Confidential
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
CANZIBE/SILIMELA 2025
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-26.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Thyila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all


_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)


isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2025, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 429.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC June Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)45 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO R
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli/UncwadiLwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)
• Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
• Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
• Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
ali-190–240.
• Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
• Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni. 2025
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha
loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Okuhle' Umbuzo osisincoko sombongo 10 6
2. 'Watsha umzi' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'ULangalibalele' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'Ukubethwa ngemvaba' Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Umama' Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
6. Inkawu idliw'ilila Umbuzo osisincoko soncwadi 25 11
7. Inkawu idliw'ilila Umbuzo omfutshane 25 11
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko soncwadi 25 14
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 14
10. Ukhozi olumaphiko Umbuzo osisincoko soncwadi 25 16
11. Ukhozi olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 16
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Umbuzo osisincoko soncwadi 25 18
Lwemveli
13. Ubuncwane Boncwadi Umbuzo omfutshane 25 18
Lwemveli
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko soncwadi 25 21
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 21
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko soncwadi 25 24
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 24
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO
nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
()
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe esingafundiswanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
Lwemveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo.
OKUHLE– ZS Qangule
1 Yakhula inkwenkwe yabheka esikolweni,
2 Izithanda iincwadi ingenzi nomolweni.
3 Yayisingcutha isiLungu ingaqhelisi,
4 Iwadlakaza amanani njengesiNgesi.
5 Yazixaka iititshala zaphoselana ngayo,
6 Kwakuthi khinxi kukhululwe ngezayo.
7 Yaba yiminyakana idudulela phambili,
8 Bothuka bonke bajonga phambili.
9 Kwancipha ubuhlanti kwasala zambini,
10 Waphela umzi yavungama ilali.
11 Yaba mbalwana yabhavumlela kude,
12 Wathi umntu uncamile ifuzile kakade.
13 Yaphela imfuyo kwaxhathiswa ngehagu,
14 Yabila ingqondo yona okweyegagu.
15 Lancama ixhego lathi liyazinikela,
16 Likhusela ikhehlekazi evasini lizincamela.
17 Labuya litaka izimanga lakukhohlela,
18 Nakwikhehlekazi kukubi lizitotobela.
19 Naxa kunjalo bathi kumele agqibe,
20 Wasebenza naye wabhitya nemilebe.
21 Qondo le-B. A. walixway' emhlana,
22 Ngqondo yakhe zange izigwagwise.
23 Lachach' ixhego nexhegwazana,
24 Khanyisa mzi babone kudana.
Hlalutya isigama salo mbongo esityhila umxholo othi, uloyiso sisiphumo sokuzinikela.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
WATSHA UMZI – N Mgqwetho
1 Ziphi na iinkokhelikazi ze-Afrika?
2 Yemka kwaphela na nikho i-Afrika?
3 Nanko umbhinqo woNozala uwile
4 Luphawu lukaKhayeni? Ngenyani uwile.
5 Yabinza nenkwenkwezi esixelela
6 Ze niyeke izithixo notshabalala
7 Namhlanje asizazi nenkqu zethu
8 Nezikhulu zethu zonke zathi quthu.
9 Yabinza nenkwenkwezi isixelela
10 Ze niyeke izithixo notshabalala
11 Yayingumkhokeli ikhokela thina
12 Ulomkhokeli wasikhokela thina
13 Saqala ngokuhomba sisekulweni
14 Kanti nank' undlebende esenqweleni
15 Seva umgqumo welizwi likaThixo
16 Abathakathi belizisa ngempoxo.
17 Namhla nithini na ilizwe lifile
18 Nanzo ke neePasi usapho luwile
19 Satshabalala ke ngokuswela igqirha
20 Wanga wonke umzi sowungamagqwirha.
2.1 Chonga kwisitanza soku-1 zibeMBINI iingxaki ezifunelwa iinkokhelikazi. (2)
2.2 Tyhila intsingiselo eziswa ngumqolo onomgca ngaphantsi ngokwesitanza
sesi-2. (2)
2.3 Nika umsebenzi wempinda ebonakala kwimiqolo embini yokuqala kwisitanza
sesi-2 nesesi-3. (2)
2.4 Bonisa ngesigama esikwizitanza ezibini zokugqibela ukuba isizwe sizifake
engxakini ngokutyeshela umyalelo wokungalahli izithixo zaso. (2)
2.5 Ngqina ukuba umongo walo mbongo uyahambelana nesihloko sawo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ULANGALIBALELE – SEK Mqhayi
1 UHambani maHlubi ningakhangeli mna.
2 Hambani niye kwaNqanda-ngophondo, -
3 Izw'elo elaxelwa ngooBabe bethu;
4 Sendogcin' igama namanxowa mna,
5 Nengcwaba loBhungan'omakhulukhulu
6 USombatha Ngwe noBhubesi
7 ULanga laphuma ndlebeni yandlovu,
8 Laya latshona ndlebeni yangonyama
9 Beliphume kakade liyinkunzi,
10 Lide laya kutshona liyinkunzi;
11 Nezithole zalo zoba ziinkunzi,
12 Nkunz' egqume kuNtabamhlope,
13 Kwahlokom' amawa nentlanjana!
14 Ikhe yaginywa mbumbulu ziqithi, -
15 Suk' iziqithi zahlamb' intliziyo,
16 Zamhla uvela kwelaseKoloni,
17 Yakhal' iKoloni yathi 'Ngiyasha!'
18 Kuz' agodukele kwelakubo, -
19 Ziphel' izaqhwiti nezivondoviya.
3.1 Chonga ukusukela kumqolo 1-5 kulo mbongo zibeMBINI izinto aza kushiyeka
ezenza uLangalibalele. (2)
3.2 Tyhila intsingiselo eziswa ngamabinzana anomgca ngaphantsi
ngoLangalibalele. (2)
3.3 Nika umsebenzi wophindaphindo lwegama, 'nkunzi' elikwimiqolo 9–12 yalo
mbongo. (2)
3.4 Bonisa ngesigama esikwimiqolo 12–15 ukuba bekungonwatywa apho akhoyo
uLangalibalele. (2)
3.5 Ngqina ukuba umongo walo mbongo uyahambelana nesihloko sawo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UKUBETHWA NGEMVABA – SEK Mqhayi
1 Ngamaxesha andulo ubisi lusagcinwa
2 Ngeemvaba emizini, umnumzana othile
3 Wasuka wabambana nenkosikazi yakhe
4 Wathabatha imvaba wayityundyutha ngayo.
5 Kwathi ngexa lokuhlwa ethulula ubisi
6 Suka lwazekelela ukuphum' emvabeni.
7 Wayivula ngomnwana wabuya nent' emnandi
8 Efana namafutha akusa emlonyeni.
9 Waxakwa yile ncasa kodwa wacing' icebo,
10 Kwasuka qho axhwaye ingxabano ngelize,
11 Aphange emvabeni atyundyuthe umfazi,
12 Kuvel' amafuthana okuqab' esonkeni.
13 Yazingisa le nkqubo mihla le wanomsindo,
14 Yaxakw' inkosikazi sisimilo esitsha
15 Sendoda, phof' incoma ingabethwa ngenduku,
16 Ngokwezolo, ibethwa ngemvab' ethambileyo.
17 Isiphumo sobetho saba mnandi nakuyo,
18 Ukuqatywa kwesonka ngamafutha amnandi,
19 Kuhliswe nangobisi kulandele intlahla,
20 Nobubele kwindoda emva kwezo ngxabano.
21 Sekudala indoda yabhaqa ndlela yimbi
22 Yokwenz' amafuthana yafuthelana nomthi,
23 Iwubethe ngemvaba. Yaphuml' inkosikazi.
24 Yaba kubhaqwa oko ukwenza ibhotolo
4.1 Chonga kwisitanza soku-1 zibeziBINI iindlela zokubethwa kwenkosikazi. (2)
4.2 Tyhila intsingiselo eziswa ngamabinzana anomgca ngaphantsi. (2)
4.3 Nika injongo yokusikhankanya kwizitanza ezahlukeneyo isenzo
sokutyundyutha. (2)
4.4 Bonisa ngesigama esikwizitanza ezibini zokugqibela ukuba inkosikazi
ibilixhoba ngokungaqondwayo kwibali lokubhaqwa kwebhotolo. (2)
4.5 Ngqina ukuba umongo walo mbongo uyahambelana nesihloko sawo. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UMAMA – BW Matyeni
1 Ngumnt'osisiququq' ukwenziwa.
2 Ngumnt' osisikhuthal' ukudalwa.
3 Uvuka ngonyez' aququzele.
4 Alale mgqibel' ephithizela.
5 Mbon' ekhay' eqoqosha.
6 Aphath' ukuba nguSoqoqosho.
7 Mbukel' ekuhlaleni equkeza.
8 Anyuk' amanqwanqw' abe nguSomaqhuzu.
9 Usebenza nzim' uthe cwaka.
10 Sel' egul' uthul' athi cwaka.
11 Akungabikho kuvulek' isikroba.
12 Nezibhoxi zifuman' ikroba.
13 Ndiyamvuma ngegalel' elihle.
14 Ndiyamngqina ngesisek' esihle.
5.1 Caphula kwisitanza soku-1 imiqolo emiBINI enika intsingiselo yokuba umama
akazenzisi ngokuqukeza kwakhe. (2)
5.2 Chaza umfanekiso ntelekelelo ozotywa ngomama sisitanza sesi-2. (2)
5.3 Tyhila ingxaki evela ngokusetyenziswa kunye kwamagama; isikroba, ikroba
ukusuka kumqolo 11–12. (2)
5.4 Xela zibeMBINI iimpawu zesakhiwo eziwenza ubeyisonethi lo mhobe. (2)
5.5 Phawula ngeempawu zibeMBINI zikamama ozinqwenelayo emva kokufunda lo
mhobe. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli EZIMBINI noNcwadi Lwemveli.
• Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo okanye kuNcwadi Lwemveli.
• KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
NOMBUZO OMFUTSHANE nakuNcwadi Lwemveli, ukususela kumbuzo wesi-6
ukuya kumbuzo we-13.
• Khetha umbuzo ubemNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli/kuNcwadi
Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OSISINCOKO
SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Kungquzulwano phakathi komthetho nolwaphulomthetho kutyhileka inkohlakalo
ebifihlakele kuThantaswa. Ngqina olu luvo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
Njengesiqhelo, uMfuneko wafika emzini kaNqoza ngorhatya eyokubuza iindaba. Kaloku
wayezinike uxanduva lokuya kutyelwa okufumaneke eluphandweni ukuze alumkise
uThantaswa. Waphuma apho uMfuneko ebudideka yinto ayixelelwe nguNqoza
ekhomba umnwe kuThantaswa. Wayengazi ukuba angayijika njani into esele ithethiwe.
Wamyala kakhulu uNqoza ngelithi asel'eyibhebhetha kakhulu into eyayamanisa umfazi 5
kaYangaphi nokubulawa kwendoda yakhe kuphando lwabo.
Umfazi kaNqoza, uThembakazi, wayesel' ebakrobele aba babini ukuba banomkhutyana
obadibanisayo. Babemana ukumya ngamehlo. Wayesithi akusondela kufuphi nabo,
bathethele phantsi. Ukuphuma kwakhe apho waya kuyixelela uThantaswa loo nto
uMfuneko. Wathi uThantaswa akuyiva, wothuka wangcangcazela. 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
'Kanti, Mfuneko, ufa nini lo Mapheza unezothe?' wabuza uvalo ludubula ngamandla
uThantaswa.
'Ndicinga ukuba ndikhe ndimyele exhweleni lam, uSiphongo, kula matyotyombe
aseZamokuhle kuba kunzima ukumzuma ngembumbulu. Okokoko waphanda ngeli tyala
usoloko engahambi yedwa.' 15
'Iza kulibazisa into yexhwele. Ufuna umpu phakathi kwamehlo qha lo Mapheza,' watsho
uThantaswa.
'Ndicinga ukuba ibe lilinge lokugqibela elo, Thanti. UMfezeko inye imini yakhe, yimini
ekuya kungcwatywa ngayo uHlomlani. Ukuba uSiphongo angandinika umalingatshoni,
ngokwenene loo mini ingatshona naye uMfezeko,' watsho uMfuneko. 20
'O, unyanisile Mfuneko kuba nabantu baya kucingela ukuba udliswe ngabapheki okanye
unikwe ipleyiti ebingezi kuye, watsho ngaloo ndlela wasweleka,' ...
7.1 Xela into ekhomba umnwe kuThantaswa ngokufa kukaYangaphi
ngokwebinzana elinomgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (2)
7.2 Chaza umkhutyana odibanisa uNqoza kunye noMfuneko ngokwesikrokro
sikaThembakazi. (2)
7.3 Khankanya zibeNTATHU iinzame azenzileyo uThantaswa zokuphumeza
umnqweno okumbuzo wakhe othi, 'ufa nini lo Mapheza unezothe'? (3)
7.4 Tyhila inxaxheba yamatyotyombe aseZamokuhle kulwaphulomthetho olukule
noveli. (2)
7.5 Ngqina ukuba uMdlambila udlala indima yokubasisaphulimthetho kule noveli. (2)
7.6 Ingaba laphumelela icebo likamalingatshoni alithembileyo uMfuneko? Xhasa
impendulo yakho. (2)
7.7 Chaza zibeMBINI izinto ebezikhuthaza uMfuneko ukuba aye
esibasisaphulimthetho. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
Ngobusuku baloo mini, ngothula-nja kanye, uNomacebiso nabantwana bakhe bavuswa
kukunkqonkqoza okungekho similweni okwakusitsho kumnyango wangaphambili.
Waphakama uNomacebiso wayokuvula. Ukuluvula kwakhe ucango waphantsa ukuwa
kuba wafika ingumkhosi wamapolisa, umi bhuxe phambi kwakhe. Ayemane, elesihlanu
lishiyeke emotweni eyayingenambhalo, inguMfuneko buqu lowo. 5
Bangena dyulukudu ooSixaki ababekhamaflaje ngesinxibo samapolisa. Bafika benza
ingqushu kuloo ndlu. Igumbi likaMfezeko baliphikica lonke, iimpahla ezikwisigcini-
mpahla ziwiselwa phantsi ngokungenambeko. Ibhedi yona yangxongxiswa ngecala
egumbini. Ngeli xesha kugqogqwayo, uNqoza yena wayemi emnyango engafuni ukuba
kubekho umntu ophumayo apho. 10
Baphuma apho abo bafana bephacuza. Baya kungena emotweni bekhawulezile.
Owokugqibela wayikhwela seyihamba. Wathi eluvala ucango, yabe seyiphefumle
kakhulu ukuthabatha amandla, yaxhuzula yaya kusithela ekoneni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
'Demethi! Uyafihla lo ntloyiya,' washwabula uNqoza besiya kuqabela
ngasematyotyombeni aseZamokuhle njengokuba babephuma kwilokishi 15
yaseMchubakazi nje.
Babengawufumananga umpu kaMfezeko, nababefuna ukuwusebenzisa xa bamcima
igama emva kokuba bembile phaya esibhedlele. NguNqoza lo wathi akuxelelwa
ngokuya kuqweqwedisa uMapheza esibhedlele wavelisa elo cebo lokuya kugqogqa
kowabo kuqala. 20
'Gcwanini, yinto yakudala le uthi mandiyenze. UMapheza mandiyokumba esibhedlele,
emva koko simbulale ngompu wakhe ukuze kukholelwe ekubeni uzibulele ngokwakhe,'
watsho uNqoza ngemini ephambi kwale.
Bashiyeka abantu bematshekile kwaMapheza kukuhlala bahlale babone ...
7.8 Chaza ukuba kudiza ntoni ngesipolisa ukuhamba noNqoza kooSixaki benxibe
iimpahla zesipolisa ngobusuku. (2)
7.9 Xela injongo yogqogqo olwalukwaMapheza ngokwesi sicatshulwa. (2)
7.10 Khankanya babebaBINI abalinganiswa abathe bezama, baphuma 'bephacuza'
bengalifumananga ilifa likaMsindisi kule noveli. (2)
7.11 Phawula ngemiqobo ahlangana nayo uMapheza kuphando olungokufa
kukaYangaphi. (2)
7.12 Ngqina ukuba le noveli yinoveli yolwaphulomthetho. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Kungquzulwano phakathi kwemingeni yokukhula nobizo emntwini kutyhileka
ukuqatshulwa ngelizwi likaThixo. Ngqina olu luvo ngoThole kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA C
Bayekeni bathandane
Baza kube badikane.
Zizonke ezi ntetho nale ntshukumo ayizanga imothuse uThole noNomsa, kwaba
kukhona ngathi bathe swii. Injalo indlela eya 'kwantshabalalo'.
NgoLwesihlanu kwiveki yesibini uThole ephangela wacelwa nguNomsa ukuba afike 5
kokwabo ngorhatya ngoMgqibelo azokumchithisa isithukuthezi kuba abazali bakhe boba
bengekho beye kwinkonzo enkulu eyayiza kuba seTinarha ngaloo mpela-veki.
NgoMgqibelo ngenjikalanga wabonakala uThole esenjenjeya ukusinga kuloNomsa.
Uthe xa aza kujika angene ngesango kwaye kusiza umfo wakwaSigxabhayi phambi
kwakhe enyuka ngeso sitalato eshumayela. Unge angabeka iindlebe amamele, 10
kumazwi awayewathetha kwegqitha ezindlebeni zikaThole amazwi athi,
Umntu unokuwuthabatha na umlilo awuse esifubeni sakhe,
Zingatshi na iingubo zakhe?
Unokuhamba na umntu phezu kwamalahle avuthayo,
Zingatyabuki na iinyawo zakhe?* 15
Wathi akuweva la mazwi lwee rhiphu uvalo wee xhwenene wakha wema umzuzu ecinga
kukho ingqondo ethi makangabisangena kulo mzi aya kuwo, ekhumbula amazwi alolu
hlobo ethethwa kuye enga uyaphupha. Ekhumbula namazwi awakha waweva ethethwa
esangweni lelokishi eSprings athi, 'Umoya uvela ngaphambili,' nezinto ezathi zamhlela
ngobo busuku. Uthe esahlafuna la mazwi athethwa ngulo mfo wakwaSigxabhayi weva 20
ilizwi lisithi, 'Kutheni na Sthandwa uyalahleka?' Wee phaka esothuka. Tyhini! NguNomsa
uyamhlangabeza esangweni.
9.1 Xela ngokolwazi lwakho lwebali indlela ekuthe kanti iya 'kwantshabalalo'
echazwa kwesi sicatshulwa. (2)
9.2 Chaza isilumkiso somlilo osiwa esifubeni ngokungqamene noThole. (2)
9.3 Khankanya zibeziTHATHU izehlo ezibengamalahle avuthayo zaze zatyabula
iinyawo zikaThole kwindlela yakhe eya ebufundisini. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
9.4 Tyhila indima edlalwe bubudala babalinganiswa bale noveli ekunxaxheni
kweendlela abazihambayo. (2)
9.5 Ngqina ukuba uThemba udlala indima yokubalitshijolo kule noveli. (2)
9.6 Ingaba waphumelela uJoe ukubulala uThole ngemini amfumene kuloNomsa?
Xhasa impendulo yakho. (2)
9.7 Chaza zibeMBINI izinto ebezikhuthaza uThole ukuba alandele ubizo lwakhe. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
'Inene abanye abantu banethamsanqa. Aye asuka athi amathamsanqa xa ebahlela babe
ngathi asibantu ncam, abazalwanga mfazi njengathi,' wavakala esitsho omnye umfana,
esiva le mali ingaka yenziweyo.
'Kanti mfo kaMsweli uthetha loo nto nje le ntwana ndiyazi kakuhle ikhulela kuthi phaya
eGcuwa eZazulwana sikunye elalini,' watsho omnye ukuphendula. 5
'Uthini na Rhadebe mfondini? Uthi lo mfana umazi kakuhle?' wabuza okaMsweli.
'Ndikufungisa amaHlubi ntanga, ndazi nonina, liqabakazi elalisambatha imibhaco, nto
ingaziwayo nguyise.'
'Uthetha ukuthini ke Rhadebe xa usithi uyise akaziwa? Uthetha ukuthi ngumntwana
wamatyholo?' 10
'Hayi, Dlamini, anditsho, inje wena le nto, le ntwana ifike nonina lo phaya kuthi incinci,
iliqathalalana leqatyana elimzimba uzele imbola neenwele eziqothololo luvithane isuka
ngapha kwaGcaleka emaqabeni yaza yadibana nemfundo phaya kuthi.'
'Ukutsho oko ke Rhadebe akunalwazi ngokuzalwa kwakhe?'
'Hayi ke ntanga ndingaba ndiyaxoka ke kwelo cala.' 15
'Kwek! Ndinqwenela ukukhe ndidibane nabantu abanolwazi ngokuzalwa kwakhe okanye
nabazalisikazi ababezalisa unina. Abantu abanje badla ngokuthi kanti kwasekuzalweni
kwabo kwabakho nto zithile zingafani nabanye abantu.'
'Omnye ntang'am athi kanti akazalwanga ngumfazi?' latsho elinye igezana lomfana
kwakweso siqhu lihleka. 20
'Awu wandikhumbuza uMacduff kaShakespeare ke ngoku nam ntang'am,' watsho
omnye naye ehleka.
9.8 Chaza ukuba zidiza ntoni izikhuzo eziza nomfo kaMsweli kwesi sicatshulwa. (2)
9.9 Xela injongo yemali ebibethwa esithetha ngayo isicatshulwa. (2)
9.10 Khankanya babebaBINI abefundisi abakhulise ubizo lobufundisi bukaThole
kule noveli. (2)
9.11 Phawula ngemiqobo ekwindlela yomlinganiswa onobizo lobufundisi uthathela
kumava kaThole kule noveli. (2)
9.12 Ngqina ukuba le noveli yinoveli engemiba yezentlalo. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Kungquzulwano phakathi kwengcinezelo nomzabalazo wenkululeko kutyhileka
ubuqhawe kuMfazwe. Ngqina olu luvo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
Ngumfo owayesaziwa ngokuba nguqalazive ke lo, ayandimangalisa mna loo nto kuba
wayesenza umsebenzi wakhe emakube wasulelwa ngawo nguyise.
Wayengaphili mpilo kaNoposi uFriday lo, kungekho namntu unabuchule bokuchaza
ukuba yena yedwa yintoni le ayenzayo ingenziwayo ngabanye ooNoposi ukuze abe
ngulo chwenene anguye. Ukuba kukhe kwabakho indawo enothuli, akusokuze 5
kungabikho mntu uthi ebekhe akambona uFriday apho. Abafundi bahamba beyalezene
ukuba kubuywe ngosuku olulandelayo ukuza kwenza inkonzo yokukhuza ukusweleka
kukaKK. Yiyo ke leya ndandifikele kuyo ichithachithwa ngerhuluwa nesinandile zeziya
nkuhlubela zoonongqayi.
Ngokwenkcazelo kaGaba kude kwayiwa kulalwa kungekho nto iphinde yothusa mntu. 10
Umbonile ubawo efika ukuvela ngasedolophini, bancokola, wambalisela into
ekwakucaca ukuba seleyivile, ebuzisa ukuba kuxa kuthekani na ngam, wathi ke yena
akakeva nto ibhadlileyo. Emva kokunyuswa ehliswa ngamapolisa impendulo
ayifumeneyo yeyokuba unyana wakhe akanayo nento le, uyabuya.
'Iimpahla zam zona aze kuzithatha nini?' Ndangenelela ndabuza. 15
'Mhlawumbi ukutshona kwelanga. Kaloku nantsika uyazi ukuba sendigugile, lakutshona
ke ilanga akuphindi undibone phandle.' Utshilo umnt' omkhulu. 'Yena undibone phandle.'
Utshilo umnt' omkhulu. Yena wothuswa zizithonga ezithathu zokuqhushumba kwento
angayaziyo phaya ekhaya, weva izingqi zibaleka zisihla isitrato, kukho nelizwi elithi,
'Mayitshe impimpi! Yitsha Mfazwe!' 20
11.1 Xela into eyenza aziwe njengoqalazive uFriday. (2)
11.2 Chaza impilo kaNoposi angayiphiliyo uFriday ngokwesicatshulwa. (2)
11.3 Khankanya zibeNTATHU iinzame zokuguqula uMfazwe ukuba abeyimpimpi. (3)
11.4 Tyhila inxaxheba yendawo yakwaQaka ekuphuhliseni umxholo wengcinezelo
kule noveli. (2)
11.5 Ngqina ukuba uKK kwesi sicatshulwa uyingxwelerha yocalucalulo. (2)
11.6 Ingaba waphumelela uFriday ukutshisa uMfazwe ? Xhasa impendulo yakho. (2)
11.7 Chaza zibeMBINI izinto ebezikhuthaza uMfazwe kubutshantliziyo bokulwela
inkululeko. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ISICATSHULWA F
Ngelo xesha lobusuku uGaba wayengenakuvuka, ndeva kushukunyiswa ucango,
gingxi – gingxi – gingxi. Cwaka. Ababini bajikela ngasemva, baphinda babuya
basebezela abanye aba, kwahanjwa ngumntu wonke ukuya kujikela ngasemva.
Andilibazisanga, nyubelele ndaphuma emotweni, lakatyu kucingo lommelwane, nca
ngodonga endaweni enethunzi. Ndalinda. Kuqale kwakhanyiswa kweliya gumbi lineziya 5
ntwana zisuzayo, cimi kwakhona. Ndajonga. Ndasibona isithatha egumbini likaGaba,
kwakho namazwi athethayo, waphumelisa uTat'uGaba ekhalima.
'Makwedini, zeniyixele into enindifuna yona, naza kundigezela emzini wam ndilele,
ninyanga ni?' Kwakucaca ukuba lisemsindweni ixhego. Kuphinde kwalandela
ukuhumzela endingakhange ndibe nokubuva ukuba kubhekisa ngaphi na, kodwa into 10
elandelayo ibe kukucima kwesibane. Ntaru, ntaru zaphuma zilandelelana ezi zinto zaza
kujikela kweli cala ndikulo. Abathathu kubo babegungxe izankwane ezimnyama befihle
ubuso, uFriday esakhe esiphethe ngesandla.
Ndanga ndiyalama, ndazibuza ukuba yintoni le ingaka ndimenze yona uFriday.
Yayiyintoni ke, ndandingamqhelanga nokumqhela nje? Nalapha ekuhlaleni 15
nasekukhuleni azizange khe zingqubane iindlela zethu. Wayengenguye namntu usoloko
ekho naphakathi komzi lo, into yakhe ikukuphala apha esithubeni, ungasoze umbone
nangempelaveki. Yinto yokubambelana ngoNokuzola engakhathalele kufuna bungqina
kunjalo nje. Hayi, ayinakubasisizathu eso. Mna ndandisabetha ngezikaTshiwo, ngeli xa
yena wayesele etyibilika ngeempundu. Wayenezinto, ngeli xa ndandisaziwa ngeziya ... 20
11.8 Chaza ukuba kudiza ntoni ngoFriday ukuhamba namakhwenkwe ngobusuku
bezigungxe ubuso ngezankwane ezimnyama. (2)
11.9 Xela injongo yogqogqo olwenziwa kwatat'uGaba ngokwesi sicatshulwa. (2)
11.10 Khankanya abemaBINI amagama amantombazana asetyenziswe
kumxholwana wothando ngokubhekisele kuMfazwe kule noveli. (2)
11.11 Phawula ngemiqobo ahlangana nayo uMfazwe kwidabi lokulwela inkululeko. (2)
11.12 Ngqina ukuba le noveli yinoveli engopolitiko. (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Kungquzulwano phakathi kwemingeni yentlalo nomlinganiswa kutyhileka inzondelelo
nobuqhawe.
Ngqina olu luvo ngenzondelelo kaDeliwe kwintsomi ethi, 'Intsomi kaDeli noDeliwe'
nobuqhawe bukaRharhabe, kwisibongo, 'Intaba kaNdoda'.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA G
INTSOMI KAKHETSHE NESIKHUKUKAZI
Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudala-dala iintaka zaye zithandana, zisendiselana
njengabantu. Ngelo xesha ukhetshe ufike watshata nesikhukukazi, bahlalisana kakuhle,
bathandana oku kusisimanga bada bafumana nabantwana. Kwalile ngenye imini,
ukhetshe wemka esiya kuphandela usapho into etyiwayo eshiya isitshixo sendlu
nomfazi. Ekuhambeni kwendoda isikhukukazi sicinge ngokuya kutyelela isihlobo saso 5
ebesihlala mgama. Kule ngcingane yembutho sihambe nabantwana baso ukuze nabo
bafumane ithuba lokuya kubona ilizwe. Sincokole, sancokola, sancokola nesihlobo eso
saso kwahamba ixesha, kwabonakala ukuba lifikile ixesha lokuba usapho lugoduke.
Lufike ekhaya umninimzi engekabuyi, abantwana beyimfe kukudinwa, belambile, wada
omncinane woyiswa kukunyamezela, wazibika kunina. Isikhukukazi sibe ngasikhangela 10
isitshixo sokuvula indlu ukuze abantwana batye, tu ukuvela isitshixo. Sibhuqe, sabhuqa,
sabhuqa sada sancama. Kusenjalo, kwenzeka elona sikizi kuba umntwana wasuka
waqhawuka, itshoba lalala umbethe ngenxa yendlala. Uthe umntwana esandul'ukufa
wagaleleka ukhetshe, akuyibona le ntlekele wavutha ngumsindo engxolisa umfazi
wathetha wenjenje: 15
'Ukususela namhlanje thina sobabini sahlukene. Kunjalo nje kuya kubanjalo nakwinzala
yethu. Ookhetshe baya kubatya abantwana beenkukhu kude kuvele esi sitshixo
silahlekileyo.' Uthe ukuba ukhetshe atsho wabutha konke okwakhe wemka. Okwenene
kwenzeka ngokuthetha kwakhe kuba nanamhla oku ookhetshe basawatya
amantshontsho eenkukhu. Isikhukukazi sona asikancami kuba sisaphikelele 20
ukuphanda, siqhwaya emhlabeni nje, sisakhangela esaa sitshixo sikakhetshe ukuze
sixolelane naye, kubekho ibuyambo ukuze abantwana babo bangabisaxhwilwa.
Phela-phela ngantsomi.
13.1 Xela into ebonisa ukuba intlalo ibikhe yantle phakathi kwesikhukukazi
nokhetshe kule ntsomi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
13.2 Nika ubungqina bokuba ukhetshe ebeluhoyile usapho lwakhe ekuqaleni kwale
ntsomi. (2)
13.3 Khankanya zibeNTATHU iimpawu zentsomi ezifumaneka kule ntsomi ingentla. (3)
13.4 Tyhila ingxaki eyenziwe sisikhukukazi ngokutyelela isihlobo saso kule ntsomi. (2)
13.5 Ngqina ukuba isikhukukazi litshijolo ngokwale ntsomi. (2)
13.6 Ingaba laphumelela icebo lesikhukukazi lokufumana isitshixo ukuze abuye
ukhetshe? Xhasa impendulo yakho. (2)
13.7 Chaza zibeMBINI izinto ebezikhuthaza ukhetshe ashiye usapho lwakhe. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA H
NGURHULUMENTE WETHU LO!
1 Vi-i-i-tyo-o-o!
2 Nqand'ezo nkomo kwedini sigoduke!
3 Nqand'ezo nkomo kwedini limkil'ilanga
4 Nqand'ezo nkomo kwedini sizokusenga
5 Nqand'ezo nkomo kwedini kukud'ekhaya
6 Le inco yona ililelwa linkonyan'ekhaya
7 Le irhwexu yona kosa seyibek' elayo inkonyana
8 Ezi zilunga zona zozalis'amathunga
9 Ndatsho ndalamba ndilambel'umthub' ontubululu
10 Ndatsho ndalamba ndilambel'umvub'omphokoqo
11 Ndatsho ndalamba ndilambel'umvub'omphuthulo
12 NguRhulumente wethu ke lowo!
13 Vi-i-i-tyo-o-o!
14 Nqand' ezo nkomo kwedini sigoduke
15 Andiphelelang'apha mna ndisaya kude
16 Bath'ooBhomoyi makhe ndithi gqi kwaNokholeji
17 Bath' ooMadiba mandithi gqi eFortHare!
18 Bath' le nt' ibubugqwetha injengam lo!
19 Bathi le' nt' ibubugqwetha ngathi ingandivul'amehlo!
20 Tyhini! kant' umntakwethu utoshalaza phantsi kweBhulu?
21 Tyhini! kanti udade wethu utatsalaza phantsi kwedla-gusha?
22 Tyhini! Mandivul' iincwadi ndiphand' iindlela zokumtsala
23 Ndivul' iincwadi nditsal'owakuth' umntu!
24 NguRhulumente wethu ke lowo!
25 Vi-i-i-tyo-o-o!
26 Ubufundel' edlelweni na kwedini obu buchule?
27 Ukuba kusedlelweni inene ndilibamb' isandla!
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
28 Ukuba zezi nkomo wawuzolusa inene ndizibamb'isandla!
29 Ukuba koku kolusa inene uyintshatsheli!
30 Intshatsheli ingangubani na ingenguy' umalusi?
31 Ozaziyo ezakhe ade azibiza-bize ngamagama!
32 Athi, 'Mzulu, 'Mxhosa, 'Msuthu' manyanani!
33 Athi, 'MVenda,' Mswazi, MTswana, manyanani!
34 Athi, 'Ngesi, 'Bhulu, MTsonga, 'Mpedi, manyanani!
35 Azirhiwul'ezo nkomo aziqhubele buhlantini bunye
36 NguRhulumente wethu ke lowo!
13.8 Chaza ukuba kudiza ntoni ngoRhulumente wethu ukumnxulumanisa
neenkomo ezimibalabala ezisiwa ebuhlanti. (2)
13.9 Xela injongo yokusebenzisa uchasaniso kumqolo 21–22 kwesi sicatshulwa
sesibongo. (2)
13.10 Phawula ngemfuneko yokubanjwa kwezandla ngokwemiqolo 27 no 28. (2)
13.11 Khankanya abemaBINI amagama eenkomo azibiza ngawo umalusi nafuna
zimanyane ngokwesitanza sesi-3. (2)
13.12 Khankanya udidi lwabantu onokubacebisa ukuba bafunde esi sibongo. Xhasa
impendulo yakho. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo we-14
ukuya kumbuzo we-17.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ubeMNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli
okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Ukhetho alwenzayo umntu ebomini lungeza neziphumo ezibi okanye ezimnandi.
Ngqina olu luvo ngabalinganiswa uZwilakhe noGugulethu.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA I
UZWENI: Ngaba mfana unezihlabo kule ntombi mayela nezinto zolutsha?
UGUGULETHU: Buzani kubawo.
UZWENI: Hayi kaloku mfana wam, wenzani na? Ulwazi lukayihlo ngentombi le
luphelela nje apha phakathi kwekhaya. Mayela nezinto zolutsha
nguwe onganolwazi oluphangaleleyo. Mhlawumbi wena ungathi ube 5
nazo izizathu zokuyichasa ezingathi zibambeke, zibe nakho ukuvula
amehlo ethu.
UGUGULETHU: Ngaba bawokazi ukuvela kwam nezihlabo kobanga ukuba ubawo
abe naluvo lumbi na?
UZWILAKHE: Mawethu sobambezelana ngentetho kangangokuba sobona elaa 10
langa litshona singafikelelanga ntweni iphathekayo, ibe ke
akukuphela kwento siza kulala sitye yona le. Niyabona nto zakuthi,
ngunyana wam lo. Lo mntwana wathi mhla wavela ndamthiya igama
ndathi nguGugulethu, igugu lethu thina MaHlubi. Niyabona ndilapha
nje ndiyinkulu yamaHlubi. Njengenkulu ke ndimele kukuba 15
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
ngumzekelo kuni ekugcineni isiko laseMaHlubini, lingathi laphulwe
ndim ncakasana; kuba ndakwenjenjalo akuyi kulunga. Xa laphulwe
ndim ngubani na ongabuya alibambe? Aningetsho na nina ukuthi le
nto yonakele entloko, umsila ulandela intloko? Xa nditshoyo ke
mawethu ndiyanicela ndithi xolani lusapho lukaBhungane, lalani 20
ngenxeba MaHlub'amahle, kule ndiyithethayo andiphindi ndiliginye
ndithi bendixoka. Nditshilo nje nditshilo. Nantsiya intombi
kaMcothama, yizekeleni umfana lo wenu.
UNYANISO: Madoda, ngumfo kabawo lo ndiyamazi ndikhula naye, etshilo nje
utshilo ndifung'uNototoba. 25
15.1 Chaza ukuba ukungayamkeli kukaGugulethu intombi ekuncokolwa ngayo
kwisicatshulwa kuyiqale njani iyantlukwano yamaHlubi kule drama. (2)
15.2 Tyhila uluvo oluqulethwe ngamazwi athi, 'Buzani Kubawo' ngokuhambelana
nomba ekuxoxwa ngawo kwisicatshulwa. (2)
15.3 Chaza indima ayidlalayo amaHlubi kule drama. (2)
15.4 Xela udidi lozobo azizoba ngalo uZwilakhe kumazwi akhe anomgca ngaphantsi.
Xhasa impendulo yakho. (3)
15.5 Xhasa ngezehlo eziBINI ezisencwadini ukuba umbuzobuciko kaZwilakhe
ongezantsi ubeka kwayena ityala endaweni yokukhwezela ukuba kuthathwe
intombi ayifunayo.
'Aningetsho na nina ukuthi le nto yonakele entloko, ...?' (4)
15.6 Ngqina ukuba iinjongo zikaMaGaba zokunyanzelisa uGugulethu ukuba atshate
uThobeka azihambelananga nesiphumo sale drama. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA J
UGUGULETHU: Bendocela mhlekazi ukuba ndiyithethe emva kwesigwebo.
IJAJI: Gugulethu ngenxa yesenzo esibi othe wasenza, le nkundla
ikufumana unetyala elikhulu elingaxolelekiyo. Ngoko ke uya
kuthatyathwa kuloo ndawo umi kuyo, uye kuxhonywa, uji-i-nge
ngentambo ude u-u-u-fe. Yanga inkosi ingawusikelela umphefumlo 5
wakho.
UMAGABA: Yho-o-o! Umntanam! Umntanam! Nam kubhetele ndife. (Ukhupha
ityhefu uyayisela)
IPOLISA: Mbambeni! Mbambeni nankw'esel'ityhefu! Kowu-u-u-u, seleyigqibile.
(Uyayoba uyafa) 10
UZWILAKHE: Nkosi ndingakhe ndisenze na isicelo?
IJAJI: Uvunyelwe ukuba ungasenza isicelo, kodwa andingethembisi ukuba
sokwamkelwa, koxhomekeka ebunjanini baso, ukuba sisicelo
sini na.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UZWILAKHE: Nasi ke isicelo sam. Ndiyacela ukuba njengoko indim unobangela 15
wako konke oku makakhululwe lo mfana kuxhonywe mna endaweni
yakhe. Ngenene ndiyavuma ndim unobangela; ndandingalibali
ndisisilumko kanti ndisesokuqala isiyatha, njengoko seletshilo umfo
wasemzini. Ngenene le nto ubulumko ayikho phantsi kwelanga,
wayenyanisile umfo wasemaMpondomiseni. Nto zakuthi namhlanje 20
ndiyawakhumbula amazwi enu nindinqanda kwesi senzo. Ilizwi elathi
isala kutyelwa sibona ngolophu liyinene. Lulo olu ulophu. Kodwa ke
ndiwakhumbula sekonakele, akusancedi nto sendifana nogxwala
emswaneni. Ngenene ngenene ndiwuhlwayele umoya, namhla
ndiyaluvuna uqhwithela. Lulo olu. Mhlekazi ndiyacela makuxhonywe 25
mna.
IJAJI: Zwilakhe, endikuthethileyo ndikuthethile, endikubhalileyo
ndikubhalile, ngoko ke akunakho ukuphindwa kuguqulwe.
(Uguqukela kuGugulethu) Gugulethu ndigqibile, wena uthini?
UGUGULETHU: Mhlekazi mna ndiyabulela, ndithi ugwebe kakuhle ... 30
15.7 Chaza isenzo esibi asenzileyo uGugulethu ngokwamazwi ejaji. (2)
15.8 Nika umsebenzi wamagama abhalwe bukekela kwisicatshulwa. (2)
15.9 Isigqibo sifanele ukuba sithathwa emva kokuhluza phakathi kokulungileyo
nokungalunganga.
Phonononga olu luvo ngesigqibo sikaZwilakhe sokunyanzelisa athathele
uGugulethu uThobeka. (2)
15.10 Chaza impixano yangaphakathi uze unike umzekelo wayo kule drama. (2)
15.11 Nika umyalezo odluliswa yile drama kuluntu ngokufa kukaNomaMpondomise. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Ukhetho alwenzayo umntu ebomini lungeza neziphumo ezibi okanye ezimnandi.
Ngqina olu luvo ngabalinganiswa uMamQhinebe noSiqhiwu.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA K
SIQHIWU: Uyamazi uThembinkosi Mazaleni lo uhlala phaya ngaphesheya
eValashiye?
SIPHOKAZI: Utsho laa mntwana ubegqibezela incwadi yakhe yeshumi kulo nyaka
uphelileyo?
SIQHIWU: Yena kanye ke. 5
SIPHOKAZI: Utheni? Ugwaziwe? Owu shame umntwan' abantu, emncinci
nakangaka.
SIQHIWU: Khawume ndikubalisele maan Siphokazi. Ugwaziwe? Ugwazwe
yintoni?
SIPHOKAZI: Ndazi ziphi na, ndisiva kwangawe nje? Khawude uthethe wethu nawe 10
Siqhiwu.
SIQHIWU: UThembinkosi lowo ke uyaphangela, njengokuba wena ulibele
kukugcabisa iintungo ecaleni kwendlu nje. UThembinkosi uphangela
kwarhulumente Siphokazi.
SIPHOKAZI: Ungazenzi iintsomi emini Siqhiwu, uya kuphuma iimpondo. 15
SIQHIWU: Asiyontsomi le ndiyibalisayo Siphokazi.
SIPHOKAZI: UThembinkosi angaphangela njani singekaphangeli thina, sakugqiba
ukugqiba iminyaka emithathu yonke sikuludwe lwabalinde ingqesho?
SIQHIWU: Asaz' apho ke. Kushiywana ngotyefezo ntombi kabawo.
SIPHOKAZI: Kungaphangela ooThembinkosi abaphuma esikolweni kulo nyaka 20
uphelileyo?
SIQHIWU: Kunjalo ke kulo mhlaba. Kuzanywa ngazo zonke iindlela ukuba abo sele
bephezulu baye besithi chatha ukunyukela oku.
SIPHOKAZI: Sobalekela phi ke xa nethemba lethu, urhulumente, enokusiphatha
ngolu hlobo? 25
SIQHIWU: Amahlwempu anyathelelwa ukuba angabi sakwazi nokuvusa neentloko
ezi.
SIPHOKAZI: Kazi iinjongo zayo yonke le nquleqhu ziyintoni na?
SIQHIWU: Iinjongo kukuba amahlwempu ahlale engamahlwempu, iileli
zokunyathela nditsho nezizukulwana zezityebi. 30
SIPHOKAZI: Zingcolile ke ezo njongo Siqhiwu. Zingcolile gqithi.
SIQHIWU: Zingcolile zona. Kodwa ke, ngubani okukhathaleleyo oko kungcola
kwazo, ingakumbi lowo ulala ekiyakiyeka kukuhlutha ...?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
17.1 Chaza ukuba iimbono ngokuqeshwa kukaThembinkosi ekuncokolwa ngaye
kwisicatshulwa ziyiqale njani iyantlukwano yabalinganiswa abakule drama. (2)
17.2 Tyhila uluvo oluqulethwe ngamazwi athi 'uyaphangela, njengokuba wena
ulibele kukugcabisa iintungo ecaleni kwendlu nje' ngokuhambelana nomba
ekuxoxwa ngawo kwisicatshulwa. (2)
17.3 Chaza indima ayidlalayo uSiqhiwu noSiphokazi kule drama. (2)
17.4 Xela udidi lozobo oluzoba uSiqhiwu ngokwamazwi anomgca ngaphantsi.
Xhasa impendulo yakho. (3)
17.5 Xhasa ngezehlo eziBINI ezisencwadini uluvo lukaSiqhiwu olungezantsi.
'Amahlwempu anyathelelwa ukuba angabi sakwazi nokuvusa neentloko ezi.' (4)
17.6 Ngqina ukuba iinjongo zikaMamQhinebe zokuba iintsana azihambelananga
nesiphumo sale drama. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
MAMQHINEBE: ... Kodwa mna ndiya kumphoxa umntwana oya kusoloko endithe
jokojo ngokundixelela ngeentsana ezilahlekileyo.
MAGATYENI: Tyhini! Asiyivanga le ndlela. Sesifikile nakulo mzi. Ingathi nguwo lo.
Asinguwo lo?
MAMQHINEBE: Ewe, nguwo lo. Yima ndinkqonkqoze. (Ankqonkqoze ngesandla.) 5
NOMAKULA: Ngena ngaphakathi!
MAMQHINEBE: Molweni endlwini! Kutheni ingathi uhleli wedwa nje ntombi? Uphi
unina wolu sana?
NOMAKULA: Kaloku usisi uyaphangela.
MAMQHINEBE: Uphangela phi na kanene? 10
NOMAKULA: Uphangela emafemini kwaVulindlela Anti.
MAMQHINEBE: Asizazi nezo Vulindlela uthetha ngazo ke thina mntwan' am. Kaloku
asingabeli lizwe.
NOMAKULA: Kanti nisuka phi nina Anti?
MAMQHINEBE: Sisuka kwiilali ezikude mntwan' am, kwindawo ekuthiwa 15
kuseNcembu, ngaphaya kweziya ntaba. (Atsho ekhomba.)
NOMAKULA: Yiyhoo! Hayi nisuka kude ngenene. Loo nto ndiye ndakritshulwa
luvalo ngoku ninkqonkqozayo. Kaloku kukho abantu abeba iintsana
apha.
MAMQHINEBE: Hayi bo! Uthini na ngoku mntwan' am? Ngabantu abeba iintsana 20
abaza kuzenza ntoni na abo ntombazanandini?
MAGATYENI: (Enyaxa uMamQhinebe.) Masikhawulezise wethu, kungade kungene
umntu.
NOMAKULA: Andiva Anti?
MAGATYENI: Hayi, bendisithi khawundiphe amanzi mntwan' am, ndifile lunxano. 25
MAMQHINEBE: Khawuqale undiphe la hamile phambi kokuba uze namanzi lawo.
NOMAKULA: (Esiya ehamileni.) Uza kuyenza ntoni na ihamile Anti?
MAMQHINEBE: Hayi wena mntwan' am, ndiza kubethelela isikhonkwane kwesi
sihlangu ndisinxibileyo. Kudala sindihlupha endlelen' apha.
(KuMagatyeni.) Ndifuna ukumbetha ngala hamile entlokw' apha ... 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Canzibe/Silimela 2025
SC/NSC Confidential
17.7 Chaza ukulahleka kweentsana okuyintsusa yomsindo kaMamQhinebe okwesi
sicatshulwa. (2)
17.8 Nika umsebenzi wamagama abhalwe bukekela kwisicatshulwa. (2)
17.9 Isigqibo sifanele ukuba sithathwa emva kokuhluza phakathi kokulungileyo
nokungalunganga.
Phonononga olu luvo ngesigqibo somlinganiswa onguMamQhinebe sokuba
iintsana. (2)
17.10 Chaza impixano yangaphakathi uze unike umzekelo wayo kule drama. (2)
17.11 Nika umyalezo odluliswa yile drama kuluntu ngokuphumelela kukaSiqhiwu
kwidabi lakhe noMaqhikizane. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Memorandum