Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202516 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2025, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2025

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) CANZIBE/SILIMELA 2025 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. • Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo, kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku. • Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-14 ukuya kwele-15 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. QAPHELA: • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha ICANDELO A: ISINCOKO Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo. IIMPAWU ZESINCOKO Isincoko esibalisayo: • Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. • Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. • Masibonise ulwazi ngesihloko esikhethiweyo. • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo sisebenzise izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. • Sisebenzise amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa xa kufuneka njalo. • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube loludala ifuthe nochukumiseko kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: • Sinokusebenzisa ixesha elidlulileyo okanye elangoku. • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo, njalo • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. • Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha Isincoko esixoxayo: • Umviwa uthatha icala ngomba othile. • Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. • Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Kwisincoko esivelela amacala omabini: • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni kwawo, kodwa masilunike olomviwa uluvo xa sivala. • Sinokuxoxela okuthile sichasa/sivuma sikwanika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. • Masibonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha UMBUZO 1 1.1 Lade lazaliseka ithemba Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singalibali elimalunga nethemba elizaliseka ngenxa yokuzingisa ukufumana imfundo/ ukufumana umsebenzi/ ukufumana into ekukudala eyinqwenela. • Singangethemba eloyisa imingeni ekuhlangatyezwana nayo endleleni. • Singabonakalisa imvakalelo ngethemba elizalisekileyo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Wayeyincutshe ke loo mcuphi Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singangobuncutshe/ngoloyiso lomcuphi owayephanda ityala/amatyala. • Singangeenkumbulo ngobuncutshe bomcuphi. • Singachaza iimpawu zomcuphi owayeyincutshe ekuphandeni amatyala. • Singacamngca/singakhankanya izenzo zobuncutshe kumcuphi. • Singangemingeni/imiqobo abehlangabezana nayo lo mcuphi xa ebephanda. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha 1.3 Isiphumo sihambelana nesenzo hayi iminqweno yodwa Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singabalisa ngezinto ezenzekileyo ezikhokelela ekuzuzeni impumelelo oyisebenzeleyo/ ekufundeni ukuqiqa phambi kokuba wenze iimpazamo ezinokubangela ukuba ungaphumeleli. • Singaxhasa ngembali/ngenkcaza/ngokucamngca intetho ethi ukuthetha asikokwenza. • Singangempazamo ayenzileyo ngokulinda iziphumo kungekho nto yenziwayo/ukuhlala ngokuthandaza ungenzi nto/ukuthemba imimoya engentla ngaphandle kokwenza. • Singachaza izenzo ezinxamnye neziphumo azilindelayo. • Singabalisa/sichaze/sicamngce ngefuthe lala mazwi mhla waweva empilweni yakhe. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Wandipheka endophula Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko awayekuyo yokungxixhwa ngemibuzo. • Singalibali elingempathombi/ubunzima/lokukhula nzima/lokufunda nzima enesiphumo esihle/esimnandi. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha 1.5 Akukho lula ukukhetha phakathi kwabazali Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singangempixano abanayo umntu ekufuneka ekhethile phakathi kwabazali. • Singangemeko apho kufuneka umntwana ekhethe ukuhamba okanye ukuhlala nomnye kubazali kwimeko enyanzela oko. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Bafana twatse ngezenzo, makangazithetheleli Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singangothelekiso phakathi komntu ozibona engcono kunomnye/otyhola omnye umntu ngezenzo zakhe abe engaziboni ukuba nezakhe zikwanjalo. • Singachaza/sicamngca ngokukhankanya izenzo abafana ngazo okanye azithethelela kuzo. • Singangokulunga/nokungalungi kokungazazi komntu. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singalibali elingesipho/inkcaza engesipho/ucamngco ngesipho esifunyenweyo/ekunikezelwe ngaso. • Singabalula imvakalelo emva kokufumana isipho. • Singayingxoxo engokuxabiseka/ukungaxabiseki kwesipho/iingxaki ezidalwa zizipho. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Singalibali/singayinkcaza/singacamngca ngesiganeko/imeko engembalela. • Singakhankanya unobangela wembalela, iziphumo nezisombululo zembalela. • Singangeengxaki zamafama/zendalo negalelo likarhulumente kwiimeko zembalela. • Singangobungozi bokuhamba wedwa. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 10 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude beempendulo nganye mabubeli-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA YOBUHLOBO Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] • Idilesi inye kuphela iqalwe kwisiqingatha sephepha ime, ingaxwesi. • Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwe ngokupheleleyo. (azisetyenziswa izifinyezi). • Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo mawubhalwe ngasezantsi kwedilesi. (inyanga mayibhalwe ngokwamagama ingengawo amanani umzekelo 30 Juni 2025) • Mayishiye umgca emva kwesibuliso. • Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. • Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. • Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala. • Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo. • Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela. • Umxholo ubemalunga nokucela indawo yokuhlala ngethuba ebefuna umsebenzi kwidolophu ahlala kuyo. • Isiphelo sibeseseleta yobuhlobo size silandelwe ligama kuphela lalowo ubhalayo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Sebenzisa ulwimi olungekho sesikweni nolucelayo/olucengayo/ olunezithembiso noluqhutywa ziimvakalelo. • Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa. • Ixesha malihambelane nodidi lomhlathi. • Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 11 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha 2.2 INTETHO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Mayibe nesihloko aza kuthetha phantsi kwaso. • Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo. • Intshayelelo mayithengise iingcamango (yokukhuthaza nokomeleza abafundi bebanga le-12 abaza kuhlalela iimviwo.) kwabaza kuyiphulaphula. • Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza ibalana/umzekeliso/ umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza). • Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo. (Mazibe zezisukela kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho). • Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (unokuthetha ngamava/ ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo). • Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo. • Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo phambi kokuba igqithele kwelandelayo aza kuthetha ngayo umviwa. • Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu benomdla. • Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze abaphulaphuli bahlale bezikhumbula. • Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela/ifikelela esiphelweni. Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi' Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonise undilliseko. • Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo. [25] 2.3 I-OBHITSHUWARI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bepolisa elingasekhoyo ebelizinikele emsebenzini walo wekomiti yeForam yokugcina ucwangco. • Mayibhalwe ngohlobo lomhlathi, ibenesihloko esingalowo ingaye. • Umhlathi wokuqala mawazise ngokufa, unike iinkcukacha malunga: negama lomfi, ubudala/ukuzalwa nezinye iinkcukacha ezihambelana nombuzo. • Umhlathi olandelayo: uncoma/uhlomle ngegalelo likamfi, iimpembelelo zakhe, ezisenokuxhaswa ngobungqina/amabalana okuzinikela kwakhe ngokuhambelana nombuzo. • Umhlathi wesithathu udlulisa amazwi ovelwano kwabalahlekelweyo ngokuhambelana nombuzo • Umhlathi wesine. usenokumema abantu kwimini yomngcwabo/yomhla wesikhumbuzo. Uqinisekisa ukubheka phambili ngokwezinto abezizo umfi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] • Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni. • Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa kubhekiswa kwisiganeko esithile. • Kusetyenziswa ulwimi luchukumisayo/olunondiliseko/oluhloniphayo noluncomayo. [25] 2.4 ILETA EYA KUMHLELI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] • Mayibeneedilesi ezimbini zibhalwe kwicala lasekhohlo zombini, eyombhali weleta ilandelwe yeyomhleli. (Ifomathi eyahlukileyo iya kwamkeleka.) • Igama lesitalato, ilokishi nedolophu mazibhalwe ngokupheleleyo. (Azisetyenziswa izifinyezi). • Mayilandelise ngomcimbi ngokuhambelana nombuzo. • Kwisibuliso–akunyanzelekanga ukuba umhleli abizwe ngegama. Kwamkelekile ukusebenzisa enye kwezi; Mhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi. • Isakhiwo masiquke intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi xa ubhalwe ngoonobumba abancinane, shiya umgca. • Umxholo mawube ngendlela exazalala ekulahlwa ngayo inkunkuma kwiindawo ezingafanelekanga. • Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo. • Mayiqukumbele ngeengcebiso kwiingxaki. • Mayibenesiphelo esiseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-magama bombhali. • Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista isesikweni. • Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke. • Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lubesemxholweni. [25] 2.5 IRIVYU Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] • Mayibe/mawubenesihloko, umbhali/umdidiyeli/umhleli. • Makuvakale ukuba uthetha ngefilim/umdlalo weqonga awubukeleyo umviwa. • Mayiveze imixholo nemiyalezo ephambili. • Mayivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngefilim/ngomdlalo weqonga. • Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxekoncomo ngefilim/ ngomdlalo weqonga awubukeleyo. (Izilungiso ezifunekayo/ ezingafunekiyo Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 13 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha • Mayibalule abantu enokwenza umahluko kubo xa benokuyi/kuwubukela nezizathu zoko. • Kuvumelekile ukucaphula kubuthumbu imizekelo yezona zinto zifuna ukuthathelwa ingqalelo. • Kwisiphelo makuvele iingcebiso nezindululo ezimalunga nezilungiso ezifunekayo nezingafunekiyo ngokweenjongo zemfundo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] • Makusetyenziswe ulwimi nethoni yogxekoncomo. • Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa ngako kucace. • Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni. • Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko (enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo. • Kubhalwe ngezivakalisi ezipheleleyo neziziindidi ezahlukileyo. [25] 2.6 INQAKU LEPHEPHANDABA Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] • Malibenesihloko esazisa umcimbi, size siphawule ngeempawu zocaphulo. • Igama lephephandaba nomhla, igama lombhali livele, indawo, ixesha lendibano/lokhuphiswano. • Umhlathi wokuqala uphuhlise oko kukwisihloko nesimalunga nokugweba kukhuphiswano lokubhala iijenre ezahlukileyo. • Umhlathi wesibini uveza intsusa yendibano/yokhuphiswano. • Eminye elandelayo itshawuze ngezakhono zokubhalwa nokunikezelwa kweejenre ezahlukileyo. • Imihlathi yenqaku ilandelelaniswe ngokukuko. • Umongo mawubengeejenre ezahlukileyo eziquka amabali amafutshane, isihobe, inoveli nedrama. • Malivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngokhetho lwemixholo, ukukhula kwetalente nobuchule bokusebenzisa ulwimi kwezi jenre. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] • Kubhalwa ngezivakalisi ezipheleleyo. • Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba/esidala umfanekiso/ imeko/oko kuthethwa ngako kucace. • Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko (enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo. [25] AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 14 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa Inqwanqwa (Impendulo nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye eliphakamileyo lwezimvo -Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani. abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango. kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu sentlalo. ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko. Inqwanqwa elingezantsi kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhutyu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu. ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso zinothungelwano nothungelwano nothungelwano. (zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. 30 AMANQAKU kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 15 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo. NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela Inqwanqwa eliphakamileyo isimbo sokubhala ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu nesigama sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo. nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo. zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele nopelo. kakhulu. kakhulu. nopelo. -Sixongxwe ngobugcisa obukhulu. 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi Inqwanqwa zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga. ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye elingezantsi -Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. akukho ukohluka – nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi. nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama 15 AMANQAKU -Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho. ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu. nemihlathi -Isincoko sisemxholweni -Isincoko siphume kwezivakalisi. kuyahambelana, sisemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. 5 AMANQAKU kwahluka-hlukene. iziphene. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 16 DBE/Canzibe/Silimela 2025 SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo egqwesileyo -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Impendulo inokuhambelana -Impendulo ebonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi okungephi nombuzo ukunqongophala kolwazi bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi Ikwabonakalisa ubunzima ngeempawu zodidi lomhlathi. -Impendulo nezimvo. -Izimvo ziqiqisisiwe zivuthiwe. lomhlathi. lomhlathi. malunga nolwazi -Intsingiselo ilahlekile kwaye -Ulungelelwaniso lwezimvo. -Ulwazi lunzulu ngeempawu Izimvo ziqiqisisiwe. Izimvo ziyanelisa. lweempawu zolu didi awukho mxholweni zohlobo lomhlathi obhaliweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni lwetekisi. kwaphela. nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni - Ukuthungelana ngokupheleleyo. -Kukho ukungqamana okungephi -Ayithungelani kumxholo -Injongo, abantu ekujoliswe ncakasana. komxholo nezimvo, -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa kukho nezimvo. kubo, iimpawu/imigaqo -Ukuthungelana komxholo kubonakala kucace okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Zimbalwa kakhulu nesimo sentlalo. nezimvo. kakuhle kakhulu. -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho uthungelwano iinkcukacha ezixhasa -Icaciswe nzulu kwaye zonke -Iinkcukacha uyathungelana phakathi komxholo nezimvo. isihloko. iinkcukacha ziyasixhasa zisixhasa ngokuqiqiweyo umxholo nezimvo. -Zimbalwa iinkcukacha -Ayisetyenziswanga imigaqo isihloko. isihloko. -Ubukhulu becala ezixhasa isihloko. eyimfuneko yefomathi. -Ifomathi yamkelekile kwaye - Ubukhulu becala iinkcukacha -Imigaqo eyimfuneko ichanekile. Ifomathi ifanelekile ziyasixhasa isihloko. yefomathi isetyenziswe ineziphene ezingephi. - ifomathi ifanelekile ngokungacacanga. kodwa kukho iziphene -Imigaqo engundoqo ezingephi. yefomathi yetekisi 15 AMANQAKU ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama isigama asifanelekanga sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, ngokupheleleyo kwinjongo, asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/ imeko, abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. ngokungachanekanga kubangela iyabhidisa. Ukusetyenziswa kolwimi lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama iziphene ezibaxekileyo. -Isigama asihambelani nemigaqo yalo. -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. -Intsingiselo ilahlekile. nenjongo. Uchongo magama. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene -Intsingiselo ichaphazeleke Iimpawu zokubhala nopelo. kakuhle. aziyichaphazeli ngokukodwa. -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. 10 AMANQAKU ziphene. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all