Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2024
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha ali-10.
Hosted by www.ecexams.co.za.
Skip to contentAll 2024 papers _hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)





View all





isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- Eastern Cape Prelim Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 687.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Eastern Cape Prelim Exam 2024
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
• Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
• Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe
yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
ngempendulo yakhe.
• Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo, ndiyangqinelana/
andingqinelani).
• Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ibinzana
ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa engalikrwelelanga/
engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
• Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
ukuba impendulo yechanekileyo.
• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 3
ISICATSHULWA A
Umfundi ujonga kumhlathi-1.
1.1 Sisithathu eshumini. (1)
1.2 ... uwelwe ngumqa esandleni. (1)
1.3 Mabahlambe phambi kokuba baye eholweni lokutyela.
Banxibe kakuhle. / Bakame. / Banxibe ngokupheleleyo. / Bendlule
kuqala. / Baqoqoshe yonke into phambi kokuba baye kutya.
(Nasiphi na isibini) (2)
1.4 Yinyani, kuba xa ethelekisa uthe, iihostele zanamhlanje wofumana
umohluko omkhulu kwizakhiwo, kwizinto ezisetyenziswayo ngaphakathi,
kwinkangeleko nakwifanitshala kunezo zakudala. (2)
1.5 Abantwana abaqeqeshekileyo bayazi ngexesha lokufunda ukuba naxa
bafunda kunye makuthi cwaka ibe ngulowo aqwalasele ezakhe iincwadi,
angaphazamisi omnye. (2)
1.6 B. / Kubekho umntu ongxavula izinto nochithayo. (1)
1.7 Ukungena nzulu kwemfudiso, ayibambe lowo unayo. / Imfundiso
ekungelula ukuphulukana nayo. / Ukungabilula ukwahlukana naloo nto
sele uyiqhelile. / Yinto ehlel’ ihleli. (2)
1.8 Ndiyalungqina, kuba abantwana besikolo bayabaleka xa besenziswa
imisetyenzana emincinane enje ngokuchola amaphepha, ukulima izitiya,
ukuhlamba iifestile neminye kuba ixesha elininzi, le ibayimisebenzi edla
ngokunikwa abafundi abophule imithetho ezikolweni. / abafundi
bayithatha njengesohlwayo kuba ootitshala bayenzisa le misebenzi
benemisindo. / bentshingintshingi ukuze kufezekiseke iinjongo
zesohlwayo eso. Seso sizathu ke esi sibangela imbandezelo noxinzelelo
kubafundi ngakuyo nayiphi na into esingisele ngasemsebenzini. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila
Tyhilaiphepha
iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024)
1.9 Abantwana abangaqeqeshekanga kwasemakhayeni abo, babangoo
nobangela bodushe neengxabano xa behlala nabanye abantwana
ezikolweni. / Apho kusilela khona ingqeqesho,kugquba iingxwaba-
ngxwaba kube sisiphithiphithi nje. / Umntwana ongaqeqeshekanga
uyingozi phakathi kwabanye. / Ukungaqeqesheki komntwana
kunganeziphumo ezihlasimlisa umzimba.
(Nayiphi na kwezi.) (2)
1.10 Ndicinga ukuba kwaphenjelelwa butywala kuba umenzi wesishiqi
wayenxilile. Ndicinga ukuba kwabangelwa kukungaqeqesheki
komenzi, kuba abafundi abayibambileyo ingqeqesho bafunda iincwadi
zabo bezolile ngaphandle kokuphazamisana. / Ndicinga ukuba
kwaphenjelelwa yinzondo. / ngootshomi bomfundi owahlaba omnye,
kuba ukuba wayengazange anyengezelwe imela ngesasingazange
senzeka esi sishiqi.
(Nasiphi na kwezi) (2)
1.11 Bengamaqela ngamaqela. (1)
1.12 Ndingacebisa ngelithi abaphathi besikolo bacele inkxaso kuMasipala
wesithili banikwe imigqomo yokugcina amaphepha. /Ayaguqulwa ke
(Ayari-sayiklwa) kwenziwe ezinye iimveliso, kutsho kufumaneke imali
enokukhulisa ingxowa-mali yesikolo. Iziphumo ke, zizikolo ezihlala
zicocekile. (2)
1.13 Ziingxoxo zabafundi, kuba zibancedisa kulwimi lokuphendula imibuzo
ngokulula, Ziingxoxo zabafundi kuba zikhulisa abafundi kwisigama
solwimi nesakhono sokubhala nakwiimviwo zabo. (2)
1.14 Unako ukubatshintsha iingqondo, kuba iziphumo zengqeqesho
ezibonakala nokuba sele bengasekho sikolweni zezempumelelo. /
zibonakalisa iinkokheli ezibalaseleyo ebomini. kuba akukho namnye
umfundi ongayithakazeleliyo/ ongayinqweneliyo impumelelo ebomini
bakhe.
OKANYE
Awunako ukubatshintsha iingqondo abafundi abangawuthandiyo
umsebenzi wezandla, kuba bambi abafundi bangamavila
ngokwendalo, / nangokwendlela abakhuliswe ngayo emakhayeni
wabo, abo bakhule besenzelwa yonke into, batsho ke bangayazi le
misebenzi ikhankanywe kwisicatshulwa. Akungebi sisiqalekiso ke
oko phezu kweentloko zabo ukuba bangaphumeleli ebomini. Kuba ke
kakade umntu lo akaphumeleli ebomini kuba esazi umsebenzi
wezandla
kuphela.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 5
1.15 Abantwana besikolo bachola amaphepha.
Ootitshala bagade abantwana abafaka inkukuma kwiiplastikhi
ezimnyama. / abantwana abohlulahlulwe bangamaqela bambi benxibe
izifonyo, abanye babo benxibe iiglavez ezandleni zabo bechola
ukungcola. /abantwana bacholachola udoti.
(Naziphi iimpendulo ezimbini kwezi.) (2)
1.16 Umfanekiso okwisicatshulwa B ungqinelana nomhlathi wesi-6
wesicatshulwa A, kuba kwisicatshulwa B abantwana bachola amaphepha
bejongwe ziititshala. Ukuze umhlathi wesicatshulwa A uthethe
ngabantwana abaziziqhu abaneetitshala ezibajongayo xa besenza
umsebenzi. (2)
1.17 Zozibini ezi zicatshulwa, zingokubaluleka kokwazi ukucoca iindawo esihlala
kuzo ezikolweni. / zozibini ezi zicatshulwa zithetha ngokubaluleka
kokwazi umsebenzi wezandla. (2)
(Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila
Tyhilaiphepha
iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024)
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
• Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
o Amanqaku ama-3 olwimi
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
• Imo
o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 7
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1 Qala namhlanje wenze isicwangciso 1 Zenzele isicwangciso sakho
sakho senkqubo yezifundo zakho senkqubo yokufunda osinqwenelayo.
ngokwendlela yeminqweno
yempumelelo ofuna ukuyifezekisa.
2 Seka iqela labafundi enizakuthi 2 Yiba neqela lokufunda nabelane
nincedisane ngokwabelana ngamaxesha.
ngokomsebenzi wezifundo zenu
3 Yiba nenxaxheba oyenzayo kwiqela 3 Thatha inxaxheba yokucacisa ukuze
ofunda nalo enje ngokuncedisa abanye kubetheleleke ulwazi kuwe.
oogxa bakho xa kufuneka kucaciswe
izifundo, oko kukuncedisa
ekubethelelekeni kolwazi lwesifundo
eso.
4 Fundela kwindawo engenangxolo, 4 Makube lucwangco kwindawo
ibenesitulo,itafile kwaye ofundela kuyo, ibenesitulo, itafile,
ibenokukhanya okwaneleyo ikhanye kakuhle.
nokufanayo, ngokuyeleleneyo negumbi
lokubhalela iimviwo zakho.
5 Bhala ubuncinane amagama angama- 5 Khumbuza ingqondo yakho
400 rhoqo ngosuku,ukukhumbuza ngokubhala amagama angama-400
ingqondo yakho ngokufundileyo. rhoqo ngosuku koko sele ukufundile.
6 Ziqhelanise nendlela yokuqinisekisa 6 Ziqhelanise nezakhono zohlaziyo-
ukukhumbula okufundileyo ngokuthi sifundo ngokushwankathela, uzobe,
rhoqo udibanise iindlela ezi ucule, ngaxa limbi unike umhlobo
njengokubhala, ukuzoba, wakho afunde oko
ukushwankathela, ukucula okanye ukubhalileyo,ukuze kwande
ukufundisa umhlobo ukwandisa ukuqonda.
ukuqonda.
7 Ngexesha leemviwo, fika kwangethuba 7 Fika kwangethuba kwigumbi
kwigumbi oza kubhalela kulo, oko kuya leemviwo ukuze ukwazi ukuzinza
kukunceda ukwazi ukulawula ixhala, kakuhle engqondweni, ucwangcise
ucwangcise, uyile umsebenzi kakuhle.. umsebenzi wakho kakuhle.
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Zenzele isicwangciso sakho senkqubo yokufunda osinqwenelayo. Yiba neqela lokufunda
nabelane ngamaxesha. Makube lucwangco kwindawo enifundela kuyo, ibenesitulo, itafile,
ikhanye kakuhle. Thatha inxaxheba yokucacisa ukuze kubetheleleke ulwazi kuwe.
Khumbuza ingqondo yakho ngokubhala amagama angama 400 rhoqo ngosuku koko sele
ukufundile. Ziqhelanise nezakhono zohlaziyo sifundo ngokushwankathela, uzobe, ucule,
ngaxa limbi unike umhlobo wakho afunde oko ukubhalileyo, ukuze kwande ukuqonda. Fika
kwangethuba kwigumbi leemviwo ukuze ukwazi ukuzinza kakuhle engqondweni,
ucwangcise umsebenzi wakho kakuhle.
(70)
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila
Tyhilaiphepha
iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024)
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO
3.1 Kuthengiswa iwotshi. (1)
3.2 Sithi : “Think different” (1)
3.3 Inceda abantu abazilolongayo ngokujonga imilinganiselo yabo
yemithambo. iphinde ikwazi ukujonga indlela intliziyo yomniniyo
elimpompa ngayo igazi. / ijonge ubushushu bomzimba kulowo
uyisebenzisayo.
(Naziphi iimpendulo ezimbini kwezi.) (2)
3.4 Kukutsala nokulukuhla abantu ukuba bayithenge. Umthengisi
usebenzise ulwimi oluqhathayo nolurhwebeshayo ukuze abathengi
balobeke. / baqhatheke batsho bathenge le mveliso.
(Nayiphi na kwezi.) (1)
3.5 esimehlw’ ankungu sifa yindlala. (1)
3.6 Ngabantu abasebenzayo abanakho ukufikelela kwixabiso lemveliso
ethengiswayo. / Ngabantu abathanda ukunxiba iwotshi yesihlahla.
/ ngabantwana babantu abanemali. Naluphi na udidi lwabantu,
egameni nje lokuba benemali yokuyithenga le mveliso.
(Nayiphi na kwezi.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 9
3.7 Uphumelele ukukhuthaza abathengi kuba isixhobo esithengiswayo senza
imisebenzi emininzi ngaxesha-nye. / Yiwotshi yesihlahla, iphinde
ibeneselula yesandla.
OKANYE
Akaphumelelanga, kuba ixabiso lesi sibhengezo-ntengiso lixhome kakhulu,
ngoko ke bambalwa kakhulu abantu abanokukwazi ukufikelela kwixabiso
laso. / Ngeli xabiso lingenazo nezavenge kufuneka umthengi oqule
waligangatha. /Hayi akaphumelelanga kuba le mveliso ifumaneka kwa
I Store kuphela, asingabo bonke abathengi abanokukwazi ukuyithenga
kuba ifumaneka ngokusebenzisa ubuchwepheshe bale mihla ukuze
uyithenge. /Le mveliso ijoliswe kubathengi abasebenzisa iNethiwekhi
yakwa SAFRI-NET kuphela. (2)
[10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Umama notata kaSenzo bakrobe emnyango kwindlu kaSenzo.Kwindlu
kaSenzo yokufundela. kuba uSenzo ucofa ilap-top esenza umsebenzi
wakhe wesikolo. / kuba kukho itafile yokubhalela. /kukho usiba
lokubhala. (2)
4.2 Kukuvala kwakhe iLap-top xa ebona abazali bakhe bemi emva kwakhe,
kanti kwisakhelo-1 ubeqwalasele ngomdla kuyo, eyicofa. (2)
4.3 Umama notata kaSenzo bathe gqaa amehlo amakhulu. bathetha nga-
xeshanye. / bavule imilomo bobabini Umama kaSenzo ubambelele
emqolo kutata, yena utata uzithe naa iingalo / uzivule zombini ngesinye
isandla ebambelele kuSenzo.
(Naziphi na iizijekulo ezibini.) (2)
4.4 Kuveza ukucinga nzulu kukaSenzo. / kubonakalisa ukuzikisa kwakhe
ukucinga. kubonakalisa ukuba ucinga iqhinga lokuzikhupha kulo mbuzo
wabazali.
(Nayiphi na kwezi.) (1)
4. 5 C / Ucinga ukuba uSenzo makube ubhale ngabo kwisincoko sakhe. (1)
4.6 Umyalezo ngowokuba, abazali bakaSenzo banegalelo kwiingxaki anazo
uSenzo kuba ukushiyeka kwabo bephoxekile, bequthe imilomo
bebonakala benezazela. Emva kwempendulo yakhe, ithi lonto
mabakrokrelwe.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila
Tyhilaiphepha
iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024)
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 N yanga High School ... (1)
5.2 Utshatshele, / Yintshatsheli. /Ubalasele. /Yimbalasane. (1)
5.3 Wakhe. / yaseKapa. / wabo. (1)
5.4 Sikwixesha eladlulayo. (1)
5.5 Ngumsebenzi onzima lo wokuxova isamente xa kusakhiwa.
(Nasiphi na isivakalisi esintsingiselo eyahlukileyo kule
ikwasicatshulwa iyakwamkeleka.) (2)
5.6 Siphuhlisa ukuzenzela yena ngokunokwakhe. / Kubonisa ukuzenzela
kwakhe ngaphandle kokuncediswa. (1)
5.7 C / ubancomile evuyisana nabaphumeleleyo. / C – ubancomile
evuyisana nabaphumeleleyo. (1)
5.8 UMakhulu uNolungile uthe um nqwenelela okuhle nakule azakuyenza
nokuba aka yazi. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Hosted by www.ecexams.co.za.
Study this subject
Recommended for this subject
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper