Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2018
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-37.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2018, 37 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 37 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 37
- File size
- 564.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 37
This exam
NSC June Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 6Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 8Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
Show all 15 questions
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 11Uncwadi / Literature (Set Works)70 marks
- Question 13Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 15Uncwadi / Literature (Set Works)8 marks
- Question 17Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 21Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 23Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 25Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2018
SCE
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: Inoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
• Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
• Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
• Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
ngamagama ali-190–240.
• Umbuzo osisincoko kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.
• Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2018
SCE
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE
ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2018
SCE
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Intlakohlaza' Umbuzo osisincoko 10 7
soncwadi
2. 'Unxunguphalo' Umbuzo omfutshane 10 8
3. 'Amazwi obulumko' Umbuzo omfutshane 10 9
4. 'Uvukani madoda kusile' Umbuzo omfutshane 10 10
5. 'Ingoma kaVelaphi' Umbuzo osisincoko 10 11
soncwadi
6. 'A! Ngangomhlaba' Umbuzo omfutshane 10 12
7. 'Umlambo' Umbuzo omfutshane 10 13
8. 'Ukwenziwa komkhonzi' Umbuzo omfutshane 10 14
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
9. 'Uyintoni na umntu?' Umbuzo omfutshane 10 15
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
10. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 16
soncwadi
11. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 16
12. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 19
soncwadi
13. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 19
14. Inkawu idliw'ilila Umbuzo osisincoko 25 22
soncwadi
15. Inkawu idliw'ilila Umbuzo omfutshane 25 22
OKANYE
16. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 24
soncwadi
17. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 24
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2018
SCE
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
18. Amaza Umbuzo osisincoko 25 27
soncwadi
19. Amaza Umbuzo omfutshane 25 27
20. A-a-a! Jongumsobomvu Umbuzo osisincoko 25 30
soncwadi
21. A-a-a! Jongumsobomvu Umbuzo omfutshane 25 30
22. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 32
soncwadi
23. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 32
24. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 35
soncwadi
25. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 35
*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2018
SCE
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
()
A: ISihobe
1–8 2
(ISihobe esifundisiweyo)
KUNYE
A: ISihobe
9 1
(ISihobe esingafundiswanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
LweMveli
(Umbuzo osisincoko 10–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
18–25 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2018
SCE
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZISIBHOZO ezifundisiweyo
nombongo OMNYE ongafundiswanga.
• Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SESIHOBE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe
1 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2 Mvuseleli, sithi tyaph'ufike.
3 Luhl'uhlaza olwambes'umhlaba,
4 Neentyatyambo ezigqagqeleyo.
5 Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6 Uxwebil'uhlininika, umbi-
7 Namhla uyancuma, uyahleka,
8 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
9 Ubugugile, wambeth'amajacu,
10 Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11 Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12 Ntlakohlaza, siyakubulisa!
................................................................
13 Yonwabile nayo imifula,
14 Iyadloba ngokwamatakane,
15 Ihlokoma, idanduluka isithi,
16 'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
................................................................
Bonisa indlela esisetyenziswe ngayo isigama ukuphuhlisa umxholo walo mbongo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2018
SCE
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UNXUNGUPHALO – N Shasha
1 Ndivumeleni ndizityand'izigila,
2 Ndiza kunaba ke ndixel'uqaqaqa,
3 Zonwabil'izizwe ngezizwe ndibukele,
4 Zihla zinyuk'iintlanga ngeentlanga zidabalele;
5 Ziyatambat'izizwe neentlang'ezingenasazela,
6 Abantwana bokuzalwa banxunguphele.
7 Kuba ngasa liphalal'igazi lomAfrika,
8 Kuba ngahlwa agetyengw'elel'umnt'omnyama;
9 Liphalala kube lusizi kanye kwabokuzalwa,
10 Zininz'iinkedama zilile zade zakhedama;
11 Baninz'abahlolokazi bakhale de bancama;
12 Ndakujong'abomthonyama banxunguphele.
........................................................................
2.1 Thelekisa umqolo woku-1 nowe-2 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
2.2 Nika umfanekiso ngqondweni ovezwa libinzana elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-4? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.3 Ntsingiselo ni evezwa yimbongi kumqolo wesi-6? (2)
2.4 Xela uphindaphindo olufumaneka kumqolo we-11, uze uchaze ukuba
siphuhlisa ntoni. (2)
2.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2018
SCE
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
AMAZWI OBULUMKO – VL Mabinza
1 Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
2 Khon'ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
3 Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
4 Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
5 Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
6 Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
7 Khon'ukuze nibe nokuphumelela.
8 Omnye komnye, yibani nokuthobeka,
9 Lahlani ikratshi nokuzicingela,
10 Yibani banye nithandane nonke.
11 Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
12 Nibe novelwano omnye komnye.
13 Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
14 Kub'igazi lenu linye xa ninonke.
3.1 Thelekisa umqolo wosi-3 nowe-4 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
3.2 Nika iimpawu zibe MBINI ezibonisa ukuba lo mbongo yisonethi. (2)
3.3 Nika umfanekiso ngqondweni otyhilwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-6? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.4 Ntsingiselo ni evezwa yimbongi kumqolo we-12? (2)
3.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2018
SCE
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa
1 Ndikhumbul'eNxu-u-ba,'
2 Watsh'uVukani madoda kusile,
3 Wathi makuthengw'eyekhakh'ibhulukhwe;
4 Yatsh'int'ekhonya ngamava,
5 Yatsh'ixel'isifingo sokusa.
.....................................................................
6 Nkunz'edla kamnandi edla neemazi,
7 Nkunz'eyaziwayo yaziwa ngamathole.
8 Yaqhwaya madad'izihlamb'emgqubeni,
9 Yancedis'ukufun'isitshix'emfungu-mfungwini.
.........................................................................
10 Wakhony'emnyangwen'emini,
11 Wagxothwa kub'ubiz'iindwendwe kulanjiwe.
12 Wakhul'amajengxeb'emlenzeni,
13 Awu kamb'iintsuku zihambile.
14 Mqhagindini uxatyisiwe
15 Wotshindini yakowethu uyathandwa,
16 Ndatsho nam ndancoma.
4.1 Thelekisa umqolo woku-1 nowe-2 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
4.2 Nika iimpawu zibe MBINI ezibonisa ukuba esi sisibongo. (2)
4.3 Nika umfanekiso ngqondweni otyhilwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-8? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.4 Xela isafobe esifumaneka kumqolo we-13, uze uchaze ukuba siphuhlisa
ntoni. (2)
4.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2018
SCE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
UMBUZO 5 (UMBUZO OSISINCOKO SESIHOBE)
INGOMA KAVELAPHI – JJR JOLOBE
1 Ndiyeza, ndiyeza, sithandwa sam,
2 Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo.
3 Ligqitha umoya waseNtla ngamendu.
4 Ndiyeza ngokuba ndiluva ubizo
5 Lwelizwe lobawo.
6 O! Ndiyazibona, sithandwa sam,
7 Iinduli kwanamathambeka elizwe,
8 Elimpangalala; siphuma ingqina,
9 Siland'ekhondweni lexhama
10 Kwilizwe lobawo.
…………………………………………..
11 Indoda kaloku, sithandwa sam,
12 Imelwe kuphath'umhlakulo, nomfazi
13 Agcine intsapho, ukuze luzale
14 Olweth'ulonwabo, Nojenti sithandwa,
15 Kwilizwe lobawo.
Bonisa indlela esisetyenziswe ngayo isigama ukuphuhlisa umxholo walo mbongo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2018
SCE
UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
A! NGANGOMHLABA – SEK Mqhayi
1 Yema mangqangq'iMasipalati,
2 Akroz'amajon'oMkhosi,
3 Yahlahlamb' iNtambula ka- I.C.U.
4 Yathi: Ngambu-ngambu-ngambu!
5 'Zaphal'imoto nemotokali',
6 Laphalal'igazi leenkabi zontathu,
7 Zakhala zakuhlatywa zatakazela!
8 Zathi, Bho-ho-ho kankomo!
9 Lanyikima lonk'elakwaGompo,
10 Zaqaba calany'iintokazi;
11 Laxakek'igwangqa lenqw𝑒lem:
12 Lafun'ukuth'inkanun'ayikenzi nto.
13 A! Ngangomhlaba!
14 A! Ngangomhlaba!
……………………………………………..
15 Bebedityaniselwa ntoni n'abangaka?
16 Kusaphuk'imikhonto nje ngoku siphi na?
17 Yaba kukudlula kwalo njalo
18 Malixol'ilizw' inkwenkw'ifumanekile.
19 Mazibuy'izinto ziye ngeendawo zazo.
20 Tarhu Jikijwa, nawe nto kaRubusana
21 Kade sinixelela zinkosi-
22 Sisithi wagcinen'amadun'akowenu!!
23 Ncincilili!!
6.1 Thelekisa umqolo woku-1 nowe-4 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
6.2 Nika iimpawu zibe MBINI ezibonisa ukuba esi sisibongo. (2)
6.3 Nika umfanekiso ngqondweni otyhilwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-9? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.4 Xela isafobe esifumaneka kumqolo we-15, uze uchaze ukuba siphuhlisa
ntoni. (2)
6.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2018
SCE
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UMLAMBO – JJR Jolobe
1 Mna ndingumntwanana
2 Wesibhakabhaka.
3 Ikhaya likwelaa zulu liluhlaza.
4 Ndandihamba-hamba
5 Ngenqwelo yomoya,
6 Ndinxib' ezimakhwezi, ezimhlophe qhwa.
7 Ke ndondel' ezantsi,
8 Ndanqwenel' ilizwe,
9 Ndavatha iingubo ezizezozilo.
10 Ndaza ke ndacanda
11 Isibhakabhaka,
12 Ndimenyezela njengombethe qhwa.
13 Ndaza ke ndawela
14 Phezu kwalo mhlaba
15 Udaka nothuli olungcolisayo.
16 Suka ke ndangcola,
17 Ndambi njengodaka;
18 Ndehlel' ebumnyameni ngaphantsi phaya.
...................................................................
7.1 Thelekisa umqolo wesi-2 nowesi-3 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
7.2 Ntsingiselo ni evezwa yimbongi kumqolo wesi-6? (2)
7.3 Nika umfanekiso ngqondweni otyhilwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-12? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.4 Xela isafobe esifumaneka kumqolo we-17, uze uchaze ukuba siphuhlisa
ntoni. (2)
7.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2018
SCE
UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UKWENZIWA KOMKHONZI – JJR Jolobe
1 Andisenakubuza ndisithi kunjani na
2 Ukukhanywa yintambo yedyokhwe emqaleni
3 Kuba ndizibonele kwinkabi yomqokozo,
4 Ubumfama bamehlo busukile ndagqala
5 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
6 Kwinkatyana yedyokhwe.
7 Yabigudile intle, izalelw' inkululo
8 Ingaceli nto mntwini izingca ngobunkomo.
9 Uthe umntu mayibanjwe iqeqeshwe, ithambe,
10 Ezilungiselela ngokunga uyasiza,
11 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
12 Kwinkatyana yedyokhwe.
..................................................................
13 Ibe ngakhabalaza izam'ukuqhawula
14 Kwathethwa ngezinja. Ijonge nangasemva
15 Iba iyaxakisa koko kuthiwe 'Betha'.
16 Obotshiwey'uyinto yokudlala kwigwala
17 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
18 Kwinkatyana yedyokhwe.
.................................................................
8.1 Thelekisa umqolo wesi-5 nowesi-6 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
8.2 Nika umfanekiso ngqondweni otyhilwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo
wesi-7? Xhasa impendulo yakho. (2)
8.3 Ntsingiselo ni evezwa yimbongi kumqolo we-13? (2)
8.4 Xela injongo yokushiywa kwesikhamiso kumqolo we-16. (2)
8.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2018
SCE
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UYINTONI NA UMNTU? – MMM Duka
1 Uyintoni na umntu uqobo xa engengomoya?
2 Wafaka ntoni na, uMdali, kwidongwe elalingenabomi?
3 Akafakanga Moya wakhe na, onamandl'okudala ubomi?
4 Akamcuntsulela na, ke ngoko umntu loo mandla?
5 Ukususela ekudalweni, umntu inqobo waba ngumoya,
6 Onamandla okudala, yosuleleka nengqondo,
7 Yaxonkx'iingcamango, izimvo yazizitena,
8 Zokwakha ilizwe, esilibonayo nelifihlakeleyo.
9 Ma-Afrika amahle ninenyhweba enkulu
10 Yokucatshulelwa nguMdali, amandl'okudala.
11 Bhubhisani ukuzidela, niphuthume ukuzithemba
12 Akhululeke loo mandla, nibumbe ilizwe elitsha!
13 I–Afrika ehlaziweyo, i-Afrika ezibonelelayo,
14 I–Afrika ephilileyo, i-Afrika eziphuhlisayo
9.1 Thelekisa umqolo woku-1 nowesi-2 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
9.2 Nika iimpawu zibe mbini ezibonisa ukuba le yisonethi. (2)
9.3 Xela isafobe esifumaneka kweli binzana … 'izimvo yazizitena', uze uchaze
ukuba siphuhlisa ntoni. (2)
9.4 Ntsingiselo ni evezwa yimbongi kumqolo we-14? (2)
9.5 Nika imfundiso equlathwe ngulo mbongo. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2018
SCE
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu kunye noncwadi lwemveli.
• Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/kuNcwadi lwemveli.
• KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 10 ukuya kumbuzo 15.
• Kuncwadi lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
NOMBUZO OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo 16 ukuya kumbuzo 17.
• Phendula umbuzo ube MNYE kweli candelo.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli/
kuNcwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI) OKANYE UMBUZO 11
(UMBUZO OMFUTSHANE).
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Bonisa ukuba isihloko sencwadi esithi Nyana wam! Nyana wam! siyahambelana
neziganeko eziqhubeka ebalini.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Bathe basahleli belinde njalo babona ngenkunzi nemazi yengonyama zisithi gqi
kufutshane. Bathi besaxakekile ukuba baza kuthini na zaye sezifikile. Hayi ke zenza
iziqwenga zibaqengqa, yaba bobo busadu-sadu. Kuthe kweso siphithiphithi
wabaleka uThole wakhwela emthini wawabukela loo masikizi abantu beqwengwa
zingonyama. 5
Wayesithi akuyibona le nto kuthi makafihle amehlo, ingumbono ongajongekiyo,
kodwa athi ewafihlile njalo amehlo kwale ukuba angajongi. Ngesiquphe ezi zilo
zozibini zagqiba isihlanu samadoda ebukele uThole satya sakhothuluza sishiye
iintloko zodwa. Kweso sihlanu sasiqwengwa zingonyama kwakukho uThemba
noSonwabo, iintanga zakhe. Zithe zakugqiba yabuya inkunzi yengonyama yeza kulo 10
mthi akhwele kuwo kucaca ukuba iyambona.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2018
SCE
Yafika yatsho ngomgqumokazi owatsho kwanyikima umhlaba, suka nomthi lo
akhwele kuwo wangcangcazela ngathi uza kuwa, yaye imana ukulengetyeka le nto
kumthi imtsibela ingade ifikelele kuye, ivuza izinkcwe kukumbawela. Wabambelela
emthini ebambe umzimba ekubukele ukufa kumana ukulengetyeka phantsi kwakhe 15
kusenza loo masikizi. Yalengetyeka yalengetyeka inkunzi yengonyama phantsi
kwakhe yada yadinwa, suka yee buthuthu yangqengqa phantsi kwaloo mthi.
Kwiimpahla ezazikuye uThole yayizezo wayezinxibile kuphela naloo ngxowa
wayengahlukani nayo efake iincwadi ezintathu iBhayibhile neencwadi ezimbini
awazinikwa nguThozama, okuyingubo kwakuthe geqe phaya ethe ngokothuka 20
ekufikeni kweengonyama wayishiya engenakho nokuba angaya kuyithatha.
11.1 Xela ukuba kwenzeka ntoni ukuze bazibone sebedibana neengonyama
ooThole? (2)
11.2 Loluphi udidi lwempixano olu kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (3)
11.3 Ngesiquphe ezi zilo zozibini zagqiba isihlanu samadoda ebukele uThole satya
sakhothuluza sishiye iintloko zodwa.
Mfanekiso ngqondweni mni ovezwa sesi sivakalisi singentla? Xhasa
impendulo yakho. (2)
11.4 Kwaba nafuthe lini ebomini bukaThole ukudibana kwakhe namakhwenkwana
eKnysna? (2)
11.5 Ungathi uThole ngumlinganiswa onjani? Xhasa impendulo yakho. (2)
11.6 Ngqina ukuba inkolo yobuKrestu yaba nefuthe ekubeni uThole alishiye
elaseKnysna. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
Apho enkomponi kwaMangqukela kwakukho inkathavu yexhego eyayingaziwa lulutsha
ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo baphinde bagodukele kuyo. Kungasekho
msebenzi iwenzayo enkomponi ngaphandle kokuhla inyuka itshayela. Igama eyaziwa
ngalo kusithiwa nguFaltein, ngenxa yengubo emdaka elalisoloko liyambethe. Xa ubuza
ikhaya yayingeze yakuxelela. Buza ukuba yoze igoduke nini na, wova ikubuza ukuba 5
igoduke iyephi na.
'Awu wandibuza ukuba uyaphi na khehle akunakhaya?'
'Uhleli apha nje ugugela endundumeni okwengolovane zikhwelwa ngubani iimfene
ekhaya?' wotsho obuzayo ahleke. Lowo ke umbuzo awuyi kuba nampendulo
ngaphandle kokuba wobona ngomntu omkhulu echiphi chiphiza iinyembezi elila 10
ukusuka apho aphume ngamnyango akushiye apho.
'Oobawo uMkwayi ngala maxhego ashiya amakhaya ngokutshiselwa imizi ngenxa
yokuthakatha,' wova besitsho abafana bemnxwala bengenamsebenzi nanyembezi
zakhe. Emva koko ke kolandela ukungonwabi kumntu omkhulu kangangeveki yonke.
Athi akuyiqaphela le meko amadoda amakhulu abayala abafana ukuba bangathethi 15
naye bambuze ngekhaya kuba kucacile ukuba inkulu into eyaligxotha ekhaya
eli xhego.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2018
SCE
Besancokola abafana ngalo mfundisi langena eli xhego lachopha limamele le ncoko.
Kuthe kuphakathi kwacaca ukuba linomdla,lavakala lisithi, 'Nithini na bafana bam?
Nithi lo mfundisi kuthiwa ufunde kangaka ukudlula abelungu ngumXhosa?' 20
'Ewe baw'uMkwayi kuthiwa ngumXhosa,' yatsho enye intwana ukuphendula.
11.7 'Uhleli apha nje ugugela endundumeni okwengolovane ...'
Loluphi udidi lozobo alusebenzisileyo umbhali kulo mgca ungasentla? Xhasa
impendulo yakho. (3)
11.8 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
11.9 'Oobawo uMkwayi ngala maxhego ashiya amakhaya ngokutshiselwa imizi
ngenxa yokuthakatha.'
Ukuba ubunguMkwayi ubuya kuphendula ngelithini kule ntetho yalo mfana? (2)
11.10 Ingaba le ncoko yaba bafana yaba nafuthe lini kweli xhego? (2)
11.11 Ingaba isiphelo sale ncwadi sesilindelekileyo okanye sesothusayo? Xhasa
impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2018
SCE
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Bonisa ukuba isihloko sencwadi esithi Ukhozi Olumaphiko siyahambelana neziganeko
eziqhubeka ebalini.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
Ukuphuma kwethu emasimini ndandithukuthezelwa yimibuzo emibini endandingafuni
kuyiphendula.
'Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni ngeCawa. Ndiyifunde okanye ndingayifundi
incwadi kaNokuzola?' Zakhawuleza zona iintsuku lwafika usuku lwangeCawa.
Ndisajika-jikana nokuya nokungayi entlanganisweni eyayiseyivakaliswe 5
nakoonomathotholo nencwadi ndingekayifundi, wandihla entloko uSqithi endibuza
ukuba ndide ndagqiba kwelithini na.
'Ukuba akuyanga intliziyo yakho ayisokuze yonwabe kuba uza kusoloko ufuna
engqondweni ukuba kuxoxwe ntoni na ekuphosileyo.'
'Andiqondi ukuba kuya kunceda nto ukuya kwam kuloo ntlanganiso.' 10
'Mhlawumbi kaloku uya kunceda abanye ngokuya kwakho phaya.' Kwakucacile ukuba
uSiqithi uyenza eyakhe le ndaba yentlanganiso. Ndingekaphenduli waqhuba umfo
omkhulu. 'Ukuba bendinguwe mna bendingayayo, ndive ukuba kuza kuthiwani na,
ndibone ke ngoku into emandiyenze.'
'Uyaqonda phofu ukuba ingajika ibe yingxaki into yokuya kwam kulaa ntlanganiso?' 15
'Njani?'
'Ndagxothwa entlanganisweni kuthiwa ndingumrhubuluzi? Ufuna ndiyokuphoxeka
phaya kwakhona?'
'Andikholwa ukuba wonke umntu ucinga ngolo hlobo. Hamba mfondini uye
entlanganisweni,' Akugqiba wee gwiqi, wayokutshona ngasebuhlanti. Ndishiyeke 20
ndicinga nzulu ndiyiphethu-phethula into yokuya entlanganisweni. Asikuko nokuba
ndandisoyika ukubeka ubomi bam esichengeni koko ndandinetshiki exube
nokungenwa yintiyo. Ndandifuna ukuzinxwema kubantu ekwakubonakala ukuba
abawahlonelanga amalungelo abanye, abantu abalawulwa ziintliziyo ingekuko
okwengqondo. Enye into ndandinganqweneli ukuphinda ndibone ubuso bukaFriday 25
noNokuzola.
13.1 'Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni ngeCawa. Ndiyifunde okanye
ndingayifundi incwadi kaNokuzola?'
Loluphi udidi lwempixano olu? Xhasa impendulo yakho. (3)
13.2 Yayiyintoni injongo yentlanganiso ekucaca ukuba akafuni kuya kuyo
uMfazwe? (2)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2018
SCE
13.3 'Ndagxothwa entlanganisweni kuthiwa ndingumrhubuluzi?'
Ingaba ukugxothwa kukaMfazwe kwaba nafuthe lini ebomini bakhe? (2)
13.4 Chaza ukuba ubuya kuya na kule ntlanganiso kuthethwa ngayo
kumbuzo 13.2 ukuba ubunguMfazwe. (2)
13.5 Sesiphi isiganeko esenzeka endleleni eya entlanganisweni? (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
'Uyaqonda phofu ukuba bubomi babantwana babantu obu ugqiba ngabo wedwa
Khonjwayo?'
'Kungcono ndigqibe ndedwa kunokuba ndigqibe nempimpi.'
'Ndothuka ndatsho ndanomchanyana ingakumbi xa ndiziva le mpi isimameleyo ihleka.
UKhonjwayo uyithatha phi ke ngoku le ayithethayo? Makube ukho ombaliseleyo kwezi 5
ntwana zivela ngasekhaya.'
'Ngubani impimpi Khonjwayo?' Kwizinto endingaziphiwanga, umsindo yenye yazo.
Ndawuva usiza ndazama ukuwubamba, kodwa impendulo kaKhonjwayo yawuvuthela.
'Ucinga ukuba akwaziwa ukuba uyaxela Siqhwala?' Kwakusele kuthe wayi wayi
ngamaqabane kwindawo esasikuyo, kuba umfo lo wayethethela phezulu. Ukuba 10
andinakwenza nto ngoKhonjwayo kuza kufuneka ndimbaleke naye ndixele uFriday,
yandixelela ingqondo yam. Ibe kwanguye othethayo.
'Ukuba ucinga ukuba ungenza into kum uya kuzisola kuba ndiya kukuqhawula nomnye
lo umlenze.' Loo mazwi alandelwa yintsini ecaphukisayo, noko ndazibamba
ngemikhulu yona imigudu. Ndandimbona uKhonjwayo ukuba uxhinele ekulweni. 15
'Asikho isizathu sokuba isilwise le nto Khonjwayo.'
'Yiva igwala elikhulu,' watsho endithi xhakamfu ngesifuba. Impama yam akazange
ayibone nokuba ivele ngaphi na, swahla, apha ezintlafunweni. Wajuba phantsi
uKhonjwayo ngathi udutyulwe, kothuka nam ngokwam kuba indoda le yayikho inezoso,
iyindutsuba eyondlekileyo ngathi lihashe lombaleko. Kuthe dungu akuwa phantsi, 20
ikhaba limangalisiwe yindlela le asuke wakhahleleka ngayo eluthulwini. Usuke ngoku
uKhonjwayo waduda okomntu onesathuthwane, wajikeka umlomo,wabhedulula
amehlo. Uthe akukhohlela wahlanza igazi, elinye laphuma ngeendlebe.
13.6 'Ucinga ukuba akwaziwa ukuba uyaxela Siqhwala?'
Chaza ukuba sekutheni uMfazwe sele ebizwa uSiqhwala nje? (2)
13.7 'Ukuba ucinga ukuba ungenza into kum uya kuzisola kuba ndiya kukuqhawula
nomnye lo umlenze.'
Ngokwesi sicatshulwa ungathi uKhonjwayo uzotywe wangumlinganiswa
onjani? (2)
13.8 '... indoda le yayikho inezoso, iyindutsuba eyondlekileyo ngathi lihashe
lombaleko.'
Loluphi udidi lozobo alusebenzisileyo umbhali? Xhasa impendulo yakho. (3)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2018
SCE
13.9 ... uKhonjwayo waduda okomntu onesathuthwane, wajikeka umlomo,
wabhedulula amehlo. Uthe akukhohlela wahlanza igazi, elinye laphuma
ngeendlebe.
Mfanekiso ngqondweni mni ovezwa sesi sivakalisi singentla? Xhasa
impendulo yakho. (2)
13.10 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
13.11 Ingaba isiphelo sale ncwadi sesilindelekileyo okanye sesothusayo? Xhasa
impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2018
SCE
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Bonisa ukuba isihloko sencwadi esithi Inkawu idliw'ilila siyahambelana neziganeko
eziqhubeka ebalini.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E
'Ewe andidingi nto kodwa intlungu endinayo ayinganganto. Kungcono ukubethwa
unkankathwe kunokungcungcuthekiswa umphefumlo. Endaweni yokuba uMsindisi
avelane nam kule ngxaki ndiyixelelwa ngugqirha, yena ngoku uvelisa amanye
amaqhinga.
'Ubusazi ukuba uceba ukuthatha isithembu?' 5
'Hayi bo! Isithembu sesantoni ngoku?'
'Andithi kaloku mna andisokuze ndiphinde ndifumane abantwana ngokokutsho
kukagqirha uChirandra?'
'Andithi beningayokuthatha nokuba bangaphi na kwaba baziinkedama, nizikhulisele
bona? Ukuba umyeni wakho wenza loo nto,inene andiqondi ukuba usakuthanda, 10
kwaye akasakuhloniphi watsho uMfuneko ebujenga.
'Yinyaniso leyo Mfuno. Akakhange athethe nokuthetha oku nam ngalo mba.
Sendiwuhletyelwa ngabanye abantu.'
'Imbi ke ngoku le nto undixelela yona Thanti, kwaye iza kukubeka ngaphandle
emtshatweni wakho ukuba akuqiqi.' 15
'Kungcono uMsindisi singamfumani sobabini nalo mntu aceba ukumthatha. Kwaye
ukuba iintambo zingabanjwa ndim ngoku kula mashishini ndingatsho nam ndifane
naba bafazi badla ibhotolo. Ndingumfazi wephepha kwaYangaphi,' watsho
uThantaswa engavelisanga lusini, ebonakala ukuba usezingcingeni ezinzulu.
'Akulunganga ukwenza izinto zokungcola kuba ufuna imali nokuzilawula. Elam 20
lelokuba zikhulule kula mathatyanga omtshato uzele ziintanda.'
'Mfuneko, uyayazi into yokuba andiwazi la mashishini ethu ukuba angenisa malini na
ngonyaka? Kutheni uMsindisi endifihlela nje loo nto kodwa ndingumfazi wakhe?
Into emandikuxelele yona mna kukuba nditshate nendoda eliqonda-ndleko elilumkele
kwamna lo kuba akadivulelanga ne-account le yasebhankeni njengokuba 25
ndingasebenzi nje.'
15.1 'Kungcono ukubethwa unkankathwe kunokungcungcuthekiswa umphefumlo.'
Sizathu sini esibangela ukuba uThantaswa athethe ngolu hlobo? (2)
15.2 Ingaba le mbono yokuzeka isithembu ibe nafuthe lini kubomi bukaMsindisi ? (2)
15.3 Ngokwesi sicatshulwa ungathi uThantaswa uvezwa njengomlinganiswa
onjani? Xhasa impendulo yakho. (2)
15.4 Sizathu sini esibangela ukuba uThantaswa azibize ngokuba ungumfazi
wephepha kwaYangaphi? (2)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2018
SCE
15.5 Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA F
UNontsikelelo wawabona amadangatye omlilo ukuthi dwanga kwawo exhuma
ngokungenasimilo ukuya phezulu. Ngelitha lomlilo, wambona laa mntu egxanya
okwengxangxosi ukuya kusithela ngasendlwini, wabe seqiniseka ngesinxibo ukuba
nguSiphongo lowa. Kuthe sekukudala umlilo uvutha weva isililo esilusizi sendoda
siphuma kwelaa tyotyombe litshayo, wabe sel' eqonda ukuba sesikaMfezeko. 5
Samsika umxhelo de wazibona sele ecela kule nto yabantwana. Sathi besiqale
ngokutsholo phezulu,wasiva sisiya sithotha ngokuthotha,suka sathi
cwaka.Wawubukela loo mkhukhu unqunquza utaka iintlantsi de wawubona uthotha
kancinci umlilo.
Loo ndawo ngoku yasuka yaba ligqengegqenge lilahle elikhulu ngokungathi liziko 10
ebekuphekwe kulo izidudu zotywala. Kwakumana kusithi thaphu umsana omnyama
apha naphaya.
'Kazi tyala lini alenzileyo umntwana wabantu sele elilifa lomlilo nje?' Wacinga ngolo
hlobo uNtsiki iinyembezi kuye zimana ukuthi ntwi ntwi macala omabini amehlo.
USiphongo naye wasiva isikhalo eso sasisitsho kalusizi ngathi siphuma entlango 15
kasathana. Wavuya umfo omkhulu kuba ede wawuqabelisa umcimbi awayesithi
ufuna indoda engenantliziyo kanina njengoMnenga. Wathi loo mlilo wakuthi pam,
waphuma wakroba phandle. Wathi akungaboni mntu, wabuyela endlwini sele
enomfanekiso wakhe ebala amarherheba emali aza kuyinikwa nguMfuneko.
'Inkawu idliw'ilila, mfana wam. Indlela eya empumelelweni ifuna umntu onesibindi 20
sikasathana. Andinakuxaba endleleni yam eya ebutyebini ngenxa yobomi bakho.
Yifa! Mhlawumbi ubulawa nje uyahlupha phakathi kuluntu.'
15.6 Chaza isiganeko esakhokelela ekutsheni kwetyotyombe. (3)
15.7 Sathi besiqale ngokutsholo phezulu, wasiva sisiya sithotha ngokuthotha,
suka sathi cwaka.
Mfanekiso ngqondweni mni ovezwa sesi sivakalisi singentla? Xhasa
impendulo yakho. (2)
15.8 Cacisa ukuba lazalisekiswa na ithemba likaSiphongo lokuzibona ebala
amarherheba emali awayeza kuyinikwa nguMfuneko? (2)
15.9 Ukuba ubunguNontsikelelo ubuya kuthini kule meko yokuva isikhalo somntu
etshela etyotyombeni? (2)
15.10 Sisiphi isiganeko esalandela emva kwesi sokutshela komntu etyotyombeni? (2)
15.11 Ingaba isiphelo sale ncwadi sesilindelekileyo okanye sesothusayo? Xhasa
impendulo yakho. (3)
[25]
OKANYE
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2018
SCE
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Xoxa ngendima edlalwa zezi ndidi zoncwadi lwemveli kwintlalo yethu:
• Ingoma
• Izibongo
• Neentsomi
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
'INTSOMI KADELI NODELIWE'
Kwahlala kwahlala kwayintsomi. Kwiinduli zaseLatakisa kwakukho abantwana
ababelekelana, uDeli noDeliwe. UDeli wayeyinkwenkwe, uDeliwe eyintombazana.
Abazali babethanda uDeli bengamthandi uDeliwe. Babesithi uDeliwe mbi kuba
wayenesifombo. Yayimhlupha le nto uDeliwe kuba wayehlekwa nguDeli esithi
bekufanele ukuba akangowakowabo kuba akuzange kubekho sifombo kowabo, 5
siyaqala ukubakho ngoDeliwe. 'Kunokwenzeka ukuba wacholwa usemncinci
wakhuliswa apha ekhaya.' Wayehlal'ahlale atsho uDeli enkqonkqa eso sifombo.
Ngaminazana ithile uDeliwe wathunywa kwamakhulu. Naxa babedla ngokuhamba
bobabini noDeli, uDeli akazange afune ukuhamba naye esithi iyamhlaza into
yokuhamba naye eneli gongqo lisemqolo, waba uhamba yedwa ngolo hlobo. 10
Wahamba, wahamba, emana ukuhlala phantsi kuba wayediniwe kwaye kukude yaye
indlela ifuna ukuba uyihambe nomntu. Wayeza kuyihamba nabani ke uDeliwe?
Wakha wahlala phantsi walila, wagixa wada wanesingqala. Esathule njalo ecinga, weva
ilizwi elincinane lisitsho ngaphaya kwamawa. Wothuka walaqaza uDeliwe akambona tu
umntu othethayo ukuba uphi na. Eli lizwi lalivakala ngathi lelentombazana. Naxa 15
lalivakala kancinci yayivakala into eliyithethayo, libugadlela xa lithetha. Waliva uDeliwe
lisithi, 'Deliwe, Deliwe!' Wathula eDeliwe exakwe kukusabela kuba engazi ukuba uza
kusabela athini na. Lavakala ilizwi kwakhona, 'Deliwe! Deliwe!' Wancuma uDeliwe
waphendula, 'Ndiyeva ukuba uyandibiza kodwa ndixakiwe yindlela yokusabela, ukuba
ndithi, 'hi-i-i, ndibengathi andinambeko.' 20
17.1 'Kwahlala kwahlala kwayintsomi.'
Nika umsebenzi wala mazwi. (2)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2018
SCE
17.2 Abazali babethanda uDeli bengamthandi uDeliwe.
Atyhila ntoni ngabazali bakaDeliwe la mazwi? (2)
17.3 Ngokwalapha entsomini uDeli uzotywe njengomlinganiswa onjani? Xhasa
impendulo yakho. (2)
17.4 'Wahamba, wahamba, ...'
Lubonisa ntoni uphinda-phindo lwamagama kule ntsomi? (2)
17.5 Aba nafuthe lini kubomi bukaDeliwe amazwi athethwa lilizwi elalisitsho
ngaphaya kwamawa? (2)
17.6 Tyhila isigqebelo esibonakala kule ntsomi. (2)
17.7 Mfundiso ni efumaneka kule ntsomi? Xhasa impendulo yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA H
ENKOSI STEVE BIKO
A! Mzantsi-Afrika!
Nalo ke ilizwe lethu Mzantsi-Afrika.
Nalo ke ikhaya lethu Mzantsi-Afrika.
Nantso ke indawo yethu yokubalekela, Mzantsi-Afrika.
5 Nantso ke indawo yethu yokulilela, Mzantsi-Afrika
Namhlanje sithi yeyethu kuba asilwele amathandazwe.
Namhlanje sithi yeyethu kuba basilwele ooNokwindla.
OomGcina, ooTyhopho, ooXhamela, lowo ke nguSteve Biko.
A! Mzantsi-Afrika!
10 A! Mzantsi-Afrika!
Hayi! Hayi! Ndiyayithanda le ndoda andizenzi
Ndizibuz'umbuz'umhla nezolo, 'kutheni na?'
Andizange ndambona mos, ndimbon'emifanekisweni!
Kaloku le nt'ingumzabalazo ndizelwe seyisecicini
15 Yena ke ebesele emnabel'uqaqaqa.
Oooooo! Ndiyasibona ke ngoku isizathu.
Yile mfundo ingakhethe bani, zezi zikolo zingakhethe bani.
A! Mzantsi Afrika!
A! Mzantsi-Afrika!
20 Ndiyafunda kaloku kuba ndifundisiwe ndaye ndifundile.
Ndifunde ndafunda ndabon'ukub'usilwele isizwe esintsundu,
Ndabon'ub'uyisindisil'inkedama emlonyeni wengonyama,
Ndabon'ukub'umsindisil'umhlolokazi emlonyeni wengonyama,
Yafund'inkedama wathethelelw'umhlolokazi
25 Kanti ngaloo ndlela uhamba aph'uBawo asithuma khona.
Ukuba sinced'abangenamandl'okuzinceda
A! Mzantsi-Afrika!
17.8 Nika iimpawu ezimbini zesi sibongo. (2)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2018
SCE
17.9 Lubonisa ntoni uphinda-phindo lwesikhahlelo A! Mzantsi-Afrika kwesi
sibongo? (2)
17.10 Loluphi uluvo oluqaqanjiswa yimbongi ngoSteve Biko ukusuka kumqolo
we-12 ukuya kumqolo we-16? (2)
17.11 Xela isafobe esisetyenziswe yimbongi kumqolo we-15, uchaze ukuba
siphuhlisa ntoni. (2)
17.12 Ntsingiselo ni equlathwe ngumqolo wama-20? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2018
SCE
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama eziNE, ukususela kumbuzo we-18
ukuya kumbuzo wama-25.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE
ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 18 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
Phicotha isimo sentlalo kule drama ethi; Amaza.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
AmaBhele adibene kwaDanile ngomcimbi kaNamhla.
KHULILE: Silapha kwandlu-nkulu maBhele ngokusabela isicelo sikamkhuluwa
uDanile.
SABATHA: (Eqongqotha inqawa, efulathela uDanile) Iyawa yinyoni na
Nkomiyahlaba! 5
DANILE: (Engcangcazela ngumsindo) Ndithi mandinazise maBhele ukuba ndifike
ingqeqe kaVaxa ijoja uNamhla xa bendivela kuzonwabela etywaleni.
MPHURHU: Ngubani igama laloo mbundana?
QEBEYI: NguLizo, ndiqinisekile.
ZOLA: Inyaniso yeyokuba bebephefumlelana! 10
XOLILE: Singena phi ke kumdlalo wabantwana?
QEBEYI: Akukho buntwana ngandawo kumntu oza kutshata.
KHULILE: Ingathi le nto yalo mntwana iza kusifumbathisa udushe! Uqinile
kunjalonje.
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/2018
SCE
MPHURHU: Izifundiswa zihamba ngesitshatshela samagunya kuba kaloku laba 15
yitrongo igazi lomntu.
QEBEYI: Kunjalo kanye! Namagqwirha ahamba `ngamagunya kuba igqirha
elinukayo linukelwa ngumthetho!
ZOLA: Nilibele mawethu ukuba lo mfana akaliwa
yintombi waliwa nini. 20
QEBEYI: Into ize ifike ithini?
ZOLA: Ebengandwendwelanga nina, ebehambele uNamhla.
SABATHA: Ehamba erhaqaza nje akanamfazi?
ZOLA: Ufuna umfazi wesibini.
MPHURHU: Yintoni ke leyo? 25
XOLILE: Sisithembu.
ZOLA: Esi nisithandayo!
QEBEYI: Masithi ebeye kuxolisa njengamadoda onke!
MPHURHU: Ibe ambalwa amadoda ahleli neentyatyambo ayezibone kuqala.
SABATHA: Unyanisile! Uninzi lweentyatyambo zamhlamnene luyokozela kweminye 30
imizi!
VUYISILE: Yithi ziyabuna!
XOLILE: Nifuna kwenzeke loo nto nalapha kuNamhla?
MPHURHU: (Ephakama ekrwempa intloko) Nantsi Into maBhele. Kukho lilzwi elithi
Siyasithanda isithembu, ngenene ke kunjalo. Makakhululwe uNamhla 35
abengumfazi omncinci walo mfana, yiyona ndlela yokusixolisa
sonke leyo.
ZOLA: UNamhla atshatwe ngumbundana ngoku!
QEBEYI: Ephakama, ejonga kuMphurhu)
Inyoka uyichane entloko mfo kabawo. 40
19.1 Sizathu sini esidibanise amaBhele ngalo mhla? (2)
19.2 Ingaba uDanile uvezwe njengomlinganiswa onjani? (2)
19.3 '… ndifike ingqeqe kaVaxa ijoja uNamhla …'
Liveza ntoni ngoDanile igama elibhalwe ngqindilili alisebenzise kumazwi
angasentla? (2)
19.4 Loluphi udidi lomlinganiswa uNamhla? Xhasa impendulo yakho. (3)
19.5 Phawula ngendlela ababiza ngayo uMphurhu abantu ababhinqileyo. (2)
KUNYE
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/2018
SCE
ISICATSHULWA J
MADLAMINI: Kubuhlungu ukungazali uzele.
NAMHLA: (Ekhala kabuhlungu) Kubuhlungu ukungazalwa uzelwe!
MADLAMINI: Uthi usezingqondweni nje?
NAMHLA: Ndizoxuthwe zizenzo zakho.
MADLAMINI: (Ekhomba isisu sikaNamhla) Hlazo lini eli? 5
NAMHLA: Soze ndibe manyonywana ngalo mntwana, Ulihlazo kuwe, uliqhayiya
kum; Kuni usisiqalekiso, kuthi ulithamsanqeliso.
MADLAMINI: Na … Na … Namhla!
NAMHLA: Lo mntwana sisithintelo seenjongo ezimbi, Likhonco lam noLizo,
ngumchancatho wenkululeko. 10
MADLAMINI: Khawuthi cwaka, zola. Yithi tu. Ubundlobongela abuzanga buncede mntu.
NAMHLA: Igusha yafa ithule.
MADLAMINI: Sisimanga, inene sisimanga! (Kungena uNodabephi)
NODABEPHI: Uth'utat'uBhele khawulezani, Kudala befikile abantu.
NAMHLA: Nam ndiyafunwa? 15
MADLAMINI: Ndize kuphuthuma wena apha.
NAMHLA: Khawutsho ke Nodabephi, khawulikhuphe, Ndiza kukhutshwa embizeni
ndilahlwe emlilweni?
MADLAMINI: Kutsho bani?
NAMHLA: Kutsho mna. 20
NODABEPHI: Funda ukuzibamba, Zama ukuzicenga; Uyafunwa ngamaBhele.
NAMHLA: Andifunela ntoni?
MADLAMINI: Kuza kuxoxwa nawe.
NAMHLA: Ndiza kuphulaphulwa mna?
NODABEPHI: Ewe, Yintoni kanti ingxoxo? 25
NAMHLA: Ngoobani abafikileyo?
NODABEPHI: Ikofu siyiphunge notat'omncinci, Ngentlazane kufike utat'ophakathi,
Emin'emaqanda sibone ootat'omkhulu, Ngale njika-langa kugaleleke
oobhuti basesikolweni.
NAMHLA: Andisokuze ndiye apho! Ndibon'utat'omncinci ethobel'utata, Kanti 30
notat'ophakathi uya kumngqinela, Ubungangamsha babo bakuyongamela
yonke loo mpi yesikolo.
NODABEPHI: Namhla, Kukathathu amaCirha ethatha iintonga, Oosiyazi bathetha
ngelifu elihlomela uninzi. Ngenxa yakho iminyanya iza kuthumela ukufa,
Umzi ngokubanzi umbatshile. 35
NAMHLA: Angambatsha onke amaCirha, Angazweba onke amaBhele,
Zingathokombisa zonke iinkonde, Ingaqumba iminyanya itsale inyheke;
Andisokuze ndahlukane noLizo.
NODABEPHI: Uthetha ngolu hlobo nje kazi luphina usindiso lwakho!
19.6 Yaba nasiphumo sini le ngxoxo yamaBhele? (2)
19.7 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama akwizibiyeli kwidrama? (2)
19.8 'Igusha yafa ithule.' Chaza ukuba intetho elapha ngasentla ibonisa ntoni
ngoNamhla. (2)
19.9 Saba njani isiphumo sale ngxoxo iphakathi kukaMaDlamini noNamhla? Xhasa
impendulo yakho. (3)
19.10 Nika umxholo wale drama. (2)
19.11 Loluphi udidi lomdlalo le drama? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/2018
SCE
UMBUZO 20 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-A-A! JONGUMSOBOMVU – BB Mkonto
Phicotha isimo sentlalo kwidrama ethi, A-a-a! Jongumsobomvu
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 21 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-A-A! JONGUMSOBOMVU – BB Mkonto
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA K
NOBOMVU: Nithi kuphi apha bafazindini? Ngumzi kabani lo nihlekisa ngawo?
Zintoni eziya zikwelaa ziko? (Ebamba uMamCirha ngengalo)
Akunazintloni wena MamCirha umdala kangaka? Khaniye ezimbizeni
bafazi. Zifikile iindwendwe. (Ubarhuqela ezimbizeni)
MADLOMO: Yhu! Uxolo bafazi! Sitsalwe bethu kukufika kweentombi zasekhaya, 5
ndathi kuba ndizazi apha engomeni, ndakrweca uSis'MamCirha
Bendisenziwa likhwele bethu, ndixoleleni, andiqondanga.
MAMCIRHA: Hayi suka apha Thembukazi! Watarhuzisa into engenasiphelo. Kaloku
asiyolelwa sonke ngala matheko angapheliyo.
NOGCULE: Utheth'ukuthini ke Sis' MamCirha? Uzam' ukusixelela ntoni ngalo 10
mdudo womntakwethu? (Engatyhilekanga)
MAMCIRHA: Hayi Tshawekazi. Ungandivi kakubi. Ndishiywe nje ngumsindo kuba
uNobomvu lo akasibizanga ngambeko noko phaya, kwaye
besingesedwa abafazi, bakho nabo bathetha ngabo. Bendizama ukuthi
asidibani thina noku kutya inyama kangaka kweli theko ngokungathi 15
kukho nto ihlolwayo.
NOBOMVU: Uqhele into embi ke khona MamCirha. Uyaziqonda nje kodwa ukuba
usithela ngesebe lenkawu? Musa ukubenza izidenge abanye
abantu.Kanti sihlikihlwe sonke apha phantsi kweenwele. Akukho mntu
ungakwaziyo kule lali ukuba uzikhwebule kwizinto zalapha ekuhlaleni. 20
Ndikubone kakuhle namhlanje ukuba uthi ubika imbiba ube ubika ibuzi
kulo mkhwa, kuba ungafuni kubonwa. Hayi ntombi,mus'ukusenza
abantwana, umqolo uvelile.
NOGQI: Tyhini! Ungamxeleli nje Sis'Nobomvu ukuba sesimqaphele ukuba
abantwana bakhe uyabagxotha kwimicimbi yethu apha ebulalini, baye 25
kuvalelwa. Kaloku azilali mbetheni ezokuba.
21.1 Sizathu sini esibangela ukuba uNobomvu abe lugcwabevu ngumsindo? (2)
21.2 Phawula ngezi ndwendwe athetha ngazo uNobomvu. (2)
21.3 Iveza ntoni le ngxoxo ngendlela ekuhleliswene ngayo kule lali? Xhasa
impendulo yakho. (3)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 31 DBE/2018
SCE
21.4 Nika iinkolo ezimbini ekuthethwa ngazo kulo mdlalo. (2)
21.5 Sizathu sini esibangela ukuba uMamCirha angafuni abantwana bakhe
badibane nabanye abantwana basekuhlaleni? (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
NGQIKA: (Bakhahlela bonke ngoku) Tyhini! Nantsi nenkulu yam. (Ebamba
uMaqoma ngesandla) Yitsho ke mfo wasemzini (Ebhekisa kuDonga,
umhlabeli), ubusasonwabisile. Kodwa ke ngoku sendibona nala majoni
enu.Konakele phi ngoku?
KONDILE: Akonakalanga ndawo. Alapha la madoda kuba ebesazi into yokuba 5
size kuvuselela iLizwi kweli cala, aza ke anqwenela ukuza nawo ukuze
aze kuphemba umoya wemvisiswano kunye noxolo apha kumaJingqi la
onyana wakho. Ndicele ke ukuba uvuswe ukuze ube lingqina lale
nkonzo ezuke kangaka neya kuhlala ihleli ezimbalini zesi sizwe kwa
nesethu. Le asimisebenzi ingenye, yileyo yeNkosi leya ndimana 10
ukulumana indlebe nawe ngayo. Ndiya kucela unyana wakho lo
aphakame xa le ndoda iza kuthetha naye. (Uyaphakama uMaqoma
ebuziziliza) Kungawe ke ngoku Kholoneli, thetha.
SOMERSET: Enkosi mfundisi obekekileyo. Ndiyaqala namhlanje ukubonana nolu
tshaba lwam. Ndibulela into yokuba siza kuhlala eluxolweni ngoku, 15
kungekho namnye uya kuthi aphazamise omnye. (Rhuthu incwadi
esifubeni). Ngegunya endalinikwayo yiRhuluneli yeli lizwe, emele ke
ngoko oHloniphekileyo, ukumkani jikelele, loo ngangalala
ingatshonelwa langa, ndiza kufunda le ncwadi. (Uyayiqhaqha, kuthi
kanye ngelo thuba agaleleke uFiliphu nehlokondiba lamakhoboka 20
akhululweyo. Kothuka bonke abantu. Amabutho selindele nje Izwi
kumsika amehlo akhe angasukiyo kuMaqoma. Kuyawilizela ngoku.)
MATSHAYA: Inzwi! Inzwi mawethu!
21.6 Sityhila ntoni isenzo sokukhahlela esenziwa ngaba bantu kuthethwa ngabo? (2)
21.7 Kubonisa ntoni oku kuziziliza kukaMaqoma xa ephakanyiswa nguKondile? (2)
21.8 Loluphi udidi lomlinganiswa uSomerset? Xhasa impendulo yakho. (3)
21.9 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama akwizibiyeli kwidrama? (2)
21.10 Nika umxholo wale drama. . (2)
21.11 Loluphi udidi lomdlalo le drama? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 32 DBE/2018
SCE
UMBUZO 22 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Phicotha isimo sentlalo kwidrama ethi, Buzani Kubawo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 23 (UMBUZO OMFUTSHANE)
BUZANI KUBAWO – WKTamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA M
UZWILAKHE: Kowu, uyazi ukuba unyanisile. Yintombi loo nto, iyahlokoma yonke le
lali ngesimilo sayo esisulungekileyo. Nam ndiyakungqinela mfazi.
Kodwa ke ukumxelela kwethu masikhe siyiyeke leyo yentombi,
yofanela mhla amawethu ahlangana. Okwangoku makhe simele nje
ukuba kufuneka efune umfazi, kuba hleze kuthi kanti amawethu aza 5
kuyichasa le ntombi. Yena ngokwakhe uGugulethu andiqondi ukuba
angachasa, noko ngumntwana osivayo, ongagqithiyo kwilizwi lethu.
UMAGABA: Ke ukuba aMaHlubi ayayichasa, uthetha ukuba kothiwani?
UZWILAKHE: Andazi kaloku.
UMAGABA: Mna zinkosi andikhathali nokuba umntu uchasa ade alale ngomqolo 10
phantsi, ndifuna intombi kaMcothama ize kurhuqa amajelemani kule
nkundla nokuba sekumnyam'entla. Andazi ke ukuba kukho umntu
ongalawulwa ade alawulwe nangendlu yakhe. Ukuba kukho umntu
obona isiphako kwintombi kaMcothama esingabonwayo sithi, akukho
nto, yoba sisikade sethu eso. Akukho nzwana ingenasiphako kakade. 15
Kungcono ukuba sithi hayi ukuzenza kunokuba sithi hayi ukwenziwa.
UZWILAKHE: Hayi Gabakazi, seyikukubuza nje, yena umfana uza kuzeka intombi
kaMcothana. Loo nto ndiza kuyimela, andikhathali nokuba umntu sele
esithini. Ukuba ndithe uza kuzeka intombi ethandwa ndim, uza kwenza
loo nto ke. 20
UMAGABA: Ndingavuya ukuba unokwenjenjalo Rhadebe; ndiyathemba ke ukuba
akuyi kujika kwinto oyithethileyo uzenze ixoki. Ingaba ngubani ixesha
ngoku?
UZWILAKHE: Andazi.
23.1 'Yintombi loo nto …'
Sizathu sini esibangela ukuba Zwilakhe athethe ngolu hlobo? (2)
23.2 Nika iimpawu EZIMBINI eyayibalasele ngazo le ntombi kuthethwa ngayo
ngokukaMaGaba. (2)
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 33 DBE/2018
SCE
23.3 'Akukho nzwana ingena siphako kakade.'
Yiyiphi ingcinga evuselelwa ngala mazwi angasentla kaMaGaba
ngoThobeka? (2)
23.4 Phawula ngendlela ambiza ngayo uZwilakhe uMaGaba kwesi sicatshulwa. (2)
23.5 Loluphi udidi lomlinganiswa uGugulethu? Xhasa impendulo yakho. (3)
23.6 Yaba nasiphumo sini le ngxoxo kaZwilakhe noMaGaba ngokutshata
kukaGugulethu? (2)
KUNYE
ISICATSHULWA N
UGUGULETHU: Uze kum uyandazi ndingubani? Ndiyini kuwe?
UTHOBEKA: (Cwaka)
UGUGULETHU: Thobeka!
UTHOBEKA: Bhuti
UGUGULETHU: Uyaphi? 5
UTHOBEKA: (Cwaka)
UGUGULETHU: Ndaza ndakubona simangandini! (UGUGULETHU uyaphuma)
UTHOBEKA: (Uthetha yedwa encancisa umntwana) Kowu! Bandenza abazali
bam ngokuhlala bahlale bandizise kwisilingo esinjengesi ndikuso
ndibaxelela. Namhlanje ndibuzwa imibuzo engaphendulekiyo nje 10
kungenxa yabo. Ukuba babelimamele ilizwi lam ngezingekho zonke
ezi nkathazo. Namhlanje ndisezimbandezelweni ngento yangabom.
Akwaba ebenokufika uma nobawo ngale mini (uyafixiza uyalila)
babone imisebenzi yabo, abe nala mazwi ayavakala ezindlebeni
zabo. Bandifake engxakini, ngoku bathe qelele. Noko maxa wambi 15
kungcono ukuzenza kunokwenziwa, ngathi ngewunyamezeleka lo
mvambo ukuba bendisithi ndazenza. Hayi nolulama ngokugqithileyo
akunto kuba kunjenje namhla kungenxa yokuba ndathi ndilulamela
ilizwi labazali. Ukuba ndandizilandule kule nto, ngendingekho kobu
bugxwayiba namhlanje. Kodwa ke akukho nto, zonke izinto 20
ndiziyaleza kuwe Thixo, nguwe umninizo, mayenzeke intando
yakho.
UMNTWANA: Mama! Mama! Yambiye, Yambiye mama! Ha-a-a-a! Ha-a-a-a!
UTHOBEKA: Kowu Thixo! Kazi ndingumntu oyini na ndingazi namntu kulo
Mthatha? Thula sana lwam? Thula Tanana! 25
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 34 DBE/2018
SCE
OMNYE
UMNTWANA: Nam mama ndilambile.
UTHOBEKA: Masikhe sithandaze bantwana bam. (Uyacula)
Unabantu bakho Thixo
Ngamaxesha onke
Ubagcine ubancede 30
Endaweni zonke…
Bakuwela imilambo
Uba nabo wena
Bakutshiswa ngemililo
Uba nabo wena 35
Apho batshutshiswa khona
Bomelezwa nguWe
Nasemarhamncweni Thixo
Bagciniwe nguwe.…………………………………
23.7 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama akwizibiyeli kwidrama? (2)
23.8 Sisiphi esi silingo athetha ngaso uThobeka? (2)
23.9 Saba njani isiphumo sale ngxoxo iphakathi kukaGugulethu noThobeka?
Xhasa impendulo yakho. (3)
23.10 Nika umxholo wale drama. (2)
23.11 Loluphi udidi lomdlalo le drama? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 35 DBE/2018
SCE
UMBUZO 24 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INDLAL'INAMANYALA – M Lamati
Phicotha isimo sentlalo kwidrama ethi, Indlal'inamanyala.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 25 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INDLAL'INAMANYALA – M Lamati
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA O
MAQHIKIZANE: Come in!
SIQHIWU: (Engena) Molo Mhlekazi.
MAQHIKIZANE: Ufuna ntoni maan-eofisini yam ndixakekile? Thetha, khawulezisa!
Ufuna ntoni?
SIQHIWU: Hayi Mhle … 5
MAQHIKIZANE: Mus'ukuthi hayi Mhle. Xela le nto uyifunayo maan, ndixakekile mna.
SIQHIWU: Uxolo bawo. Noko bendi …
MAQHIKIZANE: Andingoyihlo kwedini.
SIQHIWU: Ndiyaxakwa ke ngoku Bawo xa usu …
MAQHIKIZANE: Uxakwa yintoni na mfanandini? Uxakwe kwayile nto uze kuyifuna? 10
Uthi mandithini ke mna?
SIQHIWU: Khawume bawo ndicaci …
MAQHIKIZANE: Kuya kuba ngcono uphume ngalaa mnyango ubungene ngawo ke
mfo wam xa ikuxakile ngoku, ungekayiqali nokuyiqala le nto ubuze
kuyifuna apha. 15
SIQHIWU: Khawundiphe ithuba kaloku bawo
MAQHIKIZANE: Andinaxesha lezibhadu-bhadu mna ezihamba zigqogqa ii-ofisi
zabantu zingayazi into eziyifunayo. Uyandiva mfanandini?
SIQHIWU: Noko ke bawo bendingayilindelanga le mpatho inje emntwini osele
ekhule njengawe lo nokutsho. 20
MAQHIKIZANE: Kwedini!
SIQHIWU: Tata!
MAQHIKIZANE: Uyinkwenkwe kabani le igeza kangaka?
SIQHIWU: Ndiyinkwenkwe katata, ukuba ndiyinkwenkwe phofu.
MAQHIKIZANE: Ndiza kuyifundiswa nguwe ngoku indlela yokuphatha abantu kule 25
ofisi yam?
SIQHIWU: Ewe, xa ungazange uyifundiswe ngabo babefanele ukukufundisa.
MAQHIKIZANE: Uyazi ukuba uqaqadekile na mfanandini? Uyinkwenkwe kabani?
SIQHIWU: Ndiyinkwenkwe katata. Kudala ndisitsho kuwe. Andazi ukuba
usandijikeleza ngantoni na. 30
MAQHIKIZANE: Ugwexa bani kwedini? Hhi? Ugwexa bani?
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 36 DBE/2018
SCE
SIQHIWU: Ndigwexa wena Mnumzana Maqhikizane.
MAQHIKIZANE: Tyhini!
SIQHIWU: Mandikuphe le ndawo bawo. Asongomzi wakho lo. Loo nto
mayikhanye kuwe. 35
MAQHIKIZANE: Tyhini! Hay'uyageza kwedini. Uyageza!
25.1 Luphuhlisa eliphi ixesha ulwimi oluthi 'Come in' olusetyenziswa
nguMaqhikizane ngokwesimo sentlalo? (2)
25.2 Yiyiphi ingcinga evuselelwa yindlela athetha ngayo uMaqhikizane noSiqhiwu
kwesi sicatshulwa? (2)
25.3 Imveza njengomlinganiswa onjani uSiqhiwu indlela athetha ngayo
noMaqhikizane? Xhasa impendulo yakho. (2)
25.4 Chaza injongo yokuba uMaqhikizane aphathe uSiqhiwu ngolu hlobo?
Xhasa impendulo yakho. (2)
25.5 Xela owona msebenzi kaMaqhikizane kule ofisi. (2)
25.6 Saba njani isiphumo sale ngxoxo kaMaqhikizane noSiqhiwu? Xhasa
impendulo yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA P
(Kusemini, erenkini, edolophini eMtata. Kungena uMaGatyeni, uMamQhinebe
noSajini Ntamo)
MAGATYENI: Andiyazi ke lento isuke yandenza amanwele namhlanje.
MAMQHINEBE: Amanwele antoni na MaGatyeni? Wena unentliziyo yentaka.
MAGATYENI: Ungathethi loo nto MamQhinebe emva koko sibanjwe apha. 5
MAMQHINEBE: Siza kubanjwa yintoni?
MAGATYENI : Ngamapolisa. Unani na lo mfazi?
MAMQHINEBE: Kufuneka ukhe uphekwe nguMagrazula ngokwakhe ngoku. Isekho
indawana yobugwala esasaleleyo apha kuwe.
MAGATYENI: Hayi undincede wethu mna. Ndingangokabani kula mayeza aluma 10
kangaka?
MAMQHINEBE: Kanti ndiza kumxelela uMagrazula akuphinde ngokwakhe.
MAGATYENI: Hayi bendincokola nje wethu Qhinebe, Andinamanwele mna.
MAMQHINEBE: Kufuneka ufane nathi aba maan. Uyasibona thina noDlezinye?
Sakhutshwa amaxhala kudala. 15
MAGATYENI: Hayi bendincokola wethu.
MAMQHINEBE: Endaweni yokuba ucinge ngobutyebi obu uza kubufumana, ulibele
ngamanwele.
MAGATYENI: Kodwa amanwele la wona andiphethe. Kubi ukuxoka. (Usana
lukhale kakhulu) 20
MAMQHINEBE: Hayi wethu! Ngamanwele antoni na la undimele ngawo, nam uza
kude undoyikise nje mfazindini?
Akuvumelekange ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 37 DBE/2018
SCE
MAGATYENI: Ibingezonjongo zam ukukoyikisa wethu Qhinebe. Ndixela into
endiyiva apha kum mna.
MAMQHINEBE: Uyazi ukuba nam ngoku ndisuke ndanala manwele akho, ngenxa 25
yakho?
MAGATYENI: Makhe sisuke kule ndawo.
MAMQHINEBE: Siye phi?
MAGATYENI: Makhe siye kuhlala kwenye indawo. Sakubuya xa seyilixesha
lokuphuma kwebhasi. 30
MAMQHINEBE: Hayi kulungile masihambe. Nam ndisuke ndoyika ngoku.
NTAMO: Khawothule lo mntwana kudala ekhala emqolo mama ndimbukele,
ungamhoyanga nakancinci ke loo nto.
25.7 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama akwizibiyeli kwidrama? (2)
25.8 Ngumqondiso wantoni ukuba namanwele? (2)
25.9 Loluphi udidi lomlinganiswa uMamQhinebe? Xhasa impendulo yakho. (3)
25.10 Nika umxholo wale drama. (2)
25.11 Loluphi udidi lomdlalo le drama? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum