SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
CANZIBE/SILIMELA 2025
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all


_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)


isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2025, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 470.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
QAPHELA
• Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
• Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
• Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
• Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
umakisho emgangathweni.
• Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.
IMIYALELO KUBAMAKISHI
Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
• Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lisetyenziswe kwitekisi kwaye
impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
• Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI kuphela.
Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
• AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela
impendulo.
• Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
okanye ligqanyisiwe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
1.1 Izenzo√/izangotshe zolwimi.√ (2)
1.2 Yeyokuba odlala ngexesha, udlala ngemali.√ (1)
1.3 Kukuba ixesha alibolekeki.√ (1)
1.4 Lifana nesixhobo xa sukuba umntu elisebenzisa njengento
enokumncedisa afumane okuthile okanye asombulule ingxaki ethile.√√ (2)
1.5 Likuncedisa ukufikelela ekuqondeni ngokuchukumisa iinkumbulo zokuba
into ebhabhayo ayifumaneki okanye ayifikeleleki njengokuba nexesha xa
libhabha aliphindi lifumaneke kulowo limshiyileyo/ngokulifanisa nento
ebhabhayo engasenakufumaneka.√√ (2)
1.6 Ingcamango yalo mhlathi ngokwahluka kwezidingo zabantu ithi
abanamanxeba omphefumlo bafuna lifinyezwe ukuze likhawuleze
bazokukhawuleza baphile emphefumlweni abanye abonwabileyo bafuna
longezwe.√√/Kwabalilayo lingumphilisi bafuna lixheshwe, likhawuleze,
ophazamileyo yena walichitha kakubi ngempazamo ufuna longezwe
azokulungisa.√√
(Makuqinisekiswe ukuba ukwahluka kwezidingo nefuthe lazo liyavela
kwiimpendulo zabaviwa.) (2)
1.7 Eyokuhlala ecingana/ ejikajikana nento emkhathazayo angadluli kuyo.√ (1)
1.8 Sesokuba sukuyikokosa ixesha elide ingxaki ojongene nayo kuba
ingakugqibela amandla ikulibazise ebomini.√√ (2)
1.9 Bubuxoki kuba ngokwalo mhlathi baziintetho zabantu abadlala
ngexesha.√√
OKANYE
Yinyani kuba inganyanisa xa umntu ofundayo enokuzenza eza ntetho
zimele abantu abazithethayo ngenxa yokuxhaphaka kwazo kwiintetho
zakhe.√√/ kuba nanjengoko kuxhaphake ukuba isimaphambili esingu”oo’
sibhekise kwizibizo zehlelo le-2(a) ngolo hlobo kungakhe kucingwe ukuba
ngabantu. √√
(Impendulo iya kuxhomekeka kwinkxaso yomviwa.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.10 Kuchanekile kuba impoxo inga iyayikhotha kanti iyayixathula into,
ibanendawo ekrwelayo. Ingamkrwela umntu owenze impazamo/ofuna
ukongezelwa ixesha enze izilungiso.√√
OKANYE
Akuchanekanga njengempoxo kuba nabani na angakuvuyela ukuthoba
iminyaka engenanjongo yakwenza zilungiso.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.11 Ndiyangqina kuba ukuba besiyazi le ntetho ukuba ithetha ukuba limkile
ixesha ngesingakhange sizifake ezihlangwini zenja ezimenze
wanomsindo.√√ (2)
1.12 Yahluke ngokuba iminqweno kwigenge kaYOLO yeyokuba ixesha lifutshane
malongezwe xa besiva ubumnandi kanti umntu ova kabuhlungu iminqweno
yeyokuba maliphungulwe kuba efuna ukusuka kwangoko kwingxaki
akuyo.√√ (2)
1.13 B.√/B yokubethelela/yokubethelela.√ (1)
1.14 Ngumyalelo kuba u'khawu' sisakhi somyalelo ocengayo/odombozayo.√√/
Licebiso kuba kuxhomekeka kwimeko yokuthi kanti umntu ebedinga icebiso
okanye ebengayazi ukuba ingasisisombululo.√√ (2)
1.15 NguInstagram√ noFaceBook.√ (2)
1.16 Umfanekiso ubonakalisa ngemigca esemva komntu ukuba utsalatsalana
nzima nezinto ezifuna ixesha lakhe.√√/Izinto ezisemfanekisweni zithatha
ixesha lakhe engasafuni nalo.√√/Imbonakalo yobuso bakhe ibonakalisa
ukungakonwabeli ukuphelelwa lixesha.√√/Izandla ezincinci ezitsala ixesha
elikhulu zibonisa ukuba ixesha linamandla kwaye akanalulawulo lwalo.√√/
Ukungxabalaza nokuwa komhlaba kubonisa ukuxhathisa ukunqwenela
ukuba ixesha lingamshiyi.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
1.17 Ndiyangqina ziphumelele ukubonisa imfuneko yokuxabisa ixesha kuba
isicatshulwa A sinemizekelo neemfundiso ezingemfuneko yokulisebenzisa
ngobuchule saze isicatshulwa B sayiphumeza ngokruthakruthwano
olubonakele phakathi komntu nezinto ezitya ixesha lakhe.√√ (2)
AMANQAKU ECANDELO: A 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaliseni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Naziphi iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane.)
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Ukuthethela phezulu kwiselula 1. Ukukhwaza xa uthetha kunomyayi
kwiindawo zikawonkewonke xa uphakathi kwabantu
uncokola.' kuyabaphazamisa abo beva iindaba
zakho.
2. 'Ukungawugqumi umlomo xa uthimla 2. Ukukhohlela nokuthimla
okanye ukhohlela ... xa uhleli ungabekanga ngqiniba emlonyeni
nabanye abantu.' phakathi kwabantu kuyabahlupha
abo bakungqongileyo.
3. 'Ukuvula umculo okhalela phezulu 3. Ukungasebenzisi izixhobo
kwiselula yakho ngaphandle zokumamela xa umamele umculo
kokusebenzisa izixhobo kunomyayi wakho akubonwabisi
zokumamela.' abantu abakufuphi kuwe.
4. 'Ukulahla inkunkuma naphi na apho 4. Ukulahla inkunkuma kwindawo
uthanda khona.' engeyeyokuyilahla kungcolisa indalo.
5. 'Ukuxaba endleleni yabahamba 5. Ukuthintela abanye abantu kwindlela
ngeenyawo nokuba kungasiphi na yabahambi ngeenyawo
isizathu.' kuyabalibazisa abantu
abangxamileyo.
6. 'Ukungenelela abantu xa ufika 6. Ukweqa abantu emgceni befolile
befolile akulunganga akukhathaliseki akuyonto intle konke kuba wonke
nokuba ungxame kangakanani.' umntu ungxamile.
7. 'Ukuthatha ixesha elide uku-oda 7. Ukutya ixesha labanye xa uoda
ukutya kungakutsalela amehlo.' ukutya, kuyabaxakanisa kakhulu
abafole emva kwakho.
[70 amagama]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UKUBHALWA NGOKOMHLATHI
QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
makusetyenziswe ngobuchule.
UMHLATHI
Ukukhwaza xa uthetha kunomyayi uphakathi kwabantu kuyabaphazamisa abo
beva iindaba zakho. Ukukhohlela nokuthimla ungawugqumanga umlomo phakathi
kwabantu kuyabahlupha abo bakungqongileyo. Ukungasebenzisi izixhobo
zokumamela xa umamele umculo kunomyayi wakho akubonwabisi abantu
abakufuphi kuwe. Ukulahla inkunkuma kwindawo engeyeyokuyilahla kungcolisa
indalo. Ukuthintela abanye abantu kwindlela yabahambi ngeenyawo
kuyabalibazisa abantu abangxamileyo. Ukweqa abantu emgceni befolile akuyonto
intle konke kuba wonke umntu ungxamile. Ukutya ixesha labanye xa uoda ukutya,
kuyabaxakanisa kakhulu abafole emva kwakho.
[70 amagama]
Ukumakisha isishwankathelo:
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni kuphela iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo lwamanqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abaviwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abaviwa becaphule ngqo.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela inqaku libe-1 lolwimi.
o 2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela amanqakuabema-2 olwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umviwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kuma ekupheleni
kwesivakalisi eliphele kuso inani eliqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Umakisho lweCANDELO C:
• Upelo
o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
o Kwiimpendulo ezizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO
3.1 'zakho.'√ (1)
3.2 Yokuthotywa konxano.√/ Yokuhla kamnandi kwesiselo.√/ Yokuphola
wakusela.√/Yokukholisa kamnandi.√/ Yokusombulula ingxaki yokunxanwa.√ (1)
3.3 Umcinga wokusela iCoca Cola usebenze njengesikweko kuba ukufanisa
ngokungangqalanga ukusela isiselo nokutha ipetrol utsho ufike engqondweni
umyalezo wokuba isiselo siyazivuselela iingcinga.√√/Umcinga wokusela
iCoca Cola usebenze njengesikweko kuba ufanisa ngokungangqalanga
ngokwenza umntu ojonge isibhengezo acinge ukuba isiselo siyafana nepetrol
evuselelayo xa impontshwe emotweni.√√ (2)
3.4 Kumfanekiso kuvela umbhobho wokutha ipetroli osetyenziswe
njengomcinga wokusela isiselo, kwisigama, kuvela igama elithi 'impompa'
elithetha ukwengeza amandla ukuze umntu avuseleleke.√√ (2)
3.5 Liwukhwezela ngokuba lakukhankanywa lidala umnqweno wento efunwa
ngumntu wonke ekukucinga ngokukhawuleza.√√ (2)
3.6 Ndiyangqina kuba banele ubugcisa obusetyenzisiweyo ukubiza lula
abathengi kuba isibhengezo sisebenzisa izithembiso, izafobe, imifanekiso
echukumisayo, isayizi yefonti encinci, isigama esingqala umthengi
ezibonakala zibondwe ngokukuko zatsho zenza kwalula nokufikelela
kuninzi lwabathengi.√√
OKANYE
Ndiyachasa abusetyenziswanga bonke kuba abaxhomekeke kubugcisa
ababuqhelileyo bokudida ingqondo obunje ngesilogani, imibala egqamileyo,
isigama esigxagxamisa umthengi, izicengo, izingqinisiso, inyani malunga
nenani labantu abayisebenzisayo imveliso, ubaxo bangazifumana
bengekalotywa sisibhengezo.√√ (2)
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 U-Ali uphethe ifowuni√/ abalinganiswa babeke ifowuni endlebeni√/
amaqamza asuka kokusendlebeni.√
(Nasiphi na isibini.) (2)
4.2 Abonise ngokusetyenziswa kweqamza elikhwazayo√/abonise ngobutsolo
bawo ukuba ifowuni iyakhwaza.√ (1)
4.3 Ngokuthi u-Izi akhuphe amehlo akuva impendulo ka-Ali engahambelani
nombuzo kwisakhelo sesi-3√ ekubeni ebekade ewancinile kwisakhelo
sokuqala.√ (2)
4.4 Kwisakhelo sesi-3 uAli uliqonda ngokuba ungumnini wazo na izinto zokubhala
ngeli xesha uSali ebelisebenzisa ngenjongo yokuqonda ukuba zisesandleni
sakhe na ukuze abhale, ngala mzuzu.√√ (2)
4.5 B.√/B Yokugqamisa impoxo ekwintetho kaSali.√/Yokugqamisa impoxo
ekwintetho kaSali.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
4.6 Iphumelele kuba kuyahlekisa ukuba umyalezo uqondwe yinja endaweni
yokuqondwa nguAli ekubhekiswa kuye.√√/Iphumelele ngempoxo emkrwelayo
uAli nanjengoko ade acaciselwe ngokuphakama kwelizwi okuboniswe
ngeendidi zeefonti.√√
OKANYE
Ayiphumelelanga ukwenza isihlekiso kuba ngokweempendulo uAli wonqena
nje ukuphakama ayothatha ipensile hayi ukungaqondi ntsingiselo.√√/
Ngokokuthetha kwakhe u-Ali uyazibona ukuba ukrotyelwe ukuba uyonqena
ebekuva okuthethwayo.√√ (2)
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 5: IPROZI
5.1 D. √/D. intetho eyinyani. √/intetho eyinyani.√
(nayiphi na kwezi.) (1)
5.2 Njengesihlomelo sexesha.√ (1)
5.3 Kwabangamaziyo.√ (1)
5.4 Wenzelwe.√ (1)
5.5 o√lunye lw√eelwimi/ kwii√lwimi
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
5.6 Ndimbuzile ukuba usazi njani isiXhosa, wandiphendula√√/waphendula√√
ngelithi wasifundiswa ngethuba esabunjwa ngabezobuchwephesha.
(Nayiphi na kwezi.) (2)
5.7 Kungokuba ligama lalo ilungu/ligama lelungu elinikwe iimpawu zomntu.√√ (2)
(Impendulo mayibe ngomsebenzi wonobumba omkhulu.) [10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Amended SC June Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2015 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper