Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202410 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 SEPTEMBA 2024 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUQALA (P1) ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 70 Le memorandam inamaphepha ali-10. Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024) ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda: • Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo echanekileyo). • Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo ngempendulo yakhe. • Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI, NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO. Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo, ndiyangqinelana/ andingqinelani). • Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa engalikrwelelanga/ engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo. • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu okuqala kuphela. • Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku ukuba impendulo yechanekileyo. • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo echanekileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 3 ISICATSHULWA A Umfundi ujonga kumhlathi-1. 1.1 Sisithathu eshumini.  (1) 1.2 ... uwelwe ngumqa esandleni.  (1) 1.3 Mabahlambe phambi kokuba baye eholweni lokutyela.  Banxibe kakuhle.  / Bakame. / Banxibe ngokupheleleyo.  / Bendlule kuqala.  / Baqoqoshe yonke into phambi kokuba baye kutya.  (Nasiphi na isibini) (2) 1.4 Yinyani, kuba xa ethelekisa uthe, iihostele zanamhlanje wofumana umohluko omkhulu kwizakhiwo, kwizinto ezisetyenziswayo ngaphakathi, kwinkangeleko nakwifanitshala kunezo zakudala.  (2) 1.5 Abantwana abaqeqeshekileyo bayazi ngexesha lokufunda ukuba naxa bafunda kunye makuthi cwaka ibe ngulowo aqwalasele ezakhe iincwadi, angaphazamisi omnye.  (2) 1.6 B.  / Kubekho umntu ongxavula izinto nochithayo. (1) 1.7 Ukungena nzulu kwemfudiso, ayibambe lowo unayo.  / Imfundiso ekungelula ukuphulukana nayo. / Ukungabilula ukwahlukana naloo nto sele uyiqhelile. / Yinto ehlel’ ihleli.  (2) 1.8 Ndiyalungqina, kuba abantwana besikolo bayabaleka xa besenziswa imisetyenzana emincinane enje ngokuchola amaphepha, ukulima izitiya, ukuhlamba iifestile neminye kuba ixesha elininzi, le ibayimisebenzi edla ngokunikwa abafundi abophule imithetho ezikolweni.  / abafundi bayithatha njengesohlwayo kuba ootitshala bayenzisa le misebenzi benemisindo. / bentshingintshingi ukuze kufezekiseke iinjongo zesohlwayo eso. Seso sizathu ke esi sibangela imbandezelo noxinzelelo kubafundi ngakuyo nayiphi na into esingisele ngasemsebenzini.  (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila Tyhilaiphepha iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024) 1.9 Abantwana abangaqeqeshekanga kwasemakhayeni abo, babangoo nobangela bodushe neengxabano xa behlala nabanye abantwana ezikolweni.  / Apho kusilela khona ingqeqesho,kugquba iingxwaba- ngxwaba kube sisiphithiphithi nje. / Umntwana ongaqeqeshekanga uyingozi phakathi kwabanye.  / Ukungaqeqesheki komntwana kunganeziphumo ezihlasimlisa umzimba.  (Nayiphi na kwezi.) (2) 1.10 Ndicinga ukuba kwaphenjelelwa butywala kuba umenzi wesishiqi wayenxilile.  Ndicinga ukuba kwabangelwa kukungaqeqesheki komenzi, kuba abafundi abayibambileyo ingqeqesho bafunda iincwadi zabo bezolile ngaphandle kokuphazamisana.  / Ndicinga ukuba kwaphenjelelwa yinzondo. / ngootshomi bomfundi owahlaba omnye, kuba ukuba wayengazange anyengezelwe imela ngesasingazange senzeka esi sishiqi. (Nasiphi na kwezi) (2) 1.11 Bengamaqela ngamaqela.  (1) 1.12 Ndingacebisa ngelithi abaphathi besikolo bacele inkxaso kuMasipala wesithili banikwe imigqomo yokugcina amaphepha.  /Ayaguqulwa ke (Ayari-sayiklwa) kwenziwe ezinye iimveliso, kutsho kufumaneke imali enokukhulisa ingxowa-mali yesikolo. Iziphumo ke, zizikolo ezihlala zicocekile.  (2) 1.13 Ziingxoxo zabafundi, kuba zibancedisa kulwimi lokuphendula imibuzo ngokulula,  Ziingxoxo zabafundi kuba zikhulisa abafundi kwisigama solwimi nesakhono sokubhala nakwiimviwo zabo.  (2) 1.14 Unako ukubatshintsha iingqondo, kuba iziphumo zengqeqesho ezibonakala nokuba sele bengasekho sikolweni zezempumelelo. / zibonakalisa iinkokheli ezibalaseleyo ebomini.  kuba akukho namnye umfundi ongayithakazeleliyo/ ongayinqweneliyo impumelelo ebomini bakhe.  OKANYE Awunako ukubatshintsha iingqondo abafundi abangawuthandiyo umsebenzi wezandla, kuba bambi abafundi bangamavila ngokwendalo,  / nangokwendlela abakhuliswe ngayo emakhayeni wabo, abo bakhule besenzelwa yonke into, batsho ke bangayazi le misebenzi ikhankanywe kwisicatshulwa.  Akungebi sisiqalekiso ke oko phezu kweentloko zabo ukuba bangaphumeleli ebomini. Kuba ke kakade umntu lo akaphumeleli ebomini kuba esazi umsebenzi wezandla kuphela.  (Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 5 1.15 Abantwana besikolo bachola amaphepha.  Ootitshala bagade abantwana abafaka inkukuma kwiiplastikhi ezimnyama. / abantwana abohlulahlulwe bangamaqela bambi benxibe izifonyo, abanye babo benxibe iiglavez ezandleni zabo bechola ukungcola.  /abantwana bacholachola udoti.  (Naziphi iimpendulo ezimbini kwezi.) (2) 1.16 Umfanekiso okwisicatshulwa B ungqinelana nomhlathi wesi-6 wesicatshulwa A, kuba kwisicatshulwa B abantwana bachola amaphepha bejongwe ziititshala. Ukuze umhlathi wesicatshulwa A uthethe ngabantwana abaziziqhu abaneetitshala ezibajongayo xa besenza umsebenzi.  (2) 1.17 Zozibini ezi zicatshulwa, zingokubaluleka kokwazi ukucoca iindawo esihlala kuzo ezikolweni. / zozibini ezi zicatshulwa zithetha ngokubaluleka kokwazi umsebenzi wezandla.  (2) (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila Tyhilaiphepha iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024) ICANDELO B: ISISHWANKATHELO UMBUZO 2 UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO • Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo: o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku) o Amanqaku ama-3 olwimi o Amanqaku ewonke: 10 • Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo: o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1 o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2 o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3 • Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko kubhaliwe kwisicatshulwa: o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa nqaku lolwimi umfundi) o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi QAPHELA • Imo o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga, masiphononongwe. • Ubalo-magama o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama asetyenzisiweyo. o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe ngokungachanekanga. o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi eso, ze ungakuhoyi okulandelayo. o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 7 UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA UCAPHULO IINGONGOMA 1 Qala namhlanje wenze isicwangciso 1 Zenzele isicwangciso sakho sakho senkqubo yezifundo zakho senkqubo yokufunda osinqwenelayo. ngokwendlela yeminqweno yempumelelo ofuna ukuyifezekisa. 2 Seka iqela labafundi enizakuthi 2 Yiba neqela lokufunda nabelane nincedisane ngokwabelana ngamaxesha. ngokomsebenzi wezifundo zenu 3 Yiba nenxaxheba oyenzayo kwiqela 3 Thatha inxaxheba yokucacisa ukuze ofunda nalo enje ngokuncedisa abanye kubetheleleke ulwazi kuwe. oogxa bakho xa kufuneka kucaciswe izifundo, oko kukuncedisa ekubethelelekeni kolwazi lwesifundo eso. 4 Fundela kwindawo engenangxolo, 4 Makube lucwangco kwindawo ibenesitulo,itafile kwaye ofundela kuyo, ibenesitulo, itafile, ibenokukhanya okwaneleyo ikhanye kakuhle. nokufanayo, ngokuyeleleneyo negumbi lokubhalela iimviwo zakho. 5 Bhala ubuncinane amagama angama- 5 Khumbuza ingqondo yakho 400 rhoqo ngosuku,ukukhumbuza ngokubhala amagama angama-400 ingqondo yakho ngokufundileyo. rhoqo ngosuku koko sele ukufundile. 6 Ziqhelanise nendlela yokuqinisekisa 6 Ziqhelanise nezakhono zohlaziyo- ukukhumbula okufundileyo ngokuthi sifundo ngokushwankathela, uzobe, rhoqo udibanise iindlela ezi ucule, ngaxa limbi unike umhlobo njengokubhala, ukuzoba, wakho afunde oko ukushwankathela, ukucula okanye ukubhalileyo,ukuze kwande ukufundisa umhlobo ukwandisa ukuqonda. ukuqonda. 7 Ngexesha leemviwo, fika kwangethuba 7 Fika kwangethuba kwigumbi kwigumbi oza kubhalela kulo, oko kuya leemviwo ukuze ukwazi ukuzinza kukunceda ukwazi ukulawula ixhala, kakuhle engqondweni, ucwangcise ucwangcise, uyile umsebenzi kakuhle.. umsebenzi wakho kakuhle. UKUBHALA NGOKOMHLATHI Zenzele isicwangciso sakho senkqubo yokufunda osinqwenelayo. Yiba neqela lokufunda nabelane ngamaxesha. Makube lucwangco kwindawo enifundela kuyo, ibenesitulo, itafile, ikhanye kakuhle. Thatha inxaxheba yokucacisa ukuze kubetheleleke ulwazi kuwe. Khumbuza ingqondo yakho ngokubhala amagama angama 400 rhoqo ngosuku koko sele ukufundile. Ziqhelanise nezakhono zohlaziyo sifundo ngokushwankathela, uzobe, ucule, ngaxa limbi unike umhlobo wakho afunde oko ukubhalileyo, ukuze kwande ukuqonda. Fika kwangethuba kwigumbi leemviwo ukuze ukwazi ukuzinza kakuhle engqondweni, ucwangcise umsebenzi wakho kakuhle. (70) AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila Tyhilaiphepha iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024) ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI UKUMAKISHA ICANDELO C • Upelo o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama. o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo. o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi ngokuchanekileyo. o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo uyalela. o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo. UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO 3.1 Kuthengiswa iwotshi.  (1) 3.2 Sithi : “Think different”  (1) 3.3 Inceda abantu abazilolongayo ngokujonga imilinganiselo yabo yemithambo.  iphinde ikwazi ukujonga indlela intliziyo yomniniyo elimpompa ngayo igazi. / ijonge ubushushu bomzimba kulowo uyisebenzisayo. (Naziphi iimpendulo ezimbini kwezi.) (2) 3.4 Kukutsala nokulukuhla abantu ukuba bayithenge.  Umthengisi usebenzise ulwimi oluqhathayo nolurhwebeshayo ukuze abathengi balobeke.  / baqhatheke batsho bathenge le mveliso.  (Nayiphi na kwezi.) (1) 3.5 esimehlw’ ankungu sifa yindlala.  (1) 3.6 Ngabantu abasebenzayo abanakho ukufikelela kwixabiso lemveliso ethengiswayo. / Ngabantu abathanda ukunxiba iwotshi yesihlahla. / ngabantwana babantu abanemali. Naluphi na udidi lwabantu, egameni nje lokuba benemali yokuyithenga le mveliso.  (Nayiphi na kwezi.) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2024) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 9 3.7 Uphumelele ukukhuthaza abathengi kuba isixhobo esithengiswayo senza imisebenzi emininzi ngaxesha-nye. / Yiwotshi yesihlahla, iphinde ibeneselula yesandla. OKANYE Akaphumelelanga, kuba ixabiso lesi sibhengezo-ntengiso lixhome kakhulu, ngoko ke bambalwa kakhulu abantu abanokukwazi ukufikelela kwixabiso laso. / Ngeli xabiso lingenazo nezavenge kufuneka umthengi oqule waligangatha.  /Hayi akaphumelelanga kuba le mveliso ifumaneka kwa I Store kuphela, asingabo bonke abathengi abanokukwazi ukuyithenga kuba ifumaneka ngokusebenzisa ubuchwepheshe bale mihla ukuze uyithenge.  /Le mveliso ijoliswe kubathengi abasebenzisa iNethiwekhi yakwa SAFRI-NET kuphela.  (2) [10] UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI 4.1 Umama notata kaSenzo bakrobe emnyango kwindlu kaSenzo.Kwindlu kaSenzo yokufundela.  kuba uSenzo ucofa ilap-top esenza umsebenzi wakhe wesikolo.  / kuba kukho itafile yokubhalela. /kukho usiba lokubhala.  (2) 4.2 Kukuvala kwakhe iLap-top xa ebona abazali bakhe bemi emva kwakhe,  kanti kwisakhelo-1 ubeqwalasele ngomdla kuyo, eyicofa.  (2) 4.3 Umama notata kaSenzo bathe gqaa amehlo amakhulu.  bathetha nga- xeshanye. / bavule imilomo bobabini  Umama kaSenzo ubambelele emqolo kutata, yena utata uzithe naa iingalo / uzivule zombini ngesinye isandla ebambelele kuSenzo. (Naziphi na iizijekulo ezibini.) (2) 4.4 Kuveza ukucinga nzulu kukaSenzo. / kubonakalisa ukuzikisa kwakhe ukucinga.  kubonakalisa ukuba ucinga iqhinga lokuzikhupha kulo mbuzo wabazali.  (Nayiphi na kwezi.) (1) 4. 5 C  / Ucinga ukuba uSenzo makube ubhale ngabo kwisincoko sakhe.  (1) 4.6 Umyalezo ngowokuba, abazali bakaSenzo banegalelo kwiingxaki anazo uSenzo  kuba ukushiyeka kwabo bephoxekile, bequthe imilomo bebonakala benezazela.  Emva kwempendulo yakhe, ithi lonto mabakrokrelwe.  (Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.) (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila Tyhilaiphepha iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.
Downloaded from hlayiso.com 10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1 (EC/SEPTEMBA 2024) UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO 5.1 N  yanga High School ... (1) 5.2 Utshatshele,  / Yintshatsheli. /Ubalasele. /Yimbalasane. (1) 5.3 Wakhe.  / yaseKapa.  / wabo.  (1) 5.4 Sikwixesha eladlulayo.  (1) 5.5 Ngumsebenzi onzima lo wokuxova isamente xa kusakhiwa.  (Nasiphi na isivakalisi esintsingiselo eyahlukileyo kule ikwasicatshulwa iyakwamkeleka.) (2) 5.6 Siphuhlisa ukuzenzela yena ngokunokwakhe.  / Kubonisa ukuzenzela kwakhe ngaphandle kokuncediswa.  (1) 5.7 C  / ubancomile evuyisana nabaphumeleleyo. / C – ubancomile evuyisana nabaphumeleleyo. (1) 5.8 UMakhulu uNolungile uthe um  nqwenelela okuhle nakule azakuyenza nokuba aka  yazi. (2) [10] AMANQAKU ECANDELO C: 30 AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha Hosted by www.ecexams.co.za.

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all