Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202525 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2025, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2025

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBINI (P2) CANZIBE/SILIMELA 2025 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 80 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-25. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 2 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA • Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi. • Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe ukukorekishwa kumaziko okukorekisha. • Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo. IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA 1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye). 2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala. 3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko. 4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo. 5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kwimemorandam. 6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo. 7. Imibuzo esisincoko. Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi ophezulu. 8. Imibuzo emifutshane. Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula. 9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo exhasayo. 10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI. Makisha impendulo exhasayo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 3 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: ISIHOBE IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane IMIBONGO EFUNDISIWEYO UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI 'OKUHLE' – ZS Qangule Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo. Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo. Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo: Isigama salo mbongo sityhila umxholo othi, uloyiso sisiphumo sokuzinikela. Ukuqaqambisa umxholo woloyiso osisiphumo sokuzinikela umbongo usebenzisa inkwenkwe nabazali bayo ukwenza umqondiso wokuzinikela. Isigama esiqhuba lo mhlomlo sihlalutywe ngezantsi sacazululwa ngokwezitanza esifumaneka kuzo. Kwisitanza sokuqala: • Umqolo othi, Izithanda iincwadi ingenzi nomolweni utyhila ukuzinikela. Ngokwentetha eqhelekileyo isigama esithi, ingenzi nomolweni sisetyenziswa xa umntu exakekile angabinalo nethuba lokubulisa abantu. Ngokomxholo walo mbongo kubonakala ukuba inkwenkwe yayitshomene kakhulu neencwadi, isoloko ithe nca kuzo ingenalo nethuba lokuya kudlala nabanye abantwana. Olo ke luphawu lokuzinikela. Kwakwesi sitanza iziphumo zokuzinikela kwenkwenkwe zibonakala kumqolo olandelayo. Lo mqolo utyhila uloyiso xa usithi, 'Yayisingcutha isiLungu ingaqhelisi, Iwadlakaza amanani njengesiNgesi.' Ukungcutha kuqhele kubhekisa ekutyeni into ngokuyonwabela kuze ukudlakaza ibekukuphatha into ngendelelo. Lo mqolo udiza uloyiso lokuba emva kokuzinikela inkwenkwe iye yanamandla okuphumelela iziBalo zayo seyidlula nawesiNgesi amandla. Kwisitanza sesibini nesesithathu • Kumqolo othi, 'Yaba yiminyakana idudulela phambili, yaba mbalwana yabhavumlela kude'; kusetyenziswa isinciphiso esingu 'iminyakana' xa kubalwa ixesha elincinci elithathileyo inkwenkwe ukusuka kwelinye ibanga ukuya kwelinye. Ukuzinikela kubonakaliswe ngokusebenzisa ibinzana, 'idudulela phambili' ngenjongo yokuthi konke ikwenze isebenzisa amandla ngokududula, yaze yakwenza ngeminyaka embalwa, ingazange iphinde banga, konke ikwenza ngemigudu ephelekwa kukuzinikela. Lukwafakelwe uloyiso koku kubhavumlela kude kuba ukubhavumla sisandi esenziwa yinto esebenzisa amandla awengeziweyo. Uyifanisa nesigadla ngesikweko nanjengoko zibangathi ziyaqhayisa xa zisenza umsebenzi wazo wokuthwala umthwalo onzima. Igama 'kude' libonisa ukuba amandla awengeziweyo ebeyenza inkwenkwe iphumelele amabanga ingacingelwanga ukuba seyihambele phambili kangako. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 4 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha Kwisitanza sesine • Imiqolo ethi, 'Yabila ingqondo yona okweyegagu. Lancama ixhego lathi liyazinikela', iveza ukuzinikela ngesibaxo esithi 'yabila ingqondo' Ukubila kwengqondo kubhekisa ekusebenzeni ngamandla kwengqondo ide ibeshushu. Kwakumqolo omnye kusetyenziswa isifaniso esiyifanisa neyegagu ingqondo yenkwenkwe. Kuvela uphawu lokufaniseka negagu ngokokuququzela kwayo inkwenkwe ezifundweni. Ixhego elinguyise wenkwenkwe liboniswa ukuzinikela ngegama elithi 'lancama'. Ngokombongo ukuncama kuzisa intsingiselo yokuba lathi lizazi ukuba alinamali yokufundisa lazibona lithatha neyokugqibela kuba inkwenkwe izinikela, iphumelela, iqaqe ngokusebenza kwabanye. Isigama sisenza siqikelele ukuba ukuzinikela kwenkwenkwe kuyenza yoyise amabanga aphantsi ide ijike nabazali babone ukuba mabayidlulisele phambili. Kwisitanza sesihlanu: • Kwesi sitanza kugqama ukuzinikela kwekhehlekazi nonyana. Ngokwemiqolo ethi, 'Nakwikhehlekazi kukubi, lizitotobela; Naxa kunjalo bathi kumele agqibe; Wasebenza naye wabhitya nemilebe.' Ukuzinikela kuvela kwisigama ngokuthi sizise intsingiselo yokuba ixhegokazi lithi lizitotobela linjalo kodwa lizimisele ukuba inkwenkwe mayifunde igqibe nanjengoko sisithi 'kumele agqibe.' Kukubaxa okuphuhlisa ukuzinikela kakhulu kwenkwenkwe ukuthi, 'yasebenza yabhitya nemilebe.' Kunika iintsingiselo yokuzinikela ngokugqithisileyo. Isitanza esilandelayo sisithatha sisibonise uloyiso olufunyanwa yinkwenkwe. Kwisitanza sesithandathu: • 'Qondo leB.A. walixwaya emhlana. Khanyisa mzi babone kudana.' Nalapha ubaxo olwakhelwe kwisikweko luphuhlisa ukuba uloyiso lubesisiphumo esiyiB.A. Isigama esithi inkwenkwe ilixway'emhlana siyenza ibengathi yinto elula enokuthathwa nje ibekwe emqolo kuba emva kokuzinikela bekusele kungathi bekulula. Imfundo efunyenwe yinkwenkwe ngokwesi sitanza isigama sityhila ukuba iB.A. izisa ukhanyo ukuze baqhubele phambili nabo bebengayithatheli ngqalelo imfundo. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 5 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE 'WATSHA UMZI' – N Mgqwetho 2.1 Zifunelwa ingxaki yokumka kwe-Afrika zikho√/ yingxaki yehlazo elivela ngokuwa kombhinqo wooNozala be-Afrika√/ yingxaki yophawu lukaKhayeni olwenza iinkokelikazi zingaboni ingozi ekuyo i-Afrika.√ (Nasiphi na isibini kwezi) (2) 2.2 Yintsingiselo ethi nabasiphetheyo√ abazibandakanyi nengxaki ekhoyo √/ neenkosi zethu√ zenza ngathi aziyiboni ingxaki.√ (Nasiphi na isibini kwezi) (2) 2.3 Ngowokuthunuka izazela zabalahle okukokwabo nangona bebexelelwe okanye bebevile ngemfuneko yokungakulahli.√√/Ngowokulumkisa uluntu lwaseAfrika ngokuza kubehlela nanjengoko belahle izithixo zabo.√√ (2) 2.4 Zikuveza ngokusebenzisa isigama esiqulethe ukuba abantu balikhe phezulu ilizwi likaThixo baze bazibona sebephulukana nenkululeko yabo elizweni labo ngenxa yokulahla okukokwabo.√√ (Nasiphi na isigama esifumaneka kwisitanza samkelekile.) (2) 2.5 Ndiyakungqina ukuhambelana kuba isihloko esithi, 'Watsha umzi' sisisilumkiso esazisa ngomonakalo kanti nomongo wombongo ungesilumkiso kumzi we-Afrika owonakalelwayo.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2) [10] UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE 'ULANGALIBALELE' – SEK Mqhayi 3.1 Kukugcina igama namanxowa√/kukugcina ingcwaba likaBhungane.√ (2) 3.2 Yintsingiselo yokuba wazalelwa√ ... waswelekela.√ (2) 3.3 Kukugxininisa/kukubethelela uluvo lokuba uLangalibalele unamandla awafumana ngokuzalwa awagqithisela nakwinzala yakhe nanjengoko eyinkosi kwaye unawo namandla aphuhliswa zizenzo zakhe.√√/ Kukugxininisa/kukubethelela uluvo lokuba uLangalibalele unamandla ngokokuzalwa nangokwenza kwakhe.√√ (Nayiphi na kwezi) (2) 3.4 Ngokwesigama esithi, 'Nkunz' egqume kuNtabamhlope, Kwahlokom' amawa neentlanjana' esisukela kumqolo we-12–13 kuyavela ukungonwabisi kukaLangalibalele xa ekhalaza kuhlokome amawa neentlanjana.√√/ Ngokwesigama esithi, 'ikhe yaginywa mbumbulu ziqithi, suk'iziqithi zahlamb' intliziyo,' esisukela kumqolo we-14–15 kutyhileka ukuba ngexesha ebeseRobben Island uLangalibalele bekungonwatywa.√√ (2) (Nasiphi na isigama esifumaneka kwisitanza samkelekile.) 3.5 Ndiyakungqina ukuhambelana kuba isihloko sithi, 'uLangalibalele' nomongo wombongo ungoLangalibalele.√√ (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 6 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE 'UKUBETHWA NGEMVABA' – SEK Mqhayi 4.1 Kukubambana komnumzana nenkosikazi yakhe√/ kukuyityundyutha ngemvaba inkosikazi.√ (2) 4.2 Yeyokuphuma kancinci kobisi√/ yeyokufumana into enencasa.√ (2) 4.3 Ngowokuqaqambisa ukuzinga kwesenzo sokubethwa komntu ongaphindisiyo.√√ (2) 4.4 Ngokwezi zitanza zibini umfazi ubalixhoba engaqondi ngokuyolelwa ziziphumo zobumnandi obuza nokubethwa yindoda kabuhlungu, kuze kuqondakale ukuba ebelixhoba umfazi yakuzibhaqela indoda icebo lokuza nebhotolo itsho iyeke ukuxhaphaza umfazi nomfazi atsho aphumle.√√ (Nasiphi na isigama esifumaneka kwisitanza samkelekile.) (2) 4.5 Ndiyakungqina ukuhambelana kuba isihloko esithi 'ukubethwa ngemvaba' sithetha ukubethwa ngesixhobo sokugcina ubisi ngeli xesha umongo walo mbongo nawo ungembali yokubethwa komfazi ngemvaba.√√ (2) [10] UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE 'UMAMA' B.W MATYENI 5.1 Ngumnt'osisiququq' ukwenziwa.√/Ngumnt' osisikhuthal' ukudalwa.√ (2) 5.2 Ngumfanekiso ntelekelelo wokugqwesa/ wokuncomeka.√√/ wobunkokheli ngezenzo√√/ wokukhomba indlela ayihambe√√/ womzekelo omhle.√√ (Nayiphi na kwezi) (2) 5.3 Ukusetyenziswa kunye kwamagama 'isikroba, ikroba,' kutyhila ingxaki yokuba izibhoxi zifumana ithuba lokubhoxa xa engekho umama.√√/Yeyokuba ukungabikho kukamama kuvulela abangendawo amathuba okwenza izinto ezingamkelekanga/ ezigwenxa.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 5.4 Imiqolo eli-14√/iikwatreni ezintathu ezinekhaphlethi.√ (2) 5.5 Ziyanqweneleka iimpawu ezinjengokuququzela/ukukhuthala/ukuvuka ekuseni/ ukuqoqosha/ukuthi cwaka xa usebenza nzima/ukuvakala kwesikroba xa engekho nobunkokheli njengoko zingasoloko zihamba kunye emntwini√√/ Akuqhelekanga ukuba iimpawu ezinqweneleka kangaka zibesemntwini omnye√√/Kungakuhle ukufumana isibini seempawu zalo mama njengoko kusokolisa ukuzizama kuzo.√√ (Nakuphi na ukuphawula okusekwe ekuziboneni izinto angekakhuli kuzo umviwa.) (2) [10] AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 7 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo: Kungquzulwano phakathi komthetho nolwaphulomthetho kutyhileka inkohlakalo ebifihlakele kuThantaswa. Kungquzulwano phakathi komthetho nolwaphulomthetho kule noveli uThantaswa uyavela ukuba unenkohlakalo. Inkohlakalo sisimo sokwenza okubi ngenjongo kwabanye abantu. Sakheleka ngaphakathi emntwini size sibonakale ngezenzo, iingcinga neentetho eziqulethe okubi okanye ukwenza okubi kwabanye. KuThantaswa sibonakele ngakumbi kwiminqweno, iingcinga nezenzo zakhe akungquzulana nomthetho emva kokugwintwa komyeni wakhe onguMsindisi. • Kwakugwintwa uMsindisi, uThantaswa ubonakalisa ukuba kuthe kanti ufukame iimpawu neenjongo zenkohlakalo ngomyeni wakhe. Kudula oku kwincoko yomnxeba ayibamba noMfuneko olipolisa ngokusebenza. Ziyayityhila inkohlakalo iincoko zakhe, ukubandakanyeka kukaThantaswa ekugwintweni kukaMsindisi, ukubanenjongo kwakhe ekubulaweni kukaMsindisi, isibindi anaso njengomfazi kaMsindisi ogqiba kuswelekelwa. Uvakala kwincoko apho ayalela uMfuneko ukuba asebenze 'njengepolisa elive umkhondo.' Okufumanisekayo kule ncoko kukuba nanjengomama obhujelweyo bekumele ukuba usakhala kodwa unolwimi lokuteketisa uMfuneko, ngoo'sthandwa sam'. Kuyacaca kwakule ncoko ukuba ebeyinxalenye yesicwangciso sokubulalwa kukaMsindisi ngokuncoma ngentetho ezibandakanyayo ethi, 'abafana bawuqhube ngempumelelo umsebenzi ebesibasingathise wona.' • Xa umthetho sele ungquzulana nolwaphulomthetho, umthetho ubeka umcuphi ukuze aphande ngesizekabani esinjengokufa kukaMsindisi. Kweli ityala umthetho ubeka uMfezeko Mapheza, ulandela inkqubo esemthethweni yokubeka umcuphi. Nangona uMfuneko noThantaswa bebelalele nabo, kaloku babelalele bekwicala lolwaphulomthetho. Ziyaphuka izigqibo zabo xa ebekwa uMapheza. Nabo bebhunga, beqiqizela, bebeka uNqoza omakaphazamisane nophando. Nalapha uThantaswa onenkohlakalo akaneli, ungxamile ukuba makafe uMapheza ngcono kuba umthetho ukhe wamlekuza ejongile uNqoza. Uyavela namhla uMapheza amphuncule sele embambile ngenxa yokungahambelani kwamaxesha okwaziswa kwakhe umphanga womyeni nelokuba yena ewazisile ngokwakhe umphanga. Uyavundla, aphimisele athi, 'kanti ufa nini lo Mapheza?' Yinkohlakalo ezalwa lungquzulwano lomthetho nolwaphulomthetho kuba umnqwenelela ukufa uMapheza engekabhaqi nto ngoThantaswa kuphando lwakhe. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 8 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha • Ukulila okwenkawu kwakugwintwa uMsindisi kutyhila inkohlakalo anayo uThantaswa kuba ekulileni kwakhe kukrokreleka injongo yokudyobha abantu intshongo emehlweni esazi ukuba ukufa kukaMsindisi kusisiphumo seenjongo zakhe. Nangona kulula ukumtyhola ngelithi ulila kuba enesazela, uliliswa kukuba edliwa sisazela sokuba eyinxalenye kwiyelenqe lokufa kukaMsindisi. Kuyakuphazamisa ukucinga, ukulila encokola nogxa wakhe kulwaphulomthetho onguMfuneko. • Kwisithuba apho uThantaswa avuswa nguMdlambila ngewili athe kanti akakho kuyo uThantaswa, kudula inkohlakalo ngokungenelela esebenzisana noMfuneko ukuba kujikwe iwili kaMsindisi ibandakanye uThantaswa ukuze afumane imali endaweni yokuba ifunyanwe nguPhumlani ongunyana kaMsindisi. Kuyavela ukuba uThantaswa ukhohlakele kuba uwela kulwaphulomthetho ngenxa yokuba intliziyo yakhe ayikwazi ukwamkela ukuba umntwana umele ukufumana amalungelo. • Inkohlakalo iye iziveza ukubanzulu kuThantaswa xa engxamela ukufa kukaMapheza ade adlule kumazwi kaMfuneko abemele ukumthomalalisa athi uza kufuna ixhwele eliza kumnika umalingatshoni ukuze afe uMapheza. Uqaqamba apha uThantaswa afune afe uMapheza angalindi naloo malingatshoni. Kungqineka ukumfuna efile ngokuphimisela athi uMapheza ufanelwe ngumpu phakathi kwamehlo. Oku kuyangqina ukuba uThantaswa ukhohlakele. • Ukudikwa kukaThantaswa, akuva iindaba zokuba uMapheza usindile kumalingatshoni kububungqina benkohlakalo. UMapheza kuThantaswa ungumthetho ngeli xesha yena Thantaswa sele elulwaphulomthetho oluneenyawo. Ukhona kwiyelenqe lokuba kugqogqwe indlu kaMapheza ngeenjongo zokufumana umpu ukuze adutyulwe ngawo kwenziwe ngathi uzibulele. Ukumfuna efile uMapheza bubungqina bokuba yena uzibona eya kuphumla kumthetho xa engasekho uMapheza. Ude awakhuphe qho amazwi enkohlakalo wokuba uMapheza makafe. • Bubungqina benkohlakalo ukufuna uMapheza afe ngokumkhupha esibhedlele ayokutshiswa ngovutha kwaSiphongo. Ingxaki uThantaswa ufuna umthetho uphelelwe ngamandla kwaye kuye esaphila uMapheza umthetho usenawo amandla. Udano lwakhe lokufumanisa uMapheza akatshisekanga lumenza avuselele izifungo zokumenza afe. UThantaswa ubekulo iyelenqe lokwenza uMapheza afe wade wafaka isandla ngemali yokubhatalwa kukaSiphongo. • Inkohlakalo yokungakwazi ukumelana namandla omthetho idula ngokudubula uMfuneko azidubule naye xa umthetho umvalele iibhanki engasakwazi ukwenza amayelenqe ahlawulelwayo. • Umthetho omthe mbende uThantaswa osisaphulimthetho utyhila inkohlakalo abengaziwa ngayo uThantaswa, obesaziwa ngobuhle obuveleleyo. Le nkohlakalo ivele imthathe imse kwantshabalalo. Kuko konke sifunda ukuba liyinene elithi isisila senkuku sibonwa mhla ligquthayo kuba kwimeko apho umthetho udyarha izaphulimthetho, rhoqo sibona inkohlakalo entsha kuThantaswa. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 9 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula 7.1 Kukungahlangani kwexesha aziswe ngalo umphanga ngamapolisa nexesha adlulise ngalo umphanga kuMkhokeli.√√ (2) 7.2 Ligumgedle abalenza kunye lokutheza amandla/lokulahla umkhondo kuphando lukaMfezeko olungokufa kukaYangaphi.√√/ Ligumgedle abakunye kulo lokuqinisekisa ukuba umkhondo wokufa kukaYangaphi awumbandakanyi uThantaswa.√√ (2) 7.3 Uyinxalenye kwiyelenqe lokudlisa uMfezeko ityhefu.√/ Ukulo neyelenqe lokuba kugujululwe umpu kaMfezeko ukuze adutyulwe ngawo.√/ Uyinxalenye ngexesha kuzanywa ukuba uMfezeko abiwe esibhedlele ukuze atshiselwe netyotyombe kwaSiphongo.√ (Naziphi na iinkcukacha ezibubungqina obusencwadini) (3) 7.4 Afukame ootsotsi abafumaneka lula xa kufuneka kubulawe umntu.√√/ Afukame ixhwele uSiphongo, nalo elifumaneka lula kumayelenqe okwaphula umthetho.√√/Ayindawo izaphulimthetho ezizimela kuyo.√√/ Kukho neethaveni ezisisigqubu sokucwangcisa ulwaphulomthetho nokugcina iziqhamo zolwaphulomthetho.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 7.5 Ndiyangqina udlala indima yokubasisaphulimthetho kuba uncedisa uThantaswa ukuba atshintshe ubunini kwilifa likaMsindisi ngondlelamnyama.√√/Udlala indima yokubasisaphulimthetho ngokuziphatha gwenxa emsebenzini ade amangalelwe ezinkundleni zamatyala.√√ (2) 7.6 Alizange liphumelele kuba uMfezeko waphuma emva kweentsuku esibhedlele engafanga.√√ (2) 7.7 Kukufumana imali kaNompumelelo emva kokumkhupha kwityala lokubulala umyeni wakhe ngobuqhophololo.√/kukufumana imali yokongeza umrholo ngokuthengisa imipu yomsebenzi.√/lithemba lokufumana imali kwilifa likaMsindisi.√/kukumane ephumelela okwethutyana kumagumgedle abemane ewenza ngabanye abalinganiswa.√ (Nasiphi na isibini kwezi) (2) 7.8 Kudiza ukuba kukho isipolisa esisebenzisana nootsotsi.√√/ Kudiza ukuba phaya esipoliseni kukho esizizaphulimthetho.√√ (Nayiphi na impendulo kwezi.) (2) 7.9 Kukufumana umpu kaMapheza ngenjongo yokuwusebenzisa ukumdubula ukuze kucingwe ukuba uzibulele kwangokwakhe.√√ (2) 7.10 UThantaswa √/UMfuneko√/UMdlambila√ (Nasiphi na isibini kwezi.) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 10 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 7.11 Iphelele emoyeni imiqobo ayibekelweyo njengokungafi kwakhe emva kokugalelelwa ityhefu kwisiselo √/nokuzanywa ukuba atshiswe nendlu aze asinde√/uphelele emoyeni nowokugqogqwa kompu wakhe ngeenjongo zokumdubula ngawo√/Ibeyilibazisa le miqobo kuba ekugqibeleni baye bade bafunyanwa ukuba ngabo abangababulali.√ (Nasiphi na isibini kwezi.) (2) 7.12 Ndiyangqina yinoveli yolwaphulomthetho, kuba ibali lisungulwa ngesiganeko solwaphulomthetho liqhutywe ngumcuphi oza nesisombululo.√√ (Naluphi na uphawu lwenoveli engolwaphulomthetho.) (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 11 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo: Kungquzulwano phakathi kwemingeni yokukhula nobizo emntwini kutyhileka ukuba kuthe kanti uThole ungumntwana oqatshulwe ngelizwi likaThixo. Ukubangumntwana oqatshulwe ngelizwi likaThixo kuthetha ukuba ubuThixo buyathelela nokuba umntu sele esenza izinto ezingahambisaniyo nelizwi likaThixo. KuThole kubonakaliswe ukubangumntwana oqatshulwe ngelizwi likaThixo ngesigqibo awasithathayo waze wagqwidiza endleleni kodwa ubizo lwamkhwebela ngasebuThixweni wabuya wathi tse. • Phakathi kwemiqondiso yokuba ngumntwana oqatshulwe ngelizwi likaThixo kuqaqambe isazela kuThole. Siziveze ngokubhomboloza kwityeli apho ebesezwa utywala ngoontangandini. Basihlupheze isazela sakhe ngokuthi athi esela babe bemntyontyela ngelizwi likaThixo ebeliphuma kumbhobho osisiqaqadeki esinguThemba saze samenza wabhombholoza endaweni yokunxila kamnandi. • Sele elahlekile eluthandweni eBhayi, uvalo luveza ukuqatshulwa kwakhe ngelizwi likaThixo mhla ilizwi lomshumayeli wakwaSigxabhayi lirhiphula umbilini wakhe endleleni eya kuloNomsa. Kuthi kanti luvalo olusisilumkiso ngoba xa ilizwi lisithi, 'Umntu unokuwuthabatha na umlilo awuse esifubeni sakhe, zingatshi na iingubo zakhe?', aze angongozelwe luvalo komninilo, loo nto ithetha ukuba lilizwi elihlolayo. Ekuhambeni kwethuba usinda kuJoe neqela lakhe elimfuna efile ngenxa yokuzisondeza kwakhe ngothando kuNomsa. Asinguye nabani onenyhweba yokufumana izilumkiso xa eza kujamelana nokufa. Nokusinda akufumene kwangale mini kudiza amandla angaqhelekanga amsindisayo. • KuThole ukubangumntwana kaThixo kuvela ngokuba izinto zakhe zenzeke ngokwahlukileyo njengokuba asindiswe kwiingonyama eKnysna, imali ayibethelwa xa ebuya eNgilane neentshumayelo zakhe ezivuselela abantu de zimdibanise noyena yise omzalayo. • Ukubangumntwana kaThixo komntu kuyaziveza nangamaphupha axhokonxa isazela salowo uthe waqatshulwa ngelizwi likaThixo. EKnysna, ehlathini, uThole ubiwa bubuthongo, ephethelwe imbengwana ziingonyama, afumane iphupha apho abangathi uwa phezu kwengonyama. Kwasephupheni njalo asindiswe ngumfo onomnqwazi wameva omxhwila emlonyeni wengonyama, amphose kude. Liphupha elivela lingumqondiso okrobisa ekusindeni kwakhe kuhlaselo lwakhe ziingonyama ezazimthe mbende apho ehlathini. Alimonwabisanga nephupha lomfo onomnqwazi wameva kwaseKnysna emva kokusinda kwakhe wade wancama wathengisa imfuyo eyayinokumenza isinhanha sasemhlabeni. Neli limkhuphe kubugqirha besiNtu obumenzela imali likhatshwa lelikaNofundile, elikaFikizolo, MaNtuli nelikaThozama. Onke amenza abulahle ubugqirha obunemali, agoduke. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 12 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha • Umntwana kaThixo uthi akukhala kuyise azibonakalise uyise onguThixo. UThole uthi mhla ajamelene nomngeni wezihange zikaJoe ezifungele ukumbulala enze umthandazo okhatshwa zizibhambathiso zokuyisebenzela inkosi xa enokusindiswa. Ukuvela kwamapolisa asindisa uThole ekufeni kubayimpendulo yalo mthandazo kuba izihange ziyabaleka, atsho asinde ekufeni uThole. Adanduluke yena uThole ngelithi, 'Umkhulu Thixo!' ukungqina ubukho bukaThixo kwindlela yakhe yobomi. • Ngumntwana kaThixo kuphela onqandelwa asinde engenaso nesiphako kwiingonyama ezinobuhalarhume ehlathini sele ede wabe uwe phezu kwazo. Uthi naxa sele ephumile ehlathini uvakale umgqumo wengonyama ilanda ekhondweni. Ukwenzeka kwento engaqhelekanga yokubaleka kwengonyama xa uThole eyikhawulela egaqa kuveza ukhuseleko oluvela kuThixo njengomzali wakhe nokuye ngaphakathi njengomkhuseli wakhe. • Umntwana kaThixo ukhutshwa sele ezibona esisinhanha ngesazela ngamaphupha. UThole uthi sele enento yonke kwelo laseKnysna kodwa angonwabi. Isazela sakhe sivuselelwe yintshumayelo yonyana wolahleko ethi imenzakalise, imkhumbuze ngendlela ekumele ayithathe, atsho athabathe isigqibo sokugoduka. • Nangona uThole ebengekafikeleli kwinqanaba lokuzinikela kodwa iintshumayelo zakhe zidala isimanga sokugqobhoka kwabafundi baseDikeni ngexesha angumfundi apho. Ubomi bakhe buyabonakala ukuba burhangqwe ziintsikelelo zikaThixo. • Ungquzulwano lobomi bokukhula nohlanga lobizo lukaThixo lulawulwa ngentandabuzo eyaziwa ngokuba yimpixano yangaphakathi kuhlalutyo lweenoveli. Intandabuzo kaThole isonjululwa emva kwentshumayelo kamfundisi uMaqoma esikolweni kwaSomgxada. Le ntshumayelo izinga, ivuselele izibhambathiso uThole awazenza esesebuntwaneni, azibuze umbuzo wokuba luyintoni na ubizo. Impendulo yalo mbuzo ibekukuzinikela kwakhe. Ukuzinikela kwakhe kuvula isango lokuzinikela ngokungaqhelekanga kwabanye abafundi. • Baninzi abantwana abasakhangela ooyise nangoku kodwa uThole yena uthi • akwamkela uThixo afumane uyise omzalayo. Ngodumo lweentshumayelo zakhe utsala umdla kwixhego elihlala enkomponi ekufumaniseka ukuba nguyise owayesele watshiphayo kwelo lakwaMangqukela. [25] Kuyabonakala ukuba uThole uqatshulwe ngelizwi likaThixo xa ujonga iindlela ezenzeka nezingaqhelekanga ngayo izinto kubomi bakhe. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 13 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa 9.1 Kukucinga ukuba bayathandana noNomsa kanti uza kuhlangana nokubethelwa ibhokisi nguJoe.√√ (2) 9.2 Sesokusondeza uNomsa ekuthe kanti uza nobungozi ebomini bakhe.√√/ sesengxaki yokubethwa nguJoe eza ngokuba ezisondeze uNomsa.√√ (2) 9.3 Kukulahlekiswa ziitshomi√/ kukubethwa nguJoe ethandene noNomsa wakhe√/ kukubukela iitshomi zakhe ziqwengwa ziingonyama√/ kukutyiwa yindlala eKnysna waphela eligqirha√/ kukubaligqirha atyatyulwe ngamaphupha.√ (Nasiphi na isithathu kwezi.) (3) 9.4 Ubudala babalinganiswa bale noveli benze kwalula ukulahlekisana nokufakana kwimikhwa engalunganga kwabalinganiswa.√√ (2) 9.5 Ndiyangqina kuba nguye olahlekisa uThole kwindlela yakhe yobufundisi nangona engaqondi okanye nangona engenzi ngeenjongo nje.√√ (2) 9.6 Zange aphumelele kuba kwavela amapolisa wabaleka uJoe neqela lakhe, waba uyasinda njalo uThole.√√ (2) 9.7 Ukhuthazwa ngumnqweno akubona uchwenene womfundisi owayenqanda abantwana abalwayo.√/ Ukhuthazwa nguThozama ngokumxhasa nokumnika iincwadi.√/ Ukhuthazwa nguFikizolo noMaNtuli kwisigqibo sakhe sokubuyela esikolweni.√/ Ukhuthazwa ngabefundisi bakwaLizwi.√ (Nasiphi na isibini kwezi.) (2) 9.8 Zidiza ukuba uThole uphiwe ngokwahlukileyo kwabanye abantu.√√ (2) 9.9 Kukupha uThole isipho sokumamkela kuba evela eNgilane.√√ (2) 9.10 Umfundisi Maqoma√/Umfundisi Shepherd.√ (2) 9.11 Kuyacaca ukuba umlinganiswa oya elubizweni lokubangumfundisi uyakwazi ukuyoyisa imiqobo enamandla njengoko sibone uThole ehlangana nemiqobo efuna ukuzeyisa okungaphaya kokuqonda, njengokoyisa utywala, ukuthandana nokuqhatha abantu baseKnysna waze yena wayohlula.√√/ Eminye imiqobo ikhe ibeke ubomi bomlinganiswa kumngcipheko kodwa asinde, aphumelele abengumfundisi nanjengoko uThole wayephakathi kokufa nokuphila ehlathini laseKnysna, waphakathi kokufa nokuphila kuloNomsa apho uJoe wayemfuna ebhubhile kodwa wamnceda ukuba ahlaziye izibhambathiso zesifungo sakhe sobufundisi waphumelela.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) 9.12 Ndiyangqina kuba uphawu lwenoveli engentlalo olukukufumbatha izinto ezingentlalo yabantu luyabonakala xa uThole obezimisele ukubangumfundisi esiwa evuka ezama ukubangumfundisi ade aphumelele.√√ (Naluphi na uphawu lwenoveli engentlalo.) (2) [25] UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 14 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo: Kungquzulwano phakathi kwengcinezelo nomzabalazo wenkululeko kutyhileka ubuqhawe kuMfazwe. Ingcinezelo egqubayo kule noveli isukela kurhulumente wocalucalulo ize ibangele ukuba uluntu oluquka uMfazwe lwenze imigushuzo ekhatshwa luqhankqalazo oludiza ukungahambisani nengcinezelo karhulumente. • UMfazwe uvela ubuqhawe xa ethi ngexesha lengcinezelo azincame, njengetitshala abakrobise abafundi bezifundo zeMbali kwiimeko zengcinezelo ezigqubayo kwilizwe loMzantsi Afrika. • Amaqhawe omzabalazo ebebonwa ngokungawazinzisi amapolisa ngela xesha lengcinezelo, kuba ebehlala efunwa ngenjongo yokuwavalela okanye ukuwavala umlomo ngeendlela ngeendlela. Ebevalwa umlomo ngokuguqulwa abeziimpimpi okanye abulawe. NoMfazwe akasindanga kolo gqugqiso. • Ungquzulana nengcinezelo ngokuzincama akrobise abafundi bezifundo zezeMbali kwingcinezelo neempawu zayo. Uyabanjwa aze angcungcuthekiswe ngeenjongo zokuba akhuphe ulwazi analo ngemigushuzo eyenzekayo kwaQaka nabantu abaphambili kuyo. Buyatyhileka ubuqhawe bukaMfazwe bucace xa akwaziyo ukumelana neemeko zokungcungcuthekiswa ade aphume enganikezelanga ngelizwe lakhe, engabuthathanga nobumpimpi abazikhupha ngabo ekuzungulweni oontangandini bakhe. • Ukuthengisa ngomzabalazo bekudla ngokubonakala ngokuthi othengiweyo ade avume ukubayimpimpi. UMfazwe uthi sele edliswa ngezinja, ethukwa, etshiselwa, nanjengoko ezo iziimpawu zongquzulwano phakathi kwengcinezelo nemigqushalazo yenkululeko anganikezeli. Akanikezeli ngelizwe lakhe sele amapolisa emthembisa ngobomi obumnandi. • Iimpimpi esezivumile nazo zidla ngokuba zinikeze ngolwazi olufaka lowo ufunwayo engxakini. Ubudlelwane bukaFriday noMfazwe bungenile kolu vavanyo lukukuxikixwa yingcinezelo, wagqushalaza waxolela ukuncama uFriday kunokuncama umzabalazo anikezele ngelizwe lakhe. Ukubonwa kukaMfazwe nguFriday ekhwele iveni yamapolisa kumenza ukuba atyholwe njengongcothoza. • UMfazwe uzibona ekwelinye idabi lokuhlamba igama lakhe kuFriday kunye noluntu lakwaQaka, oku kumtyhila njengeqhawe kuba uwalwa ngempumelelo la madabi ngempumelelo sele ede wabe utshiselwe nekhaya lakhe. • Ukuncama isithandwa lolunye uphawu lobuqhawe abonakala ngalo uMfazwe ukuba akathengisi tu ngelizwe lakhe. Iinzame zokuzikhupha kumayelenqe nemigibe kaFriday kubangela angavani nesithandwa sakhe uNokuzola. • Ubonakalisa ubuqhawe xa aqhwesha ngempumelelo emva kokucetyiswa nguHlathi ukuba abhace ngeenjongo zokumsindisa kumapolisa nakuluntu lakwaQaka olukhokelwa nguFriday olwalusele lulutshaba kuye ngenxa Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 15 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha yobutshantliziyo bakhe bokulwa ingcinezelo. • Ungquzulwano lukaMfazwe namapolisa amele ingcinezelo kutyhila ubuqhawe kuMfazwe akufika ngempumelelo kwinkampu yeNtsimb'ebomvu. Butyhuluba ubuqhawe ngokuthi afumane ingcebiso kumzingeli ngendlela yokuqhwesha amxhobise nangamafutha anokuwasebenzisa kunye nomqwayito wendlela aze afike ngempumelelo. • Elubhacweni ungquzulwano ludla ngokuvela ngokukrokrelana nokungathembani kwabo balwela inkululeko. NoMfazwe akasindanga kolu krokrelo kuba nabanye balapho abalwela inkululeko babeyawamtyhola ngobuntlola. Ubuqhawe buvela ekoyiseni iingqondo zabebecinga ukuba uyintlola ngezenzo zakhe ezibonakalise ukuba akayiyo intlola koko ungumncedi kubo. Badula akulwa, amoyise uSikhotsholo waze wahlonitshwa wathenjwa emva koko. • Ukusinda kuhlaselo luphawu lobuqhawe. UMfazwe usinda kuhlaselo olwenziwa ngamajoni karhulumente wengcinezelo aze avele ukuba naye uliqhawe ngakumbi xa esindisa nabanye. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25] UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule 11.1 Waziwa njengoqalazive kuba ebebangowokuqala ukwazi abantu abaza kubulawa ngamapolisa nezasekuhlaleni bezisisiwa nguye emapoliseni.√√ (2) 11.2 OoNoposi abanamali ininzi kanti yena uFriday unemali eninzi.√√/ Oonoposi abanxibi mpahla isemgangathweni abe uFriday enxiba iimpahla ezisemgangathweni.√√ (Nayiphi na impendulo kwezi.) (2) 11.3 Kukumbambisa ngamapolisa, avalelwe engenzanga nto.√/Kukutshisa ikhaya likaMfazwe.√/ Kukudukisa abazali bakaMfazwe baphele bebhubha.√/ Kukuyokugqogqa uMfazwe kwatat'uGaba.√ (Nasiphi na isithathu kwezi.) (3) 11.4 Indawo yakwaQaka yindawo enezidubedube kuba kuyo ngokwebali kuhlala abantu abamnyama abacinezelekileyo apho bekubulawa abafundi bengenzanga nto.√√/ Kukutshiswa kwezikolo abantwana abamnyana basale bengenandawo yokufunda√√/ Kutshiselwa abantu ezimotweni ngenxa yemizamo yokulwa nengcinezelo.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) 11.5 Ndiyagqina kuba uKK wabulawelwa etrongweni ngamapolisa engenzanga nto.√√ (2) 11.6 Zange aphumelele kuba uMfazwe wayesejele ngala mini kuthiwa makatshiswe ngayo√√/kuba yonke le nto uMfazwe uyayibaliselwa.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 11.7 Ziinkuthazo zikatat'uGaba.√ Zikamfundisi uHlathi√/Uncedo lomzingeli.√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2) 11.8 Kudiza ukuba uyimpimpi ezifihlayo ebantwini.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 16 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 11.9 Kukufumana uMfazwe baze bambulale.√√ (2) 11.10 NguNokuzola√/noCikizwa √ (2) 11.11 Ibenamandla imiqobo efuna ukunyamezela efana nokubekwa izityholo zobumpimpi kude kutshiswe nekhaya lakhe/imiqobo yokumenza ajikelwe ngabafundi bakhe baphele sebemfuna phantsi naphezulu kodwa wayohlula.√√ (2) 11.12 Ndiyangqina kuba uphawu lwenoveli engopolitiko olukukulwa nengcinezelo komlinganiswa ophambili luyabonakala ngoMfazwe olwa nengcinezelo, wabhaca wabuya ngetikiti lenkululeko.√√ (Naluphi na uphawu lwenoveli engopolitiko.) (2) [25] UNCWADI LWEMVELI UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo: Kungquzulwano phakathi kwemingeni yentlalo nomlinganiswa kutyhileka inzondelelo kuDeliwe ngeli xesha kutyhileka ubuqhawe kuRharhabe. Inzondelelo kukubanomonde, kukungabuzi, kukungakhalazi, nokungasolimntu, koko wenze ekuthiwe kwenze, uwunyuke umnqantsa uwugqibe nokuba sele kunzima. • Ungquzulwano phakathi kwemingeni kaDeliwe yokuphila nesiphene somzimba sokubasisifombo luvela ngokungathandwa ngabazali bakhe kuba besithi mbi. UDeliwe uyazondelela amelane noko kucatshukelwa ngokuthi cwaka athule, angaphenduli, kwaye anganyhukuli namnye kubangcikivi bakhe. Ukuzondelela kuDeliwe kuvela ngokungabubuyiseli ngobunye ububi obuza ngakuye. • Ungquzulwano nemingeni ahlangana nalo uDeliwe alwaneli nje ukuba lubekho ekhayeni nabamelwane kubandakanya noontanga bakhe baveza ukungamthandi. Bakwenza ngokucwezela kude kuye xa bembona. UDeliwe umelana nale meko ngokuba akalwi nabo koko avuke ngentseni ukuya kukha amanzi ukuze angadibani nongquzulwano oluza nabangcikivi bakhe. UDeliwe udela izoyikiso zokusolwa ngumlambo xa esiya ngentseni emlanjeni. Inzondelelo kuye iphuhla ngokuthi akuphephe ukubenza buhlungu abangcikivi bakhe. Uyiqonda kakuhle ukuba inzondelelo kukujongana ngqo nomnqamlezo wakho ungasoli mntu. • Kungquzulwano phakathi komngeni wokungcikivwa nguDeli ongumnakwabo, uDeliwe umelana nawo nomngeni womntakwabo ombiza njengomcholwa kwikhaya lakhe. UDeliwe akambuyiseli ngobubi engambambeli nenqala. Ude uDeliwe acele ukukhatshwa kwanguDeli ukuya kwaninakhulu apho uDeliwe Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 17 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha wayethunywe khona. Akwala uDeli kuba engafuni kubonwa nesifombo akamlwisi uyayihamba yedwa indlela eya kwaninakhulu. • Kungquzulwano phakathi kwemingeni nokumelana nemingeni, uDeliwe xa engancedwa mntu uhamba yedwa elila. Ufumana uncedo kungenelelo lwelizwi elimbuzayo ulilela ntoni, aze akuchaza limyalele ukuba anyamezele ngakumbi, anyuke intaba ade afike encochoyini apho afumana nomyalelo wokuhlala emthandazweni Umonde wakhe uyamqhuba ukuba aqhubekeke ngomonde ayenyuke noxa ingumnqantsa intaba. Ukuzondelela enze ngokwemiyalelo uDeliwe kumenza abuyele engasenasifombo, sisukile. • Nakwisibongo 'Intaba kaNdoda' kungquzulwano oluphakathi kukaRharhabe namaLawu /nabaThwa kudula ubuqhawe bukaRharhabe. • Ukufika kukaRharhabe nehlokondiba labalandeli bevela kwaPhalo phesheya komlambo, beqhephuke kuGcaleka, bemise imizi, balime nokulima kuvusa umnyele kumaLawu. Oku kwenzeka kwiNtaba kaNdoda. • Udiwu lwemfazwe oluqhubeka ngenxa yoku kungavisisani luthatha ithuba, iiveki zizale iinyanga, kusifa umntu, kude kungenelele nabaThwa. URharhabe uyoyisa kude kuloo mpalalo gazi, kuzalwe isivumelwano emva kokoyiswa kwamaLawu bavela ubuqhawe bukaRharhabe ngoloyiso lwakhe. • Ubuqhawe bukaRharhabe bubonakala ngakumbi akudala uxolo nemvisiswano namaLawu ngokunaniselana ngeenkomo ngenjongo yokuzuza umhlaba ukuze kungabikho zintliziyo. [25] UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye 13.1 Babethandana oku kusisimanga.√√ (2) 13.2 Wayeyindoda ephandela usapho lwayo.√√/ Ukhathazeka kakhulu kukuswelekelwa ngumntwana.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo kwezi.) (2) 13.3 Isiqalo/intshayelelo-kwathi ke kaloku ngantsomi√/ixesha lakudala kudala – dala.√/Abalinganiswa zizilwanyana.√/ Uphindaphindo olutsala umdla wabaphulaphuli-sibhuqe,sabhuqa.√/ isiphelo – phela-phela ngantsomi. (Nasiphi na isithathu kwezi.) (3) 13.4 Silibele ukutyisa abantwana ngenxa yeendaba.√√/Silahla isitshixo sendlu.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 18 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 13.5 Ndiyangqina kuba isikhukukazi soyiswa luxanduva lokuba ngumama wekhaya, sibutha imini yonke nabantwana belambile.√√/ Senza into ethandwa siso singajonganga kuvisa buhlungu mntwini kodwa izinto ziphelele ebubini singaqondanga.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 13.6 Alizange liphumelela kuba ngokwentsomi nanamhlanje isikhukukazi sisaqhwaya sikhangela isitshixo.√√/ Abantwana baso basaxhwila ngukhetshe nanamhlanje.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 13.7 Kukufa komntwana wakhe√/kukulahleka kwesitshixo.√ (2) 13.8 Kudiza ukuba uRhulumente nguye owenza umanyano lweentlanga ngeentlanga kwisizwe.√√ (2) 13.9 Kukuqaqambisa ukuba ingcinezelo yamabhulu ibingakhethanga sini sithile.√√ (2) 13.10 Kuyimfuneko ukubulela kwidlelo neenkomo xa zenze umsebenzi omhle wokukhupha izilumko zelizwe.√√ (Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2) 13.11 Mzulu√/ Mxhosa√/ Msuthu√/ Mvenda√/ Mswazi√/ Mtswana√/ Ngesi√/ Bhulu√/ Mtsonga.√/ Mpedi√ kuba zonke uzirhiwula uziqhubele buhlantini bunye. (Nasiphi na isibini kwezi.) (2) 13.12 Ngabantu abangaboni xabiso kumanyano kuba ukhuthaza umanyano nokuhlalisana kakuhle kwezizwe ezahlukeneyo.√√/ Ngabantu abangaxabisanga/abangabaziyo ubomi obebuphilwa ngabantu abamnyama kuba ukhumbuza ngendlela ehanjwe ngabantu abamnyama nempumelelo yabo eMzantsi Afrika.√√ (2) [25] AMANQAKU ECANDELO B: 25 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 19 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO C: IDRAMA UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi uya kuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo: Ukhetho alwenzayo umntu ebomini lungeza neziphumo ezibi okanye ezimnandi. Ngqina olu luvo ngabalinganiswa uZwilakhe noGugulethu. • UZwilakhe unosapho, unenkosikazi enguMaGaba, unonyana onguGugulethu kanti nentombi enguNozipho. Unyana wakhe onguGugulethu ukwixabiso lokuba atshate, kodwa ukhetho alwenzayo uZwilakhe lubaneziphumo ezibi kweli khaya, xa ehlalele ukuxambulisana noGugulethu okhetha ngokwahlukileyo kolwabazali. • Ubumnandi kweli khaya bujika akuvuma uZwilakhe ukulukuhlwa ngowakwakhe okhetha ukuba amtshatise ngenkani uGugulethu nentombi kaMcothama abayithandayo enguThobeka, angenabudlelwane nayo uGugulethu. Ukhetho lwabo luzisa uxinzelelo olumandla kuGugulethu nengxubakaxaka kweli khaya. Ingxaki kukuba endaweni yokukhetha undofanaye kaGugulethu bakhetha owabo bayokumnyanzela kuGugulethu. Iziphumo zolu khetho lwabo zibakrakra. • UZwilakhe uyaqhuba uthi enawo amaHlubi okumcebisa, akhethe ukuba angawamameli, atsho angathathi necebo lawo. Ugxagxamisa ukuzekelwa kukaGugulethu, iqale ingxaki, uGugulethu agule ngengqondo luxinzelelo. • Olu khetho lokungawamameli amaHlubi lunesiphumo esiwudungayo umzi esikukwahlulelana phakathi kwamaHlubi de abe ubonwa njengenkomo enotshobo sisiHlubi. Ahlulelana ngokuthi uZweni akhalale azikhuphe kwiingxoxo zelobola, amvule uZwilakhe enze ngendlela abona ngayo nabanye bathi noko behamba naye bemxhasa, bamxhasele nje ukuba bangamlahli kodwa bazazise ukuba bayayibona inkani yakhe. • Sekuceliwe kwalotyolwa calanye, ukhetho alwenzayo ecaweni uZwilakhe lokuthi unyana selezibophe isandla, ezenza ongakwazi kusayina, akhethe ukumsayinela, eyalwa, enqandwa nokunqandwa ngumfundisi. Isiphumo siba kukuba unyana azonde alishiye ikhaya. • Iziphumo zibamanyukunyezi kukufa kwabantu abathandayo uZwilakhe ukuqalela kuMaGaba, uThobeka nabantwana bakhe noGugulethu buqu ngenxa yokhetho lwakhe abe naye esifa umoya, obonakala ukufa ngokuzisola kwakhe. Phi na lingasekho nje ithuba lokwenza izilungiso ngokukhetha kutsha? • Ufa namthanyana sele ekhetha ukuba kuxhonywe yena endaweni yonyana kodwa ube umthetho ugweba umbulali omangalelweyo hayi ozimangalela engabonwa nto ayenzileyo. • Ngokwalo mbuzo uGugulethu uvinjwa ithuba lokuzikhethela umfazi kuba uyise Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 20 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha uyamnyanzela okokoko. Omkhalelayo angafane ame kumgca wokuba akakhange alusebenze ngokupheleleyo ukhetho olumvisa kamnandi. • Uzibona ekhetha ukukhalala, izinto zihambe kakubi ngohlobo lokuba uphela esima ezinkundleni ngenxa yokuba uNomaMpondomise ucinga ukuba lukhetho lwakhe olumenza abe akatshatanga naye. • UGugulethu ukhetha ukubulala uThobeka nabantwana bakhe. Isiphumo sokubulala siba kukugwetywa intambo. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25] UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa 15.1 Kuyiqale ngokuthi uZwilakhe namanye amaHlubi akubone kulungile ukuzekela uGugulethu intombi ethandwa nguMaGaba ngeli xesha amanye amaHlubi ehambisana noGugulethu ofuna ukuzeka intombi ethandwa nguye.√√ (2) 15.2 Aqulethe uluvo lokuba nguyise oneempendulo zayo yonke into engale ntombi kuba nguye oyikhokelayo, oyinyanzelisayo, obonakala enazo nezigqibo.√√/ Aqulethe uluvo lokuba uGugulethu umbona engasenakutshintsha uyise.√√/ Aqulethe uluvo lokuba uGugulethu unikezele.√√ (Nayiphi na kwezi) (2) 15.3 AmaHlubi adlala indima yokubangabantu bekhaya ngoko ke angabacebisi nabaxhasi bekhaya likaGugulethu.√√ (2) 15.4 Uzizoba mayana.√ Uzobo olumayana lwenzeka xa isimo somlinganiswa sihlunyiswa kwiintetho zakhe singachazwanga ngokungqalileyo.√ Ngokwamazwi kaZwilakhe uzipela ukungabinantlonipho kumaHlubi ngokunqonqozisa ukuba akasayi kujika kwinto ayithethayo.√ (3) 15.5 Umbeka ityala ngokuthi sekufiwa nje nguNomaMpondomise nguye lo usisiqalo sezehlo ngokufuna ukungabiloxoki kuMaGaba.√√/ Ngokungavumi ukuba uGugulethu azithethelele sele ede wacengelwa nguMzamo.√√/ Ngokutshatisa uGugulethu ade amtshatele phambi komfundisi aze uNomaMpondomise akuva ngomtshato, azibulale√√/ Ngokuthi selesifa nje uThobeka nabantwana bakhe abathathu ngokubulawa nguGugulethu kungokuba nguZwilakhe oqale ingxaki ngokubathumela kuGugulethu engabazi.√√ (Nasiphi na isibini esichanekileyo.) (4) 15.6 Iinjongo zikaMaGaba zokunyanzelisa uGugulethu ukuba atshate uThobeka zazikukuqinisekisa ukuba bona bazali bohlala bemthathela izigqibo unyana wabo abamthandayo,abeve kodwa, banela nje ukumnyanzelisa zaqala iingxaki zokungamanyelwa nguGugulethu asuke athi, 'Buzani kubawo' angenzi nenye wade unyana waphela engumbulali noMaGaba wafa.√√ (2) 15.7 Sisenzo sokubulala uThobeka nabantwana bakhe.√√ (2) 15.8 Ngamagama axela intshukumo yabalinganiswa.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 21 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 15.9 Eneneni izigqibo zifanele ukuba sithathwa emva kokuhluza phakathi kokulungileyo nokungalunganga kodwa umlinganiswa onguZwilakhe yena ubonakalisa ukungakuthatheli ingqalelo ukuhluza ngokuthi eve into echaphazela uGugulethu ngoMaGaba, ayithathe, angambuzi, angayibeki nasesikalini, ayithathe ngobunjalo bayo ayenze, angajiki nokuba sekufiwa.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) 15.10 Impixano yangaphakathi yenzeka xa umlinganiswa enezimvo ezikhabanayo ngaphakathi kuye/engqondweni yakhe nekufuneka ethathe isigqibo ngayo.√ Umzekelo; ukubethabethana kwezimvo zikaNomaMpondomise ngelixa kufuneka ethabathe isigqibo sokwamkela isicelo somtshato sikaGugulethu zibe iinkomo zikaMcunukelwa zisebuhlanti.√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) 15.11 Ngowokuba uluntu malucingisise, lujonge nemithetho phambi kokuthatha izigqibo ezikhulu kuba uNomadpondomise uzeyelisele ngenxa yovakalelo.√√/ Ngowokuba izigqibo mazingathathwa ngeemvakalelo kuba umnikazi zingamfaka engxakini enkulu.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) [25] UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INDLAL' INAMANYALA – M Lamati • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo kuphela. • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo. • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa. • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo. Umfundi uya kuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo: Ukhetho alwenzayo umntu ebomini lungeza neziphumo ezibi okanye ezimnandi. Ngqina olu luvo ngabalinganiswa uMamQhinebe noSiqhiwu. • UMamQhinebe unengxaki yokungabinamyeni eselula, uyasokola, ufundisa abantwana ooSiqhiwu ngethemba lokuba bakugqiba ukufunda baza kuphangela, baxhase ikhaya. Isiphumo sokukhetha ukukhulisa abantwana wakhe ngokubopha amaxonya ethwalela abantu iimpahla erenkini afundise unyana wakhe sibakukuphumelela kukaSiqhiwu unyana wakhe ibanga leshumi. • Ubumnandi obuza nokuphumelela kukaSiqhiwu ibanga leshumi budala ithemba lokuphuma kwekhaya endlaleni. Obu bumnandi bulityhoba kwenye ingxaki ikhaya xa uSiqhiwu engawufumani umsebenzi iminyaka ide ibemithathu. UMamQhinebe ukhetha ukumcebisa uSiqhiwu ngokuba anyobe suka oko kubenesiphumo esiyingxaki yokungavisisani komntu nonyana wakhe. • Ingxaki yekhaya kukungavumi kukaSiqhiwu ukunyoba luze ukhetho lukaSiqhiwu lududulele unina ekukhetheni ukuwela kwicebo likaDlezinye lokuba abe iintsana azithengise kuye noMagrazula ukuze aphume endlaleni, abe sesingowothiyo umlilo isityebi ade atshintshe nendawo yokuhlala ibeyiNorth Crest. • Ukhetho alwenzayo uMamQhinebe lokutyeshela imithetho yenkonzo, abe iintsana Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 22 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha engumama webhatyi lunesiphumo sokungena zwabha kumgibe wokubasisicaka sikaMagrazula, esenza umsebenzi onobungozi nonokumphuca isidima sokubangumama webhatyi kanti nokubangumama wekhaya. • Ukhetho alwenzileyo uMamQhinebe lokuba iintsana lumnika impumelelo yethutyana kuba ulolwa yimali aseleyifumene eyomeleza ngakumbi intliziyo yakhe, aqhube kanti uzifaka kumgibe wokubanjwa ngamapolisa. • Kwelinye icala uSiqhiwu uzikhethela, ayibethelele into yokuba akanakunyoba efundile, afunge ukuba uza kuqeshwa ngemfundo hayi ukunyoba. • USiqhiwu ukhetha ukuwulwa umkhonyovu wokunyobisa aze abeke izabatha zokubhabhisa uMaqhikizane oyinkintsela yokunyobisa. Isiphumo siba [25] kukuphumelela ngokuthi uMaqhikizane abanjwe agwetywe, aphulukane nomsebenzi, aze uSiqhiwu awufumane etshaya umsebenzi nabanye abaselungelweni lokuphangela ukunyobisa kungasekho. (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE INDLAL' INAMANYALA – M Lamati 17.1 Iimbono ngokuqeshwa kukaThembinkosi ziyiqala iyantlukwano ngokwenza abalinganiswa bahlulelane phakathi malunga nexabiso lokunyoba ukuze kufumaneke umsebenzi, abanye abafana noMamQhinebe bafune kuqhube kunyotywe baze abanye abafana noSiqhiwu bakulwe ukunyoba.√√ (2) 17.2 Aqulethe uluvo lokuba/isikhalazo sokuba kukho ukungalinganiswa/ ukungaphathwa ngendlela efanayo/ukwenzelwa kwabanye ngokukhethekileyo.√√ (2) 17.3 USiqhiwu noSiphokazi badlala indima yolutsha oluxhatshazwa ngenxa yendlala.√√/ yolutsha olulwa loyise ubuqhophololo bokunyobisa ngemisebenzi.√√/ yokuphelisa ucalucalulo kubekho umakulinganwe amahlwempu angajongelwa phantsi.√√ (2) 17.4 Luzobo mayana.√ Uzobo olumayana lwenzeka xa isimo somlinganiswa sihlunyiswa kwiintetho zakhe singachazwanga ngokungqalileyo.√ USiqhiwu ukuthetha kwakhe kumazwi akhe kumpela njengomntu okudidi lwabantu abalawulwa bubuthandazwe xa esilwela umba wokungalingani kwamahlwempu nezityebi.√ (3) 17.5 Amahlwempu anyathelwa ngokuthi mawanyobe akhuphe imali ukuze afumane umsebenzi wakwarhulumente isiphumo siba sesokuba ababinamali, batsho bahlale iminyaka bengenamsebenzi kuba bengenamali yakunyoba.√√/ Amahlwempu angabantu basetyhini enziwa aphule umthetho ngokuba iintsana aze aphelele ejele eshiya nezawo iintsana zingenamncedi babe abantu abebefumana iintsana besiya betyeba ngokutyeba.√√ (4) 17.6 Iinjongo zikaMamQhinebe zokuba iintsana yayikukuhlala kwindawo yezityebi eyiNorthCrest kodwa waphela ebanjelwa ukuba iintsana waya ejele endaweni yokuya eNorth Crest.√√ Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 23 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 17.7 Kukho iintsana eziman'ukulahleka ngokubiwa nguMamQhinebe noMaGatyeni baze bazithengise kwixhwele, yiyo le nto athunakalayo kwakuthethwa ngazo kuba kulinyala ukubandakanyeka kwakhe ekubiweni kweentsana/uyakoyika ukuba abantwana bakhe bade babhaqe ukuba uyabandakanyeka kolu biwo.√√ (2) 17.8 Ngamagama axela intshukumo yabalinganiswa.√√/ Ngamagama axela nomntu ekuthethwa naye/ekubhekiswa kuye.√√/ Ngamagama axela icala aya ngakulo umlinganiswa.√√ (Nayiphi na kwezi.) (2) 17.9 Eneneni isigqibo sifanele ukuba sithathwa emva kokuhluza phakathi kokulungileyo nokungalunganga kodwa umlinganiswa onguMamQhinebe yena ubonakala engakunikanga thuba ukuhluza, esebenzisa kuphela umnqweno wakhe wokuya kuhlala eNorth Crest ngokuhamba ebetha abantu esiba iintsana.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) 17.10 Impixano yangaphakathi yenzeka xa umlinganiswa enezimvo ezikhabanayo kuye ngaphakathi/engqondweni yakhe nekufuneka ethathe isigqibo ngayo.√ Umzekelo okule ncwadi ngowaxa kubethabethana izimvo engqondweni kaMaGatyeni ngexesha ebekufuneka ethathe isigqibo sokuba iintsana kunye noMamQhinebe.√ (2) 17.11 Ngumyalezo wokuba uluntu malungazoyikiseli/malungoyiki/ malungakuthandabuzi ukuyilwela into olucinga ukuba idla umzi kuba kubonakele kwimpumelelo kaSiqhiwu kwidabi lakhe nomkhwa kaMaqhikizane ukuba ukuyilwela kuyahlawula.√√ (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2) [25] AMANQAKU ECANDELO C: 25 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo 5-6 4 3 2 0–1 UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela ngokunzulu nokutolika kakuhle isihloko ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo -Impendulo ayikho kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo zixhasiwe amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo nangona ingezizo zonke isihloko ukulambatha kulwazi ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo ezixhaswe ngokwanelisayo. -Impendulo ibonisa lwesihobe ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo zonke nje ezixhaswe -Impendulo ibonisa ulwazi ukuqhwalela kulwazi kakuhle umhobe lwesihobe njengoko kufanelekile olusisiseko lwesihobe lwesihobe -Impendulo ibonisa ulwazi lwesihobe 6 AMANQAKU 4 3 2 1 0–1 ISAKHIWO -Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe NOLWIMI siyathungelana ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo -Iziphene zolwimi -Ingxoxo ixongxwe kuhle kakuhle -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke kwaye zikhuliswe -Ukuthungelana kwengxoxo ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo ngokugqwesileyo kuyalandeleka nokunamathelana ngokukuko esingachanekanga nangokucacileyo -Ulwimi, ithoni nesimbo kwezimvo -Bukho ubungqina 4 AMANQAKU -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala zichanekile -Iziphene zolwimi zimbalwa, beziphene zolwimi sokubhala zivuthiwe, ubukhulu becala ithoni nesimbo sokubhala -Ithoni nesimbo sokubhala zinomtsalane, zichanekile ikakhulu azichanekanga zichanekile -Igrama upelo neziphumlisi azinaziphene kwaphela QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0 kumxholo nakwisakhiwo nolwimi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P2 25 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 13-15 10-12 7-9 4-6 0-3 -Impendulo igqwesile -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu 14-15 nokutolika kakuhle isihloko asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo -Impendulo ebalaseleyo okanye umbuzo ekungenwe kuyo nzulu isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko 15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele -Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo asixhasa ekubhalwa ngayo kakhulu ukuphendula kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo -Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona ingezizo isihloko axhasa isihloko -Izimvo zibekwe ezixhaswe zonke nje ezixhaswe -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga ngokuvokothekileyo njengoko kufanelekile kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke-konke kusetyenziswa uncwadi -Impendulo ibonisa ulwazi abusoloko busamkeleka kakhulu -Alukho kwaphela ulwazi -Ukuqonda okubalaseleyo lwejenre netekisi -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi. kwejenre netekisi alugqibelelanga. ngejenre netekisi. ISAKHIWO 9-10 7-8 5-6 3-4 0-2 NOLWIMI -Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo -Intshayelelo nesiphelo ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo kwenza ukuba esigqwesileyo kakuhle obungagqibelelanga -Izimvo azithungelelani kungabikho -Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle thungelelwano lwezimvo ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi yakhuliswa ngokucacileyo zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala nesimbo sokubhala esife -Ulwimi, ithoni nesimbo edala uthungelwano kukho iziphene -Ithoni nesimbo sokubhala amanqe kwenza sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi asichanekanga ukungavakali 10 AMANQAKU sinomtsalane, sichanekile ngokuchanekileyo ezithile, ithoni, nesimbo -Imihlathi ineziphene kokubhaliweyo -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Ayichanekanga ithoni sokubhala sisetyenziswe ikakhulu nesimbo sokubhala Ngokuchanekileyo ikakhulu -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi ikakhulu ludlakadlaka • Makungabikho kwahluka kudlula kwisibini samabakala phakathi kwamanqaku wesakhiwo nolwimi kunye nawomxholo. • Ukuba umviwa ubhale isincoko sephepha lesithathu mnike u-0 kumxholo no-0 kulwimi nesakhiwo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all