SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
CANZIBE/SILIMELA 2025
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all

_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)



isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2025, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 637.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
NSC June Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:
• Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
• Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni.
• Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
• Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
• Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
• Ukubunjwa kwezivakalisi.
• Ukubhalwa kwemihlathi.
• Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
• Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo,
kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.
• Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-14 ukuya
kwele-15 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lesi
sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
• Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
• Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
• Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
QAPHELA:
• Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
• Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye
iindlela asitolika ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISINCOKO
Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na
udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo:
• Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Masibonise ulwazi ngesihloko esikhethiweyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo sisebenzise izixhobo ezifana nophuphelo
okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzise amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa xa kufuneka njalo.
• Ulwimi olusetyenzisiweyo malube loludala ifuthe nochukumiseko kofunda isincoko,
lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
• Sinokusebenzisa ixesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo, njalo
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
Isincoko esixoxayo:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
• Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
• Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni kwawo,
kodwa masilunike olomviwa uluvo xa sivala.
• Sinokuxoxela okuthile sichasa/sivuma sikwanika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Masibonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 1
1.1 Lade lazaliseka ithemba
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singalibali elimalunga nethemba elizaliseka ngenxa yokuzingisa
ukufumana imfundo/ ukufumana umsebenzi/ ukufumana into ekukudala
eyinqwenela.
• Singangethemba eloyisa imingeni ekuhlangatyezwana nayo endleleni.
• Singabonakalisa imvakalelo ngethemba elizalisekileyo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.2 Wayeyincutshe ke loo mcuphi
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singangobuncutshe/ngoloyiso lomcuphi owayephanda ityala/amatyala.
• Singangeenkumbulo ngobuncutshe bomcuphi.
• Singachaza iimpawu zomcuphi owayeyincutshe ekuphandeni amatyala.
• Singacamngca/singakhankanya izenzo zobuncutshe kumcuphi.
• Singangemingeni/imiqobo abehlangabezana nayo lo mcuphi xa
ebephanda.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.3 Isiphumo sihambelana nesenzo hayi iminqweno yodwa
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singabalisa ngezinto ezenzekileyo ezikhokelela ekuzuzeni impumelelo
oyisebenzeleyo/ ekufundeni ukuqiqa phambi kokuba wenze iimpazamo
ezinokubangela ukuba ungaphumeleli.
• Singaxhasa ngembali/ngenkcaza/ngokucamngca intetho ethi ukuthetha
asikokwenza.
• Singangempazamo ayenzileyo ngokulinda iziphumo kungekho nto
yenziwayo/ukuhlala ngokuthandaza ungenzi nto/ukuthemba imimoya
engentla ngaphandle kokwenza.
• Singachaza izenzo ezinxamnye neziphumo azilindelayo.
• Singabalisa/sichaze/sicamngce ngefuthe lala mazwi mhla waweva
empilweni yakhe.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.4 Wandipheka endophula
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko
awayekuyo yokungxixhwa ngemibuzo.
• Singalibali elingempathombi/ubunzima/lokukhula nzima/lokufunda nzima
enesiphumo esihle/esimnandi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.5 Akukho lula ukukhetha phakathi kwabazali
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singangempixano abanayo umntu ekufuneka ekhethile phakathi
kwabazali.
• Singangemeko apho kufuneka umntwana ekhethe ukuhamba okanye
ukuhlala nomnye kubazali kwimeko enyanzela oko.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.6 Bafana twatse ngezenzo, makangazithetheleli
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singangothelekiso phakathi komntu ozibona engcono kunomnye/otyhola
omnye umntu ngezenzo zakhe abe engaziboni ukuba nezakhe
zikwanjalo.
• Singachaza/sicamngca ngokukhankanya izenzo abafana ngazo okanye
azithethelela kuzo.
• Singangokulunga/nokungalungi kokungazazi komntu.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singalibali elingesipho/inkcaza engesipho/ucamngco ngesipho
esifunyenweyo/ekunikezelwe ngaso.
• Singabalula imvakalelo emva kokufumana isipho.
• Singayingxoxo engokuxabiseka/ukungaxabiseki kwesipho/iingxaki
ezidalwa zizipho.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Singalibali/singayinkcaza/singacamngca ngesiganeko/imeko
engembalela.
• Singakhankanya unobangela wembalela, iziphumo nezisombululo
zembalela.
• Singangeengxaki zamafama/zendalo negalelo likarhulumente kwiimeko
zembalela.
• Singangobungozi bokuhamba wedwa.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 10 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo nganye mabubeli-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista,
isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
• Idilesi inye kuphela iqalwe kwisiqingatha sephepha ime, ingaxwesi.
• Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwe ngokupheleleyo.
(azisetyenziswa izifinyezi).
• Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo mawubhalwe ngasezantsi
kwedilesi. (inyanga mayibhalwe ngokwamagama ingengawo amanani
umzekelo 30 Juni 2025)
• Mayishiye umgca emva kwesibuliso.
• Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
• Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
• Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala.
• Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo.
• Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela.
• Umxholo ubemalunga nokucela indawo yokuhlala ngethuba ebefuna
umsebenzi kwidolophu ahlala kuyo.
• Isiphelo sibeseseleta yobuhlobo size silandelwe ligama kuphela lalowo
ubhalayo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Sebenzisa ulwimi olungekho sesikweni nolucelayo/olucengayo/
olunezithembiso noluqhutywa ziimvakalelo.
• Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa.
• Ixesha malihambelane nodidi lomhlathi.
• Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 11 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
2.2 INTETHO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Mayibe nesihloko aza kuthetha phantsi kwaso.
• Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo.
• Intshayelelo mayithengise iingcamango (yokukhuthaza nokomeleza
abafundi bebanga le-12 abaza kuhlalela iimviwo.) kwabaza
kuyiphulaphula.
• Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza ibalana/umzekeliso/
umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza).
• Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo. (Mazibe zezisukela
kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho).
• Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (unokuthetha ngamava/
ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo).
• Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo
ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo.
• Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo
phambi kokuba igqithele kwelandelayo aza kuthetha ngayo umviwa.
• Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho
ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu
benomdla.
• Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze
abaphulaphuli bahlale bezikhumbula.
• Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela/ifikelela esiphelweni.
Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi'
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo
uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonise undilliseko.
• Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho
eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo. [25]
2.3 I-OBHITSHUWARI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bepolisa elingasekhoyo
ebelizinikele emsebenzini walo wekomiti yeForam yokugcina ucwangco.
• Mayibhalwe ngohlobo lomhlathi, ibenesihloko esingalowo ingaye.
• Umhlathi wokuqala mawazise ngokufa, unike iinkcukacha malunga:
negama lomfi, ubudala/ukuzalwa nezinye iinkcukacha ezihambelana
nombuzo.
• Umhlathi olandelayo: uncoma/uhlomle ngegalelo likamfi, iimpembelelo
zakhe, ezisenokuxhaswa ngobungqina/amabalana okuzinikela kwakhe
ngokuhambelana nombuzo.
• Umhlathi wesithathu udlulisa amazwi ovelwano kwabalahlekelweyo
ngokuhambelana nombuzo
• Umhlathi wesine. usenokumema abantu kwimini yomngcwabo/yomhla
wesikhumbuzo. Uqinisekisa ukubheka phambili ngokwezinto abezizo umfi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
• Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni.
• Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa
kubhekiswa kwisiganeko esithile.
• Kusetyenziswa ulwimi luchukumisayo/olunondiliseko/oluhloniphayo
noluncomayo. [25]
2.4 ILETA EYA KUMHLELI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
• Mayibeneedilesi ezimbini zibhalwe kwicala lasekhohlo zombini, eyombhali
weleta ilandelwe yeyomhleli. (Ifomathi eyahlukileyo iya kwamkeleka.)
• Igama lesitalato, ilokishi nedolophu mazibhalwe ngokupheleleyo.
(Azisetyenziswa izifinyezi).
• Mayilandelise ngomcimbi ngokuhambelana nombuzo.
• Kwisibuliso–akunyanzelekanga ukuba umhleli abizwe ngegama.
Kwamkelekile ukusebenzisa enye kwezi; Mhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi.
• Isakhiwo masiquke intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umcimbi ukrwelelwa
umgca ngaphantsi xa ubhalwe ngoonobumba abancinane, shiya umgca.
• Umxholo mawube ngendlela exazalala ekulahlwa ngayo inkunkuma
kwiindawo ezingafanelekanga.
• Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo.
• Mayiqukumbele ngeengcebiso kwiingxaki.
• Mayibenesiphelo esiseseleta esesikweni size silandelwe yifani
noonobumba-magama bombhali.
• Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista isesikweni.
• Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke.
• Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lubesemxholweni. [25]
2.5 IRIVYU
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
• Mayibe/mawubenesihloko, umbhali/umdidiyeli/umhleli.
• Makuvakale ukuba uthetha ngefilim/umdlalo weqonga awubukeleyo
umviwa.
• Mayiveze imixholo nemiyalezo ephambili.
• Mayivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngefilim/ngomdlalo weqonga.
• Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxekoncomo ngefilim/
ngomdlalo weqonga awubukeleyo. (Izilungiso ezifunekayo/
ezingafunekiyo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 13 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Mayibalule abantu enokwenza umahluko kubo xa benokuyi/kuwubukela
nezizathu zoko.
• Kuvumelekile ukucaphula kubuthumbu imizekelo yezona zinto zifuna
ukuthathelwa ingqalelo.
• Kwisiphelo makuvele iingcebiso nezindululo ezimalunga nezilungiso
ezifunekayo nezingafunekiyo ngokweenjongo zemfundo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
• Makusetyenziswe ulwimi nethoni yogxekoncomo.
• Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa
ngako kucace.
• Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni.
• Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko
(enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo.
• Kubhalwe ngezivakalisi ezipheleleyo neziziindidi ezahlukileyo. [25]
2.6 INQAKU LEPHEPHANDABA
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
• Malibenesihloko esazisa umcimbi, size siphawule ngeempawu zocaphulo.
• Igama lephephandaba nomhla, igama lombhali livele, indawo, ixesha
lendibano/lokhuphiswano.
• Umhlathi wokuqala uphuhlise oko kukwisihloko nesimalunga nokugweba
kukhuphiswano lokubhala iijenre ezahlukileyo.
• Umhlathi wesibini uveza intsusa yendibano/yokhuphiswano.
• Eminye elandelayo itshawuze ngezakhono zokubhalwa nokunikezelwa
kweejenre ezahlukileyo.
• Imihlathi yenqaku ilandelelaniswe ngokukuko.
• Umongo mawubengeejenre ezahlukileyo eziquka amabali amafutshane,
isihobe, inoveli nedrama.
• Malivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngokhetho lwemixholo,
ukukhula kwetalente nobuchule bokusebenzisa ulwimi kwezi jenre.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
• Kubhalwa ngezivakalisi ezipheleleyo.
• Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba/esidala umfanekiso/
imeko/oko kuthethwa ngako kucace.
• Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko
(enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo. [25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 14 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa
Inqwanqwa
(Impendulo
nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye
eliphakamileyo
lwezimvo
-Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango.
kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo. ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhutyu-
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu.
ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
30 AMANQAKU kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 15 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala
ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
nesigama
sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa
sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama
Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele
ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de
kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda
Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo.
zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele
nopelo. kakhulu. kakhulu.
nopelo.
-Sixongxwe ngobugcisa
obukhulu.
13 10 7 4
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga.
ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye
elingezantsi
-Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. akukho ukohluka –
nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi.
nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama
15 AMANQAKU -Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele
zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku
lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho.
ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu.
nemihlathi -Isincoko sisemxholweni -Isincoko siphume
kwezivakalisi.
kuyahambelana, sisemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
5 AMANQAKU kwahluka-hlukene. iziphene.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 16 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo egqwesileyo -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Impendulo inokuhambelana -Impendulo ebonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi okungephi nombuzo ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi Ikwabonakalisa ubunzima ngeempawu zodidi lomhlathi.
-Impendulo nezimvo. -Izimvo ziqiqisisiwe zivuthiwe. lomhlathi. lomhlathi. malunga nolwazi -Intsingiselo ilahlekile kwaye
-Ulungelelwaniso lwezimvo. -Ulwazi lunzulu ngeempawu Izimvo ziqiqisisiwe. Izimvo ziyanelisa. lweempawu zolu didi awukho mxholweni
zohlobo lomhlathi obhaliweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni lwetekisi. kwaphela.
nokucwangcisa
-Ubhalo lusemxholweni - Ukuthungelana ngokupheleleyo. -Kukho ukungqamana okungephi -Ayithungelani kumxholo
-Injongo, abantu ekujoliswe ncakasana. komxholo nezimvo, -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa kukho nezimvo.
kubo, iimpawu/imigaqo -Ukuthungelana komxholo kubonakala kucace okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Zimbalwa kakhulu
nesimo sentlalo. nezimvo. kakuhle kakhulu. -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho uthungelwano iinkcukacha ezixhasa
-Icaciswe nzulu kwaye zonke -Iinkcukacha uyathungelana phakathi komxholo nezimvo. isihloko.
iinkcukacha ziyasixhasa zisixhasa ngokuqiqiweyo umxholo nezimvo. -Zimbalwa iinkcukacha -Ayisetyenziswanga imigaqo
isihloko. isihloko. -Ubukhulu becala ezixhasa isihloko. eyimfuneko yefomathi.
-Ifomathi yamkelekile kwaye - Ubukhulu becala iinkcukacha -Imigaqo eyimfuneko
ichanekile. Ifomathi ifanelekile ziyasixhasa isihloko. yefomathi isetyenziswe
ineziphene ezingephi. - ifomathi ifanelekile ngokungacacanga.
kodwa kukho iziphene -Imigaqo engundoqo
ezingephi. yefomathi yetekisi
15 AMANQAKU ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama isigama asifanelekanga sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, ngokupheleleyo kwinjongo, asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/ imeko, abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo
abantu ekujoliswe kubo nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo.
nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. ngokungachanekanga kubangela iyabhidisa.
Ukusetyenziswa kolwimi
lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama iziphene ezibaxekileyo. -Isigama asihambelani
nemigaqo yalo. -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. -Intsingiselo ilahlekile. nenjongo.
Uchongo magama. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene -Intsingiselo ichaphazeleke
Iimpawu zokubhala nopelo. kakuhle. aziyichaphazeli ngokukodwa.
-Ubukhulu becala akukho intsingiselo.
10 AMANQAKU ziphene.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper