' – JJR Jolobe
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-35 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isigama esichongwe yimbongi siqulethe umxholo onentsingiselo efihlakeleyo,
sisetyenziselwe ukunonga, ukudlulisa umyalezo, imfundiso nomxholo wombongo.
• Kumqolo 1: Imbongi isebenzise isimntwiso xa isithi 'Ntlakohlaza, siyakubulisa',
ingathi ibhekisa emntwini ogama linguNtlakohlaza, ukubulisa kubonakalisa
ukwamkeleka kokufika kwexesha lentlakohlaza.
• Kumqolo wesi-2 uthi; 'Mvuseleli, sithi tyaph'ufike'. U-Mvuseleli sisimntwiso
esibonisa ithemba eliza nexesha lentlakohlaza kuba bekusele kubonakala ukuba
bebengasalonwabelanga ixesha lasebusika.
• 'Ubulusizi umhlaba ukhedamile': Sisimntwiso esinika umfanekiso-ngqondweni
weliso ubona umntu ebeke isandla esidleleni xa kukho okungamonwabisanga
emphefumlweni, ukubonisa unxunguphalo ngexesha lasebusika.
• Uxwebil`uhlininika, umbi': Umfanekiso-ngqondweni-weliso ogxininisa umbono
ongabukelekiyo owenziwe bubusika endalweni.
• 'Namhla uyancuma, uyahleka'Isimntwiso esizoba umfanekiso womhlaba uncumile,
uhleka, ukuphuhlisa ukonwatyelwa kobuhle, impilo nobomi obuze nexesha
laseNtlokohlaza.
• Ntlakohlaza, siyakubulisa! Kusetyenziswe uphindaphindo lomqolo ukugxininisa
indlela abaluthakazelela ngayo eli xesha lentlakohlaza.
• 'Ubugugile, wambethe amajacu'Esi simntwiso siwuzoba kakuhle umfanekiso
wemeko embi umhlaba ubukuyo ebusika. Ingugo imele ukuphela kobuhle,
ukuphuma kwemibimbi ukuwa okanye ukuphihlika kwenyama ngenxa yobudala
imenza mbi umntu.
• 'Uneeentloni, amehlo ejonge phantsi'. Sisimntwiso esibonisa ukuba bekungekho
nto intle umhlaba ubunokuzidla ngayo. Bavuyela ubuhle bendalo ngokufika
kweNtlakohlaza.
• 'Wawambesa, wanjengomtshakazi: Sisifaniso esiphuhlisa ubuhle njengoko
isaziwa into yokuba umtshakazi uyalungiswa okanye uyazilungisa ukuze abonakale
embejembeje.
• Yonwabile nayo imifula: Sisimntwiso esibonisa ukuba namanzi ebomile kwimifula
kodwa ngokufika kweemvula zentlakohlaza nayo itsho ikhangeleke yonwabile.
• Ithi imbongi 'iyadloba okwamatakane'Isifaniso esiphuhlisa indlela ahamba ngayo
amanzi kwakuba kunethe imvula. Ukudloba okwamatakane kuphuhlisa intlutha
nokwaneliseka.
• 'Ihlokoma: Lubabazo olubonisa isandi sokugquma kwemifula kwakuna iimvula
zentlakohlaza.
• Idanduluka isithi, 'Ntlakohlaza siyakubulisa'. Ngumfanekiso-ntelekelelo wendlebe
isiva ingxolo ngokungathi ibulela ukufika kwexesha leNtlakohlaza. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UNXUNGUPHALO' – N Shasha
2.1 Umqolo wokuqala unamagama amabini√ kanti owesibini unamagama
amane.√ (2)
2.2 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba igama lityhila ukuphithizela
okukhoyo okwenziwa ngabantu basemzini bekhululekile.√ (2)
2.3 Yintsingiselo yokuba bonke abantu baseAfrika abonwabanga.√√ (2)
2.4 Yimfano-zandi√ egxininisa ubuninzi babafazi abaswelekelwe ngamadoda√/
Yimfano-zandi√ egxininisa ukuphelelwa lithemba kuba balahlekelwe
ngabalingane babo.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
2.5 Umntu uyakwazi ukubulawelwa into yakhe.√√ / Imbongi isifundisa ukuba
kubalulekile ukukwazi ukuyikhusela into eyeyakho.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'AMAZWI OBULUMKO' – VL Mabinza
3.1 Umqolo wesithathu unamagama amane√ kanti owesine unamagama
amathathu.√ (2)
3.2 Inemiqolo elishumi elinesine√/Ineekhwatreni ezintathu nekhaplethi.√ (2)
3.3 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba lityhila abantu abancedisanayo.√ (2)
3.4 Yintsingiselo ephuhlisa abantu abasizelanayo.√√ (2)
3.5 Imbongi isifundisa ngokubaluleka kwezinto ekufanele umntu azenze ukuze
aphumelele ebomini√√/Isifundisa ngokubaluleka kobudlelwano phakathi
koluntu√√/Isifundisa ngokubaluleka kokuthobelana√/Isifundisa ngokubaluleka
kokuthandana√√/Iqaqambisa umanyano njengesixhobo sempumelelo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'VUKANI MADODA KUSILE' – ZWV Mzukwa
4.1 Umqolo wokuqala wenziwe ngamagama amabini√ kanti owesibini
unamagama amane.√ (2)
4.2 Kubongwa isilwanyana sasekhaya esingumqhagi√/Akucwangciswanga kuba
izitanza nemiqolo azilingani√/Kusetyenziswe amagama ambaxa.√
(Nasiphi na isibini) (2)
4.3 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba kudaleka umbono wenkuku iqhwaya
ngokunga kukho into eyikhangelayo engade iyifumane.√ (2)
4.4 Sisihlonipho√ esiphuhlisa ukuba lo mqhagi sele umdala kakhulu.√ (2)
4.5 Imbongi isifundisa ngokubalaluleka komqhagi√√/Isifundisa ngokubaluleka
kwexesha√√/Isifundisa ngendima enkulu edlalwa ngumqhagi entlalweni
yethu.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
'INGOMA KAVELAPHI' – JJR Jolobe
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-35 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isigama esichongwe yimbongi siqulethe umxholo onentsingiselo efihlakeleyo,
sisetyenziselwe ukunonga, ukudlulisa umyalezo, imfundiso nomxholo wombongo.
• Kumqolo woku-1 imbongi isebenzisa uphindaphindo lwegama, 'Ndiyeza'
ukugxininisa ekwathembisa isithandwa sakhe ukuba nakanjani uza kufika kuloo
ndawo sikuyo/Ludala isingqisho esivuselela uluvo lobungoma kulo mhobe.
• Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso okanye
unxulumaniso ukubonisa isantya elihamba ngaso iqegu kanye oku kwezi
nqwelo zomlilo.
• Ligqitha umoya ... – Sisibaxo okanye ubabazo olubonisa isantya seqegu
esiphezulu ukodlula umoya, santya eso siza kumenza akhawuleze ukuya kufika
kwisithandwa sakhe.
• Kwilizwe loobawo – Sisihlonipho esiphuhlisa ukuba lo kuthethwa ngaye uza
kubhubha okanye uza kusweleka.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2018
SCE – Imemorandam
• Iinduli kwanamathambeka elizwe – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso obonisa
ukuba indlela yakhe asaza kuyihamba ayizi kuba lula inamahla-ndinyuka.
• Elimpangalala; – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso ophuhlisa ubukhulu beli lizwe
aza kuhamba kulo olu hambo lwakhe.
• Siphuma ingqina: Sisikweko esiphuhlisa abantu abaninzi ngokungathi baya
kuzingela.
• Imele kuphath'umhlakulo – Sisigama esiphuhlisa isixhobo sokusebenza esibonisa
ukuba indoda isebenza nzima xa iphandela intsapho yayo, njengoko nebhayibhile
isithi indoda iya kudla ukubila kwebunzi layo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [10]
UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'A! NGANGOMHLABA!' – SEK Mqhayi
6.1 Umqolo wokuqala unamagama amathathu√, kanti owesine unamagama
amane.√ (2)
6.2 Isihloko sisikhahlelo senkosi √/Akucwangciswanga√/
Kusetyenziswa uphindaphindo√/Kusetyenziswe amagama ambaxa√/
Isiphelo esinguNcincilili.√
(Nasiphi na isibini) (2)
6.3 Umfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba igama lityhila intshukumo eyenziwa
ngabantu bakwaGompo.√ (2)
6.4 Umbuzo-buciko√ uphuhlisa ukumangaliseka ukubona abantu abangaka
ukuba baninzi.√ (2)
6.5 Yimfundiso ebonisa indlela ezixatyiswe ngayo iinkosi√√/Yimfundiso ebonisa
ukuba iinkosi zisahlonitshiwe√√/Yimfundiso ebonisa ukuba abantu
basakuthanda ukulawulwa ziinkosi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UMLAMBO' – JJR Jolobe
7.1 Umqolo wesibini wenziwe ligama elinye√kanti umqolo wesithathu wona
wenziwe ngamagama amane.√ (2)
7.2 Yintsingiselo ebonisa ukucoceka kwamanzi esihla evela phezulu
engekagxojwa ziinqwithelo zemimoya nodaka.√√ (2)
7.3 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ ukubonisa into ekhazimlayo, (2)
ebengezelayo nentle.√
7.4 Sisifaniso√ Siphuhlisa ukungcola okubangelwa kukudibana kwamanzi
nomhlaba.√ (2)
7.5 Yimfundiso yokuba ubomi bungumxube wezinto ezintle nezimbi√√/
Yimfundiso yokuba ebomini kufuneka ulindele okuhle nokubi√√/Yimfundiso
yokuba izinto odibana nazo ebomimi zingakutshintsha.√√/Yimfundiso yokuba
amanzi emvula asuka esibhakabhakeni ecocekile afike emhlabeni angcoliswe
luthuli nodaka.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UKWENZIWA KOMKHONZI' – JJR Jolobe
8.1 Umqolo wesihlanu unamagama amane, kanti umqolo wesithandathu
unamagama amabini.√√ (2)
8.2 Ngumfanekiso-ngqondweni wokuphatha√ kuba utyhila ubumpuluswa bale
nkatyana.√ (2)
8.3 Yintsingiselo ebonisa umntu ozabalazayo ofuna inkululeko.√√ (2)
8.4 Lusetyenziselwe ukudala isingqisho.√ (2)
8.5 Yimfundiso yokuba indlela eya enkululekweni ayilulanga√√/Yimfundiso
yokuba inkululeko inamahlandinyuka√√/Yimfundiso yokuba ingcinezelo
imshiya umntu enezivubeko.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UYINTONI NA UMNTU?' – MMM Duka
9.1 Umqolo wokuqala unamagama amathandathu√ kanti nomqolo wesibini
unamagama amathandathu.√ (2)
9.2 Inemiqolo elishumi elinesine √/Uneekhwatreni ezintathu nekhaplethi.√
(Nasiphi na isibini) (2)
9.3 Sisikweko√ Siphuhlisa ukuyondelelana kwezimvo ezininzi ukwenza into
eluqilima.√ (2)
9.4 Imbongi iveza ukuba iAfrika lilizwe elinobutyebi balo nelikwaziyo ukuzikhulisa
ngokwalo.√ (2)
9.5 Yimfundiso ebonisa ukuba umntu usisidalwa esinikwe ingqondo namandla
nguMdali sikwazi ukuzimela nokwakha ilizwe.√√/Yimfundiso yokuba umntu
udalwe ngokomfuziselo kaThixo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2018
SCE – Imemorandam
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
La mazwi athi, Nyana Wam! Nyana Wam! ngamazwi ovuyo abhekiswa kuThole
okanye kuMangaliso, ongunyana okhuliswe nguFikizolo noMaNtuli kwilali
yaseZazulwana eGcuwa. La mazwi abhekiswe nguFikizolo kuqala aphinda abhekiswa
nguMkwayi.
• UThole uneetshomi zakhe ezimbini uThemba noSonwabo badibana edolophini
eGcuwa bamkhwelisa emotweni elixa elindelwe ekhaya. Kule moto kwakuselwa
utywala, oko kwabangela ukuba uThole othuke sele ekwilokishi yaseBhayi.
• EBhayi uThole udibana nentombi ebizwa ngokuba nguNomsa naye wathandana
nayo. Olu thando lwabo luphazanyiswa sisithandwa sikaNomsa esibizwa ngokuba
nguJoe kunye neetshomi zakhe.
• Wabethwa uThole ekhonjwa nangemipu wasindiswa kukuthi gqi kweveni
yamapolisa. Wazimisela ukuba uyagoduka. Ngosuku lwangoMvulo wavuka kusasa
wasinga edolophini, uthe esazula-zula wava ilizwi elimkhwazayo kanti nguThemba.
• Wakhohliswa ngelithi yimoto eya eGcuwa le kwaye kwakushiyeke umntu omnye
wakhwela, ukukhwela kwakhe wazibona sele engena eKnysna.
• Le nqwelo bahamba ngayo yaphelelwa ngamafutha waza umqhubi wabacela
ukuba bakhe bahle lo mzuzu yena eyokukhangela indawo apho anokufumana
amafutha enqwelo khona.
• Besame apho uThole nabahlobo bakhe kwavela iingonyama zaza zonda ngabo
zaqwenga uThemba noSonwabo nabanye abathathu yena wasinda ngokukhwela
emthini.
• Wathi akungabuyi uThole baba nexhala kowabo ngakumbi xa kwakusithiwa
wayebonwe edolophini eGcuwa, wafunwa wancanywa, baphelelwa lithemba.
• Mhla besiva ukuba kufunyenwe iintloko zabantu abahlanu beqwengwe
ziingonyama kulapho kwagqitywa ekubeni ubhubhile.
• La mazwi avakala mhla uThole ebuya kwesikabhadakazi ekubeni kwakucingwa
ukuba wasweleka kanti wasinda emilonyeni yeengonyama eKnysna. Ufika kowabo
kungathenjwa ncam ukuba nguye.
• Wathi xa ambona uFikizolo wakhwaza uMaNtuli noNofundile bazokumbona
watsho emanga ekhwaza, ' Mangaliso nyana wam, nyana wam', watsho elila.
• Aphinde avele la mazwi mhla uTata uMkwayi nonguyise wakhe woqobo bedibana.
UMkwayi lixhego elatshipa kudala lingasagoduki lihlala enkomponi eRhawutini
kuba licinga ukuba inkosikazi yalo nomntwana batsha basweleka.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2018
SCE – Imemorandam
• Udibana noThole sele engumfundisi kwisixeko saseGeorge Goch, edityaniswa
ngabafana abanyanzela uMkwayi ukuba aye kuva intshumayelo yalo mfundisi
wodumo nothandwayo apha.
• Ufika ecaweni umfundisi eshumayela ngethemba nalapho atsho khona isikhalo
esiye sabangela ukuba afe isiqaqa. UThozama waqwalasela ukufana
kukaMangaliso neli xhego ngesiva esisebusweni kunye nomkhango ezantsi
kwenkaba.
• Ukuthi thimbilili kwakhe baye bangcambazisana malunga nesiduko nendawo
abasuka kuzo. Wothuka xa embuza ngesiva esisebusweni, wabona nomkhango
osezantsi kwenkaba, kulapho ke waqonda ukuba ngunyana wakhe lo nowayecinga
ukuba walahleka.
• Wathi xa amkhwaza esithi' Bawo' waqonda ukuba ngumntwana wakhe, laziphosa
kuye ixhego bawolana noMangaliso. Lalikhala lisithi, 'nyana wam nyana wam',
Zanenkanyamba! Wayebhonga naye okomntwana uMangaliso esithi Bawo! Bawo!
UThozama wasitsho naye isikhalo babaleka abefundisi baseTshetshi
ababekufuphi apho bezokujonga unobangela.
• Bagqiba ekubeni ukuba babuyele eGcuwa yena noyise wakhe. Bakufika eGcuwa
yaba yimivuyo kuFikizolo mhla uMangaliso efika engumfundisi ehamba noyise
watsho wasebenzisa amazwi athi, nyana wam, nyana wam. UNofundile naye
wavuya akubona umyeni wakhe nowayecinga ukuba wafa kudala nakuMkwayi
ngokunjalo.
• Eli khaya lazalwa yimivuyo. Konke oku kuyabonakala ukuba umbhali uphumelele
ekuyithiyeni le ncwadi yakhe kuba ingamazwi avuyela unyana kaMkwayi
onguThole nowakhuliswa nguFikizolo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
11.1 Bothulwa yimoto ababeyikhwele eyasuka yaphelelwa ngamafutha.√√ (2)
11.2 Yimpixano yangaphakathi√ kuba ooThole babebhidekile ezingqondweni zabo
bengazi nokuba mabenze ntoni.√√ (3)
11.3 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usityhilela indlela ezabaqwenga
ngayo iingonyama abahlobo bakaThole.√ (2)
11.4 UThole wafumana indlela yokuziphilisa ngokuzenza igqirha eliwuchanayo
umhlola watsho wafumana imalana kunye nemfuyo.√√ (2)
11.5 UThole ngumlinganiswa okrelekrele√ kuba nasesikolweni ebephumelela
emagqabini √/UThole ngumlinganiswa onengqondo ekhawulezayo√ kuba
wakhwela emthini ukuzisindisa emlonyeni weengonyama√/UThole
ngumlinganiswa onenkolelo yobuKrestu√ kuba ngexesha ebethwa nguJoe
neqela lakhe wenza isithembiso sokukhonza uThixo ukuba unokumsindisa.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
11.6 Intshumayelo ethi 'thengisa ngemfuyo yakho ugoduke' yaba ngunobangela
wokuba athabathe isigqibo sokugoduka.√√ (2)
11.7 Luzobo olumayana√ kuba umlinganiswa uchazwa ngabanye
abalinganiswa.√√ (3)
11.8 Sikwinqanaba lotyhilo-ndaba√ kuba kulapho kuvela izinto ebezifihlakele
nebezingaziwa.√/Sikwinqanaba lokusonjululwa kwezinto√ kuba kulapho
kuvela izinto ebezifihlakele nebezingaziwa.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.9 Bendiya kumngxolisa ahlukane nam√√/Bendiya kuthula ndingamhoyi√√/
Bendiya kumbizela ecaleni ndimcacisele imeko yam.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
11.10 Yaba nefuthe lokuba eli xhego laba nomdla wokuya ecaweni.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.11 Sisiphelo esilindelekileyo√ kuba bekulindelekile ukuba ibali liphele
ephumelele uThole.√√/Sisiphelo esothusayo √ kuba ngokweziganeko ezi
ziqhubeke ebomini bakhe bekungalindelekanga ukuba ingaphela sele
engumfundis ophume izandla.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Ukhozi yintaka ebhabhela phezulu ikholisa ngokuza ezantsi ize kutya inyama
yamantshontsho enkukhu. Le ntaka yaziwa kakhulu ngamandla okuntinga.
• Umbhali usebenzise le ntaka njengesikweko nesibhekiselele kumlinganiswa
oyintloko uMfazwe. Esi sikweko sibonisa ukuba nokuba ungathiyiselwa
ngezabatha uyakwazi ukuphumelela untingele phezulu emafini kungabikho
namnye onokufika apho batsho bancame.
• Ukungavumi kukaMfazwe ukuba abe yimpimpi yamapolisa kwamenza wahlala
ngentsula enye kwilizwe lakowabo kuQaka. Abalinganiswa abafana nooFriday
basebenzisa ivili lomzabalazo ukwaneza iimfuno zabo.
• UFriday wazama ngandlela zonke ukwenza amayelenqe okuba kubekho
ungquzulwano phakathi kukaMfazwe nabantu bakuQaka mhla kutoyitoywa
kusilwelwa inkululeko ukuze bambulale. Uba yiloo ntaka elukhozi ehleli enexhala
esoyika ukubulawa phofu ebulawelwa into engeyiyo.
• Mhla ebuya etrongweni ebanjelwe uqhankqalazo wafika kutshiswe ikhaya lakhe ze
yena waphumela kutata uGaba eyokuqonda undonakele. EsekwaGaba njalo
uFriday wathumela abafana ukuze bamgwinte, ngethamsanqa waye akafumaneka
wasinda.
• Uye wathatha isigqibo sokuya kwamalume wakhe eSihlahleni aye kuhlala khona
nalapho kubakho abantu abathunyelwayo ukuze bambulale nalapho uye
wasinda.
• Ukuya kwakhe kwintlanganiso yasekuhlaleni aze abethwe akhatywe kwaye
kwangumqondiso kuye ukuba uFriday utyhefe nabantwana besikolo ukuba
bangamthembi bambulale nalapho uyasinda.
• UMfazwe ngenye imini wathi ekwamfundisi uHlathi kwafika uSiphiwo noSiphiwo
bamxelela ukuba makaphele emehlweni ubomi bakhe busemngciphekweni,
wafikelwa ngamajoni emfuna phantsi naphezulu ephethe imipu. Wabaleka apho
wabuyela kwamalume wakhe.
• Uthe esahleli apho kwamalume wakhe wagaleleka ngenye imini umalume ehamba
nabazali bakaMfazwe awabagqibela kudala kwathi kanti basinda ngela lixa
kutshiswa ikhaya lakhe.
• Mhla uMfazwe wayesingise entlanganisweni iteksi awayeyikhwele yabhukuqa
kuba yayiphepha inkomo eyayikufutshane nendlela wasinda nalapho akabi nawo
nomkrwelo.
• Kwathi ekwamfundisi weva isithonga sisitsho phandle xa aphumayo wabona imoto
eyiCressida wathi uyalandelela kuba enomdla wokwenzekayo wabona kwamoto
leyo ibhukuqile kuvakala iincwina zabantu wazama ukusindisa abantu
ababambekileyo, wabuyela kwamfundisi wambona umfundisi uMfazwe elijaja ligazi
ezinyaweni wamchazela ukuba usengxakini emcebisa ukuba aqhweshe.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2018
SCE – Imemorandam
• Kwindlela yaselubhacweni udibana nazo zonke izinto eziyimiqobo kwimpumelelo
yakhe, akanikezeli.
• Endleleni eya kukhwela uloliwe osingisa eThongo, kwavakala amakhwenkwe
embiza ngegama uEagle, eli yayiligama lakhe elalisetyenziswa kwezemidlalo kuba
wayebalasele kakhulu eyimbaleki eyaziwayo.
• Kwakhona endleleni ehamba entabeni wadibana nazo zonke izilwanyana
ezinobungozi waza wadibana nomzingeli owamcebisa ukuba alumke baninzi
abantu ababhubhileyo kula mathafa.Umzingeli wamnika amafutha kunye
nomqwayito njengomphako wakhe wendlela. Uhamba ephinyela etsiba iinyoka
• nezinye izilwanyana ezinobungozi ehlathini kunye namapolisa afuna ukumbamba.
• Wadibana namapolisa aseThongo omnye wamazi waza wayalela ukuba akhwele
evenini, ekubeni embuzile uyaphi wathi yena uya eMngazi. Yathi sekuphiphiphi
amisa imoto amapolisa aza amvulela ukuba aphume aphele emehlweni.
• KwelaBathwa wadibana nempi yamajoni nalapho yaba nguphantsi naphezulu,
wasindiswa kuloo qulukubhode yinkokeli yale mpi nethe yakukhwaza bathi gu
bucala. Bamthatha bahamba naye bamenza ibanjwa labo wafika apho kusiliwa
wavalelwa waza ethubeni waphoswa ngemibuzo emininzi. Wabonwa ukuba
ukunye nabo wakhutshwa eluvalelweni waza wanikwa umpu kaSikhotsholo
wokuba akwazi ukuzikhusela kuba emaninzi amajoni ahlaselayo apho.
• Bathi beseMgazi wava isithonga sompu wava ngokunyela komlenze ukuba
uchaniwe. Wakhupha umpu wakhe naye wadubula. Wayoba waza waziva
erhuqwa nguNtshebe emrhuqela eMthontsi.
• Waphinda wasinda mhla inqwelo-moya yaseMzantsi Afrika indanda phezu kwabo
yaza yadubula kwanto. Ekusindeni kwakhe kwabe sekulixesha lokukhululwa
kwabaseluvalelweni, bagoduka ooMfazwe nabo basindayo.
• Ukufika kukaMfazwe ekhaya uFriday wayesematyaleni okubulala, inguye buqu
ochophele elo tyala.
• Oku kubonisa ukuba uMfazwe wayelikhozi lokwenene hayi ngokwezemidlalo
kuphela, wayephumelela kuzo zonke izabatha awayethiyiselwe ngazo nguFriday.
Ezinye izabatha ngamahla-ndinyuka engcinezelo nawamkhokelela enkululekweni.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
13.1 Yimpixano yangaphakathi√ kuba uMfazwe uyathandabuza ukuba aye
entlanganisweni okanye angayi√√/Yimpixano yangaphakathi√ kuba
kubethabethana izimvo kuye ngaphakathi ngokuya entlanganisweni
nokufunda neleta kaNokuzola.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
13.2 Yayikukuxoxa ngezinto ezimbi ezaziqhubeka ekuhlaleni.√√ (2)
13.3 UMfazwe wagqiba kwelokuba angathembi nabani na √√/Waphila ubomi
bentshontsho kwilizwe lakhe lokuzalwa√√/Kwaba lula kuye ukuba athabathe
isigqibo sokulishiya ilizwe lakhe lokuzalwa.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.4 Bendiya kuya kuba ndifuna ukuva okuza kuxoxwa ngako ukuze babone
ukuba nam ndiyinxalenye yabo √√/Bendingasokuze ndiye kuba ndisoyika
ukuphinda ndibethwe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
13.5 Endleleni eya entlanganisweni kwabakho ingozi yemoto naye uMfazwe
ekuloo moto.√√ (2)
13.6 Wachanwa yimbumbulu emlenzeni yimpi apha elubhacweni.√√ (2)
13.7 UKhonjwayo uzotywe wangumlinganiswa ozithembileyo ngokwamandla
okulwa√√/UKhonjwayo uzotywe wangumlinganiswa oxhomayo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.8 Luzobo-ngqo √ kuba umbhali/umbalisi usizobela inkangeleko kaKhonjwayo.√√ (3)
13.9 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usityhilela ngemo awayekuyo
uKhonjwayo ngesiquphe.√ (2)
13.10 Sikwinqanaba lovutho-ndaba√ kuba kulapho iziganeko zifikelele
enkcochoyini.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.11 Sisiphelo esingalindelekanga√ kuba ibali liphela iminqweno kaMfazwe
ifezekiseka√√/kuba ibali liphela inkululeko ebikudala isilwelwa ifumanekile√√/
Sisiphelo esothusayo√ kuba uFriday wayengaxhaswa ngurhulumente
omhlophe benethemba lokuba umbuso wabo uya kuhlala uselulawulweni.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Eli liqhalo elisekwe kubantu abangenalo usizi xa besenza izinto ezimanyumnyezi
nabanjongo ikukwanezisa ezabo iimfuno bengakhathali nokuba izenzo zabo
zichaphazela bani njani.
• Kule noveli kukho abalinganiswa abathe baba ngamaxhoba abo banyolukileyo
bengenalo nosizi.
• Umlinganiswa onguThantaswa wazimanya ngeqhina lomtshato noMsindisi kuba
eneenjongo zokuxhamla kubutyebi anabo. UThantaswa umtshato wakhe
uwusekele kwizinto anazo uMsindisi, hayi eluthandweni, umzekelo; imoto
• eyiMercedes Benz eqhutywa nguMsindisi, indlu ahlala kuyo amashishini nemali
yakhe.
• Ubumnandi emtshatweni kaThantaswa noMsindisi bajika baba yincindi yekhala
mhla ugqirha wafumanisa ukuba abasayi kuphinda bafumane bantwana.
• Ugqirha wabacebisa ukuba xa besabelana ngesondo mabasebenzise ikhondom
kuba ukukhulelwa kukaThantaswa kwakhona kungabeka ubomi bakhe
esichengeni.
• Ukungonwabi emtshatweni wakhe uThantaswa kwabangela ukuba baye kugqirha
wengqondo bafumane iingcebiso, waza wabanika icebo lokuba basebenzise
imithambo ukuthothisa imeko yabo yoxinzelelo.
• Eyona nto eyabangela ukuba uThantaswa angonwabi emtshatweni wakhe
kukufumanisa ukuba uMsindisi uceba ukuthatha isithembu.
• Ukudibana kukaThantaswa noMfuneko awayefudula ethandana naye kwindawo
yomthambo kwavuselela uthando lwabo.
• Kwincoko ephakathi kukaThantaswa noMfuneko kwavela ukuba uMfuneko nguye
owayephanda ityala lokugwintwa komyeni kaNompumelelo owayengusomashishini
nelingazanga lihambele ndawo. Oku kwabangela ukuba liqine icebo likaThantaswa
lokufuna ukubulala uMsindisi ukuze afumane ilifa.
• UThantaswa wayecinga ukuba izinto zikaMsindisi zibhaliswe ngaye kwaye yena
ezibona efana noNompumelelo engayazi ukuba uMsindisi unomntwana
wangaphandle.
• UMsindisi ube lixhoba likaThantaswa noMfuneko nabathe ababi nalusizi ngaye.
Oku kwenzeka ngokuthi bathenge abantu bokumbulala ukuze bona bazuze
ubutyebi.
• Ababulali bakaMsindisi ooSixaki nabo zange babe nasizi bamdubula,
ngokukaBhanqo umantshingilana wasitsho isikhalo uMsindisi etarhuzisa ecenga
ukuba makangabulawa koko zange basihoye bambulala baza umzimba wakhe
bawushiya emotweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2018
SCE – Imemorandam
• UMapheza ongumcuphi noyinyoka nesele noMfuneko wonyulwa ibe nguye
ophanda ngokubulawa kukaMsindisi.
• Olu phando lwabukhulisa ngakumbi ubutshaba phakathi kukaMfuneko noMapheza
kuba zange izinto zihambe ngendlela awayenqwena ngayo uMfuneko ukuba ibe
nguye umphandi weli tyala.
• UMapheza naye elixhoba likaMfuneko noThantaswa kuba bazama ngandlela
zonke bengenalusizi befuna ukumbulala ukuze ityala liphelele emoyeni.
• Oku kwabangela ukuba uThantaswa athi makabulawe uMapheza mve xa
athi,'kakade inkawu idliw'ilila'.Bamenzela amayelenqe okumbulala ababi nasizi
ngaye mhla bemgalelela ityhefu etywaleni emngcwabeni.
• Kwakhona benza iinzame zokumtshisela endlwini ngexesha bemsa exhweleni
uKhohlelidangatye ukuba atshiswe nendlu afe, waze wasindiswa nguNontsikelelo.
• Umyeni kaNompumelelo naye xa sisiva ngoMfuneko waba lixhoba
likaNompumelelo ongazange abe nasizi nguye waze wamthengela ootsotsi
bamgwinta ukuze abe ngusomashishini.
• Unyana kaMsindisi uPhumlani babefuna ukumenza ixhoba kuba uThantaswa
noMdlambila benza iyelenqe lokujika umyolelo kaMsindisi owayebhalise izinto
zakhe ngonyana wakhe, zange babe nosizi bawujika uMdlambila enethemba
lokufumana isabelo sakhe baza bachanwa ngumhla wabo abawubhalayo.
• Ixhwele uSiphongo naye zange abe nasizi nguMapheza mhla ethengwa
nguMfuneko ukuba abulale uMapheza, watshisa ibobosi awayekulo ude atsho
ngomlomo wakhe uSiphongo xa ava isikhalo esikrakra siphuma kweli bobosi
• uthi 'inkawu idliw'ilila mfana wam, indlela eya empumelelweni ifuna umntu
onesibindi sikasathana. Wothuka wabanda akufumanisa ukuba laa mntu
ebemtshisa ecinga ukuba nguMapheza kanti ngunyana wakhe uSakhiwo.
• Kucacile ukuba ngenene inkawu idliwe ilila kuba baninzi abantu ababe
ngamaxhoba kaThantaswa noMfuneko nangona bengazange baphumelele nje
kuba zange balifumane ilifa likaMsindisi ukusuka apho baphela besifa.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
15.1 Sesokuba ebona ukuba uMsindisi akasamhoyanga emva kokuva ukuba
akakwazi ukumfumanela abantwana.√√ (2)
15.2 Kwaphela imvisiswano phakathi kukaMsindisi noThantaswa uMsindisi.√√ (2)
15.3 Imveza njengomlinganiswa okhohlakeleyo √ kuba kucacile uceba ukumbulala
angabikho √/Imveza njengomlinganiswa ongcolileyo√ kuba kucacile uceba
ukumbulala angabikho.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.4 Sesokuba ungumfazi otshatileyo onesiqinisekiso kodwa kwenziwa izinto
emva kwakhe akaxatyiswanga.√√ (2)
15.5 Sikwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√ Sikwinqanaba lokujiya kwezinto√
kuba kulapho iziganeko ziya zikhula ngokukhula.√√ (3)
15.6 UMfuneko noThantaswa bakhupha uMfezeko esibhedlele ngelithi bamsa
exhweleni eliza kumnyanga kodwa beneenjongo zokumbulalisa ngoSiphongo
ngokutshiselwa etyotyombeni ngovutha.√√√ (3)
15.7 Ngumfanekiso-ngqondweni wendlebe√ kuba usivisa isikhalo esitsho
kabuhlungu nesaya sisehla ngokwehla de sayeka.√ (2)
15.8 Alizange lizalisekiswe kuba uMfuneko wafumanisa ukuba uMapheza
usaphila √√/Alizange lizalisekiswe kuba kwasweleka uSakhiwo ongunyana
kaSiphongo endaweni kaMapheza.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.9 Bendiya kufowunela amapolisa ukuzama ukufuna uncedo √√/Bendingakhala
ukuzama ukubiza abantu abanokunceda uMfezeko.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.10 USiphongo wafumanisa ukuba utshise walahla uthuthu lukanyana wakhe
uSakhiwo endaweni kaMapheza oko kwabangela ukuba angcwabe ibhokisi
engenanto.√√ (2)
15.11 Sisiphelo esilindelekileyo√ kuba xa nidibene ngobubi inyani iyavela
ekugqibeleni√√/Sisiphelo esothusayo√ kuba khange kulindeleke ukuba
uThantaswa angadubula abulale uMfuneko osisithandwa sakhe√√/Sisiphelo
esothusayo√ kuba khange ilindeleke ngangendlela ababekhangeleka
bethandana ngayo kwaye bevana ngayo ngala mayelenqe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Uncwadi lwemveli luthi ludlale indima enkulu ekuphuhliseni intlalo nenkcubeko yoluntu
kwaXhosa. Luneendidi ngeendidi ezifana nezi zilandelayo: Iingoma, Izibongo
neentsomi.
Iingoma
• Iingoma ziziindidi ngeendidi: Kukho iingoma ezingentlungu – Olu hlobo lweengoma
luthi luvunywe ngulowo unentlungu ethile, kuze kubekho nabo balandelayo
becebisa okanye bevelana nale ntlungu. Inkoliso yabantu abathi bavume olu
uhlobo lwengoma ngabantu abangoomama abasukuba bephatheke kakubi emizini
yabo.
• Kwakolu didi zikho ezo zivunywa kwangoomama bephalaza intlungu yokuhlutshwa
ngabantwana babo, ngokwenza njalo bezama ukuphungula loo ntlungu.
• Zikho iingoma zolonwabo ezithi zivunywe xa kukho imisitho efana nemitshato,
imitshotsho nemigidi njalo-njalo. Nazo ezi ngoma ziziindidi, kukho ezolonwabo
lolutsha, izidlalo zabafazi, nezolonwabo lwabantwana. Eyona njongo yezi ngoma
kukonwabisa.
• Kukho iingoma zokukhuthaza ukuba makusetyenzwe njengeengoma zokulima, olu
uhlobo lweengoma lithi luwenze ube lula umsebenzi.
• Zikhona neengoma zomzabalazo – Zona ezi ngoma ziqulatha umyalezo othile odla
ngokubhekiswa kwabasemagunyeni xa kukho izinto ezingahambi kakuhle
entlalweni, emisebenzini nakwilizwe jikelele.
Izibongo
• Izibongo zomthonyama zithi zidlale indima enkulu ekudluliseni umyalezo othile othi
udluliswe yimbongi. Iimbongi zomthonyama zinoxanduva kuba isizwe siphela
sixhomekeke kuzo.
• Imbongi isenokubonga inkosi iyincoma okanye iyigxeka ngezenzo zayo. Yiyo loo
nto imbongi yomthonyama kufuneka ibe ngumntu onolwazi oluphangaleleyo
ngokuqhubekayo ekuhlaleni.
• Imbongi iyawabonga namaqhawe iwatyibela ngemisebenzi yawo emihle ayenzele
isizwe.
• Iyabonga nangezinto ezisingqongileyo izama ukusibonisa ukubaluleka kwazo,
izinto ezifana neentaba, imilambo nemithi ebalulekileyo.
• Ikwabonga ngeziganeko ezibalulekileyo ezithe zashukumisa ilizwe nokuba zibi
okanye zihle.
• Iyakwazi ukulumkisa isizwe ngento ethile engumtshabalalisi esizweni, umzekelo
utywala neziyobisi.
• Imbongi iye ibonge nangezinto zopolitiko ingakumbi ezithi zichaphazele intlalo
yoluntu, njengokuphatheka kakubi kwabantu.
• Ezinye izibongo ziyathuthuzela xa ubani okanye isizwe sihlelwe lilifu elimnyama.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2018
SCE – Imemorandam
Iintsomi
• Mandulo phaya uncwadi lwemveli belukade lungabhalwa, belusakuba luncwadi
lomlomo. Iintsomi zilolunye udidi loncwadi lwemveli, zona zithe zadlala indima
enkulu ekunqwanqwadeni izimilo zabantwana abasakhulayo.
• Umbalisi ongumakhulu ebesithi kwakuba kugqitywe ukwenziwa imisebenzi
yekhaya ngumntu wonke aqokelele abantwana bathi nqwadalala phambi komlilo
eza kubabalisela iintsomi.
• Injongo eziphambili zezi ntsomi ibikukufundisa abantwana indlela yokuziphatha
ebomini, bakhule bekwazi ukwahlula okulungileyo kokungalunganga.
• Ezinye iintsomi ebezithi zibaliswe bezibalungiselela ingomso ukuze bazi ukuba
kubalulekile ukuziphandela ungumntu kwaye izinto eziza lula ziyingozi.
• Kwakwezi ntsomi kukho ezo bezisithi zibafundise ngemvelaphi yezinto
zasendalweni.
• Kukwakho iintsomi ezingembali nezo zingezilwanyana ezithi zibafundise
ngobulumko nobudenge bezilwanyana ezithile.
• Zikwakho neentsomi ezibaliselwa ukonwabisa kuba kaloku entlalweni yomntu
akufuneki usoloko unxunguphele.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA nabanye
17.1 Umsebenzi wala mazwi kukutsala umdla wabantwana√√ / Umsebenzi wala
mazwi kukutsala umdla kubaphulaphuli.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.2 Atyhila ukuba abazali bakaDeliwe bakhohlakele√√ / Atyhila ukuba
banomkhethe kubantwana babo√√ / Atyhila ukuba babengayihloniphi indlela
ava ngayo omnye umntu.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
17.3 Imbonisa njengomlinganiswa okhohlakeleyo√/Imbonisa njengomlinganiswa
ongamcingeliyo omnye umntu√ / Imbonisa njengomlinganiswa osileyo√ kuba
zange ayamkele imeko kaDeliwe yokwahluka kwabanye abantwana.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
17.4 Lubonisa umgama omde awuhambileyo√√ / Lubonisa ukuzinga kwesenzo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.5 Aba nefutho lokuba amkhokelela kwindlu yexhegwazana apho wohlukana
khona nobufombo bakhe√√ / Waphela esahlukana nesifombo sakhe.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2018
SCE – Imemorandam
17.6 Isigqebelo esibonakala kule ntsomi sesokuba abazali bakaDeliwe
bebemthuma ngenjongo yokuba angabuyi atyiwe zizigebenga, endaweni
yoko wancedakala wabuya engenasifombo.√√ (2)
17.7 Yimfundiso yokuba ekunyamezeleni ukhona umvuzo√ kuba uDeliwe
uyinyamezele imeko yokukhubazeka kwakhe wade wafumana uncedo√√/
Yimfundiso yokuba abazali mabathande ngokufanayo abantwana babo√ kuba
uDeliwe uye wasisisgculelo akafunwa nangabazali bakhe ngenxa yokuba
enesifombo√√/Yimfundiso yokuba uncedo uyakwazi ukulufumana kubantu
ongazalaniyo nabo√ kuba noDeliwe waye wancedwa lixhegwazana
awayeqala ukulibona.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
17.8 Imbongi iqala ngesikhahlelo esiyimvula-mlomo, 'A! Mzantsi Afrika'√/Iphinda
imbongi isebenzise kwala mazwi ukuvala√ imbongi isebenzise uphinda-
phindo√ imbongi isebenzise izafobe√ imbongi isebenzise iziduko ukulanda
umnombo.√
(Nasiphi na isibini) (2)
17.9 Lubonisa uthando enalo imbongi ngoMzantsi Afrika√√/Lubonisa indlela
awuxabise ngayo uMzantsi Afrika√√/Lubonisa ubuthandazwe.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.10 Imbongi iqaqambisa ifuthe athe wanalo uSteve kubomi bayo nangona
engasaphili.√√ (2)
17.11 Sisaci√ Siphuhlisa ukuba umntu sele ebhubhile√ / Siphuhlisa ukuba umntu
uswelekile√ / Siphuhlisa ukuba umntu ulandulele eli.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.12 Lo mqolo uthetha ngokubaluleka kwemfundo ethi ikwazi ukukusindisa
kwizinto ezinobungozi√√/Lo mqolo uthetha ngexabiso lemfundo kuba xa
ufundile utsho usinde kwizihange zeli lizwe√√/Lo mqolo uthetha ukuba
ungafunda okanye ufundiswe kanti oko akuthethi nto kuwe.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2018
SCE – Imemorandam
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 18 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-36 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isimo sentlalo siphuhlisa indawo apho lenzeka khona ibali, ixesha elenzeka ngalo
kunye nendlela abantu abaphilangayo. Isimo sentlalo sisetyenziswa ukuphefumlela
umoya othile ebalini, ukuhlakulela into ethile ebalini nokuphuhlisa abalinganiswa
okanye umxholo webali. Sithi sivezwe zizinto ezifana nesinxibo sabalinganiswa,
iintlobo zezindlu abahlala kuzo, ulwimi abaluthethayo, izixhobo abazisebenzisayo,
ezothutho, izikolo, iintlobo ngeentlobo zeenkolo, njalo-njalo.
Ibali ezilalini
• Ezilalini emzini kaDanile noMaDlamini apho sidibana noNamhla evutha ngumsindo
kuba esendiselwa ngenkani kuSidima ngabazali bakhe. Sifumana uDanile esarha
utywala elalini ngelixa uNamhla esihla enyuka endlwini eyedwa.
• UNamhla lo wayesendiselwa emzini kaNgxelelo noMaNdaba. Emzini kaSilumko lo
mdlalo uqhubekile ngakumbi ngexesha encina uLizo ngokubulawa kukaSidima
noZodwa ongumfazi kaLizo.
• Kusemangcwabeni apho uSilumko wayefuna kutyhileke into yokuba uSidima
noZodwa Zazile basadla amazimba abona bantu baswelekayo nguDuma iwele
likaSidima kunye noZodwa waseBhayi.
• Ngaxesha linye kwalapha emangcwabeni kulapho kwavela nokuba uNamhla
uzalwa nguMalimakhwe inkosikazi kaSilumko nalapho kwabanjwa khona uLizo
njengomntu okrokrelwa ukuba nguye umbulali.
Ibali ezidolophini
• ERhawutini kulapho bekuphangela khona uSidima noDuma. Kwakhona
kukwalapho kubulawelwe khona uDuma noZodwa waseBhayi kucingwa ukuba
nguSidima kunye noZodwa Zazile inkosikazi kaLizo.
• ESwazini uSidima noZodwa Zazile babhacela khona ukubaleka umbulali
abangamaziyo. USilumko naye uphando lwakhe waya kuluqhubela eSwazini
ezenza igqirha.
Ixesha
• Ixesha lityhilwa zizinto ezenzekayo, eziqhubekayo nezisetyenziswayo
ngabalinganiswa kwintlalo yabo.
• Lo mdlalo uqhubeka kwixesha langoku kuba siva kwakwiphepha lokuqala ukuba
kukho umba wokwendiswa kukaNamhla, endiselwa kwisoka angalifuniyo
nangazani nalo kube kukho elo athandana nalo. Akuvisiswana ngumntwana weli
xesha onguNamhla nabazali bakhe uDanile noMaDlamini kuba bona besadla
ngendeb'endala. Kulo mdlalo oku kungqinwa kukuba uNamhla akhabe ngawo
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2018
SCE – Imemorandam
omane xa enyanzelwa ngabazali bakhe ukuba endele kuSidima ambonelwe ngabo
nangamthandiyo. Oku kuveza ukuba abazali bakaNamhla bakhule ngexesha
lamandulo apho intombi ibibonelwa isoka ngabazali kanti uNamhla yena ukhule
kwixesha langoku intombi ithi itshate nesoka elithandwa yiyo.
• Igama likaNamhla liyangqina ukuba ungoweli xesha langoku, yiyo loo nto efuna
kwenzeke izinto zala maxesha ebomini bakhe hayi izinto zakudala.
• Izinxibo nezithambiso zikaNamhla zezeli xesha langoku kwaye ziyangqina ukuba
ibali eli libhalwe kwixesha lanamhlanje kuba simbona enxibe izilekisi, ethwele iwigi,
umlomo ewuqabe bomvu neenwele zakhe eziphothile. Ezinye izinto eziphuhlisa
ixesha langoku sisinxibo, kuba uNamhla ugxeka ilokhwe ayithungelweyo
yomtshato elijelemani nesambatho esibizwa ngokuba yilema. Nebhedi alala kuyo
uNamhla ikwatyhila ixesha langoku.
• Imfundo kaNamhla ikwatyhila ukuba uzelwe kwixesha langoku sele kukho ukhanyo
oluze nomfutho waseNtshona. Abalinganiswa abakule ncwadi bandidi mbini, kukho
amaqaba kunye nezifundiswa, nto leyo ephuhlisa ukuba abanye baphila kwixesha
langoku abanye baphile kwixesha lamandulo. Amaqaba ngawo abesanamathele
kwisiko lokubonelwa kanti izifundiswa zona zihamba nokuhamba kwamaxesha
kwaye azihambisani nesiko lokubonelwa kwabantwana babo ooNdofanaye. Oku
kuxhaswa yintetho kaVuyisile ethi, 'Iya kuba bububi obuhle xa uLizo etshata
uNamhla endaweni kaZodwa Zazile.'
• Abefundisi babengekho kwixesha lamandulo, ubukho babo kulo mdlalo
bubethelela ixesha langoku esikulo kuba ngabo abeza nemfundo kweli lizwe lethu.
• Umdiza otshaywa nguLizo ongumkhwenyana kamfundisi uZazile ukwagxininisa
ixesha langoku.
• Incwadi eyiDompasi ikwangqina ixesha langoku sele kukho umfutho waseNtshona.
• Izibham ebeziphethwe nguSilumko emangcwabeni, isiqinisekiso somtshato
nomsesane zonke ezi zinto zityhila ixesha lanamhla.
• Kwakhona ukungqina ixesha langoku siva uLizo esebenzisa igama lesitsotsi xa
ebuza kuNamhla umama wakhe ukuba uyokwenza ntoni edolophini. Mve xa
esithi, 'Liyokwenza ntoni itopikazi edolophini?' Igama letopikazi ligama
elisetyenziswa kweli xesha langoku, gama elo elikwangqina ixesha obhalwe ngalo
lo mdlalo.
• Ileta ebhalelwe uSidima nguZodwa Zazile nayo iyangqina ukuba lo mdlalo ubhalwe
kweli xesha lanamhlanje, loo nto ingqinwa yinto yokuba kule leta kuxutywe ulwimi
lwesiXhosa nolwimi lwesiNgesi, lwimi olo lwalungaziwa ngamaXhosa mandulo.
• Lo mdlalo uqhubeka ngexesha abanye abantu bekholelwa kubugqwirha, umzekelo
uSilumko ukwaNamhla noLizo udibana noMaNdaba ephuma kulo mzi wabo,
ugrumba isikhumba senyoka asibeke etshefini esithi kuLizo noNamhla babulawa
nguMaNdaba, mve xa esithi, 'Lufele lwenyoka yokuthakatha olu.
• Kwakhona simbona uSilumko eSwazini ezenza igqirha kuSidima nakuZodwa
Zazile kuba besithi abalali kakuhle ngenxa yesiporho. USilumko njengegqirha
lomSwati ubanika amagqabi ekwepile kuba esithi ubulala amandla otshaba.
• Kwangeli xesha kukho abakholelwa kubuKrestu. Oku kubhentsiswa bubukho
beBhayibhile eyayifundwa nguLizo emngcwabeni kwaNgxelelo kwinkonzo
yomngcwabo eyayiqhutywa ngumfundisi uZazile ongumkhwe kaLizo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
19.1 AmaBhele abizwe nguDanile kuba ebhaqe uLizo kwakhe noNamhla oza
kutshata√√/ kuza kuxoxwa ngokufika kukaDanile uNamhla ethandana noLizo
kodwa kuququzelelwa ukumtshatisa.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.2 Ungumntu ofuna izinto zenzeke ngohlobo afuna ngalo√√/ungumntu
oneenkani√√/ungumntu oyimelayo into akholelwa kuyo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.3 Liveza ukuba uyadelela√√/Liveza ukuba umdelile uLizo.√√/Liveza ukuba
unomsindo sesi senzo senziwe nguLizo√√/Liveza ukungasithandi isenzo
esenziwa nguLizo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.4 UNamhla ngumlinganiswa oyintloko√ kuba akajiki kwizigqibo zakhe√/kuba
ufumaneka ekuqaleni ide iye kuphela incwadi√/uba iziganeko zijikeleza
yena.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
19.5 Uwabiza ngendlela apha ebonisa intlonipho√√/Uwabiza ngendlela ebonisa
ukuzingca ngawo√√/Uwabiza ngendlela ebonisa uthando.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.6 AmaBhele aqhekeka kubini.√√/Amaqaba axhasa uDanile izifundiswa zaxhasa
uNamhla.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.7 Kukunika umyalelo weqonga√√/ kukubonisa intshukumo yabalinganiswa√√/
Uchaza isimo sentlalo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
19.8 Ibonisa ukuba uNamhla naye ufuna ukubeka uluvo lwakhe.√√ (2)
19.9 Saba sibi √/kuba uMaDlamini waphela emqhwaba ngempama uNamhla√√/
kuba uNamhla waphela engayi kuloo ntlanganiso.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
19.10 Kukubonelwa kwentombi okanye umfana umntu amakatshate naye√√/
Kukunyanzelwa kwesiko lokubonelwa kulutsha ngabantu abadala√√/
Ukutshintsha kwamaxesha kubangela ukungaboni ngasonye.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
19.11 Yintlekele√ kuba kukho ukufa kwaye uNamhla ongumlinganiswa oyintloko
uyangcungcutheka ngokuya ibali libheka phambili.√√ (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 20 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU – BB Mkonto
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo
Isimo sentlalo siphuhlisa indawo apho lenzeka khona ibali, ixesha elenzeka ngalo
kunye nendlela abantu abaphilangayo. Isimo sentlalo sisetyenziswa ukuphefumlela
umoya othile ebalini, ukuhlakulela into ethile ebalini nokuphuhlisa
abalinganiswaokanye umxholo webali. Sithi sivezwe zizinto ezifana nesinxibo
sabalinganiswa, iintlobo zezindlu abahlala kuzo, ulwimi abaluthethayo, izixhobo
abazisebenzisayo, ezothutho, izikolo, iintlobo ngeentlobo zeenkolo, njalo-njalo.
Ibali ezilalini
• Lo mdlalo uqhubeka komkhulu eTshokotshela kuxakekiwe kuyaxhelwa ngeli xesha
inkosi yonwabile eQhamnweni namafanankosi.
• Kwilali yaseMthocwa komkhulu kwankosi uXhoxho, sidibana apha nabantu
bephithizela belungiselela ukuya komkhulu eTshokotshela. Inkosi namaphakathi
banoloyiko lokulityaziswa ziindwendwe ezivele zafika.
• ESidutyini kwalapha kwelabaThembu bakwaTshatshu komkhulu kunkosi uBawana
apho kukho igqugula ezantsi kobuhlanti izulu liyagqutha. UQuka ufuna ukwazi
ngobakhe ubukhosi engenakuyinyamezela eyokusoloko elibambela lenkosi.
• Phezu kweNxuba apho abefundisi bequkene kwigumbi elibucala, ivestri.
Intsebenziswano ayikho phakathi kwecawa namajoni aseRhini. Amakhoboka
akhululweyo adala unxunguphalo kumafama. Ngenxa yendlala bazithathela imfuyo
yamafama ngaphandle kwemvume.
• Kwakhona komkhulu kukho umtshato wentombi yenkosi uNolitha kuxakekiwe
kuyaphekwa kuyojiwa inyama konwatyiwe. Kwindlu yeendwendwe kuyabukwana
kwangaxeshanye uMaqoma ufumana ithuba lokuveza ukungonwabi kwakhe
ngenxa kaSomerset.
Ibali edolophini
• Edolophini eRhini kwinkampu yamajoni egumbini lomphathi hlelo weMpuma-
Koloni. Apha uFiliphu ubethelela ukuba owona msebenzi wabo abeFundisi
kukuguqula isizwe esiMnyama. UFiliphu uze kucela umhlaba wokwakha icawa
nokubeka aba bantu baguqukileyo kukoloneli uSomerset.
• Kwiziko lomkhosi eRhini abantu babambe izikhundla eziphezulu emkhosini
babhiyoza ngenyama notywala babelungu ibhulanti. USomerset wenza
amayelenqe elungisa indlela yakhe yokufumana isihlalo esiphezulu.
Ixesha
• Ixesha lityhilwa zizinto ezenzekayo, eziqhubekayo nezisetyenziswayo
ngabalinganiswa kwintlalo yabo.
• Ixesha lelamandulo apho iinkosi zabaNtsundu bezizama ukukhusela umhlaba
wooyisemkhulu kumaBhulu. Imbali yale ncwadi ingesiganeko esathi sawushiya
umzi kaPhalo unyembezana kwisithili sikakumkani uNgqika ngenxa yezenzo
zabaMhlobophe ababethatha imihlaba besebenzisa iindlela ezingcolileyo
zenkohlakalo. Ezimbalini kusemva kokuba amaXhosa esusiwe kwindawo yawo
kuba bekude namangcwaba ooyise. UMaqoma iyamkhathaza le nto.
• UNolitha intombi yenkosi iyatshatiswa wenzelwa onke amasiko afanelwe
ukwenziwe njengamntwana wenkosi. Uyalotyolwa ze emva koko kwenziwe isiko
lokuhlola kuba kudala intombazana ibihlolwa phambi kokuba itshatiswe ukuze
ingahlazisi ikhaya layo.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2018
SCE – Imemorandam
• Ifuthe labefundisi lalisetyenziswa ngamandla ngabaMhlophe. Imihlaba beyithatha
kancinane egameni lokwakha izikolo, iityalike nabantu iindawo zokuhlala
ezinkonzweni. Ezi mfundiso zabefundisi zaziyijongela phantsi inkcubeko yabantu
abaMnyama zikwanyelisa amasiko nezithethe zabo. Eli futhe lohlula phakathi
abafazi abanye babajongela phantsi kwendlu yeenkuku abanye. Abanye bayeka
inkcubeko yabo, umzekelo, inkosikazi kabawo uMNtlane yaphiwa igama lesiNgesi
yayeka ukusila nokuhamba iziyunguma zesiNtu, konke oku kuphuhlisa ixesha
langoku.
• Kwakule ncwadi sifumana ukuba bakho abakholelwa kwizinyanya bekhonza
uQamata nabakholelwa kubuKrestu bekhonza uYesu Krestu, umzekelo abefundisi
abakule ncwadi basityhilela ukuba ngenene ibhalwe kwixesha langoku.
• Izinyanya bezithi zakutyeshelwa ziqumbe. Umzekelo, ubunkenenkene bempilo
kaNgqika bayanyaniswa nokutyeshela kwakhe isiko lokuhlamba inyala lokulwa
phakathi konyana noyise. UMaqoma wabona ukuba uyise wayefulathelwe
zizinyanya. Isizwe esiMnyama yayisisizwe esasikholelwa kakhulu kumagqirha,
kwakuthi kwakubakho ingxaki emzini babalekele kuwo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 21 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU – BB Mkonto
21.1 Kukubona abafazi behleli bencokola abanye babukele abaxhentsi iimbiza
zingahoywanga.√√ (2)
21.2 Ezi ndwendwe zifike ngenjongo yokuzisa intombi yazo enguNaledi eze
kutshata.√√ (2)
21.3 Ilali yahlukene phakathi√ kuba abenkolo yobuKrestu baya kwelabo icala
nabenkolo yakwaNtu baya kwelabo.√√ (3)
21.4 Yinkolo yakwaNtu√ nenkolo yobuKrestu.√ (2)
21.5 Sesokuba engafuni abantwana bakhe bachatshazelwe zizimanga
zobundlavini.√√ (2)
21.6 Sityhila intlonipho nembeko kwinkosi yabo.√√ (2)
21.7 Kubonisa ukuba akafuni kuphakama.√√/Akafuni kunika mbeko kuSomerset
kuba bengavani ncam.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
21.8 USomerset ungumlinganiswa ongumchasi√ kuba iintetho nezenzo zakhe
zichasa uMaqoma.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
21.9 Kukunika umyalelo weqonga√/Kukubonisa intshukumo yabalinganiswa√/
Uchaza isimo sentlalo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2018
SCE – Imemorandam
21.10 Ungokuthathwa ngenkani kwemihlaba nobutyebi babantu abaNtsundu
ngabantu abaMhlophe.√√ (2)
21.11 Yintlekele√ kuba kukho ukuxhwithaxhwithana kwamaqela amabini iphela
incwadi uMaqoma ekhathazekile yindlela izinto ezenziwa ngayo.√√ (3)
[25]
UMBUZO 22 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isimo sentlalo siphuhlisa indawo apho lenzeka khona ibali, ixesha elenzeka ngalo
kunye nendlela abantu abaphila ngayo. Isimo sentlalo sisetyenziswa ukuphefumlela
umoya othile ebalini, ukuhlakulela into ethile ebalini nokuphuhlisa abalinganiswa
okanye umxholo webali. Isimo sentlalo sivezwa zizinto ezifana nezinxibo
zabalinganiswa, ulwimi abaluthethayo, izixhobo abazisebenzisayo, ezothutho, iintlobo
zezindlu abahlala kuzo, izikolo, iintlobo ngeentlobo zeenkolo, njalo-njalo.
Ibali ezilalini
• Emzini kaZwilakhe noMaGaba kwilali yaseZazulwana apho ibali liqala khona kuba
sidibana nentombi yabo enguNozipho ihleli yodwa kwindlu eqhuma umsi kuba
kubaswe kuyo. Abazali bakaNozipho baye emtshatweni kwenye ilali engapheya
kwale yabo kwaNgoqo. Olu sapho lwakwaZwilakhe kulapho lushukuxela khona
imbali zomtshato wakwaNgoqo nendaba yokutshata kukaGugulethu ongunyana
wabo.
• KuloMzamo apho uGugulethu eye kudlula kuMzamo ongumhlobo wakhe ukuba
baye emtshatweni. Liqhubekile ibali eNgqamakhwe kwisikolo saseBly apho
kwakufunda khona uNomaMpondomise noGugulethu.
• Kwakhona lo mdlalo uqhubekile kwilali yaseNgcolosi apho kukho ikhaya
likaNomaMpondomise kuba kulapho wazalelwa wakhulela khona.
• KwaZwilakhe endlwini enkulu kuxoxa uMaGaba noNozipho ngokuba uGugulethu
makafune umfazi.
Ibali edolophini
• UGugulethu wazalelwa wakhulela phantsi kwesi sithili.
• UGugulethu ubehlala eMthatha kuba esebenza khona.
• Kwakhona umdlalo uqhubeka enkundleni yamatyala eMthatha apho kuthethwa
ityala likaGugulethu lokwaphula isithembiso sokutshata uNomaMpondomise
watshata noThobeka.
• UThobeka uswelekela kule dolophu yaseMthatha nabantwana bakhe abathathu
bebulawa nguGugulethu ngokubaxabela. Ityala likaGugulethu lokubulala lixoxelwe
kwiinkundla zale dolophu yaseMthatha de wagwetywa intambo.
• Emlanjeni eMthatha kulapho uNomampondomise azeyelisele khona kuba elahlwe
nguGugulethu wavuma ukutshata noThobeka.
• ENgqamakhwe eBly kulapho bekufunda khona uGugulethu noNomaMpondomise.
Ixesha
• Ixesha lityhilwa zizinto ezenzekayo, eziqhubekayo nezisetyenziswayo
ngabalinganiswa kwintlalo yabo. Umzekelo kulo mdlalo sibona kukho impixano
ebangelwa kukwahluka kwexesha abaphile ngalo abalinganiswa abakule ncwadi.
Abazali babonela abantwana babo abalingane njengoko kwakufudulwa kasenziwa
njalo mandulo, ngoku amaxesha ngamanye lixesha lenkululeko apho umfana
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2018
SCE – Imemorandam
okanye intombi inelungelo lokuzikhethela umlingane wayo. UZwilakhe noMaGaba
inkosikazi yakhe bakhethela unyana wabo uGugulethu intombi amakayitshate
enguThobeka ethandwa ngabo ngezinto abazazi iziimpawu zomfazi. UGugulethu
yena ufuna ukutshata uNomaMpondomise intombi ethandwa nguye.
• Ukungqina ukuba lo mdlalo uqhubeka kwixesha langoku uGugulethu wayefundile.
Loo nto iyodwa yiyo engunobangela wokuba angaboni ngasonye nabazali bakhe
kunye namalungu athile osapho lwakhe kuba wona asadla ngendeb'endala.
• Kucacile ukuba xa kukho izikolo kukho iindidi ngeendidi zezifundiswa ootitshala,
oomantyi, abefundisi njalo-njalo. Umzekelo isikolo saseBly apho kwakufunda
khona uGugulethu noNomaMpondomise.
• Izinxibo ezinxitywe nguGugulethu nabahlobo bakhe emtshatweni kwaNgoqo
zingqina ukuba ngenene lixesha langoku. Umzekelo, bambi banxibe iisuti,
imibhaco nkqu nelokhwe emhlophe yomtshato.
• Kwakhona ukungqina ixesha langoku siva kuthethwa ngenkundla yamatyala
eseMthatha apho kwakuchotshelwe khona ityala likaGugulethu lokubulala.
• Ulwimi lwasemzini olusisiNgesi nolusetyenziswa ngabanye abalinganiswa kulo
mdlalo lungqina ukuba ngenene lixesha langoku sele kukho umfutho
waseNtshona. Yiva uGugulethu xa athi, 'I want to be ready, I want to be ready, I
want to be ready, to walk in Jerusalem just like John.'
• Ezi zinto zilandelayo ziyangqina ukuba ixesha oqhubeka ngalo lo mdlalo lelangoku
– ileta ebhalelwe uGugulethu nguNomaMpondomise, iphephandaba
elithengiswayo elisasaza iindaba iMvo okanye uMthunywa, imali, iimoto njalo-njalo.
• Inkolo yobuKrestu nayo ingqina eli xesha langoku sele kukho umfutho
waseNtshona. Umzekelo UThobeka ngexesha endwendwele uGugulethu
eMthatha, uthi akubona ukuba umoya awumhlanga akamkelekanga kwaphela
abhenele emthandazweni ekwavuma ingoma yobuKrestu
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 23 (UMBUZO OMFUTSHANE)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
23.1 Sesokuba benoMaGaba babona uThobeka eyeyona ntombi efanele
ukutshata noGugulethu ongunyana wabo.√√ (2)
23.2 Lihomba√/inesidima√/igazi layo linzima√/ukhuthele√/uthobile √/uthetha
kamnandi nabantu.√
(Nasiphi na isibini ) (2)
23.3 Yingcinga yokuba nokuba uThobeka udume ngezinto ezintle isenokubakho
into ebheke ecaleni nakuye kuba ungumntu uyafana nabanye.√√ (2)
23.4 Umbiza ngendlela apha emvisa kamnandi ebonisa uthando, Umbiza
ngendlela ebonisa ukumhlonipha √√/Ubonisa ukumcenga.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
23.5 UGugulethu ungumlinganiswa oyintloko√ intshukumo eya kwimpixano iqalwa
nguye√√/uba nabalinganiswa abamxhasayo√√/uba nabalinganiswa
abamchasayo√√/ibali liqala ngaye liphinde liphele ngaye√√/zonke iziganeko
zingqonge yena√√/uba nenjongo ethile afuna ukuyiphuhlisa nokuba
kumnyama entla.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (3)
23.6 Sisiphumo sokutshatiswa kukaGugulethu ngenkani noThobeka
angamthandiyo.√√ (2)
23.7 Kukunika umyalelo weqonga √√/Kukubonisa intshukumo yabalinganiswa.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
23.8 Sisilingo sokutshatiswa ngenkani noGugulethu angamthandiyo.√√ (2)
23.9 Saba sibi kakhulu√ kuba uGugulethu wabulala uThobeka nabantwana bakhe
abathathu ngezembe.√√ (3)
23.10 Umxholo wokuba iinkani zimsa kwantshabalala umntu√√/Ukuthobeka
okugqithisileyo kungamlimaza umntu√√/Akulunganga ukunyanzelisa isiko
eliphelelweyo√√/Uthando olululo aloyiswa nto.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
23.11 Yintlekele√ kuba kukho ukunyanzeliswa kwesiko lokubonela abalingane nto
leyo ebe ngunozala wenyhikityha yokufa.√√/UGugulethu uphela ebulala
umfazi wakhe nabantwana.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/2018
SCE – Imemorandam
UMBUZO 24 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INDLAL'INAMANYALA –M Lamati
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-36 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo
Isimo sentlalo siphuhlisa indawo apho lenzeka khona ibali, ixesha elenzeka ngalo
kunye nendlela abantu abaphila ngayo. Isimo sentlalo sisetyenziswa ukuphefumlela
umoya othile ebalini, ukuhlakulela into ethile ebalini nokuphuhlisa abalinganiswa
okanye umxholo webali. Isimo sentlalo sivezwa zizinto ezifana nezinxibo
zabalinganiswa, ulwimi abaluthethayo, izixhobo abazisebenzisayo, ezothutho, iintlobo
zezindlu abahlala kuzo, izikolo, intlobo ngeentlobo zeenkolo, njalo-njalo.
Ibali ezilalini
• Elalini yakwaBhaca kulapho kuhlala khona inkintsela yexhwele elinguMagrazula
neshishina ngeentloko zabantu neentsana. Kule lali kulapho kumane kuphekwa
abalinganiswa abathile ukuze bawulungele lo msebenzi kamaGrazula.
• Kwilali yakuKaplani lali leyo kukho umzi kaMamQhinebe noMaGatyeni. Oko
kukuthi ikhaya likaSiqhiwu noSiphokazi likule lali. Ukungqina ukuba ngenene
kusezilalini sibona uSiqhiwu othe umlilo weenkuni esizikithini sendlu, ndlu leyo
ebonakala iyindlu yabantu abahluphekileyo. USiphokazi yena kokwabo uhleli
eziko, ubeke imbiza encinane. UMaGatyeni ongumama wakhe uvela kuyonkinkqa
into etyiwayo kwaMamQhinebe nto leyo eyenziwa ezilalini. USiphokazi noSirhezu
babekelana idinga labo ezantsi kwegadi yakwaMaGatyeni njengabantu
abathandanayo Umzi kaMakwedini nokaNoziphongo ekwabelwa kuwo umntwana
wabo nguMamQhibe noMaGatyeni nawo usezilalini. Uqhubekile umdlalo nakwilali
yakwaDosi ekwisithili saseMthatha apho kubiwe usana lwakwaMagade
nguMamQhibebe noMaGatyeni.
Ibali edolophini
• Edolophini yaseMthatha nedolophu yakwaBhaca. Kwidolophu yakwaBhaca
kulapho kukho iilali zikaMgrazula noDlezinye kuba bazikhwelela kule dolophu
nezithuthi eziya eMthatha. Kwakhona kule dolophu kuphangela uMakwedini kumzi
mveliso noSigodi ongumhlobo wakhe.
• EMthatha liqhubekile kwisebe lezeNgqesho likarhulumente eBotha Sigcau.
• Kwisikhululo samapolisa eMthatha uqhubekile umdlalo kuba sibona uSiqhiwu
endwendwele kuso ngomcimbi onxulumene nokunyobisa kukaMaqhikizane
ngomsebenzi. Kwisikhululo sezothutho (erenkini) apho bekusebenza khona
uMamQhinebe noMaGatyeni bethuthela abantu iimpahla. Kwinkundla yamatyala
eMthatha apho bekuchotshlwe khona ityala likaMamQhinebe noMaGatyeni lokuba
abantwana babantu.
• USilumko waya eSwazini eMbabane ngeenjongo zokuya kufuna amayeza
njengegqirha kuba kukholeleka ukuba amayeza esiNtu asemgangathweni
afumaneka khona.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/2018
SCE – Imemorandam
Ixesha
• Ixesha lityhilwa zizinto ezenzekayo, eziqhubekayo nezisetyenziswayo
ngabalinganiswa kwintlalo yabo. Izinto ezisetyenziswa ngabalinganiswa kulo
mdlalo ziyangqina ukuba uqhubeka kweli xesha langoku. Umzekelo, kukho iofisi
zengqesho zikarhulumente, isikhululo samapolisa nesezithuthi (irenki), izithuthi
ezifana neebhasi nezinye, amapolisa, abatshutshisi, oomantyi, izikolo –
Ngangelizwe apho kwakufunda uSiqhiwu, imali – itsheki eyanikwa uSiphokazi
nguMaqhikizane, ikliniki, oonesi, ootitshala, abefundisi njalo-njalo.
• Ukusetyenziswa kolwimi lwesiNgesi ngabalinganiswa abathile kuveza
ngokumhlophe ukuba lixesha langoku sele kuphilwa isilungu Yiva uSiqhiwu xa athi,
'it's the survival of the fittest: the elimination of the weakest; the law of the jungle.'
• Inkolo yobuKrestu nayo ingqina ixesha langoku sele kukho umfutho waseNtshona.
Umzekelo, uDlezinye xa eze kuqeqesha ooMamQhinebe noMaGatyeni
kumsebenzi wokuba iintsana uzenza umfundisi ophethe ibhayibhile ukuze
imfundiso zakhe zivakale kakuhle. Oomama aze kubaqeqesha abawufanelanga
kwalo msebenzi wakhe kuba bangabantu abaphambili enkonzweni kwaye bade
banezinxibo zenkonzo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)
[25]
UMBUZO 25 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INDLAL'INAMANYALA – M Lamati
25.1 Luphuhlisa ixesha langoku sekukho umfutho waseNtshona.√√ (2)
25.2 Yingcinga yomntu obaphatha kakubi abantu abahambele eofisini yakhe.√√ (2)
25.3 Njengomlinganiswa onembeko okanye onentlonipho√ kuba nangona
engamkelekanga kamnandi kuMaqhikizane kodwa usoloko esebenzisa igama
Bawo okanye Mhlekazi xa abhekisa kuye.√ (2)
25.4 Wayemvavanya ukuba ungumntu onjani elungislela xa ebeka olu luvo lwakhe
lokunyobisa.√√ (2)
25.5 Ngumqeshi wakwarhulumente.√√ (2)
25.6 Saba sibi √ kuba uSiqhiwu waphetha emangalela uMaqhikizane
ngokunyobisa abantu abaze kufuna umsebenzi.√√ (3)
25.7 Kukunika umyalelo weqonga√√/Kukubonisa intshukumo yabalinganiswa √√/
Uchaza isimo sentlalo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
25.8 Kungumqondiso wento embi eza kukwehlela.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 31 DBE/2018
SCE – Imemorandam
25.9 UMamQhinebe ungumlinganiswa oyintloko√ intshukumo eya kwimpixano
iqalwa nguye√√/uba nabalinganiswa abamxhasayo√√/uba nabalinganiswa
abamchasayo√√ kuba ibali liqala ngaye liphinde liphele ngaye√√/zonke
iziganeko zingqonge yena√√/uba nenjongo ethile afuna ukuyiphuhlisa nokuba
kumnyama entla.√√
(Nayiphi na kwezi) (3)
25.10 Umxholo wale ncwadi ngowokuba indlala ingakwenza wenze izinto
ongazithandiyo.√√ (2)
25.11 Yintlekele√ kuba khange kubekho bumnandi ukusuka ekuqaleni ukuya kuma
ekugqibeleni.√√ (3)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 32 DBE/2018
SCE – Imemorandam
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba aphendule
umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini emide
kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela umbuzo
wokuqala kwiCANDELO ngalinye.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo
ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa Intsingiselo
ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.
7. Imibuzo emide.
8. Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa
impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo
wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.
9. Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu lwezikhokelo
zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.
10. Imibuzo emifutshane.
11. Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.
12. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.
13. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
14. Makishwa impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 33 DBE/2018
SCE – Imemorandam
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
5-6 4 3 2 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe
ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe lwesihobe ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe
kufanelekile -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
6 AMANQAKU ulwazi lwesihobe lwesihobe
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
ISAKHIWO -Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo -Iziphene zolwimi
NOLWIMI kwaye zikhuliswe kakuhle -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
ngokugqwesileyo -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
nangokucacileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko esingachanekanga
4 AMANQAKU -Ulwimi, ithoni nesimbo kuyalandeleka kwezimvo -Bukho ubungqina
sokubhala zivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi
zinomtsalane, zichanekile sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
-Igrama upelo ubukhulu becala sokubhala zichanekile sokubhala
neziphumlisi ikakhulu azichanekanga
azinaziphene kwaphela
AMANQAKU 4 3 2 1 0–1
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 34 DBE/2018
SCE – Imemorandam
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
-Impendulo igqwesile -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo isihloko okanye umbuzo ekungenwe kuyo nzulu isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo asixhasa ekubhalwa ngayo kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke konke
kusetyenziswa uncwadi kufanelekile abusoloko busamkeleka kakhulu -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi alugqibelelanga ngejenre netekisi
netekisi
ISAKHIWO NOLWIMI 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
10 AMANQAKU -Intshayelelo nesiphelo ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo kwenza ukuba
esigqwesileyo kakuhle obungagqibelelanga -Izimvo azithungelelani kungabikho
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle thungelelwano lwezimvo
ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
yakhuliswa zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala nesimbo sokubhala esife
ngokucacileyo edala uthungelwano kukho iziphene -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
sokubhala sivuthiwe, ngokuchanekileyo ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga kokubhaliweyo
sinomtsalane, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene -Ayichanekanga ithoni
sichanekile sokubhala sisetyenziswe ikakhulu nesimbo sokubhala
Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu ikakhulu ludlakadlaka
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2018 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata